Τρίτη, 2 Σεπτεμβρίου 2014

Πετροβολώντας το φάντασμα της Μεταπολίτευσης

του Γιάννη Παρασκευόπουλου
 
 © www. eklogika.gr  - 04/08/2014 
 
Μεταπολίτευση και «Τρείς του Σεπτέμβρη»: Ρέκβιεμ για ένα επιτυχημένο κάποτε κόμμα και για ένα ακλόνητο κομματικό σύστημα, σ' ένα αποτυχημένο κράτος  (Α) 

Στην πρόσφατη επέτειο για τα 40 χρόνια από τη Μεταπολίτευση, οι περισσότερες φωνές ήταν επικριτικές. Όλες συμφωνούσαν πάντως, ότι η Μεταπολίτευση ως εποχή φθάνει τουλάχιστον μέχρι το Μνημόνιο και ότι το τέλος της είναι εξαιρετικά πρόσφατο. 
Από την πλευρά μου, θα ήθελα να καταθέσω μια διαφορετική προσέγγιση:  Η Μεταπολίτευση ήταν μια εποχή όπου η ελληνική κοινωνία, ψάχνοντας να ξαναβρεί τον αυτοσεβασμό που είχε χάσει με τη χούντα, κατέληξε να πνιγεί στις στρεβλώσεις. Επιπλέον έχει λήξει αμετάκλητα από καιρό, με τα προγράμματα λιτότητας της περιόδου 1985-1993 και την οριστική διάψευση των προσδοκιών. Η 15ετία πριν το Μνημόνιο (1994-2009) δεν ήταν μέρος της Μεταπολίτευσης αλλά πλήρης ανατροπή της.
Οι κυρίαρχες λοιπόν αφηγήσεις για τη Μεταπολίτευση, αφήνουν στη σκιά κρίσιμα σημεία:

  • Την εκτεταμένη παθητική υποταγή της ελληνικής κοινωνίας (οι λόγοι δε χωρούν εδώ) στη στρατιωτική ισχύ των συνταγματαρχών. Μη συνεργασία και ενεργή αντίσταση έμειναν  περιορισμένες, πήραν έκταση μόνο σε φοιτητικούς κύκλους και μόνο μετά το 1972.  Όταν το καθεστώς κατέρρευσε και φάνηκε η γύμνια του, η ελληνική κοινωνία έχασε ξαφνικά τον αυτοσεβασμό της: η Μεταπολίτευση ήταν κυρίως οι απεγνωσμένες προσπάθειές της να τον ξανακερδίσει.   
  • Την κληρονομιά του εθνικισμού και την πραγματική σημασία του Κυπριακού:  για σχεδόν 20 κρίσιμα μετεμφυλιακά χρόνια, υπήρχαν μόλις δύο σημεία συνάντησης δεξιών και αριστερών, η «Ένωση» και η συναίνεση για την οικοδομή.  Το πραξικόπημα Ιωαννίδη δεν απευθυνόταν μόνο στην ψύχωση κάποιων  στρατοκρατών,  αλλά και στους «εθνικούς πόθους» μιας ελληνικής κοινής γνώμης έτοιμης να προσφέρει πρόσθετη νομιμοποίηση σε οποιονδήποτε  κατάφερνε να τους εκπληρώσει. Η αποδοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας ήρθε δυστυχώς μόνο μετά την καταστροφή του 1974.
  • Τις ριζικές διαφορές με την ισπανική και πορτογαλική μεταπολίτευση:  ο φασισμός εκεί, άμεση κληρονομιά της δεκαετίας του 1930, βιώνονταν από χρόνια ως αναχρονισμός και παράγοντας αποκοπής από την υπόλοιπη Ευρώπη. Η ανατροπή τους (επανάσταση των Γαρυφάλλων στην Πορτογαλία, εκτροχιασμός της ελεγχόμενης διαδοχής στην Ισπανία) είχε έντονη τη σφραγίδα των εκεί κοινωνιών και διέφερε ριζικά από την άδοξη εκ των έσω κατάρρευση της ελληνικής χούντας.   

Την ώρα λοιπόν που άλλοι έτρεχαν να καλύψουν το χαμένο χρόνο, η ελληνική κοινωνία της Μεταπολίτευσης έτρεχε να καλύψει εκ των ενόντων εξαιρετικά οδυνηρές πληγές: η χούντα «έπρεπε» να ήταν έργο μόνο των Η.Π.Α. και της Δύσης, η αντίσταση «όφειλε» να αποδειχθεί πάνδημη και η Γενιά του Πολυτεχνείου πανίσχυρη, η καταστροφή στην Κύπρο «έπρεπε» να έχει αποκλειστικούς υπεύθυνους τις Η.Π.Α., την Τουρκία και τη χούντα. Επόμενο ήταν, λοιπόν, να αποδειχθεί και η σχέση με την Ευρώπη εξαιρετικά αμφίθυμη. 
Στο πλαίσιο αυτό, η Αριστερά βρέθηκε απροσδόκητα από το διωγμό στην ηγεμονία, καθώς ήταν πια η μόνη που δεν είχε να απολογηθεί. Ήταν όμως μια ηγεμονία τελείως επιφανειακή, σε μια κοινωνία χωρίς καμιά απολύτως  διάθεση να αναθεωρήσει αξίες και να μετατρέψει τους φοβισμένους εγωκεντρικούς υπηκόους της χούντας σε πραγματικούς πολίτες  πραγματικής δημοκρατίας.
Στη σημαντικότερη πάντως ήττα της Αριστεράς είχε καθοριστική συμβολή και η ίδια: αντί για αποκέντρωση, αναδιανομή, ενίσχυση των συλλογικών αγαθών και πραγματικό κοινωνικό κράτος, επιλέχθηκε ο απλός εκδημοκρατισμός της ατομικής κατανάλωσης, διαδικασία που είχε ήδη αρχίσει η Ένωση Κέντρου και συνέχισε και η χούντα. Μέχρι τα αλλεπάλληλα προγράμματα λιτότητας του 1986-1993, βασικό εργαλείο ήταν εδώ οι απροκάλυπτες και ευρύτατες (αλλά και άνισες) πελατειακές παροχές «προς το λαό». Η σταδιακή συρρίκνωση και συγκάλυψή τους θα αποτελέσει και το ουσιαστικό τέλος της Μεταπολίτευσης: μετά το 1994 ο περαιτέρω εκδημοκρατισμός της κατανάλωσης θα στηριχθεί σε εκτεταμένες ευκαιρίες εύκολου χρήματος, ως «μέρισμα του εκσυγχρονισμού» που θα επικαλείται πλέον την υποτιθέμενη ατομική αξία και συμβολή των κερδισμένων, όχι τη συμμετοχή τους στην οντότητα του «λαού».
Κάτω από τη νέα αυτή βιτρίνα, η αργή κατάρρευση της χώρας θα συνεχιζόταν μέχρι τέλους:  

  • Τα 2/3 της χώρας, ορεινές-ημιορεινές περιοχές και μη τουριστικά νησιά, συνέχισαν την πορεία προς την ερήμωση. Το πρόβλημα επέτεινε η ευρωπαϊκή ΚΑΠ, σχεδιασμένη εξαρχής για τις μεγάλες πεδιάδες του ευρωπαϊκού Βορρά, όπου οι μεσογειακές κυβερνήσεις εξαγόρασαν τη σιωπή τους με τη διεκδίκηση ΜΟΠ και Πακέτων Στήριξης. 
  • Οι μεγάλες κυρίως πόλεις γίνονταν όλο και πιο αφιλόξενες μέσα από την αντιπαροχή, το κυκλοφοριακό, τη ρύπανση, την έλλειψη πρασίνου: ακόμη και μετά τα Ολυμπιακά Έργα, η Αθήνα του 2010 είχε μόλις το 50% των τουριστικών διανυκτερεύσεων του 1980.
  • Η αντιπαράθεση με την Τουρκία, από στιγμιαία κληρονομιά της χούντας, αφέθηκε να μετατραπεί σε μόνιμο τοπικό Ψυχρό Πόλεμο (αντίστοιχο με την αντιπαράθεση Ινδίας - Πακιστάν) και διαρκή εστία διαφθοράς και οικονομικής αιμορραγίας.
  • Μια ακόμη μαύρη τρύπα αντιπροσωπεύουν τα αποθεματικά των ασφαλιστικών ταμείων, που χρηματοδότησαν την άγρια ανάπτυξη του 1950-1980 και τελικά εξανεμίστηκαν.

Ίσως δεν είναι υπερβολή, ότι οι ίδιες επιλογές που κατέστρεφαν το περιβάλλον, κατέστρεψαν τελικά και την οικονομία.  Κοινή βάση άλλωστε των οικονομικών και οικολογικών κρίσεων, είναι ότι δανειζόμαστε κεφάλαιο (φυσικό ή οικονομικό) από επόμενες γενιές χωρίς να μπορούμε να το αποπληρώσουμε.
Αν έχει λοιπόν νόημα να ασχοληθούμε με τη Μεταπολίτευση, δεν είναι για να πετροβολάμε το φάντασμά της, αλλά για να αντιστρέψουμε την αποτυχία της να δημιουργήσει πολίτες: ούτε να υποταχθούμε όπως το 1967, ούτε να δηλώσουμε «αθώοι για όλα» όπως το 1974, ούτε να φορτωθούμε αγόγγυστα και τις ευθύνες των ελίτ, όπως μας προτείνουν σήμερα άλλοι.  Το κρίσιμο είναι να δούμε συλλογικά τις αλλαγές που χρωστάμε στον εαυτό μας ως κοινωνία, να οικοδομήσουμε ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο, επικεντρωμένο λιγότερο στην αγοραστική δύναμη και περισσότερο στα συλλογικά αγαθά, να αναζητήσουμε ταυτόχρονες απαντήσεις στην οικονομική, κοινωνική και οικολογική κρίση.
Γιατί η Δημοκρατία χρειάζεται, πάνω από όλα, Πολίτες.
Γιάννης Παρασκευόπουλος


Ο Γιάννης Παρασκευόπουλος είναι τραπεζικός υπάλληλος (στο Ταμείο Υγείας της Τράπεζας της Ελλάδος), ιδρυτικό μέλος των Οικολόγων Πράσινων.

Στον ιστότοπο Μετά την Κρίση: 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Printfriendly

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:
Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:<br>Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι
Πως η αγάπη επουλώνει τη φθορά του κόσμου

Enrico Berlinguer (1981):

Enrico Berlinguer (1981):
Η ηθική διάσταση στην κρίση της πολιτικής

Danilo Kiš:

Danilo Kiš:
Συμβουλές σε νεαρούς συγγραφείς, και όχι μόνον

Wolfgang Münchau

Wolfgang Münchau
Ο συντάκτης οικονομικών θεμάτων Βόλφγκανγκ Μύνχάου (Der Spiegel - Financial Times)

Predrag Matvejević:

Predrag Matvejević:
Ο Ρωσο-Κροάτης ανιχνευτής και λάτρης του Μεσογειακού κόσμου

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο Φρανκφουρτιανός από τη Νεμπράσκα: Δικαιοσύνη & ελπίδα απέναντι στην ιδιοτέλεια των ελίτ

Azra Nuhefendić

Azra Nuhefendić
Η δημοσιογράφος με τις πολλές διεθνείς διακρίσεις, γράφει για την οριακή, γειτονική Ευρώπη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη
Όριο της Ευρώπης, οριακή Ευρώπη

Μάης του '36, Τάσος Τούσης

Μάης του '36, Τάσος Τούσης
Ο σκληρός Μεσοπόλεμος: η εποχή δοσμένη μέσα από τη ζωή ενός ανθρώπου - συμβόλου

Στον καιρό των τσιγγάνων και της μικρής Μαρίας

Ετικέτες

1968 αειφορία Αρχιτεκτονική Αυστρομαρξισμός Βαλκανική Βαρουφάκης βιοποικιλότητα Βρετανία Γαλλία Γερμανία Γκράμσι Εκπαίδευση ΕΚΤ Ελεφάντης Ενέργεια Επισφάλεια Ευρωκομμουνισμός ΗΠΑ Ήπειρος Θεοδωράκης Θεσσαλονίκη Ινστιτούτο Bruegel Ισπανία ιστορία Ιταλία Κέϋνς Κίνα Κινηματογράφος Κλιματική αλλαγή Κοινοτισμός κοινωνική ανισότητα Κορνήλιος Καστοριάδης Κοσμάς Ψυχοπαίδης Κύπρος Λογοτεχνία Μάνεσης Μάξ Βέμπερ Μάρξ Μαρωνίτης Μέσα Ενημέρωσης Μεσόγειος Μιχ. Παπαγιαννάκης Μουσική Μπερλινγκουέρ Νεοναζισμός Νεοφιλελευθερισμός Νίκος Πουλαντζάς Ο τόπος Οικολογία Π. Κονδύλης Παιδεία Πολωνία Πράσινοι Προσφυγιά Ρήγας Ρίτσος Ρωσία Σεφέρης Σολωμός Σοσιαλδημοκρατία συνδικαλισμός Σχολή Φραγκφούρτης Ταρκόφσκι Τουρκία Τράπεζες Τρομοκρατία Τσίπρας Φιλελευθερισμός Φιλοσοφία Φούσκα ακινήτων Χαλκιδική Χρήστος Γιανναράς Χριστιανισμός André Gorz Azra Nuhefendić Christopher Lasch Claus Offe Colin Crouch Ernst Bloch Ernst-W. Böckenförde Fischer Franklin Roosevelt Grexit Habermas J. Augstein Krugman Laclau Le Corbusier Louis Althusser Marc Mazower Matvejević Mudde Niels Kadritzke Ralf Dahrendorf Stiglitz Streeck T. S. Eliot Ulrich Beck Ulrike Guérot Umberto Eco Wallerstein Walter Benjamin Wolfgang Münchau Žižek Zygmunt Bauman

Song for the Unification (Zbigniew Preisner -
Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube

Song for the Unification (Zbigniew Preisner - <br>Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube
Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων,
ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον...
Ἡ ἀγάπη ...πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει...
Νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα·
μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη (προς Κορινθ. Α΄ 13)

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης
Νταβίντ Γκρόσμαν: Το πένθος του πατέρα και της Ιστορίας

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη
Μια ιστορία προσφυγιάς, στη Λέσβο και στη Νορβηγία

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής
Erik Stokstad («Science»): New rice variety could feed the planet without warming it

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα
Τα μικροκλίματα της Ελλάδας, εξασφαλίζουν μεγάλη βιοποικιλότητα μανιταριών (Βασιλική Χρυσοστομίδου, «Καθημερινή», αναδημοσίευση «Δασαρχείο»)

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»
«Είμαι βραχυπρόθεσμα απαισιόδοξος αλλά μακροπρόθεσμα αισιόδοξος»

Zygmunt Bauman, Krzysztof Pomian, Marcel Gauchet, Michael Kazin

Zygmunt Bauman, Krzysztof Pomian, Marcel Gauchet, Michael Kazin
Ο 21ος αιώνας: Ένας κόσμος χωρίς την αριστερά (“Kultura Liberalna” - Πολωνία, αγγλικά)

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο
Η λογοτεχνική δημοσιογραφία στα καλύτερά της - Azra Nuhefendić

K.S. Karol (1924 - 10 Απριλίου 2014), ο δημοσιογράφος - του Μικαέλ Λεβύ

K.S. Karol (1924 - 10 Απριλίου 2014), ο δημοσιογράφος   - του Μικαέλ Λεβύ
- «Με ποιανού το μέρος είστε κύριε Κάρολ»; - «Είμαι με τον εαυτό μου»

Jürgen Habermas

Jürgen Habermas
¨Ολα τα κείμενα από το περιοδικό "Blätter für deutsche und internationale Politik"
(pdf, Γερμανικά)

Η Ρεïχανέχ Τζαμπαρί και οι νάρκισσοι

Η Ρεïχανέχ Τζαμπαρί και οι νάρκισσοι
Φιλελεύθεροι και «μαρξιστές» νάρκισσοι της «γενιάς του '68» στη Δύση, ποτέ δεν θα καταλάβουν γιατί προτίμησε το μνήμα για να μη παραιτηθεί από την αξιοπρέπειά της. Η αδιαφορία τους είναι φυσικό επακόλουθο της ιδεολογίας και της νοοτροπίας τους

«Σταθμοί του Σταυρού», μια ταινία του Ντίτριχ Μπρίγκμαν

«Σταθμοί του Σταυρού», μια ταινία του Ντίτριχ Μπρίγκμαν
Η Μαρία ανήκει και στους δύο κόσμους, αλλά και σε κανέναν από αυτούς. Οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πόλιν. Αντεπεξέρχεται όσο καλύτερα μπορεί στις απαιτήσεις των μεν και των δε, χωρίς να διστάζει να στηλώσει το κορμάκι της όταν διακυβεύονται οι αρχές της. Δε θέλει να τη φωτογραφίζουν, να την αναγκάζουν να ακούει ποπ μουσική, να λέει ψέματα, να αφίσταται των αξιών της. Δεν είναι ψόφιο ψάρι· πάει ενάντια στο ρεύμα. Θα θυσιάσει τη ζωή της για να μιλήσει επιτέλους ο τετράχρονος αδερφός της, που αρχίζει να θεωρείται αυτιστικός από ιατρούς και οικογένεια : μόλις ξεψυχήσει, ο αδερφός της αρχίζει να μιλάει - του Ν. Ράπτη

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)
Ο ήπιος επαναστάτης χωρίς δόγμα με τον φιλελεύθερο υποστηρικτή της κοινωνικής δικαιοσύνης και του Κέϋνς - Υπερβάσεις «φραγμάτων» σε μια εποχή που η Πολιτική γραφόταν με κεφαλαίο «Π»

The Roosevelt Institute

The Roosevelt Institute
Ελεωνόρα και Φραγκλίνος Ρούσβελτ - Πολιτική για καιρούς οικονομικής κρίσης

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»

Jean Monnet's Brandy and Europe's Fate

Jean Monnet's Brandy and Europe's Fate
Οι οραματισμοί του Ζαν Μονέ για την ενωμένη Ευρώπη και η αντιμετώπιση της κρίσης
- του Strobe Talbott (The Brookings Essay)

Georg Trakl (1887-1914) - Ένας οδοιπόρος στον μαύρο άνεμο

Georg Trakl (1887-1914) - Ένας οδοιπόρος στον μαύρο άνεμο
Η ποίηση στα σκοτεινότερά της και στα καλύτερά της
Εισαγωγή, σημειώσεις, σχόλια, μετάφραση: Ιωάννα Αβραμίδου

Παναγιώτης Ιωακειμίδης: Πολιτική εξουσία και ζώα

Παναγιώτης Ιωακειμίδης: Πολιτική εξουσία και ζώα
Ένας ρόλος για τα κατοικίδια στους χώρους της εξουσίας

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο
(πέθανε τον Μάïο του 2014)

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο <br>(πέθανε τον Μάïο του 2014)
Ο σκύλος - σύμβολο μιας σκληρής εποχής, η προσωπικότητα του 2011 (Time)

Φιλιά εις τα παιδιά

Φιλιά εις τα παιδιά
Ένα κομμάτι Θεσσαλονίκης του χθές και του σήμερα

Street Art Utopia

Street Art Utopia
We declare the world as our canvas

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο καταναλωτισμός υπονομεύει τις αξίες της σταθερότητας και της αφοσίωσης, προπαγανδίζει
την καταστροφή της οικογενειακής ζωής (φωτ. από τον ιστότοπο Eagainst.com)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)
Ο τελευταίος φιλόσοφος - τι ζητά η φιλοσοφία σ' αυτούς τους δύσκολους καιρούς;

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ
Hθικολόγος, συντηρητικός, εργατιστής, προπαγανδιστής της λιτότητας;¨Η επικριτής του καταναλωτισμού και της σπατάλης, για μια άλλη πολιτική ηθική, για τον "μικρό" πολίτη;

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»