Περιτύλιγμα και περιεχόμενα. Η ριζοσπαστική Αριστερά και οι Φιλελεύθεροι απέναντι στον λαϊκισμό και τις νέες πολιτικές της ριζοσπαστικής Δεξιάς.

Η παραγνώριση της ουσίας του σημερινού λαϊκισμού και η επικέντρωση στα φαινόμενα είναι ολοφάνερη· λόγου χάρη, στο πόσο αμήχανα αντιμετωπίστηκε (και αντιμετωπίζεται ακόμη) από πολλούς ο αρχιλαϊκιστής της εποχής μας Ντόναλντ Τραμπ, μολονότι αυτός ο υποτιθέμενος ανατροπέας και πολέμιος εκ δεξιών του κατεστημένου και του νεοφιλελευθερισμού, έδειξε από την αρχή σαφώς - παρά το απρόβλεπτο στύλ και την αντιθεσμική ρητορική του - ποιά πράγματα θεωρεί μέτρα προτεραιότητας στην πρακτική πολιτική: Μεταξύ άλλων: Mείωση της φορολόγησης  των πλουσίων, απορρύθμιση των χρηματοοικονομικών συναλλαγών, μή συμμετοχή των ΗΠΑ στα μέτρα εναντίον της κλιματικής αλλαγής, αυτής της «εμπορικής απάτης των Κινέζων», όπως λέει. Τυπικό πρόγραμμα της ριζοσπαστικής Δεξιάς. Θα δούμε και τι επιφυλάσσει στα μεγάλα διεθνή ζητήματα και στις πλανητικές γεωπολιτικές ισορροπίες, χθες ως απομονωτιστής, τώρα ως βομβαρδιστής.

Ο δεξιός αρχιλαϊκιστής κάνει καλά τη δουλειά για την οποία είναι εκεί που είναι. Οι αντίπαλοί του έχουν πρόβλημα.

Πολλοί, τόσο στη λεγόμενη ριζοσπαστική Αριστερά, όσο και στον πολιτικό χώρο που εκλαμβάνεται ή αυτοκατανοείται είτε ως φιλελεύθερη Σοσιαλδημοκρατία είτε ως «ενδιάμεσο Κέντρο», παραγνωρίζουν εξίσου τα περιεχόμενα της πολιτικής για χάρη των τύπων, της μορφής, του περιτυλίγματος. Συχνά ο λαϊκισμός είναι απλά ένα περιτύλιγμα. Σήμερα, ουσία και περιεχόμενό του είναι ένας δεξιός ριζοσπαστισμός νέου τύπου, ενώ τα «φαινόμενα», η ρητορική του συσκευασία, διασφαλίζουν τον κύριο λειτουργικό του ρόλο: Να παρέχει στους πολίτες, για λογαριασμό του συστήματος (με το χαμπερμασιανό νόημα της λέξης σύστημα, σε αντιδιαστολή με τον βιόκοσμο), νέες προσδοκίες ατομικής ευημερίας και ανόδου ή έστω σταθεροποίησης και επανόρθωσης. Δηλαδή, αυτά που δεν μπορεί πια να δώσει σήμερα, στον συνήθη πολίτη, ο οικονομικός φιλελευθερισμός και οι πολιτικές που τον στήριζαν στις 3 προηγούμενες δεκαετίες.

Konrad Gesner (1516-1565): Nomenclator aquatilium animatum

Κας Μούντε: Βλέπουμε το φαινόμενο (λαϊκισμός), χάνουμε την ουσία του (ακραία Δεξιά). Και αυτό κοστίζει

© The World Post - Cas Mudde: We Are Thinking About Populism Wrong. And it’s costing us 20.3.2017 | Άλλη ελληνική μετάφραση στo © Huffington Post - Κας Μούντε: Σκεφτόμαστε λάθος για τον λαϊκισμό. Και μας κοστίζει, 4.4.2017, αναδημοσίευση στην Μεταρρύθμιση, 7.4.2017

  

O λαϊκισμός είναι χαρακτηριστικό της σύγχρονης πολιτικής. Όμως δεν είναι λαϊκισμός όλες οι πολιτικές εναντίον του κατεστημένου που κυκλοφορούν τώρα με την ετικέττα του. Πάρα πολλές από αυτές είναι απλά κλασικές πολιτικές της ριζοσπαστικής Δεξιάς, γράφει ο Ολλανδός πολιτικός επιστήμονας Κας Μούντε, ο οποίος, μαζί με τον Γιαν-Βέρνερ Μύλλερ, είναι από τους καλύτερους νέους αναλυτές της λαϊκιστικής πολιτικής.
Δυστυχώς, στην πολιτική διαμάχη γύρω από τον λαϊκισμό και στην όλη αντιπαραθετική συζήτηση στη δημόσια σφαίρα, οι πιό πολλοί και πιό επιδραστικοί σήμερα δείχνουν πολύ ενδιαφέρον για τα φαινόμενα και αδιαφορούν για την ουσία (→ βλ. σχόλιο: Περιτύλιγμα και περιεχόμενα. Η ριζοσπαστική Αριστερά και οι Φιλελεύθεροι απέναντι στον λαϊκισμό και τις νέες πολιτικές της ριζοσπαστικής Δεξιάς)

«Υπό το μανδύα της μάχης κατά των λαϊκιστών, η κατεστημένη πολιτική τάξη αργά αλλά σταθερά υποσκάπτει το φιλελεύθερο δημοκρατικό σύστημα», καταλήγει ο Κας Μούντε. Σε μια εποχή με πολλή αβεβαιότητα, με τα υποκειμενικά ιδεολογήματα των φιλελεύθερων και των αριστερών να βρίσκονται σε οξεία διάσταση με πράγματα με κόπο κερδισμένα στην ιστορική περιπέτεια της φιλελεύθερης δημοκρατίας ευρωπαϊκού τύπου, της αδιαχώριστης από το κράτος πρόνοιας, αυτό είναι το πιό κρίσιμο.

Γ. Ρ.
 

Πρέπει πραγματικά να μιλήσουμε για τη λέξη από «Λ». Τη συναντάμε παντού στις μέρες μας. Και τη χρησιμοποιούν όλοι: άνδρες, γυναίκες, ακόμα και παιδιά άκουσα να τη χρησιμοποιούν. Φυσικά και μιλάω για το λαϊκισμό. Δεν υπάρχει περίπτωση να διαβάσεις ένα άρθρο για την πολιτική αυτή την εποχή και να μην περιλαμβάνει τη λέξη. Στην ουσία, οποιαδήποτε εκλογή ή δημοψήφισμα παρουσιάζεται ως μάχη ανάμεσα σε έναν θαρραλέο λαϊκισμό και ένα πολιορκημένο κατεστημένο. Δεν μένει χώρος για κάτι άλλο.
Μη με παρεξηγήσετε, ο λαϊκισμός είναι μια χρήσιμη έννοια για να καταλάβουμε τη σύγχρονη πολιτική στην Ευρώπη, αλλά και εκτός αυτής, όμως μόνον υπό δύο αυστηρές προϋποθέσεις. Πρώτον, η έννοια «λαϊκισμός» πρέπει να οριστεί πλήρως και δεύτερον, πρέπει να την χρησιμοποιούμε ως μία από πολλές άλλες έννοιες για να κατανοήσουμε την πολιτική. Δυστυχώς, αυτό δεν ισχύει τις περισσότερες φορές που μιλάμε για πολιτική και λαϊκισμό σήμερα. Ο λαϊκισμός ως οπτική γωνία υπό την οποία βλέπουμε τα συμβαίνοντα στην πολιτική υπερισχύει επί των άλλων οπτικών γωνιών και αυτό έχει ως συνέπεια να βλέπουμε υπερβολικό λαϊκισμό και πολύ λίγο μη-λαϊκισμό.

Konrad Gesner (1516-1565): Nomenclator aquatilium animatum

2015, «έτος των τυφώνων» στην Ευρώπη. Ο αγώνας για τον πυρήνα των αξιών της

του Κας Μούντε

   

© Can Europe make it? - Cas Mudde : 2015 and the struggle for Europe’s core, 28.12.2015 
    

Καταστροφικές τρομοκρατικές επιθέσεις, μήνες ανασφάλειας για τη ζώνη του ευρώ, μεγάλες εκλογικές νίκες λαϊκιστικών κομμάτων, μια άνευ προηγουμένου κρίση προσφύγων..., δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το 2015 ήταν annus horribilis για την Ευρώπη.

Τόσο το εγχείρημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και της ευρωπαϊκής φιλελεύθερης δημοκρατίας αντιμετωπίζουν προκλήσεις με τρόπους που δεν έχουμε ξαναδεί. Το πραγματικό ερώτημα για το επόμενο έτος (και για μετά) είναι το εξής: ήταν απλά το 2015 μια κατ΄ εξαίρεσιν τερατώδης χρονιά που σύντομα θα ξεχαστεί, ή μήπως ήταν ένας χρόνος βαθιάς αλλαγής και μετασχηματισμού, έτος που έδωσε μια νέα μορφή στην ευρωπαϊκή πολιτική για τα χρόνια που έρχονται; 

Βαρομετρικό χαμηλό στον Β. Ατλαντικό - Χάρτης καιρού 28.12.2015

Όποια απάντηση και να δοθεί στο ερώτημα αυτό, το 2015 ήταν η χρονιά που έγινε ορατό σε όλους, ότι τα ρούχα του Ευρωπαίου αυτοκράτορα είναι (τώρα πια) ανύπαρκτα. Κάτι ακόμη χειρότερο: ο αυτοκράτορας δεν αρνήθηκε καν ότι είναι γυμνός!

Ασφαλώς η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και η φιλελεύθερη δημοκρατία έχουν αμφισβητηθεί και άλλες φορές, στο παρελθόν. Η Συνθήκη του Μάαστριχτ το 1992, δεν δημιούργησε μόνον τα θεμέλια της σημερινής Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και γέννησε έναν αργά αλλά σταθερά αυξανόμενο ευρωσκεπτικισμό. 

Τα λαϊκιστικά κόμματα αποτελούν μόνιμο χαρακτηριστικό στοιχείο ορισμένων ευρωπαϊκών χωρών ήδη από το τέλος της δεκαετίας του 1980. Και η καταπολέμηση της τρομοκρατίας έχει υπονομεύσει τη φιλελεύθερη δημοκρατία από την 9η Σεπτεμβρίου 2001, για να μην πούμε απο ενωρίτερα. 

Konrad Gesner (1516-1565): Nomenclator aquatilium animatum

Η ταξική ψήφος: Τι μένει αμετάβλητο, τι αλλάζει. Δυο άρθρα, των Πάνου Λουκάκου και Cas Mudde

Προς το παρόν ο Τσίπρας είναι η μόνη εναλλακτική λύση· η προσοχή θα στραφεί στην εσωτερική πολιτική. Η «πανουργία του Λόγου» (Χέγκελ) εκδηλώθηκε με μεγάλα κέφια: με τον τέως αντιμνημονιακό ΣΥΡΙΖΑ η χώρα υπερβαίνει την απολιτική αντίθεση «μνημόνιο - αντιμνημόνιο». Tώρα η νέα μεγάλη διαχωριστική γραμμή είναι «πλούσιοι – φτωχοί». Απομένει να το συνειδητοποιήσει και ο ίδιος ο ΣΥΡΙΖΑ, ώστε να επιχειρήσει επανορθωτικές πολιτικές για κοινωνική συνοχή και οικονομική αποτελεσματικότητα μετά από τα ατέλειωτα χρόνια (μνημονιακά και κυρίως προμνημονιακά) ακραίας κοινωνικής ανισότητας και παραγωγικής διάλυσης. Με δεδομένη τη διάσπαση της κοινωνίας, πρέπει και τα κόμματα της αντιπολίτευσης να εμπεδώσουν στη «διαδικασία πένθους» τους, αφενός ότι χωρίς σύνδεση με τον κόσμο της μισθωτής εργασίας (και των ανέργων!) η σοσιαλδημοκρατία ήταν, είναι και θα είναι ανύπαρκτη, αφετέρου ότι η κεντροδεξιά δεν θα ανακάμψει όσο αδιαφορεί επιδεικτικά για την κοινωνική συνοχή. 

Γ. Ρ.

 

Η ταξική ψήφος

του Πάνου Λουκάκου

 

© The TOC - Times of Change: Η ταξική ψήφος 22.9.2015
  

Το εκλογικό αποτέλεσμα της Κυριακής αποτέλεσε έκπληξη. Έκπληξη γιά όλους: Πολιτικούς, δημοσιογράφους, δημοσκόπους, πολίτες. Οι περισσότεροι ανέμεναν εκλογική νίκη του ΣΥΡΙΖΑ. Αλλά νίκη οριακή και με ποσοστά χαμηλά περί το 30%. Κανείς - ούτε ο ίδιος ο κ. Τσίπρας - είχε προβλέψει νίκη με 35,5% και με 7,5 μονάδες διαφορά από τη Νέα Δημοκρατία.

Υπήρχε ένα απλό σκεπτικό πίσω από όλα αυτά: Στις εκλογές του Ιανουαρίου ο ΣΥΡΙΖΑ είχε λάβει 36%. Έκτοτε είχαν μεσολαβήσει πολλά. Αποτυχημένες διαπραγματεύσεις με τους δανειστές. Κλείσιμο τραπεζών. Capital control. Λάθη εκτιμήσεων γιά το ισχύον διεθνές πλαίσιο. Λάθη στις επιλογές προσώπων. Υπογραφή του τρίτου μνημονίου. Διάσπαση του ΣΥΡΙΖΑ και δημιουργία της Λαϊκής Ενότητας.

Θα ανέμενε κανείς ότι όλοι αυτοί οι παράγοντες θα μείωναν ουσιωδώς το ποσοστό του ΣΥΡΙΖΑ σε σχέση με τον Ιανουάριο. Και όμως αυτό δεν συνέβη. Παρά τις τρεις μονάδες που «έκοψε» η Λαϊκή Ενότητα μάλιστα, το κόμμα του κ. Τσίπρα έπεσε μόνο κατά μία. Και ο Α. Τσίπρας έγινε ο πρώτος πρωθυπουργός που υπογράφει μνημόνιο και επανεκλέγεται. Οι δύο προηγούμενοι – Παπανδρέου και Σαμαράς – συνταξιοδοτήθηκαν.

Μαθήματα από την αποτυχία του ΣΥΡΙΖΑ: για μια διαφορετική Ευρώπη χρειάζεται και ιδεολογία και πολιτικές ικανότητες

του Κας Μούντε

   

© openDemocracy - Can Europe make it? Cas Mudde: The key lesson from Syriza’s defeat? A different Europe requires both ideology and competence, 23.7.2015

 

Την ώρα που ο Έλληνας πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας προσπαθούσε να περάσει την σχεδόν καθολικά αντιδημοφιλή Συμφωνία από το Κοινοβούλιο χωρίς να διαλυθεί το δικό του κόμμα, ο όλο και περισσότερο αταίριαστος με το όνομά του Συνασπισμός της Ριζοσπαστικής Αριστεράς, είχαν αρχίσει ήδη να γράφουν την ιστορία της ήττας του ΣΥΡΙΖΑ οι απογοητευμένοι πρώην και νυν υποστηρικτές του ΣΥΡΙΖΑ αλλά και οι ανακουφισμένες ελίτ οι φιλικές προς την ΕΕ. Και ενώ ο πρώτοι εμμονικά επιχειρούν να μεταθέσουν και να «εξαγάγουν» την ενοχή, προβάλλοντας το τοξικό επιχείρημα περί «εκβιασμού» και «ταπείνωσης» ή ποικίλες θεωρίες συνωμοσίας τύπου #ThisIsACoup, οι δεύτερες υποστηρίζουν ότι έφταιξε κυρίως η φύση και ο χαρακτήρας του ΣΥΡΙΖΑ, ο «ριζοσπαστικά αριστερός», ο «λαϊκίστικος», ο «ιδεολογικός». Επιμένουν ότι αυτά τον οδήγησαν στην αποτυχία, πράγμα που σημαίνει ότι όλα τα παρόμοια ιδεολογικά εγχειρήματα είναι καταδικασμένα να αποτύχουν.

Κας Μούντε - Ερνέστο Λακλάου: Λαϊκισμός, το φάντασμα της Βαϊμάρης, η Λατινική Αμερική και το μέλλον της Ευρώπης

Η οικονομική κρίση στη ζώνη του ευρώ και στην «ιδιαίτερη περίπτωσή» της Ελλάδα, οι πολιτικές για την αντιμετώπιση της κρίσης από τις κυρίαρχες και τις άλλες πολιτικές δυνάμεις, οι συνέπειές τους στην κοινωνία και στην πολιτική, φέρνουν στο προσκήνιο τη συζήτηση για το φαινόμενο του λαϊκισμού στην Ευρώπη, σε δεξιά αλλά και σε αριστερά κόμματα. Ο Ολλανδός Κας Μούντε και ο γνωστός ήδη από τη δεκαετία του 1980 Αργεντινός Ερνέστο Λακλάου, που χάθηκε ακριβώς πριν ένα χρόνο (Απρίλιος 2014), είναι από τους πολιτικούς επιστήμονες που μελέτησαν συστηματικά το λαϊκισμό, καταλήγοντας σε διαφορετικά συμπεράσματα.

Περισσότερα για τον Ερνέστο Λακλάου στον ιστότοπο Μετά την Κρίση: Ινίγκο Ερεχόν (Íñigo Errejón): Ernesto Laclau, θεωρητικός της ηγεμονίας

   

Κας Μούντε: Η «Ελληνική Βαϊμάρη» και το μέλλον της Ευρώπης

 

του Κας Μούντε

  
© The Huffington Post: Cas Mudde - Η «Ελληνική Βαϊμάρη» και το μέλλον της Ευρώπης (13/03/2015)
  

Μετά τις βουλευτικές εκλογές του Μαΐου και του Ιουνίου του 2012, η Ελλάδα ήταν η ευρωπαϊκή χώρα που συγκέντρωσε τις περισσότερες δυσοίωνες προβλέψεις αναφορικά με το μέλλον της. Παρόλο που και σε άλλες χώρες της Ευρώπης τα ακροδεξιά κόμματα σημείωσαν αντίστοιχα υψηλές εκλογικές επιδόσεις, το 6,9% της Χρυσής Αυγής προκάλεσε έκπληξη και ανησυχία. Ορδές δημοσιογράφων και σχολιαστών κατέφθασαν στην Αθήνα, επιχειρώντας να εξηγήσουν το φαινόμενο. Οι περισσότεροι από αυτούς περιορίστηκαν σε ρητορικά ερωτήματα («επέστρεψε ο φασισμός στην Ευρώπη;»), ενώ αυτοαποκαλούμενοι «ειδικοί» από κάθε γωνιά του πλανήτη ανέτρεξαν στο αναπόφευκτο τραύμα της Γερμανική Βαϊμάρης, ώστε να «αποκωδικοποιήσουν» την τότε ελληνική πραγματικότητα. Ορισμένοι έσπευσαν να ισχυριστούν ότι η «Βαϊμάρη του Αιγαίου» είναι το μέλλον ολόκληρης της Ευρώπης!

Χαρτονόμισμα Δημοκρατίας της Βαϊμάρης