Σάββατο, 30 Αυγούστου 2014

Εμμανουήλ Κριαράς: Ένας πολίτης και δάσκαλος του 20ού αιώνα και η μετριοκρατία του 21ου

Ο Κριαράς, ως δάσκαλος ενσάρκωνε ολόκληρη την ιστορία της Ελληνικής εκπαίδευσης στον 20ό αιώνα και ως πολίτης βίωσε την ιστορία της νεότερης Ελλάδας από τον Ελευθέριο Βενιζέλο μέχρι σήμερα, συμμετέχοντας ενεργά. Ως παιδαγωγός με την ευρύτερη έννοια και ως διανοούμενος (επίσης με την ευρύτερη σημασία της λέξης, που περιλαμβάνει πανεπιστημιακούς δασκάλους και «ελεύθερους σκοπευτές»), ανήκει στην τάξη μεγέθους του Μανόλη Τριανταφυλλίδη, του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή, του Δημήτρη Γληνού, του Αλέξανδρου Δελμούζου ή του Ευάγγελου Παπανούτσου. Ίσως πρέπει όμως εδώ, διευρύνοντας το πλαίσιο, να προσθέσουμε και λίγους νεότερους, όπως τους Κορνήλιο Καστοριάδη, Κώστα Παπαϊωάννου, Άρη Κωνσταντινίδη, Νίκο Πουλαντζά και τον Παναγιώτη Κονδύλη. 
«Στη ζωή μου έκανα πάντα αυτό που θεωρούσα καθήκον μου»: αυτός ήταν ο συνοπτικός απολογισμός των 108 χρόνων πλήρους ζωής του Εμμανουήλ Κριαρά, με το έργο του των 20.000 σελίδων. Έτσι, με μια τέτοια λογοδοσία, θα μπορούσε ίσως να εκπροσωπεί εκείνο το σύνολο ανθρώπων αυτής την τάξης μεγέθους, που κάποτε προσπάθησαν να χαράξουν δρόμους για την παιδεία και τη γλώσσα, για δημιουργία πολιτών, γυναικών και ανδρών, στη νεότερη Ελλάδα*
Ο Κριαράς με τη σύζυγό του, την καθηγήτρια Αικατερίνη Στριφτού, στα Μετέωρα (1983)

Η προσέγγιση του Κριαρά είναι μια έκφραση της Βεμπεριανής ηθικής της ευθύνης. Σε συνάρτηση με το έργο του, φέρνει και κάτι από τη σκέψη του Αμερικανού δασκάλου και κριτικού λογοτεχνίας Λάϊονελ Τρίλλινγκ, που μας δίδαξε ότι «το να είμαστε ευφυείς, είναι ηθική μας υποχρέωση».
Και εδώ ακριβώς, με αφορμή τα λόγια του Κριαρά που έφυγε πρόσφατα - και προπαντός, χρησιμοποιώντας ως καθρέφτη το σύνολο του έργου της μακράς δημιουργικής ζωής του, εμφανίζεται πάλι ανάγλυφο το σημερινό μας πρόβλημα, το «Ελληνικό πρόβλημα» του 21ου αιώνα: ως κρίση πολιτισμική, ως κατάσταση πνευμάτων και νοοτροπιών των λεγόμενων ελίτ, των πνευματικών ελίτ, της παιδείας ειδικότερα.
Το περίγραμμα είναι σαφές, για την περιγραφή αρκεί μια λέξη μόνον: Σ΄ αυτή την τάξη μεγέθους δημιουργικών ανθρώπων του αιώνα εκείνου, ο επόμενος, ο τωρινός αιώνας αντιπαραθέτει την μετριοκρατία. 
Πέρυσι στην τελευταία συνέντευξη του στο Αθηναικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο 107χρονος Κριαράς είχε πει: «Λείπει η εθνική αλληλεγγύη και επικρατεί, ακόμα και σήμερα, εν μέσω αυτής της ανθρωποφονικής κρίσης, το ατομικό συμφέρον». Όταν ακόμη και στους πομπούς παιδείας μιας κοινωνίας επικρατεί το ατομικό συμφέρον (πράγμα που συμβαίνει απολύτως στη σημερινή Ελλάδα της κρίσης, συνέβαινε όμως εξίσου εδώ και δεκαετίες στις ελληνικές ελίτ, που προετοίμαζαν με αλαζονεία τη σημερινή πτώση), τότε η μετριοκρατία γίνεται ο φυσικός και αναπότρεπτος συνοδός.
Εκτός από παιδεία, πολιτική, δημόσιο ήθος του πολίτη, πρέπει πάντα να φέρνουμε στο νού, να κρίνουμε και αξιολογούμε και άλλα πράγματα: νοοτροπίες, καθημερινή στάση, το ιδιωτικό πραγματικό μέσα στο δημόσιο εικονικό του εξέχοντος ατόμου, την τρυφερότητα και τη σκληρότητά του, ακόμη και τα «εν οίκω», κατά κάποιο τρόπο: αυτά συνιστούν, κυρίως, το επίπεδο πολιτισμού μιας κοινωνίας. Πολύ λιγότερο τα «εν δήμω».
Ο Κριαράς λοιπόν, στην ίδια συνέντευξη, έλεγε:
«Δεν επόθησα τόσο μακρύ βίο... Έγινε. Δεν θέλω πια άλλο να ζήσω. Η χαρά μου (η αγαπημένη μου σύζυγος) έφυγε. Ο έρωτας - τον οποίο η ύπαρξή της και μόνο μου ενέπνεε, ο έρωτας για τη ζωή, τη δημιουργία και την εργασία, δεν υπάρχει πια. Οπότε, σας ευχαριστώ για τις ευχές και τα δώρα αλλά είναι πλέον περιττά. Και η εποχή μας δεν το θέλει το περιττό».  
Αυτά έλεγε ο Κριαράς. Αντ' αυτών, αντί για συνηγορία ζωής, δημιουργίας, εργασίας και για ομολογία αγάπης προς το «άλλο τους μισό», οι σημερινές πνευματικές ελίτ προτιμούν την αισθητική, ηθική και πολιτική τους (αλληλένδετα είναι) απαξίωση στις αίθουσες των τηλεοπτικών δικαστηρίων, πάντα για καυτά θέματα, πάντα με σχολαστικό σεβασμό στους πυλώνες ιδιοτέλειας αυτής της κοινωνίας, πάντα μέσα στο life style: Όπως λόγου χάρη υπερθεματίζοντας ή σιωπώντας για τις προλε(φ)ταριακές μισθολογικές διεκδικήσεις των πανεπιστημιακών και των δικαστικών (για εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα θα μιλάμε τώρα;). Ή εξαντλώντας τη ρητορική τους δεινότητα για το φλέγον ζήτημα του γάμου των γκέϊ και άλλα προβλήματα των target group.
Οι άνθρωποι αυτοί, αντί να πασχίζουν από τη θέση που τους έλαχε, του πομπού παιδείας, για αλληλεγγύη, για κοινωνική συνοχή και για στηρίγματα που ανακουφίζουν τους ασθενέστερους σε δύσκολους καιρούς, τελικά, κυριαρχημένοι από την ιδιοτέλεια και σε αρμονική σύμπραξη με τις οικονομικές και πολιτικές ελίτ, κάνουν και αυτοί ό,τι μπορούν για να καταστρέφουν τον κοινωνικό ιστό.
Σε πλήρη αντίθεση με τους πομπούς παιδείας εκείνης της εποχής και την πνευματική τάξη μεγέθους, που εξέφραζε ο Κριαράς.
Γ. Ρ. 
* The Child is Father of the Man - William Wordsworth
Για την παιδεία ως ευρύ πεδίο: 
Λόγος για την ερχόμενη, την πραγματικά μεγάλη κρίση: Ο Πολίτης Άγγελος Ελεφάντης
  
    

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Printfriendly

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:
Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:<br>Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι
Πως η αγάπη επουλώνει τη φθορά του κόσμου

Enrico Berlinguer (1981):

Enrico Berlinguer (1981):
Η ηθική διάσταση στην κρίση της πολιτικής

Danilo Kiš:

Danilo Kiš:
Συμβουλές σε νεαρούς συγγραφείς, και όχι μόνον

Wolfgang Münchau

Wolfgang Münchau
Ο συντάκτης οικονομικών θεμάτων Βόλφγκανγκ Μύνχάου (Der Spiegel - Financial Times)

Predrag Matvejević:

Predrag Matvejević:
Ο Ρωσο-Κροάτης ανιχνευτής και λάτρης του Μεσογειακού κόσμου

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο Φρανκφουρτιανός από τη Νεμπράσκα: Δικαιοσύνη & ελπίδα απέναντι στην ιδιοτέλεια των ελίτ

Azra Nuhefendić

Azra Nuhefendić
Η δημοσιογράφος με τις πολλές διεθνείς διακρίσεις, γράφει για την οριακή, γειτονική Ευρώπη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη
Όριο της Ευρώπης, οριακή Ευρώπη

Μάης του '36, Τάσος Τούσης

Μάης του '36, Τάσος Τούσης
Ο σκληρός Μεσοπόλεμος: η εποχή δοσμένη μέσα από τη ζωή ενός ανθρώπου - συμβόλου

Στον καιρό των τσιγγάνων και της μικρής Μαρίας

Ετικέτες

1968 αειφορία Αρχιτεκτονική Αυστρομαρξισμός Βαλκανική Βαρουφάκης βιοποικιλότητα Βρετανία Γαλλία Γερμανία Γκράμσι Εκπαίδευση ΕΚΤ Ελεφάντης Ενέργεια Επισφάλεια Ευρωκομμουνισμός ΗΠΑ Ήπειρος Θεοδωράκης Θεσσαλονίκη Ιβάν Κράστεφ Ινστιτούτο Bruegel Ισπανία ιστορία Ιταλία Κέϋνς Κίνα Κινηματογράφος Κλιματική αλλαγή Κοινοτισμός κοινωνική ανισότητα Κορνήλιος Καστοριάδης Κοσμάς Ψυχοπαίδης Κύπρος Λιάκος Α. Λογοτεχνία Μάνεσης Μάξ Βέμπερ Μάρξ Μαρωνίτης Μέσα Ενημέρωσης Μεσόγειος Μιχ. Παπαγιαννάκης Μουσική Μπερλινγκουέρ Νεοναζισμός Νεοφιλελευθερισμός Νίκος Πουλαντζάς Ο τόπος Οικολογία Π. Κονδύλης Παιδεία Πολωνία Πράσινοι Προσφυγιά Ρήγας Ρίτσος Ρωσία Σεφέρης Σολωμός Σοσιαλδημοκρατία συνδικαλισμός Σχολή Φραγκφούρτης Ταρκόφσκι Τουρκία Τράπεζες Τρομοκρατία Τσίπρας Φιλελευθερισμός Φιλοσοφία Φούσκα ακινήτων Χαλκιδική Χρήστος Γιανναράς Χριστιανισμός André Gorz Azra Nuhefendić Christopher Lasch Claus Offe Colin Crouch Ernst Bloch Ernst-W. Böckenförde Fischer Franklin Roosevelt Grexit Habermas J. Augstein Krugman Laclau Le Corbusier Louis Althusser Marc Mazower Matvejević Mudde Niels Kadritzke Ralf Dahrendorf Stiglitz Streeck T. S. Eliot Ulrich Beck Ulrike Guérot Umberto Eco Wallerstein Walter Benjamin Wolfgang Münchau Žižek Zygmunt Bauman

Song for the Unification (Zbigniew Preisner -
Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube

Song for the Unification (Zbigniew Preisner - <br>Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube
Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων,
ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον...
Ἡ ἀγάπη ...πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει...
Νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα·
μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη (προς Κορινθ. Α΄ 13)

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης
Νταβίντ Γκρόσμαν: Το πένθος του πατέρα και της Ιστορίας

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη
Μια ιστορία προσφυγιάς, στη Λέσβο και στη Νορβηγία

Luka Lisjak Gabrijelčič: Χάννα Άρεντ, τα πρώτα χρόνια

Luka Lisjak Gabrijelčič: Χάννα Άρεντ, τα πρώτα χρόνια
Hannah Arendt, zgodnja leta (στο Razpotja - Σλοβενικά)

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής
Erik Stokstad («Science»): New rice variety could feed the planet without warming it

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα
Τα μικροκλίματα της Ελλάδας, εξασφαλίζουν μεγάλη βιοποικιλότητα μανιταριών (Βασιλική Χρυσοστομίδου, «Καθημερινή», αναδημοσίευση «Δασαρχείο»)

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»
«Είμαι βραχυπρόθεσμα απαισιόδοξος αλλά μακροπρόθεσμα αισιόδοξος»

Zygmunt Bauman, Krzysztof Pomian, Marcel Gauchet, Michael Kazin

Zygmunt Bauman, Krzysztof Pomian, Marcel Gauchet, Michael Kazin
Ο 21ος αιώνας: Ένας κόσμος χωρίς την αριστερά (“Kultura Liberalna” - Πολωνία, αγγλικά)

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο
Η λογοτεχνική δημοσιογραφία στα καλύτερά της - Azra Nuhefendić

K.S. Karol (1924 - 10 Απριλίου 2014), ο δημοσιογράφος - του Μικαέλ Λεβύ

K.S. Karol (1924 - 10 Απριλίου 2014), ο δημοσιογράφος   - του Μικαέλ Λεβύ
- «Με ποιανού το μέρος είστε κύριε Κάρολ»; - «Είμαι με τον εαυτό μου»

Jürgen Habermas

Jürgen Habermas
¨Ολα τα κείμενα από το περιοδικό "Blätter für deutsche und internationale Politik"
(pdf, Γερμανικά)

Η Ρεïχανέχ Τζαμπαρί και οι νάρκισσοι

Η Ρεïχανέχ Τζαμπαρί και οι νάρκισσοι
Φιλελεύθεροι και «μαρξιστές» νάρκισσοι της «γενιάς του '68» στη Δύση, ποτέ δεν θα καταλάβουν γιατί προτίμησε το μνήμα για να μη παραιτηθεί από την αξιοπρέπειά της. Η αδιαφορία τους είναι φυσικό επακόλουθο της ιδεολογίας και της νοοτροπίας τους

«Σταθμοί του Σταυρού», μια ταινία του Ντίτριχ Μπρίγκμαν

«Σταθμοί του Σταυρού», μια ταινία του Ντίτριχ Μπρίγκμαν
Η Μαρία ανήκει και στους δύο κόσμους, αλλά και σε κανέναν από αυτούς. Οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πόλιν. Αντεπεξέρχεται όσο καλύτερα μπορεί στις απαιτήσεις των μεν και των δε, χωρίς να διστάζει να στηλώσει το κορμάκι της όταν διακυβεύονται οι αρχές της. Δε θέλει να τη φωτογραφίζουν, να την αναγκάζουν να ακούει ποπ μουσική, να λέει ψέματα, να αφίσταται των αξιών της. Δεν είναι ψόφιο ψάρι· πάει ενάντια στο ρεύμα. Θα θυσιάσει τη ζωή της για να μιλήσει επιτέλους ο τετράχρονος αδερφός της, που αρχίζει να θεωρείται αυτιστικός από ιατρούς και οικογένεια : μόλις ξεψυχήσει, ο αδερφός της αρχίζει να μιλάει - του Ν. Ράπτη

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)
Ο ήπιος επαναστάτης χωρίς δόγμα με τον φιλελεύθερο υποστηρικτή της κοινωνικής δικαιοσύνης και του Κέϋνς - Υπερβάσεις «φραγμάτων» σε μια εποχή που η Πολιτική γραφόταν με κεφαλαίο «Π»

The Roosevelt Institute

The Roosevelt Institute
Ελεωνόρα και Φραγκλίνος Ρούσβελτ - Πολιτική για καιρούς οικονομικής κρίσης

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»

Jean Monnet's Brandy and Europe's Fate

Jean Monnet's Brandy and Europe's Fate
Οι οραματισμοί του Ζαν Μονέ για την ενωμένη Ευρώπη και η αντιμετώπιση της κρίσης
- του Strobe Talbott (The Brookings Essay)

Georg Trakl (1887-1914) - Ένας οδοιπόρος στον μαύρο άνεμο

Georg Trakl (1887-1914) - Ένας οδοιπόρος στον μαύρο άνεμο
Η ποίηση στα σκοτεινότερά της και στα καλύτερά της
Εισαγωγή, σημειώσεις, σχόλια, μετάφραση: Ιωάννα Αβραμίδου

Παναγιώτης Ιωακειμίδης: Πολιτική εξουσία και ζώα

Παναγιώτης Ιωακειμίδης: Πολιτική εξουσία και ζώα
Ένας ρόλος για τα κατοικίδια στους χώρους της εξουσίας

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο
(πέθανε τον Μάïο του 2014)

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο <br>(πέθανε τον Μάïο του 2014)
Ο σκύλος - σύμβολο μιας σκληρής εποχής, η προσωπικότητα του 2011 (Time)

Φιλιά εις τα παιδιά

Φιλιά εις τα παιδιά
Ένα κομμάτι Θεσσαλονίκης του χθές και του σήμερα

Street Art Utopia

Street Art Utopia
We declare the world as our canvas

Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας & Ανάπτυξης:
Γιατί μεγαλώνει διαρκώς η κοινωνική ανισότητα

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο καταναλωτισμός υπονομεύει τις αξίες της σταθερότητας και της αφοσίωσης, προπαγανδίζει
την καταστροφή της οικογενειακής ζωής (φωτ. από τον ιστότοπο Eagainst.com)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)
Ο τελευταίος φιλόσοφος - τι ζητά η φιλοσοφία σ' αυτούς τους δύσκολους καιρούς;

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ
Hθικολόγος, συντηρητικός, εργατιστής, προπαγανδιστής της λιτότητας;¨Η επικριτής του καταναλωτισμού και της σπατάλης, για μια άλλη πολιτική ηθική, για τον "μικρό" πολίτη;

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»