Σάββατο, 27 Μαΐου 2017

Τζων Ράσκιν: Μια φωνή από τον 19ο αιώνα μιλά για τις σημερινές κοινωνίες της ανισότητας

του Μάικλ Νόρρις

© Literary Kicks - Michael Norris: Unto this Last: John Ruskin's Economic and Political Writings, 1.9.2008

Τι μπορεί να σημαίνει «δίκαιη ανταμοιβή» της εργασίας; Ποιός αξιολογεί, ποιός ορίζει κανόνες, ποιός τους διασφαλίζει; Έχει ρόλο το κράτος, είναι ανάγκη να υπάρχει ως κράτος πρόνοιας; Είναι η δημοκρατική πολιτική αυτή που πρέπει να ορίζει τους κανόνες;
Υπήρχαν πάντα εποχές όπως η τωρινή, στις οποίες πολλοί επικαλέστηκαν «αξιοκρατία» (meritocracy)· άλλοτε την έβλεπαν υπό πρίσμα ηθικοπλαστικό, τώρα εννοούν ένα είδος προσοντοκρατίας. Παραβλέπουν όμως πόσο εξαρτημένο είναι το τί θεωρείται αξιοσύνη και τί θεωρείται προσόν, από το αποτέλεσμα της εργασίας και τον προορισμό της, όπως αυτά γίνονται «δεύτερη φύση» στον δεδομένο τύπο κοινωνίας· το ποιός είναι άξιος κρίνεται με βάση «αξίες» που χρειάζονται προσδιορισμό με επίθετο ή με άλλο ουσιαστικό. 
Και πώς θα επιβιώνουν οι «λιγότερο άξιοι», οι «περιττοί άνθρωποι» με τις «σπαταλημένες ζωές» (Ζίγκμουντ Μπάουμαν), που πάντοτε θα υπάρχουν και θα είναι πολλοί; Το να προτείνεις ή να αποδέχεσαι ως μοίρα τους τον Καιάδα, είναι η ακραία βαρβαρότητα. Το να κάνεις πως δεν βλέπεις τους «λιγότερο άξιους», λές και δεν ξέρεις ότι θα υπάρχουν πάντα, εκτός από ακραία ανευθυνότητα είναι ακραίος ανορθολογισμός: Καταστρέφει ολόκληρες κοινωνίες και αφανίζει τη δημοκρατία. Τέτοια θέματα απασχόλησαν τον Τζων Ράσκιν στα κοινωνικοπολιτικά γραπτά του, όπως είναι το Unto This Last (1860), ή στο υπέροχο παραμύθι του Ο Βασιλιάς του Χρυσού Ποταμού.
Οι κοινωνικές φιλοσοφίες του Ράσκιν και του σύγχρονού του Φρίντριχ Ένγκελς διαμορφώθηκαν σε μια περίοδο γιγάντωσης της βιομηχανικής παραγωγής και της Βικτωριανής πόλης. Και οι δύο είδαν τη βρωμιά, τη χυδαιότητα, τον αχαλίνωτο εγωισμό και απληστία ως σύμβολα όλων των συμφορών του βιομηχανικού καπιταλισμού. Όλα τα δεινά της κοινωνίας ήταν ήδη φανερά στη Βρετανία της δεκαετίας του 1840. Αλλά τα οράματα των δύο ανδρών για μια σοσιαλιστική εναλλακτική λύση οδηγούσαν σε πολύ διαφορετικά μέλλοντα για την πόλη, την κοινωνία, τον κόσμο: Για τον Ένγκελς, τον σοσιαλιστή εργοστασιάρχη του Μάντσεστερ με τον ακλόνητο ηθικό ανθρωπισμό (βλ. το νεανικό βιβλίο του Condition of the working classes in England, 1844 - ελληνικά), τον αρνητή της κοινωνικής τάξης του, το μέλλον ανήκε στη νεωτερικότητα, σε έναν εξανθρωπισμένο βιομηχανικό πολιτισμό με αταξική κοινωνία. Για τον Ράσκιν, τον ασυμβίβαστο κριτικό της τέχνης, της πολιτισμικής κατάστασης και της κοινωνίας του καιρού του, τον ζωγράφο και δάσκαλο, αξιοπρεπές μέλλον υπήρχε στη διατήρηση ή αναστήλωση προβιομηχανικών-προκαπιταλιστικών παραδόσεων που περιείχαν μιαν «άλλη αξιοκρατία».
Ο Ράσκιν - όπως και ο Ένγκελς, ο Ντίκενς, ο Καρλάιλ, ο Ουίλιαμ Μόρρις - έζησε στη Βικτωριανή εποχή (δεύτερο μισό του 19ου αιώνα). Τα ιδανικά του για τον σοσιαλισμό, για τον πολιτισμό, για μια οικολογική-ηθική στροφή των συνειδήσεων που θα διώξει από τον ουρανό το μαύρο «καταιγιδοφόρο σύννεφο του 19ου αιώνα» ( pdf) ή για άλλα σημαντικά πράγματα, ήταν ουτοπικά· μυθοποίησαν και εξιδανίκευσαν ένα προκαπιταλιστικό παρελθόν, ίσως και με αφελή τρόπο. Ωστόσο, κυρίως μετά το θάνατό του, επηρέασαν πολύ και πολλούς, από το βρετανικό εργατικό κίνημα μέχρι τον Μαχάτμα Γκάντι. Συνεχίζουν, με τον τρόπο τους, να μιλούν και για την τωρινή μετα(;)βιομηχανική μας Δύση. 
Ο Ράσκιν κύτταζε προς το παρελθόν - όπως ο άγγελος της Ιστορίας του Μπένγιαμιν - και έπλεκε τον μύθο του παρελθόντος· όμως, γι' αυτό ακριβώς, επειδή στράφηκε προς το παρελθόν για χάρη της εύλογης κριτικής του παρόντος, για μας μιλά ο μύθος του 
Γ. Ρ.
 
Σήμερα, πολλά από έργα του Ράσκιν είναι εξαντλημένα και εκτός κυκλοφορίας ή διατίθενται μόνον σε συντομευμένες εκδόσεις. Ωστόσο, ένα από τα πιο ανθεκτικά στο χρόνο και ίσως από τα καλύτερα έργα του, κυκλοφρορεί σε νέα έκδοση: Το  Unto This Last [«Ακόμη και σ' αυτόν τον Τελευταίο»], δεν είναι ένα βιβλίο κριτικής της τέχνης, αλλά μια σειρά τεσσάρων δοκιμίων κοινωνικής θεωρίας. Ο τίτλος του προέρχεται από την Παραβολή των Εργατών του Αμπελώνα στην Καινή Διαθήκη, στην οποία ο Χριστός λέει:
ἆρον τὸ σὸν καὶ ὕπαγε· θέλω δὲ τούτῳ τῷ ἐσχάτῳ δοῦναι ὡς καὶ σοί· [πάρε τον δικό σου μισθό και πήγαινε· θέλω όμως να δώσω ακόμη και σ’ αυτόν τον τελευταίο ό,τι και σ’ εσένα]
John Ruskin - αυτοπροσωπογραφία

Δευτέρα, 22 Μαΐου 2017

Βόλφγκανγκ Μύνχάου: Ο Μακρόν αντιμέτωπος με το πρόβλημα της Ευρώπης

© The Financial Times - Wolfgang Münchau:  Macron will have to make a decisive move on Europe,  30.4.2017

[...] Στην πολιτική ατζέντα του κ. Μακρόν υπάρχει το εξής πρόβλημα: κανείς δεν ξέρει πραγματικά πώς θα μπορέσει να την κάνει πράξη. Ο θεσμικός ρόλος του Γάλλου προέδρου είναι ισχυρός· όμως, το ποιά τύχη είχε ο Φρανσουά Ολάντ είναι χρήσιμο προειδοποιητικό μήνυμα για τα όρια του τι μπορεί να κάνει ένας πρόεδρος. 
Οι Σοσιαλιστές του κ. Ολάντ είχαν τουλάχιστον την πλειοψηφία στην Εθνοσυνέλευση, στο γαλλικό κοινοβούλιο. Δεν είναι ακόμη σίγουρο εάν ο κ. Μακρόν,  μετά τις βουλευτικές εκλογές του Ιουνίου, θα έχει έστω και έναν δικό του βουλευτή. Θα καταλήξει ως απλό τελετουργικό πρόσωπο - όπως είναι ο ομοσπονδιακός πρόεδρος της Γερμανία - και η μόνη του δουλειά θα είναι να σφίγγει χέρια και να εκφωνεί μεγάλους λόγους; Ή θα μπορέσει να βρει τρόπο για να προωθήσει αλλαγές;
Η μόνη υπόσχεση του κ. Μακρόν που είναι πραγματικά πολύ ενδιαφέρουσα, είναι η ατζέντα του για την ευρωζώνη. Έχει προτείνει μεταρρυθμίσεις στη διακυβέρνηση της ευρωζώνης, οι οποίες είναι σε μεγάλο βαθμό σύμφωνες με όσα προτείνω σ' αυτήν εδώ τη στήλη [των Financial Times] εδώ και χρόνια:
Μια κοινή δημοσιονομική πολιτική,
έναν κοινό υπουργό οικονομικών,
ένα κοινό μέσο δανεισμού της ευρωζώνης [ευρωομόλογο ή ισοδύναμά του]
και ολοκλήρωση της τραπεζικής ένωσης. 

Κυριακή, 14 Μαΐου 2017

Γιάννης Βούλγαρης: Η αβέβαιη αντεπίθεση - νέα πραγματικότητα στις ευρωπαϊκές κοινωνίες
+ Mια υπενθύμιση: το έργο του Νίκου Πουλαντζά

© Τα Νέα - Γιάννης Βούλγαρης: Η αβέβαιη αντεπίθεση, 6.5.2017

Μια ρεαλιστική και περιεκτική σύνοψη της νέας πραγματικότητας από τον Γ. Βούλγαρη: 
«Ή η Ευρώπη θα λειτουργήσει και πάλι ελκτικά προς τους πολίτες των κρατών-μελών ή οι πολιτικές δυνάμεις που την υπερασπίζονται θα συρρικνώνονται σε έναν απονευρωμένο μεσαίο χώρο, φιλελεύθερο και σοσιαλδημοκρατικό, που θα χάνει και προς τα δύο άκρα. Έχουμε δει το έργο στον Μεσοπόλεμο [...]
Xωρίς κάποια απάντηση στο αίσθημα της οικονομικής ανασφάλειας με πολιτικές στήριξης της απασχόλησης και της κοινωνικής προστασίας, για όσους χάνουν ή αισθάνονται ότι χάνουν το τρένο της παγκοσμιοποίησης, οι εθνικολαϊκισμοί θα φαντάζουν σαν οι μόνες εναλλακτικές λύσεις. Δεν βρισκόμαστε πια στη δεκαετία του 1990 όπου τα κόμματα του «τρίτου δρόμου» των Μπλερ και Κλίντον μπορούσαν να κερδίσουν εκλογικές πλειοψηφίες εντασσόμενα σαν soft σοσιαλφιλελεύθερες παραλλαγές, μέσα στο γενικότερο κλίμα που είχε δημιουργήσει η τότε νεοφιλελεύθερη ηγεμονία. Σήμερα οι προοδευτικές φιλοευρωπαϊκές δυνάμεις σοσιαλδημοκρατικές, φιλελεύθερες, κεντροδεξιές ή αριστερές, είναι υποχρεωμένες να διεκδικούν την εκλογική πλειοψηφία σε κοινωνίες που έχουν έντονα χάσματα μεταξύ μεσαίων και λαϊκών στρωμάτων, αποκλίνουσες προοπτικές ζωής, σε μια ιδεολογική ατμόσφαιρα που βαρύνεται από τον εθνικισμό, τον ευρωσκεπτικισμό και τη μισαλλοδοξία
» [...] 
 
Πρώτα τα καλά νέα. Η Γαλλία, από ό,τι φαίνεται, θα προστεθεί αύριο στη σειρά των χωρών που ανακόπτουν την άνοδο των λαϊκιστών στην εξουσία. Η Γερμανία που ακολουθεί έχει διατηρήσει έτσι και αλλιώς την πολιτική της σταθερότητα. Αυτό το σκηνικό θα ευνοήσει στις προβλεπόμενες για τις αρχές του 2018 ιταλικές εκλογές, το Δημοκρατικό Κόμμα το οποίο ανασυγκροτείται υπό τον Ρέντσι. Έτσι, στο άμεσο μέλλον φιλοευρωπαϊκές κυβερνήσεις στη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Ισπανία, θα έχουν την ευκαιρία να δείξουν στους ευρωπαίους πολίτες αν είναι σε θέση να καταφέρουν κάτι καλύτερο. Τώρα τα κακά νέα. Η Μαρίν Λεπέν θα κινηθεί από όσο φαίνεται κοντά στο 40 %. Ο πατέρας της δεκαπέντε χρόνια πριν είχε φτάσει στο 18 %. Τότε η υπόλοιπη Γαλλία είχε φρίξει, τώρα δεν τρέχει τίποτα. Η πολιτική απομόνωση της Ακροδεξιάς τέλειωσε, το «αντιφασιστικό κεκτημένο» αποτελεί παρελθόν, ο «δαίμονας» έγινε σαν όλους τους άλλους, χωρίς να αλλάξει ουσιαστικά. 
Τζιόρτζιο Ντε Κίρικο: Το Ιερό Ψάρι (1919) - Η Ανασφάλεια του Ποιητή (1913)

Printfriendly

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:
Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:<br>Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι
Πως η αγάπη επουλώνει τη φθορά του κόσμου

Enrico Berlinguer (1981):

Enrico Berlinguer (1981):
Η ηθική διάσταση στην κρίση της πολιτικής

Danilo Kiš:

Danilo Kiš:
Συμβουλές σε νεαρούς συγγραφείς, και όχι μόνον

Wolfgang Münchau

Wolfgang Münchau
Ο συντάκτης οικονομικών θεμάτων Βόλφγκανγκ Μύνχάου (Financial Times - Der Spiegel)

Predrag Matvejević:

Predrag Matvejević:
Ο Ρωσο-Κροάτης ανιχνευτής και λάτρης του Μεσογειακού κόσμου

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο Φρανκφουρτιανός από τη Νεμπράσκα: Δικαιοσύνη & ελπίδα απέναντι στην ιδιοτέλεια των ελίτ

Azra Nuhefendić

Azra Nuhefendić
Η δημοσιογράφος με τις πολλές διεθνείς διακρίσεις, γράφει για την οριακή, γειτονική Ευρώπη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη
Όριο της Ευρώπης, οριακή Ευρώπη

Μάης του '36, Τάσος Τούσης

Μάης του '36, Τάσος Τούσης
Ο σκληρός Μεσοπόλεμος: η εποχή δοσμένη μέσα από τη ζωή ενός ανθρώπου - συμβόλου

Στον καιρό των τσιγγάνων και της μικρής Μαρίας

Ετικέτες

«Γενιά του '30» «Μακεδονικό» 1968 αειφορία αντιπροσωπευτική δημοκρατία Αριστοτέλης Αρχιτεκτονική Αυστρομαρξισμός Βαλκανική βιοποικιλότητα Βρετανία Γαλλία Γερμανία Γκράμσι Έθνος και ΕΕ Εκπαίδευση Ελεφάντης Ενέργεια Επισφάλεια Ευρωκομμουνισμός ηγεμονία ΗΠΑ Ήπειρος Θ. Αγγελόπουλος Θεοδωράκης Θεσσαλονίκη Ιβάν Κράστεφ ιστορία Ιταλία Καζαντζάκης Καταναλωτισμός Κεντρική Ευρώπη Κέϋνς Κίνα Κινηματογράφος Κλιματική αλλαγή Κοινοτισμός κοινωνική ανισότητα Κορνήλιος Καστοριάδης Κοσμάς Ψυχοπαίδης Κράτος Πρόνοιας Κώστας Καραμανλής Λιάκος Α. Λογοτεχνία Μάνεσης Μάξ Βέμπερ Μάρξ Μαρωνίτης Μέλισσες Μέσα «κοινωνικής» δικτύωσης Μέσα Ενημέρωσης Μεσόγειος Μεταπολίτευση Μιχ. Παπαγιαννάκης Μουσική Μπερλινγκουέρ Νεοφιλελευθερισμός Νίκος Πουλαντζάς Νίτσε Ο τόπος Οικολογία Π. Κονδύλης Παγκοσμιοποίηση Παιδεία Πολωνία Πράσινοι Ρήγας Ρίτσος Ρωσία Σεφέρης Σημίτης Σολωμός Σοσιαλδημοκρατία Σχολή Φραγκφούρτης Ταρκόφσκι Τουρκία Τροβαδούροι Τσακαλώτος Τσίπρας Φιλελευθερισμός Φιλοσοφία Χαλκιδική Χέγκελ Χριστιανισμός Acemoglu/Robinson Adorno Albrecht von Lucke André Gorz Azra Nuhefendić Balibar Brexit Carl Schmitt Chomsky Christopher Lasch Claus Offe Colin Crouch Elmar Altvater Ernst Bloch Ernst-W. Böckenförde Franklin Roosevelt Habermas Hannah Arendt Heidegger Jan-Werner Müller Jeremy Corbyn Laclau Le Corbusier Louis Althusser Marc Mazower Matvejević Michel Foucault Miroslav Krleža Mudde Otto Bauer PRAXIS International Ruskin Sandel Michael Strauss Leo Streeck T. S. Eliot Timothy Snyder Tolkien Ulrich Beck Ulrike Guérot Wallerstein Walter Benjamin Wolfgang Münchau Zygmunt Bauman

Song for the Unification (Zbigniew Preisner -
Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube

Song for the Unification (Zbigniew Preisner - <br>Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube
Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων,
ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον...
Ἡ ἀγάπη ...πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει...
Νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα·
μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη (προς Κορινθ. Α΄ 13)

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης
Νταβίντ Γκρόσμαν: Το πένθος του πατέρα και της Ιστορίας

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη
Μια ιστορία προσφυγιάς, στη Λέσβο και στη Νορβηγία

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής
Erik Stokstad («Science»): New rice variety could feed the planet without warming it

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα
Τα μικροκλίματα της Ελλάδας, εξασφαλίζουν μεγάλη βιοποικιλότητα μανιταριών (Βασιλική Χρυσοστομίδου, «Καθημερινή», αναδημοσίευση «Δασαρχείο»)

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»
«Είμαι βραχυπρόθεσμα απαισιόδοξος αλλά μακροπρόθεσμα αισιόδοξος»

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο
Η λογοτεχνική δημοσιογραφία στα καλύτερά της - Azra Nuhefendić

Jürgen Habermas

Jürgen Habermas
¨Ολα τα κείμενα από το περιοδικό "Blätter für deutsche und internationale Politik"
(pdf, Γερμανικά)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)
Ο ήπιος επαναστάτης χωρίς δόγμα με τον φιλελεύθερο υποστηρικτή της κοινωνικής δικαιοσύνης και του Κέϋνς - Υπερβάσεις «φραγμάτων» σε μια εποχή που η Πολιτική γραφόταν με κεφαλαίο «Π»

The Roosevelt Institute

The Roosevelt Institute
Ελεωνόρα και Φραγκλίνος Ρούσβελτ - Πολιτική για καιρούς οικονομικής κρίσης

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο
(πέθανε τον Μάïο του 2014)

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο <br>(πέθανε τον Μάïο του 2014)
Ο σκύλος - σύμβολο μιας σκληρής εποχής, η προσωπικότητα του 2011 (Time)

Φιλιά εις τα παιδιά

Φιλιά εις τα παιδιά
Ένα κομμάτι Θεσσαλονίκης του χθές και του σήμερα

Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας & Ανάπτυξης:
Γιατί μεγαλώνει διαρκώς η κοινωνική ανισότητα

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο καταναλωτισμός υπονομεύει τις αξίες της σταθερότητας και της αφοσίωσης, προπαγανδίζει
την καταστροφή της οικογενειακής ζωής

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)
Βλέπει τον εαυτό του ως κοινωνιολόγο κυρίως, όμως είναι και ο «τελευταίος φιλόσοφος» - τι ζητά η φιλοσοφία σ' αυτούς τους δύσκολους καιρούς;

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ
Hθικολόγος, συντηρητικός, εργατιστής, προπαγανδιστής της λιτότητας;¨Η επικριτής του καταναλωτισμού και της σπατάλης, για μια άλλη πολιτική ηθική, υπέρ του «μικρού» πολίτη;

Ψηλά στην Πίνδο, στο Περτούλι

Ψηλά στην Πίνδο, στο Περτούλι