Η αυτοκριτική του ΣΥΡΙΖΑ

Οι 84 σελίδες που έγραψαν οι Γιάννης Δραγασάκης, Θοδωρής Δρίτσας και Αριστείδης Μπαλτάς ως σχεδίασμα απολογισμού (ή αυτοκριτικής) του ΣΥΡΙΖΑ για τα πεπραγμένα την επταετίας 2012-2019 ερμηνεύτηκαν στον Τύπο ποικιλοτρόπως. Όμως πολλοί ενδιαφέρθηκαν - και τους άσκησαν κριτική - κυρίως για τα γραφόμενα που ενδιαφέρουν την λεγόμενη επικοινωνιακή χρήση των συμβαινόντων. Παραδείγματος χάρη: Από όσα γράφονται στον απολογισμό για τις ευθύνες του κ. Γιάνη Βαρουφάκη, οι σχολιαστές συμπέραναν ότι οι 3 συγγραφείς (και το κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ) τον αντιμετωπίζουν ως «βασικό υπεύθυνο των όσων ακολούθησαν μέχρι τον Ιούλιο του 2015». Μετά από αυτό, και εάν μείνεις μόνον σ' αυτό, είναι εύκολο να εικάσεις ότι ο ΣΥΡΙΖΑ επιχειρεί να κάνει τον Βαρουφάκη αποδιοπομπαίο τράγο.

Υπάρχει και αυτό. Αλλά είναι το κρίσιμο και ουσιώδες; Και γράφουν μόνον αυτό οι τρεις συγγραφείς; Όχι. Στο 84σέλιδο παραδέχονται

«την απουσία προετοιμασίας του ΣΥΡΙΖΑ ενόψει των κυβερνητικών καθηκόντων που ανέλαβε το 2015» και ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δεν είχε επακριβή εικόνα για την κατάσταση στον μηχανισμό του κράτους, στο χρηματοπιστωτικό σύστημα και στα ΜΜΕ. Γράφουν επίσης ότι «είχαν παραγνωριστεί οι πραγματικές συνθήκες»· πιο συγκεκριμένα, ομολογούν ότι ο ΣΥΡΙΖΑ, ήδη ως αντιπολίτευση, κακώς δεν είχε αντιληφθεί πως εάν η Ελλάδα επιχειρούσε να ασκήσει «εκβιασμό» χρησιμοποιώντας το φόβητρο της ελληνικής χρεοκοπίας, αυτό θα δεν φόβιζε τους Ευρωπαίους εταίρους μας, διότι μετά το 2012 είχαν θωρακιστεί έναντι ενός πιθανού πιστωτικού επεισοδίου.

Από τέτοιες επισημάνσεις, αβίαστα συμπεραίνει κανείς αυτό που είναι η πραγματικότητα, παρόλο που δεν την κατονομάζουν ρητά οι συγγραφείς του απολογισμού: Ο Γιάνης Βαρουφάκης επιλέχτηκε τον Ιανουάριο του 2015 για το Υπουργείο Οικονομικών προκειμένου να εφαρμόσει, ως «εργολαβία», μια ειλημμένη πολιτική εξαρχής στρατηγικά εσφαλμένη, καταδικασμένη σε αποτυχία, διότι βασιζόταν σε παραπλανητικές εικασίες και σε λάθος δεδομένα. Το πιο ουσιώδες είναι αυτό. Και δεν αλλάζει τίποτε στο συμπέρασμα περί προειλημμένης πολιτικής η απάντηση Βαρουφάκη, με την οποία - και αυτός - επιχειρεί να ενισχύσει την πλασματική εντύπωση ότι όλα κρίθηκαν στο πρώτο εξάμηνο του 2015, επί κυβερνήσεως ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, και ιδίως στα γεγονότα που συνέβησαν λίγο πρίν και αμέσως μετά το καλοκαιρινό δημοψήφισμα. Πράγμα που άρπαξε αμέσως ως χρήσιμο επιχείρημα ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης. Δεν τον βολεύει το επιχείρημα ότι η «ζημιά» έγινε το 2015 και όχι το 2011, το 2012 ή το 2014; Επίσης, χρησιμοποίησε αμέσως το επιχείρημα για το πρωτογενές πλεόνασμα, ως εργαλείο για να αντλήσει συναίνεση και «από αριστερά» σε μειώσεις φορολογίας των ευκατάστατων.

Τα πρωτογενή πλεονάσματα του μέλλοντός μας.Ο “μαγικός αριθμός” 3,5 %

“Οι εποχές της οικονομικής ανόδου και όχι της πτώσης, είναι ο κατάλληλος καιρός για δημοσιονομική λιτότητα” (John Maynard Keynes, Collected Writings, 1937)

Το γιατί η Ελλάδα έγινε - από οικονομική και πολιτική άποψη - η πιο άρρωστη χώρα σε μιαν άρρωστη Ευρώπη (και Δύση), και γιατί, εδώ και αλλού, η αρρώστεια αυτή συνεχίζεται και παίρνει άλλες μορφές, αυτό “ποτέ, ποτέ, κανένα στόμα, δεν το `βρε και δεν το `πε ακόμα”.

H συνεχής αναφορά ειδημόνων και σχολιαστών στις μέλλουσες επιπτώσεις από τα συμφωνημένα με τους εταίρους και δανειστές υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα, μάλλον προκαλεί σύγχυση παρά διαφωτίζει για το τί μέλλει γενέσθαι αύριο και μεθαύριο. Αυτό συμβαίνει, γιατί στους σχολιασμούς αυτούς, ο “μαγικός αριθμός” 3,5 % ποτέ δεν συσχετίζεται με την μεταβαλλόμενη διεθνή και εγχώρια οικονομική συγκυρία, ούτε με τις ασκούμενες οικονομικές πολιτικές, στη χώρα ή διεθνώς.

Αλλά στην πραγματικότητα η πορεία του μακροοικονομικού όλου - όπως και κάθε μεμονωμένου οικονομικού φαινομένου - είναι “ακανόνιστη”, ή για την ακρίβεια “κυκλική”, κυματοειδής, με έντονες ανόδους και πτώσεις στο πέρασμα του χρόνου, όχι ομαλή και ευθύγραμμη. Διαρκώς ανεβοκατεβαίνει, όπως το κύμα στη θάλασσα, σε αντίθεση με τις πολιτικές και κοινωνικές νοοτροπίες που έχουν τρομακτικά μεγάλη αδράνεια και πολύ δύσκολα αλλάζουν. Οι  στατικές οικονομικές καταστάσεις (μια τέτοια είναι η οκτάχρονη παραμονή της ελληνικής οικονομίας σε αδιάκοπη, βαθειά ύφεση) κρατούν για χρονικό διάστημα μικρό για την ιστορική κλίμακα, συχνά όμως σημαντικό άν μετρηθεί με μέτρο την διάρκεια της ανθρώπινης ζωής· και έτσι, αυτό το βραχυπρόθεσμο δίνει ψευδή εικόνα και εξαπατά.

Αυτό, ασφαλώς το γνωρίζουν - ή οφείλουν να το γνωρίζουν - οι ειδήμονες της οικονομίας· τόσο οι μεν, που ως τεχνοκράτες υποκαθιστούν την πολιτική διαβούλευση με ψευδοεπιστημονικά δόγματα και συνταγογραφούν ανθυγιεινά φάρμακα δημοσιονομικής “εξυγίανσης” (με πολλές παρενέργειες, χρήσιμες για άλλους σκοπούς, αλλά με λίγες θεραπευτικές δράσεις), όσο και οι δε, που σχολιάζουν ή υποκαθιστούν την πολιτική αντιπολίτευση με εξίσου ψευδοεπιστημονικά ιδεολογήματα γεμάτα κοπανιστό αέρα. Όμως, είτε επειδή οι ιδεολογίες συχνά δεν τα πάνε καλά με την πραγματικότητα, είτε επειδή με τον ένα ή τον άλλο τρόπο η γνώση είναι αλληλένδετη και στενά συνδεδεμένη με τα ανθρώπινα ενδιαφέροντα (και συμφέροντα!), πάρα πολλοί, και από τις δύο ομάδες, βρίσκουν χρήσιμη την ψευδή εικόνα και τις ιδεοληψίες. Ή πείθουν τους εαυτούς τους ότι είναι χρήσιμη.

Η πορεία των πρωτογενών πλεονασμάτων και του δημόσιου χρέους στην Ελλάδα (1978-2009).

Από το έγκυρο Global Insight

O Δεκέμβριος του 2008, προειδοποιητικός δείκτης τέλους μιας παρακμιακής εποχής

Μια αναδρομή σε όσα συνέβησαν πριν από εννέα χρόνια, τον Δεκέμβριο του 2008, δηλαδή ενάμισυ χρόνο πριν από την «επίσημη» εισβολή της παγκόσμιας χρηματοοικονομικής κρίσης στην Ελλάδα, λέει πολλά για όσα έμελλε να ακολουθήσουν. Με εύστοχο χαρακτηρισμό εκείνων των γεγονότων μοιάζει, λόγου χάρη, εκείνος που διατυπώθηκε στον ιστοχώρο Hypothesis, στο άρθρο «Το 2008» (27 Αυγούστου 2017): «Αίσθηση γενικευμένης απονομιμοποίησης, εισβολή στο προσκήνιο μιας συγκεκριμένης “λαϊκής” έκφρασης με ίχνη και νεύματα πληβειακής ανταρσίας». Όμως, τίθεται το ερώτημα, άν αυτή η «πληβειακή εισβολή» αντιδρούσε σε απονομιμοποιήσεις της μακράς ή μέσης ιστορικής διάρκειας (δηλαδή στις εκ γενετής παθογένειες του νεοελληνικού κράτους εν γένει - βλ., λόγου χάρη, τις σχετικές απόψεις του Χρ. Γιανναρά), ή κυρίως, σε απονομιμοποιήσεις της πολιτικής συγκυρίας, δηλαδή σε όσα συνέβησαν τις δεκαετίες 1990-2000 και πιο ειδικά, στην τετραετία 2004-2008.

Αμπελοχώραφα στον κομματικό χάρτη αντί προγραμματικής πολιτικής. Η συζήτηση στον «ενδιάμεσο χώρο» και η εποχή Σημίτη

Στις συζητήσεις για την ανασυγκρότηση του πολιτικού χώρου που ορίζεται άλλες φορές ως της «κεντροαριστεράς», άλλες φορές ως «ενδιάμεσος» ή κεντρώος και πιο σπάνια - αλλά σύμφωνα με την τυπική ορολογία της λοιπής Ευρώπης - ως σοσιαλδημοκρατικός, μια από τις ενδιαφέρουσες παρεμβάσεις ήταν το κριτικό-υποστηρικτικό άρθρο του Μάνου Ματσαγγάνη υπό τον τίτλο Το Τέλος της Αρχής στην εφημερίδα Τα Νέα (16.9.2017)· με αυτό το γραπτό, ο Μ. Μ. δηλώνει το ενδιαφέρον του και αυτοτοποθετείται πολιτικά στον χώρο αυτό. Είναι ενδιαφέρουσα, εκτός των άλλων, διότι ο Ματσαγγάνης είναι αυτά τα χρόνια ένας από τους λίγους που επισημαίνουν διαρκώς και επίμονα στον δημόσιο διάλογο το πρόβλημα της υψηλής κοινωνικής ανισότητας στην Ελλάδα. Μάλιστα, το τεκμηρίωσε με την ερευνητική του δραστηριότητα ως οικονομολόγος και επισήμανε τη διαχρονικότητά του: Τόσο στη μακροχρόνια περίοδο της διαρκούς και έντονης ανόδου του ονομαστικού ΑΕΠ όσο και στην επόμενη φάση της απότομης πτώσης. Αντίθετα με πιο διαδεδομένες απόψεις, το έβλεπε ως μια ελληνική σταθερά «πριν και μετά τα μνημόνια», όπως θα έλεγε κανείς στην τετριμμένη πολιτική καθομιλουμένη. Ωστόσο, στο επίκεντρο αυτής της κριτικής-υποστηρικτικής παρέμβασης του θέτει κυρίως το ζήτημα των ευθυνών: 

«Ο ενδιάμεσος χώρος», γράφει, «πλήρωσε τα σπασμένα της βαθιάς και παρατεταμένης οικονομικής κρίσης της τελευταίας δεκαετίας. Εν μέρει δικαίως. Το ΠΑΣΟΚ – ιδίως της προ Σημίτη εποχής – συνέβαλε καθοριστικά στην εδραίωση της πεποίθησης ότι για να γίνει πλουσιότερος ένας λαός αρκεί να εκλέξει μια αρκούντως κιμπάρικη κυβέρνηση».

Δεν το γράφει ρητά, όμως δεν είναι αλήθεια πως αυτό έχει άμεση σχέση και με την καθιέρωση της υψηλής κοινωνικής ανισότητας ως μετρήσιμης σταθεράς του μεταπολιτευτικού μας βίου; Και γενικά είναι αξιοπαρατήρητο, ότι πλήν εξαιρέσεων (π.χ., Μ. Ματσαγγάνης, Τάσος Γιαννίτσης), στις συζητήσεις αυτού του υπό ανασυγκρότηση «ενδιάμεσου χώρου», το πρόβλημα της σταθερά υψηλής κοινωνικής ανισότητας στην Ελλάδα δεν φαίνεται να θεωρείται θέμα υψηλής προτεραιότητας· και σε κάθε περίπτωση δεν συσχετίζεται στενά ούτε με την οικονομική αποτυχία ούτε με τα πολιτικά ζητούμενα μιας Ελλάδας σε επανεκκίνηση.  
Ας δούμε λοιπόν πιο γενικά, παίρνοντας ως αφορμή μόνον την παρέμβαση Ματσαγγάνη, πώς συνδέεται αυτό που επισημαίνει - οι πολιτικές που βιώσαμε στο παρελθόν - με την  οικονομική αποτυχία, με τις δυσλειτουργίες της δημοκρατίας και με την καταστροφή της κοινωνικής συνοχής.

Η ιστορική μοίρα του ΠΑΣΟΚ και τα νέα κεντροαριστερά όνειρα

του Γιάννη Λούλη

© Ημερησία - Γιάννης Λούλης: Ονειρεύονται, 15.4.2017 - και στον ιστοχώρο Γιάννης Λούλης
 

Η ενασχόληση με ό,τι απομένει από την κομματική έκφραση της παραδοσιακής Κεντροαριστεράς στην Ελλάδα προκαλεί παγερή αδιαφορία στη συντριπτική πλειοψηφία των πολιτών. Ποιος ασχολείται με τον χώρο αυτό; Μόνο ένας μικρόκοσμος, εντός ενός μικρόκοσμου.

 

→ Σχόλιο: ΠΑΣΟΚ και πραγματική (αλλά μεταλλαγμένη) Σοσιαλδημοκρατία του μπλερισμού-σρεντερισμού. Ανόμοια κόμματα αλλά κοινή μοίρα, φαινομενικά παράδοξη, υπεράνω συνόρων, ενδοευρωπαïκών πολιτισμικών διαφορών και ανόμοιων κομματικών συστημάτων; ← 

[...] Άραγε θα έχουν κοινή μοίρα, καθώς γεύονται τώρα τα επίχειρα της Ιστορίας εν γένει και της δικής τους κομματικής ιστορίας; Δεν το ξέρουμε ακόμη. Πιθανόν, ίσως όμως όχι. Σε κάθε περίπτωση, το μέλλον και η μοίρα της ευρωπαϊκής Σοσιαλδημοκρατίας θα κριθεί εκεί όπου γεννήθηκε τον 19ο αιώνα, εκεί όπου ενηλικιώθηκε και έχει τις πιό βαθειές ρίζες της. Και κατά πρώτο λόγο, στο κόμμα του Καρλ Μαρξ, του Φρίντριχ Ένγκελς, του Φερντινάντ Λασάλ, του Βίλχελμ Λίμπκνεχτ, του Άουγκουστ Μπέμπελ και του Έντουαρντ Μπέρνστάιν. Εξ ού και το πολύ ευρύ ενδιαφέρον για το τί είναι, τί θέλουν και τί θα κάνουν στην πράξη ο νέος πρόεδρός του, ο Μάρτιν Σουλτς, και οι άνθρωποι γύρω του.

Γ. Ρ.

Το πώς θα διαμορφωθεί ο χώρος της παραδοσιακής Κεντροαριστεράς, με ένα ή πολλά σχήματα, με την άλφα ή βήτα ονομασία, με την άλφα ή βήτα ηγεσία, ανήκει στα ενδιαφέροντα στελεχών και οπαδών, που έχουν μείνει «κολλημένοι» σε προγενέστερους χρόνους. Με τις διάφορες σημερινές μορφές της, η παραδοσιακή Κεντροαριστερά ανήκει ούτε καν στο χθες, αλλά στο προχθές. Δεν αφορά στο μέλλον.

Με την έννοια αυτή, η ενασχόληση με το όλο ζήτημα έχει μόνο νόημα ως ιστορική αναδρομή και κυρίως ως «τέλος εποχής». Διότι όντως η κρίση και κατάρρευση της παραδοσιακής Κεντροαριστεράς αποκτά ουσία εφόσον τη συνδέσουμε με την κρίση ενός ολόκληρου συστήματος, κομματικού και πολιτικού. Και τούτο, διότι από το 1981 μέχρι το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης, η συγκεκριμένη Κεντροαριστερά, που εξέφραζε τότε το ΠΑΣΟΚ, υπήρξε η κυρίαρχη πολιτική δύναμη του τόπου. Άλλωστε, την ίδια περίοδο, η μεγαλύτερη μάζα των ψηφοφόρων κατέτασσαν τον εαυτό τους σε έναν χώρο κεντρώο, που έγερνε ελαφρά προς τα αριστερά. Αυτόν τον χώρο κατέκτησε ο Ανδρέας Παπανδρέου, συντήρησε ο Κώστας Σημίτης και έχασε ο Γιώργος Παπανδρέου. Ολοσχερώς.

Γυρίζοντας τον Κέυνς ανάποδα: Η κραιπάλη στην άνοδο και η λιτότητα στην πτώση - Το πολιτικό «κεφάλαιο» Καραμανλή του Νεότερου

Παραβλέποντας ορισμένες από τις προβληματικές απόψεις των λεγόμενων νεο-Κεϋνσιανών ή μετα-Κεϋνσιανών οικονομολόγων, οι οποίοι, παράλληλα με τους μαρξιστές συναδέλφους τους, αντιπολιτεύονται σήμερα τα νεοφιλελεύθερα ή νεοκλασικά δόγματα, αξίζει κανείς να θυμηθεί τις πηγές μιας μακροοικονομικής θεωρίας που φιλοδοξούσε να είναι (άλλο άν τελικά το πέτυχε) και ορθολογική και αξιόπιστη, δηλαδή συνεκτική και επαληθεύσιμη από τα γεγονότα ή τα εμπειρικά δεδομένα που συσσωρεύει η ιστορία. Και ιδίως, αξίζει μια αναδρομή στον πραγματικό Κέυνς και στους οικονομολόγους που άνοιξαν διάλογο μέ τις ιδέες του, από τον Μίχαλ Καλέτσκι (Michał Kalecki) και τον Πιέρο Σράφφα (Piero Sraffa) μέχρι την Τζόαν Ρόμπινσον (Joan Robinson) και τον Χάιμαν Μίνσκυ (Hyman Minsky). 
Άν εξαιρέσει κανείς τις πρωτόλειες προσπάθειες του Λούντβιχ φον Μίζες (Ludwig Von Mises) στο παρελθόν και τη συστημική ανάλυση του καπιταλισμού στη μακρά διάρκεια από τον Κάρολο Μαρξ, η μακροοικονομική θεωρία της βραχείας και μέσης διάρκειας έχει δύο βασικές πηγές: αφενός τις αφηρημένες θεωρητικές υποθέσεις για τους λεγόμενους επιχειρηματικούς κύκλους («business cycles») του Τζόζεφ Σουμπέτερ, ο οποίος εκλάμβανε τις κρίσεις και ως «δημιουργικές καταστροφές» καταλήγοντας στα μοντέλα «τεσσαρακονταετών» ανοδικών και καθοδικών μακροχρόνιων κυμάνσεων Σουμπέτερ-Κοντράτιεφ, κυρίως όμως τον Κέυνς (John Maynard Keynes), ο οποίος της έδωσε μορφή με το μοντέλο συναθροιστικής ζήτησης και προσφοράς και με πολύ συγκεκριμένα υποδείγματα για άσκηση μακροοικονομικής πολιτικής.

Άνταμ Σμιθ, Κάρολος Μαρξ, Τζόζεφ Σουμπέτερ, Τζ. Μ. Κέυνς

ΣΥΡΙΖΑ και «άλλοι»: Βαδίζοντας χωριστά - αντιμετωπίζοντας τους αντιπάλους μαζί;

Το άρθρο «Στόχοι ευρωπαϊκής πολιτικής - Οι αγορές έχουν κερδίσει έδαφος» του πρώην πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη στην «Εφημερίδα των Συντακτών» (7.2.2015) επιτρέπει και μιαν ερμηνεία φαινομενικά παράδοξη (παράδοξη σε σχέση με το ποιός είναι ο συντάκτης του) : μοιάζει σαν να υποστηρίζει έμμεσα, πως για ό,τι αφορά την ευρωπαϊκή κρίση ως όλον, οικονομική, θεσμική, πολιτική, την πιο σωστή άποψη ανάμεσα στα ελληνικά κόμματα την έχει ο ΣΥΡΙΖΑ. Ο πρώην πρωθυπουργός δίνει την εντύπωση ότι μετακινείται προς τη «γραμμή Χάμπερμας – Φίσερ – Πικετί» (άς την ορίσουμε έτσι εντελώς σχηματικά), δηλαδή δείχνει να εγκαταλείπει όχι μόνον τη μέχρι τώρα στάση του ΠΑΣΟΚ (την «επίσημη» πολιτική του ΠΑΣΟΚ από το 2010 μέχρι τώρα), αλλά να απομακρύνεται και από τη μέχρι τώρα γραμμή της επίσημης ηγετικής ευρωπαϊκής Σοσιαλδημοκρατίας (ας την αποκαλέσουμε σχηματικά «γραμμή Ολλάντ - Γκάμπριελ - Ρέντσι - Σούλτς»). Από τους ευρωπαίους Σοσιαλδημοκράτες ηγέτες, οι πιο κοντινοί στην «αιρετική» γραμμή δείχνουν να είναι οι αυστριακοί Σοσιαλιστές, όπως ο καγκελάριος Βέρνερ Φάϊμαν και ο Χάννες Σβόμποντα, πρόεδρος της Συμμαχίας Σοσιαλιστών & Δημοκρατών στην Ευρωβουλή.

Ούλοφ Πάλμε με το γιό του, Μπρούνο Κράϊσκυ, Βίλλυ Μπράντ (1971)

Οι εραστές της θητείας του κ. Σημίτη και οι ανέραστοι της Αριστεράς

Οι θεότυφλοι και ο μονόφθαλμος 

(με το μάτι που βλέπει, να πάσχει από αλλοιθωρισμό και “καταρράκτη”).

 
του Γιώργου Παπαμώκου 
   
δημοσιεύθηκε (13.6.2014) στον ιστότοπο μη μαδάς τη μαργαρίτα 
(Οι εραστές της θητείας του κ. Σημίτη και οι ανέραστοι της Αριστεράς) και στη Μεταρρύθμιση 

   

Η χώρα μας δεν αντιπροσωπεύεται σε πολιτικό επίπεδο πια στην Ευρώπη. Οι Έλληνες πολιτικοί δίνουν τις περισσότερες φορές εξετάσεις στην εφαρμογή του μνημονίου, αντί να συμμετέχουν ως ισότιμοι συνομιλητές στη διαμόρφωση κρίσιμων τομέων της Ευρωπαϊκής πολιτικής. Η χώρα μας, με ευθύνη των κυβερνώντων, έχει αποφασιστεί να αποτελεί την ιδιαίτερη περίπτωση χώρας - μέλους της Ε.Ε., με ό,τι αυτό συνεπάγεται για το επίπεδο παρέμβασης της Χώρας μας στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι. Και δυστυχώς, με σήματα σαν αυτά που έστειλε η αντικατάσταση Θεοχάρη (αν και με την κυβερνητική πολιτική την οποία εφάρμοζε διαφωνώ), αυτή η άποψη γίνεται μαθηματικό θεώρημα που αποδεικνύεται με πολλούς τρόπους.
Δεν ξέρω πόσοι καταλαβαίνουν τη σημασία της παραπάνω παραγράφου.

Μεγάλα Έργα - Ρίο - Αντίρριο: Γέφυρα απο το Τίποτε στο Πουθενά

Ο «υπαρκτός εκσυγχρονισμός», η κεντροαριστερά, τα προγραμματικά και τα ηθικο-πολιτικά

Παράσταση του Μπίντερμαν και των Εμπρηστών (Μαξ Φρίς)

Η συζήτηση για την κεντροαριστερά, ιδιαίτερα μετά το ξεκίνημα των «58», επικεντρώθηκε σε θέματα πολιτικής τοπογραφίας και προσώπων: «Τι είναι κεντροαριστερά - ή τι είναι κέντρο και τι αριστερά, τί ανάμεσά τους και τί πέρα απο αυτά», η σχέση με το ΠΑΣΟΚ ή και με την ΔΗΜΑΡ, τι είναι «μεταρρυθμιστικός (ή και εκσυγχρονιστικός) χώρος» στην Ελλάδα. Στην καλύτερη περίπτωση, ανοίχθηκε και το ζήτημα τι μπορεί να είναι Σοσιαλδημοκρατία στη σημερινή Ευρώπη και πως αυτό μεταφράζεται για τις ανάγκες στα δικά μας Νότια Βαλκάνια. Αλλά με τρόπο ιδεολογικό, δηλαδή που κινδυνεύει να γίνει ψευδής συνείδηση. Η συζήτηση πήγε σε κατεύθυνση αδιέξοδη, κατά τη γνώμη μου στα όρια της ομφαλοσκόπησης.

Η ελληνική κρίση μέσα στην ευρωπαϊκή. Είμαστε ακόμα ζωντανοί;

1. Το 2012 ήταν χρονιά στην οποία ο πολιτικός λόγος περίσσεψε: Έτος προεκλογικό με διπλές εκλογές (Μάιος και Ιούνιος) και έτος μετεκλογικό, μέσα σε συνθήκες σκληρής δοκιμασίας για όλες τις πολιτικές δυνάμεις, προπάντων όμως για τη μεγάλη πλειοψηφία της κοινωνίας. Ωστόσο, παρά την περίσσεια πολιτικού λόγου, μερικές αλήθειες για την κρίση, χρήσιμες για την αναζήτηση εξόδου, αποσιωπήθηκαν ή ψιθυρίστηκαν με μισόλογα. 
Όλα τα κόμματα, τόσο αυτά που σήμερα κυβερνούν, όσο και αυτά που αντιπολιτεύονται, υποσχέθηκαν λύσεις, όμως κανένα δεν παραδέχθηκε με ειλικρίνεια, ότι επί πολλές δεκαετίες, στην Ελλάδα φτιαχνόταν ένα αποτυχημένο κράτος και ταυτόχρονα μια αποτυχημένη κοινωνία και οικονομία. Δεν θέλησαν να ομολογήσουν ότι ευνοημένες και υπερκινητικές μειοψηφίες πολιτών μετέτρεπαν τα Δημόσια αγαθά σε ιδιωτικά με ποικίλους τρόπους, νομιμοφανείς ή όχι, από την φοροδιαφυγή μέχρι την κομματική πελατειακή εξυπηρέτηση. Σ' αυτή τη χρονιά, μέσα σε τόσο σκληρές συνθήκες κρίσης και με τόσο πολλή πολιτική, απέφυγαν να εξηγήσουν πώς διαχειρίστηκαν οι εκάστοτε κυβερνώντες τις δεκαετίες του 2000, του 1990, του 1980. Αυτά δεν ξεχνιούνται. Ήταν οι δεκαετίες, που οι εκάστοτε κυβερνώντες τις αποκαλούσαν χρόνια “επανίδρυσης του κράτους” (Κ. Καραμανλής) ή “ισχυρής Ελλάδας” (Κ. Σημίτης), χρόνια “αλλαγής” ή “κάθαρσης” (οι προηγούμενοι). Έμειναν όμως ανομολόγητα τα βασικά χαρακτηριστικά όλης εκείνης της περιόδου, ανεξάρτητα από το πράσινο ή γαλάζιο “χρώμα” της κυβέρνησης: Ότι το κράτος δανειζόταν από τις αγορές χωρίς όρια ή έκανε κατάχρηση των Κοινοτικών πόρων, για να χαρίζει σε ευνοούμενες μειοψηφίες που συστηματικά φοροδιαφεύγουν, κατανάλωση και περιουσίες. Τη στιγμή που η παραγωγική ικανότητα της χώρας λιγόστευε, οι κυβερνώντες δεν έκαναν κάτι για να τη βελτιώσουν. Oι πολιτικές δυνάμεις αποσιώπησαν - ή μόνον ψιθύρισαν με μισόλογα - μια βασική αλήθεια: Ότι η Ελλάδα ως όλον δεν είναι φτωχή χώρα, ότι το Δημόσιο χρέος που φορτώνεται δυσανάλογα βαριά στους αδύναμους πολίτες, έχει ως άλλη πλευρά του νομίσματος τον συσσωρευμένο ιδιωτικό πλούτο μιας μειοψηφίας.

Μετά την οικονομική κρίση του 2008 που άρχισε στις ΗΠΑ, το δανεικό χρήμα σταμάτησε απότομα. Η “φούσκα” στην Ελλάδα όπως και αλλού στον Ευρωπαϊκό Νότο, έπαψε να τροφοδοτείται με αέρα και ξεφούσκωσε. Η κρίση είναι συνολική Ευρωπαϊκή, παίρνει διαφορετικές μορφές από χώρα σε χώρα, αλλά η Ελλάδα είναι η πιο βαριά “άρρωστη” χώρα στην “άρρωστη” Ευρώπη.