Η αυτοκριτική του ΣΥΡΙΖΑ

Οι 84 σελίδες που έγραψαν οι Γιάννης Δραγασάκης, Θοδωρής Δρίτσας και Αριστείδης Μπαλτάς ως σχεδίασμα απολογισμού (ή αυτοκριτικής) του ΣΥΡΙΖΑ για τα πεπραγμένα την επταετίας 2012-2019 ερμηνεύτηκαν στον Τύπο ποικιλοτρόπως. Όμως πολλοί ενδιαφέρθηκαν - και τους άσκησαν κριτική - κυρίως για τα γραφόμενα που ενδιαφέρουν την λεγόμενη επικοινωνιακή χρήση των συμβαινόντων. Παραδείγματος χάρη: Από όσα γράφονται στον απολογισμό για τις ευθύνες του κ. Γιάνη Βαρουφάκη, οι σχολιαστές συμπέραναν ότι οι 3 συγγραφείς (και το κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ) τον αντιμετωπίζουν ως «βασικό υπεύθυνο των όσων ακολούθησαν μέχρι τον Ιούλιο του 2015». Μετά από αυτό, και εάν μείνεις μόνον σ' αυτό, είναι εύκολο να εικάσεις ότι ο ΣΥΡΙΖΑ επιχειρεί να κάνει τον Βαρουφάκη αποδιοπομπαίο τράγο.

Υπάρχει και αυτό. Αλλά είναι το κρίσιμο και ουσιώδες; Και γράφουν μόνον αυτό οι τρεις συγγραφείς; Όχι. Στο 84σέλιδο παραδέχονται

«την απουσία προετοιμασίας του ΣΥΡΙΖΑ ενόψει των κυβερνητικών καθηκόντων που ανέλαβε το 2015» και ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δεν είχε επακριβή εικόνα για την κατάσταση στον μηχανισμό του κράτους, στο χρηματοπιστωτικό σύστημα και στα ΜΜΕ. Γράφουν επίσης ότι «είχαν παραγνωριστεί οι πραγματικές συνθήκες»· πιο συγκεκριμένα, ομολογούν ότι ο ΣΥΡΙΖΑ, ήδη ως αντιπολίτευση, κακώς δεν είχε αντιληφθεί πως εάν η Ελλάδα επιχειρούσε να ασκήσει «εκβιασμό» χρησιμοποιώντας το φόβητρο της ελληνικής χρεοκοπίας, αυτό θα δεν φόβιζε τους Ευρωπαίους εταίρους μας, διότι μετά το 2012 είχαν θωρακιστεί έναντι ενός πιθανού πιστωτικού επεισοδίου.

Από τέτοιες επισημάνσεις, αβίαστα συμπεραίνει κανείς αυτό που είναι η πραγματικότητα, παρόλο που δεν την κατονομάζουν ρητά οι συγγραφείς του απολογισμού: Ο Γιάνης Βαρουφάκης επιλέχτηκε τον Ιανουάριο του 2015 για το Υπουργείο Οικονομικών προκειμένου να εφαρμόσει, ως «εργολαβία», μια ειλημμένη πολιτική εξαρχής στρατηγικά εσφαλμένη, καταδικασμένη σε αποτυχία, διότι βασιζόταν σε παραπλανητικές εικασίες και σε λάθος δεδομένα. Το πιο ουσιώδες είναι αυτό. Και δεν αλλάζει τίποτε στο συμπέρασμα περί προειλημμένης πολιτικής η απάντηση Βαρουφάκη, με την οποία - και αυτός - επιχειρεί να ενισχύσει την πλασματική εντύπωση ότι όλα κρίθηκαν στο πρώτο εξάμηνο του 2015, επί κυβερνήσεως ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, και ιδίως στα γεγονότα που συνέβησαν λίγο πρίν και αμέσως μετά το καλοκαιρινό δημοψήφισμα. Πράγμα που άρπαξε αμέσως ως χρήσιμο επιχείρημα ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης. Δεν τον βολεύει το επιχείρημα ότι η «ζημιά» έγινε το 2015 και όχι το 2011, το 2012 ή το 2014; Επίσης, χρησιμοποίησε αμέσως το επιχείρημα για το πρωτογενές πλεόνασμα, ως εργαλείο για να αντλήσει συναίνεση και «από αριστερά» σε μειώσεις φορολογίας των ευκατάστατων.

Ο ατυχής όρος «ακραίο Κέντρο». Στη Βρετανία, στην Ελλάδα και αλλού

Ο όρος «ακραίο Κέντρο», με τη σημασία που χρησιμοποιείται στη σημερινή Ελλάδα, χρησιμοποιήθηκε στην πολιτική συζήτηση για πρώτη φορά στη Βρετανία. Αυτοί που τον επινόησαν - όπως ο πακιστανοβρετανός πολιτικός επιστήμονας και συγγραφέας Ταρίκ Αλί, ο οποίος σπούδασε στο Κολλέγιο Exeter της Οξφόρδης πολιτική επιστήμη, οικονομικά και φιλοσοφία - πέρασαν την κατά Λένιν «παιδική αρρώστεια» στη δεκαετία του 1970, αλλά είχαν την ατυχία να μη τους δημιουργήσει αντισώματα. Όπως ακριβώς πολλοί συνομήλικοί τους στη δική μας χώρα.
Όταν λανσαρίστηκε ο όρος, εννοούσαν κυρίως τους «Μπλεριστές» του Εργατικού Κόμματος, οι οποίοι ήταν πολύ πιο φιλοπόλεμοι από τους Συντηρητικούς (βλ. τους πολέμους στο Ιράκ και Αφγανιστάν κτλ). Κυρίως όμως, οι εφευρέτες του όρου είχαν κατά νου την κοινωνική και οικονομική πολιτική των «Μπλεριστών». Αυτοί συνέχισαν με πιο ήπιο τρόπο, αλλά επίμονα, την απότομη στροφή των Συντηρητικών κυβερνήσεων της εποχής Θάτσερ, με στόχο κυρίως να προσεταιριστούν τα ανώτερα μεσαία κοινωνικά στρώματα. Οι «Μπλεριστές» έλαβαν μέτρα περιορισμού του μεταπολεμικού βρετανικού κράτους πρόνοιας, παρέδωσαν στην «αγορά» κοινωφελείς υπηρεσίες εμβληματικές της εποχής που άκμαζε η βρετανική  δημόσια εκπαίδευση και υγεία και αφάνισαν επιτυχώς την αριστερή πτέρυγα του Εργατικού Κόμματος.

Τέτοιες πολιτικές, στις οποίες τον ρόλο του δεξιού εξτρέμ αναλαμβάνουν αριστεροί της μεσαίας γραμμής ή παίχτες σαν τον Άριεν Ρόμπεν (αριστεροπόδαροι που μπαίνουν όμως και σουτάρουν από τη δεξιά πλευρά), μέχρι και κεντρικοί οπισθοφύλακες, δεν αποτελούν ιδιαιτερότητα των λεγόμενων Νέων Εργατικών της «Μπλερικής» εποχής, ούτε είναι ιστορική εξαίρεση.

Παραδείγματα υπάρχουν πολλά. Άς θυμηθούμε, λόγου χάρη, τους «αρχέγονους Βενιζελικούς» (όρος του δημοσιογράφου κ. Ιορδανίδη στην εφημερίδα Καθημερινή) των αρχών του 20ού αιώνα. Το βενιζελικό Κόμμα των Φιλελευθέρων δεν είχε μόνον έντονη επιθετικότητα στην εξωτερική του πολιτική και διαρκή φιλοπόλεμη διάθεση, η οποία ωραιοποιήθηκε από την ελληνική ιστοριογραφία ως επιτυχής διεκδίκηση των εθνικών δικαίων. Ήταν, εκτός των άλλων, πολύ πιο αποτελεσματικό στην καταστολή των συνδικαλιστικών διεκδικήσεων της εργατικής τάξης, πιο επίμονα αντικομμουνιστικό από το αντίπαλο Λαïκό Κόμμα (βλ. τον περιβόητο «Ιδιώνυμο Νόμο»), είχε ανάμεσα στους υποστηρικτές του ακόμη και ακραίους ρατσιστές αντισημίτες (βλ. το πογκρόμ του Κάμπελ στη Θεσσαλονίκη), τα δε στηρίγματά του στις ένοπλες δυνάμεις ανταγωνίζονταν με τους μοναρχικούς συναδέλφους τους σε αριθμό και συχνότητα πραξικοπημάτων. 

Έχουμε μπλέξει, όμως δεν είναι αυτό που νομίζετε. Σκηνές θεάτρου και εικόνες της πραγματικότητας

1. Παρά τις πολλές αφορμές που δίνουν αυτά που ακούμε - ή μάλλον βλέπουμε - στη Βουλή και στα Μέσα Ενημέρωσης (σαφώς συμπεριλαμβάνονται και τα εγχώρια διαδικτυακά) να συνεχίζουν απτόητα στον καιρό της κρίσης την κακοσκηνοθετημένη παράσταση που αποκαλείται ελληνικός δημόσιος διάλογος, οι δημοσιογράφοι που επισήμαναν το βάθος της υποβάθμισης του πολιτικού λόγου είναι δυστυχώς λίγοι. Ως ένας αυτούς τους ελάχιστους, και ίσως πιό ανάγλυφα από όλους, το πρόβλημα το έθεσε  ο Παντελής Μπουκάλας (Θέατρο διαλόγου, Καθημερινή 4.2.2017). Καταλήγει ως εξής:

«Μέρα τη μέρα, βδομάδα τη βδομάδα, ο ακροατής του δημόσιου διαλόγου (ο θεατής του μάλλον) βεβαιώνεται πως η παρερμηνεία και η προκρούστεια αντιμετώπιση της ομιλίας των άλλων, ώστε να απομονωθεί και να αποσπαστεί ένα διευκολυντικό ξεφτίδι, δεν είναι κάτι σποραδικό και τυχαίο. Είναι δόγμα, σύστημα, πρόγραμμα. Είναι ένα έθιμο εξαιρετικά βολικό τόσο για τους κομματικούς ρήτορες, αποφασισμένους να υποβαθμίσουν τον πολιτικό λόγο έως το επίπεδο του επιφωνήματος, όσο και για τους θεράποντες μιας βαμμένης, εξαρτημένης δημοσιογραφίας».

Η απλή λογική λέει ότι πράγματι, είναι «δόγμα, σύστημα, πρόγραμμα», βολικό και για τους πομπούς και για τους αναμεταδότες. Η απόδειξη είναι απλή· ένα (ρητορικό) ερώτημα αρκεί: Το γεγονός ότι αυτό το «πρόγραμμα» ζεί και βασιλεύει επί δεκαετίες και το τηρούν με θρησκευτική ευλάβεια κομματικοί ρήτορες των πιό ποικίλων ιδεολογικών στάσεων και ΜΜΕ που στοχεύουν σε εντελώς διαφορετικές ομάδες κοινού, μπορεί να είναι κάτι τυχαίο ή ένα «ανθρώπινο λάθος»; Όχι φυσικά.

Προκύπτει όμως ένα επόμενο ερώτημα, που είναι το πιο ουσιαστικό: Γιατί συμβαίνει; Γιατί άραγε, το τηρούν εμμονικά και εξίσου σχολαστικά «δεξιοί», «κεντρώοι» και «αριστεροί» του πολιτικού προσωπικού, «αστικά» και «λαϊκά» ΜΜΕ; Τι διάολο; Μήπως τους υποχρεώνει όλους αυτούς, τους τόσο διαφορετικούς, κάποια υπέρτερη ή υπερφυσική δύναμη;

Ένα χρόνο μετά το δημοψήφισμα, Ελλάδα και ευρωζώνη. Μέρος Α': Λαϊκή κυριαρχία, δημοκρατία, παραβίαση των κανόνων

του Γιαν-Βέρνερ Μύλλερ

© London Review of Books - Rule-Breaking. Jan-Werner Müller writes about the problems of the Eurozone, τόμ. 37, No. 16 · 27 Αυγούστου 2015, σελ. 3-7

Το άρθρο του Γ.-Β. Μύλλερ δημοσιεύτηκε στο περιοδικό του Λονδίνου αμέσως μετά το τέλος της ελληνικής περιπέτειας του περσινού καλοκαιριού 2015, ως συνολική αποτίμησή της. Ωστόσο, ένα χρόνο μετά, παραμένει πολύ επίκαιρο. Από τις εκτιμήσεις του πολλές επιβεβαιώθηκαν, ενώ άλλες με ευρύτερο περιεχόμενο δείχνουν πιθανούς δρόμους στους οποίους ίσως οδεύσουν τα μελλούμενα.

[Λάθος πρόσωπα σε λάθος θέσεις και σε λάθος χρόνο στην Ελλάδα - Δομικά ελαττώματα στην ΕΕ]

Ποτέ προηγουμένως δεν έγιναν τόσο εμφανείς στην κοινή γνώμη οι διαμάχες μεταξύ των εθνικών ελίτ εντός της ΕΕ, όσο κατά τις πρώτες εβδομάδες του καλοκαιριού [του 2015], όταν η Ελλάδα παρολίγο να αποχωρήσει - ή να εξαναγκασθεί να αποχωρήσει - από την ζώνη του ευρώ. Ποτέ πριν, μια εκδήλωση της λαϊκής βούλησης σε ένα επιμέρους εθνικό κράτος, όπως αυτή που εκφράστηκε στο ελληνικό δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου 2015, δεν καταπατήθηκε τόσο απόλυτα και τόσο γρήγορα από τους αρμόδιους για την επιβολή της ευρωπαϊκής οικονομικής ορθοδοξίας. Θυμίζω ότι μεταξύ του γαλλικού και του ολλανδικού «όχι» στη Συνταγματική Συνθήκη της ΕΕ την άνοιξη του 2005 και την έγκριση της Συνθήκης της Λισαβόνας (Δεκέμβριος 2007), η οποία διατήρησε το μεγαλύτερο μέρος του Συντάγματος που είχε απορριφθεί με τα δημοψηφίσματα στη Γαλλία και Ολλανδία,  μεσολάβησε ένα διάστημα δυόμισι ετών. Ποτέ πριν δεν εκτέθηκαν τόσο καθαρά σε κοινή θέα τα ελαττώματα της Ευρωζώνης. Ίσως πρέπει να αναμένουμε να συμβούν περισσότερα δράματα σαν το ελληνικό, πριν περάσει πολύς καιρός: η πραγματική διαμάχη για την ζώνη του ευρώ - και για την ΕΕ γενικότερα - μόλις τώρα αρχίζει.

Οι αυταπάτες του ΣΥΡΙΖΑ, οι αυταπάτες για τον ΣΥΡΙΖΑ και οι αναγκαίες συνέπειές τους

δύο άρθρα του Γιώργου Γιαννουλόπουλου

 

1. Αυταπάτες

 
© Εφημερίδα των Συντακτών - Γιώργος Γιαννουλόπουλος : Αυταπάτες, 28.02.2016

  

Δεν ξαφνιάστηκα όταν διάβασα τη δήλωση του Νίκου Βούτση ότι πριν ο ΣΥΡΙΖΑ κερδίσει τις εκλογές «είχαμε αυταπάτες». Ανάλογες, αλλά όχι τόσο σαφείς ομολογίες έχουν γίνει κι από άλλους.

Επιπλέον, ένας ευφυής και έμπειρος πολιτικός σαν τον πρόεδρο της Βουλής ξέρει ότι από ένα σημείο και μετά η αναγνώριση μιας εξόφθαλμα δυσάρεστης πραγματικότητας συχνά κοστίζει λιγότερο από την άρνησή της.

Δεν αποκλείεται επίσης, όπως έχει επισημανθεί, η δήλωση Βούτση να εντάσσεται σε μια γενικότερη επικοινωνιακή τακτική, με απώτερο στόχο την εκλογίκευση των υποχωρήσεων που ήδη έκανε και θα αναγκαστεί να ξανακάνει η κυβέρνηση.

Ολα αυτά όμως, ακόμα κι αν ισχύουν για τους πολιτικούς, δεν μας βοηθούν να καταλάβουμε κάτι άλλο, κατά τη γνώμη μου πιο σημαντικό: πώς οι ψηφοφόροι διάβασαν τις προεκλογικές υποσχέσεις που αποδείχθηκαν κατά Βούτση αυταπάτες και γιατί τις αποδέχθηκαν δικαιώνοντας τον ΣΥΡΙΖΑ σε δύο εκλογικές αναμετρήσεις και ένα δημοψήφισμα;

Μαθήματα από την αποτυχία του ΣΥΡΙΖΑ: για μια διαφορετική Ευρώπη χρειάζεται και ιδεολογία και πολιτικές ικανότητες

του Κας Μούντε

   

© openDemocracy - Can Europe make it? Cas Mudde: The key lesson from Syriza’s defeat? A different Europe requires both ideology and competence, 23.7.2015

 

Την ώρα που ο Έλληνας πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας προσπαθούσε να περάσει την σχεδόν καθολικά αντιδημοφιλή Συμφωνία από το Κοινοβούλιο χωρίς να διαλυθεί το δικό του κόμμα, ο όλο και περισσότερο αταίριαστος με το όνομά του Συνασπισμός της Ριζοσπαστικής Αριστεράς, είχαν αρχίσει ήδη να γράφουν την ιστορία της ήττας του ΣΥΡΙΖΑ οι απογοητευμένοι πρώην και νυν υποστηρικτές του ΣΥΡΙΖΑ αλλά και οι ανακουφισμένες ελίτ οι φιλικές προς την ΕΕ. Και ενώ ο πρώτοι εμμονικά επιχειρούν να μεταθέσουν και να «εξαγάγουν» την ενοχή, προβάλλοντας το τοξικό επιχείρημα περί «εκβιασμού» και «ταπείνωσης» ή ποικίλες θεωρίες συνωμοσίας τύπου #ThisIsACoup, οι δεύτερες υποστηρίζουν ότι έφταιξε κυρίως η φύση και ο χαρακτήρας του ΣΥΡΙΖΑ, ο «ριζοσπαστικά αριστερός», ο «λαϊκίστικος», ο «ιδεολογικός». Επιμένουν ότι αυτά τον οδήγησαν στην αποτυχία, πράγμα που σημαίνει ότι όλα τα παρόμοια ιδεολογικά εγχειρήματα είναι καταδικασμένα να αποτύχουν.

Από τον Βαρουφάκη στον Τσακαλώτο: Ελλάδα, η επόμενη μέρα

του Andrew Stuttaford

     

© National Review / The Corner: Andrew Stuttaford - Greece: The Day After  6 Ιουλίου 2015

     

Η Ελλάδα συνεχίζει τις διαπραγματεύσεις με τους θεσμούς της ζώνης του ευρώ χωρίς τον Γιάνη Βαρουφάκη, μαρξιστή, ναρκισσευόμενο, κλόουν και μέχρι πρόσφατα υπουργό Οικονομικών της χώρας. Μια όχι και τόσο άμεμπτη Ιφιγένεια που θυσιάστηκε στους θεούς της ευρωζώνης, μιας και θεωρήθηκε πολύ συγκρουσιακός για να έχει οποιαδήποτε πιθανότητα να κλείσει συμφωνία. 

Ο εκδότης του είδε αμέσως την ευκαιρία και δεν την άφησε να χαθεί, όπως γράφει η Ματίνα Στέβη στην Wall Street Journal: 

Μόλις τρισήμισυ ώρες μετά την παραίτηση του αμφιλεγόμενου Έλληνα Υπουργού Οικονομικών Γιάνη Βαρουφάκη, οι εκδότες των βιβλίων του που εδρεύουν στο Λονδίνο έστειλαν αμέσως ένα πληροφοριακό e-mail με αποσπάσματα από την νέα ενημερωμένη έκδοση του βιβλίου του, του Παγκόσμιου Μινώταυρου (Global Minotaur) μαζί με άλλο πληροφοριακό υλικό. Ο διευθυντής του τμήματος ενημέρωσης των Zed Books, του εκδοτικού οίκου των βιβλίων του κ Βαρουφάκη, απέστειλε στους ανταποκριτές των ΜΜΕ ένα email που περιγράφει τον κ Βαρουφάκη ως «τον πιθανώς πιο cool, χαρισματικό και  έξυπνο υπουργό Οικονομικών όλων των εποχών». Πρότεινε επίσης το hashtag: #MinisterofAwesome.

Ο μετα-κεϋνσιανός, ο μαρξιστής, οι οπαδοί του σχήματος «κέντρου-περιφέρειας»

Στην εφημερίδα Daily Telegraph, ο Ambrose Evans-Pritchard ρίχνει μια ματιά στο διάδοχό του, τον Ευκλείδη Τσακαλώτο:

Προέρχεται από τη ριζοσπαστική μαρξιστική πτέρυγα του ΣΥΡΙΖΑ, και δεν συμμερίζεται ιδιαίτερα τον ευρωπαϊκό ιδεαλισμό του κ. Βαρουφάκη...

O υπουργός Wolfgang Schäuble:Ένας παγερός, σκληροπυρηνικός πολιτικός;

του Χέριμπερτ Πραντλ

 

© Süddeutsche Zeitung -  Heribert Prantl: Finanzminister Schäuble Eiskalter Hardliner  18.7. 2015 

  

Ο άνθρωπος της εξουσίας Βόλφγκανγκ Σόιμπλε μοιάζει με Σφίγγα. Ποια όμως είναι τα κίνητρα της πολιτικής συμπεριφοράς αυτού του ανθρώπου που παίζει τόσο σημαντικό ρόλο στην κρίση της Ευρώπης;

    

Το περιστατικό συνέβη λίγο πριν από τις εκλογές του 1998 για την Ομοσπονδιακή Βουλή της Γερμανίας. Δηλαδή τις εκλογές που, όπως όλοι ανέμεναν, τις έχασε το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα του Χέλμουτ Κολ και τις κέρδισαν οι Σοσιαλδημοκράτες του Γκέρχαρντ Σρέντερ, ο οποίος έγινε καγκελάριος συμμαχώντας σε κυβερνητικό συνασπισμό με τους Πράσινους. Εκείνη την εποχή, σε μια εμπιστευτική συζήτηση, έθεσαν στον παλιό Χριστιανοδημοκράτη πολιτικό Χάινερ Γκάισλερ (Geissler) ένα συναρπαστικό ερώτημα: Τον ρώτησαν, άν αυτός, η γέρικη αλεπού του CDU, παρά το βαθύ ρήγμα που τον χώριζε από τον Χέλμουτ Κολ, είχε κάποια συνταγή για κερδίσει και πάλι τις εκλογές η Χριστιανοδημοκρατική Ένωση και να διασωθεί η κυβέρνηση Κολ. Και μάλιστα, χωρίς να χρειαστεί να αντικαταστήσει την τελευταία στιγμή ως επικεφαλής τον επί μακρό διάστημα καγκελάριο Kολ, με τον Βόλφγκανγκ Σόιμπλε.

Μετά το δημοψήφισμα, ο Τσίπρας εκπρόσωπος όλων των Ελλήνων που υποστηρίζουν το ευρώ; Είναι εφικτός ο συμβιβασμός;

του Νιλς Καντρίτσκε 

  

 © Nachdenkseiten, 7.7.2015 - Niels Kadritzke: Tsipras als Repräsentant aller griechischen Euro-Befürworter – Ein Kompromiss wäre möglich

  

Η απρόσμενη έκβαση του δημοψηφίσματος στις 5/7, δηλαδή το 61,3 % υπέρ του «όχι» είναι σημαντικό πολιτικό γεγονός, το οποίο πρέπει να λάβει υπόψη το σύνολο της ΕΕ. Ιδιαίτερα οι πολιτικοί που θα αποφασίσουν για την τύχη της Ελλάδας και της ζώνης του ευρώ. Αλλά αυτό το αποτέλεσμα δεν αλλάζει τα «σκληρά γεγονότα» στο έδαφος της πραγματικότητας: ούτε την καταστροφική κατάσταση στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα και ιδίως στην πραγματική οικονομία, ούτε τις δυσκολίες για επίτευξη συμφωνίας με «έντιμο» συμβιβασμό μεταξύ της κυβέρνησης Τσίπρα και των θεσμών. Το κρίσιμο ερώτημα είναι, αν και πώς η ψήφος της μεγάλης πλειοψηφίας του ελληνικού λαού μπορεί να επηρεάσει τις εξελίξεις σ' αυτά τα δύο επίπεδα της πραγματικότητας. 

     

Ισχύει φυσικά η σκέψη, ότι το δημοψήφισμα αποτελεί αξία από μόνο του, από την άποψη της δημοκρατικής διατύπωσης κοινωνικών συμφερόντων και διαθέσεων. Όμως, υπό τις παρούσες συνθήκες, το κρίσιμο ερώτημα είναι ένα: ποιά θα είναι η συμβολή αυτής της ψηφοφορίας στην επίλυση των προβλημάτων η οποία προτείνεται από την κυβέρνηση της Αθήνας; Σε καμμία περίπτωση το δημοψήφισμα δεν αποδεικνύει ότι τα προβλήματα αυτά, που δεν περιορίζονται μόνον στην εγχώρια ελληνική πολιτική, μπορούν να επιλυθούν καλύτερα αν ερωτηθούν οι ενδιαφερόμενοι λαοί. Γιατί το πως σκέφτονται οι Έλληνες, ήταν ήδη γνωστό εκ των προτέρων. Και αν π.χ. ζητήσουμε τη γνώμη των Γερμανών φορολογουμένων, πως θέλουν να συνεισφέρουν για να τη διάσωση της Ελλάδας εντός της ευρωζώνης, το αποτέλεσμα αυτή τη στιγμή θα ήταν καταστροφικό, τουλάχιστον για τους Έλληνες.