Τετάρτη, 10 Απριλίου 2013

Λίγη ιστορία για τις τράπεζες

της Αλίκης Νικολού
  
 αναδημοσιεύεται απο την ιστοσελίδα "μη μαδάς τη μαργαρίτα"
  
Με αφορμή τις τραπεζικές περιπέτειες της Κύπρου και την εκκολαπτόμενη νέα πολιτική της Ε.Ε/Γερμανίας για την αντιμετώπιση των τραπεζικών κρίσεων, μαίνεται και στη χώρα μας η συζήτηση, σε σχέση με τον ρόλο των τραπεζών στην οικονομική ανάπτυξη.  
Διατυπώνεται η άποψη ότι ίσως η Γερμανική πολιτική ελίτ εκμεταλλεύεται την ευκαιρία της διεθνούς χρηματοπιστωτικής φούσκας - που στηρίχτηκε στην υπέρμετρη κερδοσκοπική αναμόχλευση του χρήματος και την παραγωγή χάρτινων αξιών, αναντίστοιχων προς την πραγματική οικονομία - για να ξεκαθαρίσει τους λογαριασμούς της με το Αγγλοσαξονικό οικονομικό μοντέλο, το οποίο στηρίζεται κατά κύριο λόγο στον χρηματοπιστωτικό τομέα.
Σύμφωνα με την άποψη αυτή, σοβεί σήμερα στην Ευρώπη - και όχι μόνον - μία σύγκρουση οικονομικών αντιλήψεων: Εκείνης (Γερμανικής κυρίως) που θεωρεί την εύρωστη οικονομία ως βιομηχανική / εξαγωγική, με την άλλη (Αγγλοσαξονική) που έχει ως βασικό πυλώνα την παραγωγή / εμπορία / διακίνηση χρηματοπιστωτικών αξιών.
Με την ευκαιρία, διατυπώνονται - αποκλειστικά στη χώρα μας πιστεύω - και απόψεις που επαναφέρουν λύσεις και οραματισμούς κεντρικού οικονομικού σχεδιασμού και κρατικής επιχειρηματικότητας ως μοντέλου ανάπτυξης.
Είναι όμως πράγματι διλημματικό το ζήτημα τής σχέσης χρηματοπιστωτικού τομέα και βιομηχανικής ή εν γένει παραγωγικής ανάπτυξης ; Επιχειρώ μια σύντομη ιστορική αναδρομή :     
Η εμφάνιση της βιομηχανοποιημένης (indusrialized) οικονομίας - η οποία αργότερα ονομάσθηκε «βιομηχανική επανάσταση» - έλαβε χώρα ως γνωστόν στη Βρετανία από τα τέλη του 18ου μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα.
   
Σε αντίθεση με ό,τι συνέβαινε στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, στη Βρετανία υπήρχαν κεφάλαια διαθέσιμα για επενδύσεις. Συνήθως αυτοί που τα διέθεταν (γαιοκτήμονες και μεγαλέμποροι), δεν ήταν πρόθυμοι να τα επενδύσουν σε ριψοκίνδυνες καινοτόμες βιομηχανίες. Προτιμούσαν να τα τοποθετούν σε μεγάλες επιχειρήσεις που ευνοούσαν την εκβιομηχάνιση και κυρίως στις μεταφορές (διώρυγες, λιμενικές εγκαταστάσεις, δρόμους και αργότερα σιδηρόδρομο), όπως επίσης και στα ορυχεία, από τα οποία αντλούσαν δικαιώματα χωρίς να τα εκμεταλλεύονται οι ίδιοι. Οι νέες βιομηχανίες στήθηκαν κυρίως με τις αποταμιεύσεις αυτοδημιούργητων βιομηχάνων που εν συνεχεία επανεπένδυαν τα κέρδη τους.
Πάντως, τα επενδυτικά προβλήματα που οφείλονταν στην ελλιπή  κινητοποίηση των κεφαλαιακών πλεονασμάτων, αντιμετωπιζόντουσαν σε μεγάλο βαθμό με την ανεπτυγμένη τεχνική των εμπορικών συναλλαγών μέσω του χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι η βιομηχανική επανάσταση συντέλεσθηκε στη Βρετανία, όπου οι τράπεζες, τα τραπεζογραμμάτια, οι ομολογίες, οι μετοχές και γενικά οι τεχνικές λεπτομέρειες των συναλλαγών ήταν πράγματα οικεία και καθημερινά που πολλοί άνθρωποι μπορούσαν να τα χειριστούν ή να μάθουν να τα χειρίζονται.
Συμπερασματικά, θα μπορούσε να πει κανείς ότι στη Βρετανία δημιουργήθηκε η πρώτη βιομηχανική κοινωνία με τρόπο εμπειρικό και απρογραμμάτιστο, μέσω της διακίνησης χρήματος και της ανάληψης επενδυτικού ρίσκου (η Βρετανία είναι η μόνη χώρα που το σιδηροδρομικό της σύστημα κατασκευάστηκε εξ ολοκλήρου από ριψοκίνδυνες κερδοσκοπικές επιχειρήσεις χωρίς κρατική πριμοδότηση ή εγγυήσεις).

Στην ηπειρωτική Ευρώπη τώρα, ένα πλήθος μικρών κρατών, το καθένα με τους δικούς του διοικητικούς ελέγχους, τελωνεία και κατεστημένα συμφέροντα, δεν αποτελούσε γόνιμο έδαφος για την ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας. Το κενό καλύπτεται κατ’ ανάγκην από τις κυβερνήσεις (π.χ. ο Γουλιέλμος Α΄, βασιλιάς των Ηνωμένων Κάτω Χωρών, θα ιδρύσει το 1822 την Societe Generale pour favoriser l’ Industrie National des Pays Bas, στην οποία χορηγήθηκαν κρατικές γαίες, ενώ όλα τα σιδηροδρομικά δίκτυα των ηπειρωτικών χωρών, όταν δεν κατασκευάζονταν πάντως σχεδιαζόντουσαν από τις κυβερνήσεις, που πρόσφεραν ευνοϊκούς όρους και εγγύηση των επενδύσεων).
Η απροθυμία των συντηρητικών μεγαλοαστών να ανταλλάξουν τις ασφαλείς με κερδοσκοπικές επενδύσεις, είχε ως αποτέλεσμα την καθυστέρηση συστηματικής κατασκευής σιδηροδρομικού δικτύου στη Γαλλία, την Αυστρία και την Πρωσσία, με ό,τι  αυτό συνεπαγόταν για την βιομηχανική ανάπτυξη των χωρών αυτών.
   
Οι επιχειρήσεις της ηπειρωτικής Ευρώπης είχαν ανάγκη από μία εκσυγχρονισμένη αστική, τραπεζική και εμπορική νομοθεσία και από έναν χρηματοπιστωτικό μηχανισμό που να ευνοεί τις συναλλαγές και να χρηματοδοτεί τις επενδύσεις. Στο νομοθετικό πεδίο, η Γαλλική Επανάσταση τους το παρέσχε αυτό με τους νομικούς κώδικες του Ναπολέοντα, οι οποίοι θέσπιζαν την ελευθερία των συμβάσεων, την αναγνώριση των συναλλαγματικών και άλλων αξιογράφων, καθώς και ρυθμίσεις για τις μετοχικές εταιρείες - που επικράτησαν σε ολόκληρη την Ευρώπη εκτός από την Βρετανία και την Σκανδιναβία.

Επιπλέον τα συστήματα για την χρηματοδότηση της βιομηχανίας που επινόησαν οι νεαροί ριζοσπάστες Σαινσιμονιστές αδελφοί Pereire βρήκαν θερμή ανταπόκριση  στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες και συνέβαλαν στην παγκόσμια οικονομική ακμή της δεκαετίας του 1850, ενώ ήδη στα 1830 η Bελγική  Societe Generale  προχώρησε σε επενδυτικές εργασίες. Στην Ολλανδία επίσης οι τραπεζίτες υιοθέτησαν τις ιδέες των Σαινσιμονιστών.

Μετά το 1850 εμφανίζεται το Eυρωπαϊκό - και κυρίως Γερμανικό - πρότυπο της μεγάλης τράπεζας που δρα όχι μόνον ως έμπορος χρήματος, αλλά και ως επενδυτής, και διευκολύνει τη συγκέντρωση χρήματος και την κινητοποίηση κεφαλαιουχικών πόρων. Με τον τρόπο αυτόν, μέσω των τραπεζών και των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, διοχετεύονται στην βιομηχανία κεφάλαια που δεν θα εύρισκαν τον προορισμό τους, δεδομένου ότι οι κάτοχοί τους ακόμη κι αν ήθελαν, δεν θα ήξεραν πού να τα επενδύσουν.

Επιστροφή στο σήμερα: Αν δεχτούμε ότι το μοντέλο του κεντρικού οικονομικού σχεδιασμού έχει ναυαγήσει - με αδιάψευστο τεκμήριο την  αποτυχία των σοβιετικών οικονομιών - και αν πράγματι στην Ευρωπαϊκή και παγκόσμια οικονομική σκηνή συγκρούονται σήμερα το Γερμανικό με το Αγγλοσαξονικό μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης, τότε ίσως θα μπορούσαμε μέσω και της ιστορικής εμπειρίας να οδηγηθούμε σε κάποιες σκέψεις: Ότι, δηλαδή, η σημερινή Γερμανική απάντηση στην τραπεζική κρίση εμπεριέχει τον υγιή πυρήνα τού ελέγχου της ανεξέλεγκτης διόγκωσης του χρηματοπιστωτικού τομέα που οδήγησε στην παραγωγή χρηματικών αξιών, οι οποίες δεν έχουν σχέση με την πραγματική οικονομία και επομένως δεν αποτελούν ανάπτυξη αλλά φούσκα.
Δεν παύει όμως η απάντηση αυτή να κλονίζει με πρωτοφανή τρόπο την τραπεζική πίστη, πράγμα που μπορεί να γίνει με τη σειρά του οικονομικά καταστροφικό.

Ένα είδος ισορροπίας τρόμου βασιλεύει σήμερα στις οικονομίες της Ευρώπης. Και όπως πάντα καλείται να παίξει τον καθοριστικό της ρόλο η πολιτική. Εδώ όμως βρίσκεται το μεγάλο ζήτημα και ο μεγάλος φόβος: Υπάρχει;   

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Printfriendly

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:
Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:<br>Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι
Πως η αγάπη επουλώνει τη φθορά του κόσμου

Enrico Berlinguer (1981):

Enrico Berlinguer (1981):
Η ηθική διάσταση στην κρίση της πολιτικής

Danilo Kiš:

Danilo Kiš:
Συμβουλές σε νεαρούς συγγραφείς, και όχι μόνον

Wolfgang Münchau

Wolfgang Münchau
Ο συντάκτης οικονομικών θεμάτων Βόλφγκανγκ Μύνχάου (Der Spiegel - Financial Times)

Predrag Matvejević:

Predrag Matvejević:
Ο Ρωσο-Κροάτης ανιχνευτής και λάτρης του Μεσογειακού κόσμου

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο Φρανκφουρτιανός από τη Νεμπράσκα: Δικαιοσύνη & ελπίδα απέναντι στην ιδιοτέλεια των ελίτ

Azra Nuhefendić

Azra Nuhefendić
Η δημοσιογράφος με τις πολλές διεθνείς διακρίσεις, γράφει για την οριακή, γειτονική Ευρώπη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη
Όριο της Ευρώπης, οριακή Ευρώπη

Μάης του '36, Τάσος Τούσης

Μάης του '36, Τάσος Τούσης
Ο σκληρός Μεσοπόλεμος: η εποχή δοσμένη μέσα από τη ζωή ενός ανθρώπου - συμβόλου

Στον καιρό των τσιγγάνων και της μικρής Μαρίας

Ετικέτες

1968 αειφορία Αρχιτεκτονική Αυστρομαρξισμός Βαλκανική βιοποικιλότητα Βρετανία Γαλλία Γερμανία Γκράμσι Εκπαίδευση ΕΚΤ Ελεφάντης Ενέργεια Επισφάλεια Ευρωκομμουνισμός ΗΠΑ Ήπειρος Θεοδωράκης Θεσσαλονίκη Ιβάν Κράστεφ Ινστιτούτο Bruegel Ισπανία ιστορία Ιταλία Κέϋνς Κίνα Κινηματογράφος Κλιματική αλλαγή Κοινοτισμός κοινωνική ανισότητα Κορνήλιος Καστοριάδης Κοσμάς Ψυχοπαίδης Κύπρος Λιάκος Α. Λογοτεχνία Μάνεσης Μάξ Βέμπερ Μάρξ Μαρωνίτης Μέσα Ενημέρωσης Μεσόγειος Μεταπολίτευση Μιχ. Παπαγιαννάκης Μουσική Μπερλινγκουέρ Νεοναζισμός Νεοφιλελευθερισμός Νίκος Πουλαντζάς Νίτσε Ο τόπος Οικολογία Π. Κονδύλης Παιδεία Πολωνία Πράσινοι Προσφυγιά Ρήγας Ρίτσος Ρωσία Σεφέρης Σολωμός Σοσιαλδημοκρατία Σχολή Φραγκφούρτης Ταρκόφσκι Τουρκία Τρομοκρατία Τσίπρας Φιλελευθερισμός Φιλοσοφία Χαλκιδική Χρήστος Γιανναράς Χριστιανισμός André Gorz Azra Nuhefendić Balibar Carl Schmitt Christopher Lasch Claus Offe Colin Crouch Ernst Bloch Fischer Franklin Roosevelt Grexit Habermas J. Augstein Jan-Werner Müller Krugman Laclau Le Corbusier Louis Althusser Marc Mazower Matvejević Miroslav Krleža Mudde Niels Kadritzke Stiglitz Streeck T. S. Eliot Ulrich Beck Ulrike Guérot Umberto Eco Wallerstein Walter Benjamin Wolfgang Münchau Žižek Zygmunt Bauman

Song for the Unification (Zbigniew Preisner -
Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube

Song for the Unification (Zbigniew Preisner - <br>Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube
Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων,
ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον...
Ἡ ἀγάπη ...πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει...
Νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα·
μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη (προς Κορινθ. Α΄ 13)

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης
Νταβίντ Γκρόσμαν: Το πένθος του πατέρα και της Ιστορίας

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη
Μια ιστορία προσφυγιάς, στη Λέσβο και στη Νορβηγία

Luka Lisjak Gabrijelčič: Χάννα Άρεντ, τα πρώτα χρόνια

Luka Lisjak Gabrijelčič: Χάννα Άρεντ, τα πρώτα χρόνια
Hannah Arendt, zgodnja leta (στο Razpotja - Σλοβενικά)

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής
Erik Stokstad («Science»): New rice variety could feed the planet without warming it

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα
Τα μικροκλίματα της Ελλάδας, εξασφαλίζουν μεγάλη βιοποικιλότητα μανιταριών (Βασιλική Χρυσοστομίδου, «Καθημερινή», αναδημοσίευση «Δασαρχείο»)

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»
«Είμαι βραχυπρόθεσμα απαισιόδοξος αλλά μακροπρόθεσμα αισιόδοξος»

Zygmunt Bauman, Krzysztof Pomian, Marcel Gauchet, Michael Kazin

Zygmunt Bauman, Krzysztof Pomian, Marcel Gauchet, Michael Kazin
Ο 21ος αιώνας: Ένας κόσμος χωρίς την αριστερά (“Kultura Liberalna” - Πολωνία, αγγλικά)

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο
Η λογοτεχνική δημοσιογραφία στα καλύτερά της - Azra Nuhefendić

K.S. Karol (1924 - 10 Απριλίου 2014), ο δημοσιογράφος - του Μικαέλ Λεβύ

K.S. Karol (1924 - 10 Απριλίου 2014), ο δημοσιογράφος   - του Μικαέλ Λεβύ
- «Με ποιανού το μέρος είστε κύριε Κάρολ»; - «Είμαι με τον εαυτό μου»

Jürgen Habermas

Jürgen Habermas
¨Ολα τα κείμενα από το περιοδικό "Blätter für deutsche und internationale Politik"
(pdf, Γερμανικά)

Η Ρεïχανέχ Τζαμπαρί και οι νάρκισσοι

Η Ρεïχανέχ Τζαμπαρί και οι νάρκισσοι
Φιλελεύθεροι και «μαρξιστές» νάρκισσοι της «γενιάς του '68» στη Δύση, ποτέ δεν θα καταλάβουν γιατί προτίμησε το μνήμα για να μη παραιτηθεί από την αξιοπρέπειά της. Η αδιαφορία τους είναι φυσικό επακόλουθο της ιδεολογίας και της νοοτροπίας τους

«Σταθμοί του Σταυρού», μια ταινία του Ντίτριχ Μπρίγκμαν

«Σταθμοί του Σταυρού», μια ταινία του Ντίτριχ Μπρίγκμαν
Η Μαρία ανήκει και στους δύο κόσμους, αλλά και σε κανέναν από αυτούς. Οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πόλιν. Αντεπεξέρχεται όσο καλύτερα μπορεί στις απαιτήσεις των μεν και των δε, χωρίς να διστάζει να στηλώσει το κορμάκι της όταν διακυβεύονται οι αρχές της. Δε θέλει να τη φωτογραφίζουν, να την αναγκάζουν να ακούει ποπ μουσική, να λέει ψέματα, να αφίσταται των αξιών της. Δεν είναι ψόφιο ψάρι· πάει ενάντια στο ρεύμα. Θα θυσιάσει τη ζωή της για να μιλήσει επιτέλους ο τετράχρονος αδερφός της, που αρχίζει να θεωρείται αυτιστικός από ιατρούς και οικογένεια : μόλις ξεψυχήσει, ο αδερφός της αρχίζει να μιλάει - του Ν. Ράπτη

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)
Ο ήπιος επαναστάτης χωρίς δόγμα με τον φιλελεύθερο υποστηρικτή της κοινωνικής δικαιοσύνης και του Κέϋνς - Υπερβάσεις «φραγμάτων» σε μια εποχή που η Πολιτική γραφόταν με κεφαλαίο «Π»

The Roosevelt Institute

The Roosevelt Institute
Ελεωνόρα και Φραγκλίνος Ρούσβελτ - Πολιτική για καιρούς οικονομικής κρίσης

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»

Jean Monnet's Brandy and Europe's Fate

Jean Monnet's Brandy and Europe's Fate
Οι οραματισμοί του Ζαν Μονέ για την ενωμένη Ευρώπη και η αντιμετώπιση της κρίσης
- του Strobe Talbott (The Brookings Essay)

Georg Trakl (1887-1914) - Ένας οδοιπόρος στον μαύρο άνεμο

Georg Trakl (1887-1914) - Ένας οδοιπόρος στον μαύρο άνεμο
Η ποίηση στα σκοτεινότερά της και στα καλύτερά της
Εισαγωγή, σημειώσεις, σχόλια, μετάφραση: Ιωάννα Αβραμίδου

Παναγιώτης Ιωακειμίδης: Πολιτική εξουσία και ζώα

Παναγιώτης Ιωακειμίδης: Πολιτική εξουσία και ζώα
Ένας ρόλος για τα κατοικίδια στους χώρους της εξουσίας

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο
(πέθανε τον Μάïο του 2014)

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο <br>(πέθανε τον Μάïο του 2014)
Ο σκύλος - σύμβολο μιας σκληρής εποχής, η προσωπικότητα του 2011 (Time)

Φιλιά εις τα παιδιά

Φιλιά εις τα παιδιά
Ένα κομμάτι Θεσσαλονίκης του χθές και του σήμερα

Street Art Utopia

Street Art Utopia
We declare the world as our canvas

Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας & Ανάπτυξης:
Γιατί μεγαλώνει διαρκώς η κοινωνική ανισότητα

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο καταναλωτισμός υπονομεύει τις αξίες της σταθερότητας και της αφοσίωσης, προπαγανδίζει
την καταστροφή της οικογενειακής ζωής (φωτ. από τον ιστότοπο Eagainst.com)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)
Ο τελευταίος φιλόσοφος - τι ζητά η φιλοσοφία σ' αυτούς τους δύσκολους καιρούς;

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ
Hθικολόγος, συντηρητικός, εργατιστής, προπαγανδιστής της λιτότητας;¨Η επικριτής του καταναλωτισμού και της σπατάλης, για μια άλλη πολιτική ηθική, για τον "μικρό" πολίτη;

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»