Παρασκευή, 18 Οκτωβρίου 2019

Η καστανιά: Άλλοτε έδινε το ψωμί των φτωχών, μετά λησμονήθηκε. Τώρα την ανακαλύπτουμε εκ νέου;

του Στέφαν Ρέμπενιχ 

© Frankfurter Allgemeine Zeitung - Stefan Rebenich:  Das frühere Brot der Armen ist nun selbst arm dran, 30.08.2019

  
Η καστανιά παραγκωνίστηκε ως καλλιεργημένο καρποφόρο δέντρο όχι μόνον επειδή άλλες καλλιέργειες πήραν τη σημασία που είχε κάποτε αυτή στη ζωή του ανθρώπου, αλλά και επειδή αυτό το δέντρο πλήττεται από ασθένειες. Είναι όμως ώρα να ανακαλύψουμε και πάλι τον υγιεινό, πλούσιο σε βιταμίνες καρπό της.
  
«Βγάζει τα κάστανα από τη φωτιά»: Αυτή την παροιμιώδη φράση που εξακολουθεί να ακούγεται από τα χείλη όλων, την οφείλουμε σε έναν από τους μύθους του La Fontaine: Ο πονηρός πίθηκος Μπερτράν (Bertrand) πείθει τον συγκάτοικό του γάτο Ρατόν (Raton) να βγάλει αυτός τα κάστανα από τα κάρβουνα όπου ψήνονταν. Ο γάτος καθώς τα βγάζει καίγεται και τα πετάει αμέσως, με αποτέλεσμα να τα αρπάζει και να τα τρώει μόνος του ο πίθηκος, χωρίς να κάνει την επικίνδυνη δουλειά. Το αντικείμενο του πόθου είναι οι καρποί της εδώδιμης ή γλυκιάς καστανιάς (Castanea sativa), η οποία ανήκει στην ίδια οικογένεια με την οξιά και τη βελανιδιά (Φηγοειδή, Fagaceae) και είναι εντελώς διαφορετικό είδος από την ιπποκαστανιά (Aesculus), η οποίο είναι ένα από τα φυτά της οικογένειας των Ιπποκαστανοειδών που ανήκουν στην τάξη Σαπινδώδη (Sapindaceae). Δεν συνδέονται μεταξύ τους, αν και τοι καρποί τους μοιάζουν.
Υπάρχουν βελτιωμένες καλλιεργημένες ποικιλίες καστανιάς που κάνουν κάστανα με καλύτερη γεύση, μεγαλύτερα και πιο γλυκιά, συχνά με σχήμα καρδιάς στο κάτω μέρος και συχνά ξεφλουδίζονται ευκολότερα. Ο αριθμός των ποικιλιών καστανιάς είναι τόσο μεγάλος, ώστε δύσκολα τις γνωρίζουν όλες ακόμη και ειδικοί. Με τις καλλιεργητικές φροντίδες αιώνων, δημιουργήθηκαν από τον άνθρωπο εκατοντάδες ποικιλίες καστανιάς προσαρμοσμένες στις κλιματολογικές συνθήκες του εκάστοτε τόπου. Αλλά οι περισσότερες από τις ποικιλίες αυτές καλλιεργημένης καστανιάς έχουν πια χαθεί. 
Στα δάση Καστανιάς και Οξιάς του Χορτιάτη - 20 χιλιόμετρα από τη Θεσσαλονίκη
Ωστόσο, σε ορισμένες περιοχές γύρω ή κοντά στη Μεσόγειο, εξακολουθεί να υπάρχει και σήμερα μεγάλη ποικιλομορφία. Κάποιες ποικιλίες κάνουν κάστανα καλά για άμεση κατανάλωση, άλλες κάνουν κάστανα κατάλληλα για αφυδάτωση και παραγωγή καστανάλευρου, ενώ άλλα διαφορετικά κάστανα μπορούν να αποθηκευθούν μέχρι την άνοιξη, εάν βέβαια διατηρηθούν με τις κατάλληλες τεχνικές. Ωστόσο εκτός από τους καρπούς της καστανιάς που συγκομίζονται μεταξύ Σεπτεμβρίου και Νοεμβρίου είναι χρήσιμα και άλλα προιόντα της. Από αμνημονεύτων χρόνων, το ανθεκτικό κόκκινο-καφέ ξύλο της χρησιμοποιείται για την κατασκευή επίπλων, βαρελιών ή πασσάλων και ως οικοδομική ξυλεία. Τα φύλλα χρησιμοποιούνται ως φάρμακο. Και το μέλι του κάστανου είναι μια πραγματική λιχουδιά.
Το δέντρο αγαπά τα βουνά και τις κοιλάδες, αλλά φοβάται το πολύ νερό. Χαρακτηριστική είναι η καλλιέργεια με τη μορφή δασικών συστάδων· αυτό το είδος δάσους, ο καστανεώνας,  αποκαλείται στα ισπανικά Selva. Σε τέτοιες ανθρωπογενείς, καλλιεργημένες δασικές φυτείες, υπάρχουν περίπου ογδόντα έως εκατό μεγάλα δέντρα καστανιάς ανά εκτάριο. Χωρίς την ανθρώπινη φροντίδα, ένας καστανεώνας δεν έχει καμία προοπτική ανάπτυξης. Ειδικά τα νεαρά δέντρα χρειάζονται πολύ φως. Επομένως, οι ταχέως αναπτυσσόμενοι ανταγωνιστές πρέπει να αφαιρούνται από τέτοιες μονοκαλλιέργειες καστανιάς. Μόνον έτσι οι καστανιές γίνονται τεράστια, αιωνόβια δέντρα. Τα μεγάλα δέντρα έχουν ύψος 35 μέτρων και το μήκος της περιφέρειας του κορμού τους φθάνει έως και τέσσερα μέτρα.
Καστανεώνας στην Ανδαλουσία. © Picture-Alliance
Η ήμερη καστανιά είναι μία από τις πιο σημαντικές καλλιέργειες που μας κληροδότησαν οι αρχαίοι χρόνοι. Οι Ρωμαίοι, ίσως και οι Κέλτες, έφεραν τα μικρά φυτά της από τις πιο θερμές περιοχές της Μεσογείου σε πιο βόρειες περιοχές. Ήδη τότε, οι άνθρωποι γνώριζαν τις διατροφικές και θεραπευτικές ιδιότητες αυτών των καρπών. Είναι πλούσιοι σε πρωτεΐνες και σε άμυλο, γεμάτοι βιταμίνες και μεταλλικά στοιχεία, αλλά έχουν λιγότερα λιπαρά από άλλους ξηρούς καρπούς. Τα ώριμα γλυκά φρούτα γίνονται κατά προτίμηση ψητά, γιατί έτσι είναι πιο εύπεπτα. Οι τραχείς καρποί δίνονται στους χοίρους για να παχύνουν.
Για τους αγροτικούς πληθυσμούς που ζούσαν στις ορεινές κοιλάδες, τα κάστανα είναι από το Μεσαίωνα βασικό είδος διατροφής. Το χειμώνα, κανέναν άλλο καρπό δεν έβλεπες τόσο συχνά στο τραπέζι τους. Καλλιεργούσαν τα κοινοτικά δάση καστανιάς σύμφωνα με αυστηρούς κανόνες και με συλλογική εργασία της κάθε κοινότητας και οι καρποί τους, αφού αποξηραίνονταν μέσα σε οικίσκους - φούρνους καπνίσματος, πωλούνταν μέχρι και σε μακρινούς τόπους.
Κάστανα: Πλούσια σε βιταμίνες και χωρίς γλουτένη © Picture-Alliance
Ωστόσο, μετά τον 17ο αιώνα, το «ψωμί των φτωχών» άρχισε να χάνει  όλο και περισσότερο τη σπουδαιότητά του για τη διατροφή των ανθρώπων. Διαδόθηκαν οι πατάτες και το καλαμπόκι, άρχισαν οι εισαγωγές σιταριού εκεί που δεν μπορούσε να καλλιεργηθεί, ενώ όλο και περισσότεροι άνθρωποι εγκατέλειπαν τις ορεινές κοιλάδες ως τόπο διαβίωσης για να βρουν τη ζωή τους αλλού. Οι δυσκολίες εφοδιασμού με τρόφιμα από το εμπόριο στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, απλά και μόνον καθυστέρησαν για λίγο την «πτώση της καστανιάς», δηλαδή την εγκατάλειψη της φροντίδας της από τον άνθρωπο. Όμως εμφανίστηκε τώρα και ο καρκίνος του φλοιού καστανιάς, ασθένεια που εισήχθη από τη Βόρεια Αμερική και κατέστρεψε χιλιάδες και χιλιάδες δέντρα, που δεν αντικαταστάθηκαν με νέα. Επιπλέον, η επονομαζόμενη ασθένεια της μελάνης καταστρέφει ήδη από τον 19 αιώνα ολόκληρα δάση: Ο μύκητας προσβάλλει τις ρίζες, προκαλεί εκροή μαύρου υγρού στη βάση του κορμού και προκαλεί τον θάνατο ακόμη και μεγάλων δέντρων σε σύντομο χρονικό διάστημα. Η αναζήτηση πιο ανθεκτικών ποικιλιών είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος αντιμετώπισης.
Η καστανιά, η οποία ανακηρύχτηκε «δέντρο του 2018», βρίσκεται λοιπόν σε κίνδυνο. Γι αυτό είναι χαροποιό σημάδι οι περιφερειακές πρωτοβουλίες που προσπαθούν να διατηρήσουν την παραδοσιακή καλλιέργεια της καστανιάς. Ανακαλύπτεται εκ νέου ο υγιεινός και χωρίς γλουτένη καρπός, εισάγεται στη σύγχρονη κουζίνα, αναβιώνουν σε πολλά μέρη οι πολύχρωμες Γιορτές του Κάστανου και οι γεμάτοι περιέργεια τουρίστες μαθαίνουν για την ιστορία αυτής της καλλιέργειας και για τη σκληρή δουλειά που απαιτεί. Υπέροχα μονοπάτια της φύσης μέσα σε καστανεώνες στο Νότιο Τυρόλο της Ιταλίας, στο Ticino και στο Graubünden Bergell της Ελβετίας (στο δεύτερο βρίσκεται το μεγαλύτερο δάσος καστανιάς στην Ευρώπη), καθώς και στο Παλατινάτο της Γερμανίας. 
O Stefan Rebenich (1961) είναι καθηγητής της Αρχαίας Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Βέρνης, Ελβετία. Σπούδασε, Ιστορία, Λατινικά και Αρχαία Ελληνικά στο Πανεπιστήμιο του Μανχάιμ και στο Queen’s College, Οξφόρδη. Διετέλεσε καθηγητής Φιλολογίας της Μέσης Εκπαίδευσης και στη συνέχεια δίδαξε στα Πανεπιστήμια του Μανχάιμ, του Μονάχου, του Μπίλεφελντ, του Σάαρλαντ και της Οξφόρδης.
Φίλος του δάσους και της φύσης γενικά, ένθερμα ασχολούμενος με την κηπουρική, γράφει τακτικά στην εφημερίδα Frankfurter Allgemeine Zeitung, κυρίως για την φύση, τον κήπο και για κοινωνικά θέματα όπως φύση και χειραφέτηση των γυναικών και πότε πότε για το επιστημονικό του πεδίο.



Άννα Αργυροπούλου (Ε2 1ο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης ΠΤΔΕ-ΑΠΘ): Λιβάδι Θεσσαλονίκης - Καστανεώνας (παρουσίαση ppt)

«Γλυκομαγεία»: Ένας επισκέψιμος καστανεώνας στην Καστανερή, στην καρδιά του βουνού Πάικου

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Printfriendly

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:
Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:<br>Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι
Πως η αγάπη επουλώνει τη φθορά του κόσμου

Enrico Berlinguer (1981):

Enrico Berlinguer (1981):
Η ηθική διάσταση στην κρίση της πολιτικής

Danilo Kiš:

Danilo Kiš:
Συμβουλές σε νεαρούς συγγραφείς, και όχι μόνον

Wolfgang Münchau

Wolfgang Münchau
Ο συντάκτης οικονομικών θεμάτων Βόλφγκανγκ Μύνχάου (Financial Times - Der Spiegel)

Predrag Matvejević:

Predrag Matvejević:
Ο Ρωσο-Κροάτης ανιχνευτής και λάτρης του Μεσογειακού κόσμου

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο Φρανκφουρτιανός από τη Νεμπράσκα: Δικαιοσύνη & ελπίδα απέναντι στην ιδιοτέλεια των ελίτ

Azra Nuhefendić

Azra Nuhefendić
Η δημοσιογράφος με τις πολλές διεθνείς διακρίσεις, γράφει για την οριακή, γειτονική Ευρώπη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη
Όριο της Ευρώπης, οριακή Ευρώπη

Μάης του '36, Τάσος Τούσης

Μάης του '36, Τάσος Τούσης
Ο σκληρός Μεσοπόλεμος: η εποχή δοσμένη μέσα από τη ζωή ενός ανθρώπου - συμβόλου

Στον καιρό των τσιγγάνων και της μικρής Μαρίας

Ετικέτες

«Γενιά του '30» «Μακεδονικό» 1968 αειφορία αντιπροσωπευτική δημοκρατία Αριστοτέλης Αρχιτεκτονική Αυστρομαρξισμός Βαλκανική βιοποικιλότητα Βρετανία Γαλλία Γερμανία Γκράμσι Έθνος και ΕΕ Εκπαίδευση Ελεφάντης Ενέργεια Επισφάλεια Ευρωκομμουνισμός ηγεμονία ΗΠΑ Ήπειρος Θ. Αγγελόπουλος Θεοδωράκης Θεσσαλονίκη Ιβάν Κράστεφ ιστορία Ιταλία Καζαντζάκης Καταναλωτισμός Κεντρική Ευρώπη Κέϋνς Κίνα Κινηματογράφος Κλιματική αλλαγή Κοινοτισμός κοινωνική ανισότητα Κορνήλιος Καστοριάδης Κοσμάς Ψυχοπαίδης Κράτος Πρόνοιας Κώστας Καραμανλής Λιάκος Α. Λογοτεχνία Μάνεσης Μάξ Βέμπερ Μάρξ Μαρωνίτης Μέλισσες Μέσα «κοινωνικής» δικτύωσης Μέσα Ενημέρωσης Μεσόγειος Μεταπολίτευση Μιχ. Παπαγιαννάκης Μουσική Μπερλινγκουέρ Νεοφιλελευθερισμός Νίκος Πουλαντζάς Νίτσε Ο τόπος Οικολογία Π. Κονδύλης Παγκοσμιοποίηση Παιδεία Πολωνία Πράσινοι Ρήγας Ρίτσος Ρωσία Σεφέρης Σημίτης Σολωμός Σοσιαλδημοκρατία Σχολή Φραγκφούρτης Ταρκόφσκι Τουρκία Τραμπ Τροβαδούροι Τσακαλώτος Τσίπρας Φιλελευθερισμός Φιλοσοφία Χαλκιδική Χέγκελ Χριστιανισμός Acemoglu/Robinson Adorno Albrecht von Lucke André Gorz Azra Nuhefendić Balibar Brexit Carl Schmitt Chomsky Christopher Lasch Claus Offe Colin Crouch Elmar Altvater Ernst Bloch Ernst-W. Böckenförde Franklin Roosevelt Habermas Hannah Arendt Heidegger Jan-Werner Müller Jeremy Corbyn Laclau Le Corbusier Louis Althusser Marc Mazower Matvejević Michel Foucault Miroslav Krleža Mudde Otto Bauer PRAXIS International Ruskin Sandel Michael Strauss Leo Streeck T. S. Eliot Timothy Snyder Tolkien Ulrich Beck Ulrike Guérot Wallerstein Walter Benjamin Wolfgang Münchau Zygmunt Bauman

Song for the Unification (Zbigniew Preisner -
Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube

Song for the Unification (Zbigniew Preisner - <br>Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube
Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων,
ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον...
Ἡ ἀγάπη ...πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει...
Νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα·
μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη (προς Κορινθ. Α΄ 13)

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης
Νταβίντ Γκρόσμαν: Το πένθος του πατέρα και της Ιστορίας

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη
Μια ιστορία προσφυγιάς, στη Λέσβο και στη Νορβηγία

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής
Erik Stokstad («Science»): New rice variety could feed the planet without warming it

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα
Τα μικροκλίματα της Ελλάδας, εξασφαλίζουν μεγάλη βιοποικιλότητα μανιταριών (Βασιλική Χρυσοστομίδου, «Καθημερινή», αναδημοσίευση «Δασαρχείο»)

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»
«Είμαι βραχυπρόθεσμα απαισιόδοξος αλλά μακροπρόθεσμα αισιόδοξος»

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο
Η λογοτεχνική δημοσιογραφία στα καλύτερά της - Azra Nuhefendić

Jürgen Habermas

Jürgen Habermas
¨Ολα τα κείμενα από το περιοδικό "Blätter für deutsche und internationale Politik"
(pdf, Γερμανικά)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)
Ο ήπιος επαναστάτης χωρίς δόγμα με τον φιλελεύθερο υποστηρικτή της κοινωνικής δικαιοσύνης και του Κέϋνς - Υπερβάσεις «φραγμάτων» σε μια εποχή που η Πολιτική γραφόταν με κεφαλαίο «Π»

The Roosevelt Institute

The Roosevelt Institute
Ελεωνόρα και Φραγκλίνος Ρούσβελτ - Πολιτική για καιρούς οικονομικής κρίσης

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο
(πέθανε τον Μάïο του 2014)

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο <br>(πέθανε τον Μάïο του 2014)
Ο σκύλος - σύμβολο μιας σκληρής εποχής, η προσωπικότητα του 2011 (Time)

Φιλιά εις τα παιδιά

Φιλιά εις τα παιδιά
Ένα κομμάτι Θεσσαλονίκης του χθές και του σήμερα

Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας & Ανάπτυξης:
Γιατί μεγαλώνει διαρκώς η κοινωνική ανισότητα

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο καταναλωτισμός υπονομεύει τις αξίες της σταθερότητας και της αφοσίωσης, προπαγανδίζει
την καταστροφή της οικογενειακής ζωής

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)
Βλέπει τον εαυτό του ως κοινωνιολόγο κυρίως, όμως είναι και ο «τελευταίος φιλόσοφος» ή μάλλον κάνει φιλοσοφική κοινωνιολογία και κοινωνιολογική φιλοσοφία- τι ζητά η φιλοσοφία σ' αυτούς τους δύσκολους καιρούς;

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ
Hθικολόγος, συντηρητικός, εργατιστής, προπαγανδιστής της λιτότητας;¨Η επικριτής του καταναλωτισμού και της σπατάλης, για μια άλλη πολιτική ηθική, υπέρ του «μικρού» πολίτη;

Ψηλά στην Πίνδο, στο Περτούλι

Ψηλά στην Πίνδο, στο Περτούλι