Πώς, πότε και γιατί ενδυναμώνεται η επιρροή της Ακροδεξιάς; Φταίνε οι αριστερές πολιτικές δυνάμεις;

Η πρόσκαιρη επανενεργοποίηση του ιστοχώρου Μετά την Κρίση, είναι μια μικρή αντίδραση σε φαινόμενα «επιστροφής του αδιανόητου», το οποίο στην πραγματικότητα ήταν πάντα εδώ. Η επαναδραστηριοποίηση ακροδεξιού όχλου, το επεισόδιο και η διαγραφή από την κοινοβουλευτική ομάδα της ΝΔ του βουλευτή κ. Μπογδάνου, αλλά και η  ενεργός επανεμφάνιση πολύ πιο εξέχοντος πολιτικού της που δίνει συχνά αφορμές επαφών με την περίμετρο της Ακροδεξιάς, είναι η μία δυσάρεστη πλευρά. Η άλλη, είναι ο τρόπος που αντιμετωπίζουν τέτοιες «επιστροφές του αδιανόητου» κάποιοι που δεν ανήκουν στην αντικοινοβουλευτική Δεξιά, όπως π.χ. με το παλαιολιθικής πολιτικής ευφυίας ιδεολόγημα «των δύο άκρων». Στο γκρίζο πίνακα συμμετέχουν και δηλωμένοι αντίπαλοι της Ακροδεξιάς, οι οποίοι, αντί να ερευνήσουν και να κατανοήσουν, βρίσκουν μιαν ακόμη αφορμή για να ιδεολογήσουν προκειμένου να τονίσουν τις αιώνιες και τοξικές αντιπαλότητες με δυνητικούς φίλους και όχι με βέβαιους αντιπάλους. Τίποτε από όλα αυτά δεν εκπλήττει, ούτε είναι επιστροφές αδιανόητων. Είναι όμως αιώνια επιστροφή και επιστροφή του αιώνια χθεσινού και τίποτε καλό δεν προοιωνίζει για το πολιτικό αύριο στην Ελλάδα.

 

H υπόθεση ότι για την ενδυνάμωση της Ακροδεξιάς ευθύνονται (εν όλω ή εν μέρει) οι πολιτικές της Αριστεράς (της σοσιαλδημοκρατικής, της κομμουνιστικής ή άλλης), επειδή γίνονται «κοντόφθαλμες» και χρεωκοπούν, ή επειδή και άλλες Αριστερές θέλουν «να μιμηθούν τη χρεωκοπημένη σοσιαλδημοκρατία», ή αντίθετα, επειδή «ερεθίζουν και εκφοβίζουν» τους αντιπάλους τους (βλ. τη λεγόμενη Διαμάχη των Ιστορικών -  Historikerstreit, στη Γερμανία και αλλού), δεν επαληθεύεται από τα ιστορικά δεδομένα.

Στις ευρωπαϊκές χώρες, ο φασισμός και ο εθνικοσοσιαλισμός του Μεσοπολέμου δεν ενδυναμώθηκαν επειδή η τότε Αριστερά ήταν χρεωκοπημένη, ούτε επειδή η τότε Κομμουνιστική Αριστερά μιμήθηκε την τότε Σοσιαλδημοκρατία (στην πραγματικότητα έπραξε το αντίθετο), αλλά ούτε επειδή απειλούσε να πορευθεί προς την εξουσία. Με εξαίρεση τη Ρωσία, είχε ήδη υποστεί αποφασιστική ήττα στην έναρξη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου (1914). Στον ταραχώδη ελληνικό Μεσοπόλεμο, ο φασιστικός όχλος που έκαψε την εβραϊκή συνοικία Κάμπελ στη Θεσσαλονίκη το 1931, δεν συγκροτήθηκε ως φασιστικός όχλος επειδή απογοητεύτηκε ή ερεθίστηκε από την τότε Αριστερά. Ούτε, βέβαια, η «Χρυσή Αυγή» κατέκτησε το 10 % σχεδόν των ψήφων την περίοδο 2010-2015, επειδή η ελληνική κοινωνία ήταν τότε απογοητευμένη από την Αριστερά ή επειδή τη φοβόταν. Από άλλους - άλλων πολιτικών πλευρών - ήταν απογοητευμένη, και άλλους φοβόταν. 

Τα παραδείγματα είναι άπειρα και το δίδαγμα της ιστορίας σαφές: Πάντα η Ακροδεξιά ενισχύεται όταν είναι σε κρίση ένα πολιτικό σύστημα, ιδίως όταν «τρεκλίζει» και «σκοντάφτει» ο αστισμός και τα αστικά κόμματα, όχι τα κόμματα της Αριστεράς, σοσιαλιστικά, κομμουνιστικά ή άλλα. 

Θεσσαλονίκη, Οκτώβριος 2021

Από τη μια κρίση στην επόμενη

Δύο άρθρα των Άλμπρεχτ φον Λούκε και Παντελή Μπουκάλα ρίχνουν ματιές στην πραγματική πραγματικότητα, πέρα από τα βραχυπρόθεσμα, τα φαινομενικά και ιδεοληπτικά.

Μαζί με τους «συνωστισμούς», παντού συνωστίζονται και οι αυταπάτες. Πώς θα μπορούσε να αποτελεί εξαίρεση η σημερινή Ελλάδα; Βλέπουμε τη μεγάλη, οπισθοδρομική, καταστροφική αυταπάτη των «αιώνια χθεσινών» («Ewiggestrige» κατά τον Friedrich Schiller), αυτών που ελπίζουν, μάταια, σε μια σύντομη ολική επαναφορά τής πρό πανδημίας κατάστασης, σ' εκείνη που θεωρούν ακόμη ως «την κανονικότητα». Δηλαδή επιστροφή σε κατάσταση που αποδεικνύεται όλο και πιο καθαρά - με ποικίλων ειδών αποδείξεις - μη βιώσιμη, αδιέξοδη, ακανόνιστη. Βλέπουμε όμως κι άλλες μικρές αυταπάτες, παράγωγες της πρώτης, άν και χωρίς πραγματική επίδραση σε όσα διαδραματίζονται: Μερικοί προβλέπουν με δέος ότι τα δυστοπικά συστήματα της οικονομίας και της πολιτικής όπως τα ξέρουμε μέχρι τώρα, θα βγούν μέσα από τις πολλαπλές κρίσεις άθικτα, αμετάβλητα ή και ενδυναμωμένα.

Και οι δύο παραλλαγές της ίδιας αυταπάτης ξεχνούν ότι το σύστημα της οικονομίας (ο καπιταλισμός) είναι τρόπος παραγωγής, όχι αναλλοίωτη Πλατωνική «ιδέα» ή μεταφυσικό «κινούν αίτιο», «θεός» που κινεί ο,τιδήποτε συμβαίνει στον κόσμο. Το σύστημα της οικονομίας διεισδύει μεν σε όλα τα πεδία της κοινωνίας, τα «αποικίζει», σκορπίζει παθογόνες επιδράσεις, ωστόσο, υπό την πίεση των πραγμάτων, μεταλλάσσεται και το ίδιο, γίνεται διαρκώς αυτό που δεν ήταν χθες. Όπως συνέβη στην ιστορία και με άλλους τρόπους παραγωγής. Ξεχνούν, επίσης, αυτό που μας έμαθε η Χάννα Άρεντ: Ότι η πολιτική και η εξουσία είναι «της πόλεως», δηλαδή κοινωνική σχέση που δημιουργείται από τους «πολλούς», αντικατοπτρίζει μεταβαλλόμενους συσχετισμούς ισχύος· και δεν μπορεί να μένει για πολύ χρόνο ανεξέλεγκτο εργαλείο στα χέρια μιας πολιτικής ελίτ ή μιας κοινωνικής τάξης.

Έτσι, μόνον φαινομενικά είναι παράδοξες κάποιες συγκλίσεις απόψεων: Αφενός βλέπουμε τους (νεο)φιλελεύθερους ή άλλους που συνδέουν τις τύχες τους με το status quo και επικρίνουν ή υπονομεύουν με ποικίλους τρόπους τα μέτρα προστασίας - αυτοί δυσαρεστούνται επειδή τα μέτρα καταστέλλουν μορφές επιχειρηματικότητας που θριάμβευσαν στην περίοδο 1980-2010. Αφετέρου βλέπουμε και επικριτές «εξ αριστερών», με χαρακτηριστικά είτε αναρχοφιλελεύθερα-αντικρατικά, είτε λαϊκίστικα-μεσαιοταξίτικα, είτε μεταμοντέρνα - μεταστρουκτουραλιστικά (αυτοί αντλούν κυρίως από τον Μ. Φουκώ). Οι τελευταίοι εμπνέονται και από μια γραμμή «μοιρολατρικών» ιδεών, δημοφιλή σε μερικούς κύκλους Ελλήνων αριστερών ιδεαλιστών της νεότερης γενιάς, η οποία οδηγεί από τον Χάιντεγκερ και τον Καρλ Σμιτ μέχρι τον Τζόρτζιο Αγκάμπεν. Δεν είναι σύγκλιση παρά φύσιν. Και οι δύο πλευρές φαντασιώνονται έναν ακίνητο κόσμο, ένα ημερολόγιο παγωμένο στο έτος 2007· η μία πλευρά με ελπίδα, η άλλη με τρόμο.

Και των δύο ειδών οι αυταπάτες είναι «νεκρό βάρος της Ιστορίας», «μοιρολατρία», «κτηνώδης αδρανής μάζα που πνίγει την ευφυΐα», βολικές φαντασιώσεις χωρίς απαισιοδοξία της σκέψης ή κλαψουρίσματα χωρίς καινοτομική αισιοδοξία της βούλησης· γι' αυτά προειδοποίησε ο Γκράμσι.

  

Γ. Ρ. 

Ι

© Blätter für deutsche und internationale Politik, τ. 7/2020 - Albrecht von Lucke: Die Corona-Wende, Ιούλιος 2020

 

[...] Δύο πολιτικές προσεγγίσεις ανταγωνίζονται σήμερα εν μέσω κρίσης του κορωνοϊού: Η συντηρητική-οπισθοδρομική προσέγγιση θεωρεί ως δεδομένο, αλλά χωρίς να το εξετάζει σε βάθος, ότι πρέπει πρώτα να εξαλειφθούν όλες οι οικονομικές επιπτώσεις της πανδημίας, προτού καταστεί δυνατό να αντιμετωπιστούν ξανά άλλα ζητήματα, προπαντός τα σχετικά με το κλίμα. Η βιώσιμη προοδευτική προσέγγιση, ωστόσο, επιμένει ότι πρέπει να πολεμήσουμε όλες τις κρίσεις ταυτόχρονα.

Στην πραγματικότητα, ο ισχυρισμός ότι πρέπει να αποκαταστήσουμε την προ κρίσης κατάσταση, είναι καθαρή περίπτωση ψευδαίσθησης, αυταπάτη· και  μάλιστα, είναι αυταπάτη καταστροφική. Διότι οι επιπτώσεις της πανδημίας θα κρατήσουν για χρόνια, ενώ ταυτόχρονα θα γίνεται ολοένα και πιο οξεία η κλιματική κρίση. Η ιδέα ότι θα μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε την κλιματική κρίση μόνον όταν εξαλειφθούν οι επιπτώσεις της πανδημίας, παραγνωρίζει εντελώς τη σκληρή πραγματικότητα· στη μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη χρονική κλίμακα δεν θα δημιουργήσει καμιά ασφαλή κατάσταση ή αίσθηση ασφάλειας. 
Συνακόλουθα, το κρίσιμο ζήτημα είναι το εξής: Θα προχωρήσουμε προς το μέλλον με πραγματικά βιώσιμο τρόπο ή θα πορευόμαστε κοιτώντας μόνον προς τα πίσω, ελπίζοντας σε μια αποκατάσταση ή παλινόρθωση της πρότερης κατάστασης;

Πετώντας πέτρες στο σκοτάδι - αυταπάτες αριστερών με τεμπέλικο μυαλό. Διαπιστώσεις με αφορμή τη Brexit

του Φλορίν Ποενάρου
  
© Lefteast - Florin Poenaru: Stones in the dark. The Brexit and the Left, 11.7.2016

 

Στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου και ενώ κλιμακώνονταν οι εντάσεις μεταξύ Ρωσίας και Κίνας, ένας ακροατής ρωτά το Ράδιο Ερεβάν: «Τι συμβουλεύετε; Να πίνουμε ρωσικό τσάι ή κινέζικο τσάι;» Η απάντηση έρχεται αμέσως: το πιο συνετό είναι μην μπλεκόμαστε με τις δουλειές των μεγάλων δυνάμων. Καλύτερα να πίνουμε καφέ. Το ίδιο ακούγεται τώρα και για τις διαθέσιμες επιλογές των αριστερών σε σχέση με την Brexit. Καλύτερα να πίνουν καφέ.

Η βρετανική και η ευρωπαϊκή Αριστερά, είτε ριζοσπαστική είτε μετριοπαθής, είναι διαχωρισμένη σε διάφορες ομάδες που ακολουθούν τόσο διαφορετικές κατευθύνσεις, ώστε η απλή αντιπαράθεση Lexit [η επιχειρηματολογία με αριστερή χροιά υπέρ της εξόδου του ΗΒ από την ΕΕ] εναντίον Remain δεν μπορεί να καλύψει όλο το φάσμα των απόψεων. Στο θέμα της Brexit η Αριστερά ξεπέρασε για μια ακόμη φορά τον κακό εαυτό της, τόσο που γίνεται όλο και πιο προφανές γιατί είναι διαρκώς σε κρίση. Ο Ζίζεκ έχει πει χαριτολογώντας, ότι η ευρωπαϊκή Αριστερά δεν χάνει καμμιά ευκαιρία να χάσει μια ευκαιρία. Σ' αυτή την περίπτωση, έχασε ακόμη και την «ευκαιρία» να μείνει σιωπηλή. 

Το πρώτο σήμα ότι κάτι δεν πάει καθόλου καλά, θα έπρεπε να είχε γίνει αντιληπτό όταν αριστεροί άνθρωποι όπως ο Τάρικ Άλι (Tariq Ali) και ο Στάθης Κουβελάκης [και εδώ] πανηγύριζαν για την Brexit με τρόπο που μοιάζει πολύ με τους πανηγυρισμούς του ηγέτη του UKIP. Αν και ίσως έχουν κίνητρα διαφορετικά, η στάση τους ήταν παρόμοια: έδειξαν το μεσαίο δάχτυλο. Αλλά δεν είναι σαφές σε ποιον το έδειξαν. Ό,τι και να συμβεί μετά την Brexit, ένα πράγμα είναι σαφές: οι μόνοι που δεν θα ωφεληθούν είναι οι άνθρωποι της εργατικής τάξης, οι μετανάστες, οι φτωχοί, αυτοί που υφίστανται τις φυλετικές διακρίσεις και ούτω καθεξής.

Το πραξικόπημα - «δώρο Θεού» στον Ερντογάν και ο πανικός μπροστά στην «πόρτα που κλείνει»

Στην Τουρκία το στρατιωτικό πραξικόπημα απέτυχε. Παρόλο που τα γεγονότα δεν ήταν καθόλου αναίμακτα, αυτό είναι από μόνο του κάτι καλό και παρήγορο. Δυστυχώς, είναι το μόνο καλό της όλης ιστορίας. 

Η Τουρκία παραμένει χώρα με κυβέρνηση εκλεγμένη από τους πολίτες, για τους αισόδοξους χώρα με κοινοβουλευτική δημοκρατία, για τους ρεαλιστές μια ακόμη χώρα με πρόσοψη δημοκρατίας· αλλά και αυτή η πρόσοψη είναι ραγισμένη με βαθειές ρωγμές. Το χειρότερο είναι, ότι οι ρωγμές αυτές είναι επικίνδυνα σεισμικά ρήγματα και πάνε πολύ πιο βαθειά από την πρόσοψη. Η ήδη επισφαλής ισορροπία μεταξύ των κοσμικών τμημάτων της κοινωνίας και μιας εξουσίας όλο και πιο θεοκρατικής και απολυταρχικής, το κοινωνικό-πολιτικό Ισλάμ απέναντι σε κοσμικούς πολίτες, οι διάφορες αντιμαχόμενες δογματικές και πολιτισμικές εσωτερικές υποδιαιρέσεις του μουσουλμανικού θρησκευτικού πληρώματος, Κούρδοι αποσχιστές αντάρτες που επιτίθενται στο στρατό απέναντι σε οπαδούς ενός άκαμπτα συγκεντρωτικού κράτους, τρομοκράτες του Ισλαμικού Κράτους απέναντι στις δυνάμεις της τάξης, όλα μαζί είναι ένα παζλ περίπλοκο, με κομμάτια που αναδεύονται διαρκώς από εσωτερικές και εξωτερικές δυνάμεις. Έτσι η Τουρκία γίνεται ολοένα και πιο επικίνδυνος τόπος. Όλο και λιγότερο σταθερός, όλο και περισσότερο αναστατωμένος. Γεωγραφικά και γεωπολιτικά ήταν πάντοτε μια χώρα στο μεταίχμιο· τώρα γίνεται πάλι όλο και πιο πολύ Μέση Ανατολή, όλο και λιγότερο «ενδιάμεση ζώνη» μεταξύ Μέσης Ανατολής και Δύσης.

Αυτό δεν είναι καθόλου καθησυχαστικό ούτε για τους Τούρκους, ούτε για τους γείτονές τους.

Ο Πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν με τον Πρόεδρο της Παλαιστινικής Αρχής Μαχμούτ Αμπάς 

υπό την συνοδεία μεσαιωνικών ιπποτών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας

Πολλή πολιτική αλλά χωρίς περιεχόμενο, δημοκρατία μακριά από τον «δήμο»

Εμφανώς στην «ιδιόμορφη περίπτωση» της Ελλάδας, λιγότερο εμφανώς αλλού, η πολιτική και οι πολιτικές δυνάμεις εντός του κράτους μοιάζουν σήμερα να χάνουν το περιεχόμενό τους και να απομένουν άδεια κελύφη και ετικέττες. Κόμματα και πολιτικοί αλληλομάχονται, διεκδικούν με αμφιλεγόμενα μέσα την ψήφο ή την ανοχή των πολιτών αλλά δεν φαίνεται να «κάνουν πράγματα». Τα πραγματικά σημαντικά γεγονότα διαδραματίζονται σε διεθνικό και υπερεθνικό επίπεδο: Στις αμοιβαίες σχέσεις των χωρών της Δύσης μεταξύ τους και με ισχυρές αναδυόμενες χώρες όπως η Κίνα, διαδραματίζονται ως ανεξέλεγκτες ροές κεφαλαίων και ως συστημικές πιέσεις ή κρίσεις ενός χρηματοοικονομικού καπιταλισμού που δεν γνωρίζει σύνορα. Σε ασταθείς ζώνες, όπως στη Μέση Ανατολή, διαδραματίζονται ως εξεγέρσεις, πολεμικές συγκρούσεις ή έξωθεν επεμβάσεις, που μετατρέπουν ολόκληρους πληθυσμούς σε πρόσφυγες χωρίς πατρίδα.

François Bouchot (1840):
Ναπολέων Βοναπάρτης, το πραξι-
κόπημα της 18ης Μπρυμαίρ

Ερνέστο Λακλάου, θεωρητικός της ηγεμονίας

του Ινίγκο Ερρεχόν

   

Verso Books - Íñigo Errejón: Ernesto Laclau, theorist of hegemony (30.4.2014)

   

Με το θάνατο του Ernesto Laclau πριν ένα χρόνο, η διεθνής Αριστερά έχασε έναν οξυδερκή πολιτικό στοχαστή με ιδιόμορφη σκέψη. Έχοντας ως βάση την ανάλυση του Αντόνιο Γκράμσι για την ηθικο-πολιτική ηγεμονία, παρήγαγε πρωτότυπο έργο, ίσως «αιρετικό», στο οποίο αξιοποίησε με διεπιστημονικό τρόπο σκέψεις μετα-δομιστών ή «μεταμοντέρνων» στοχαστών, από τον Μισέλ Φουκώ και τον Ζακ Λακάν μέχρι τους Ζακ Ντερριντά και Ρολάν Μπάρτ.

Το γραπτό αυτό του πολιτικού επιστήμονα Íñigo Errejón, αρμόδιου για θέματα στρατηγικής και επικοινωνίας του ισπανικού Podemos, ήταν μεταθανάτιος φόρος τιμής στον Αργεντινό καθηγητή του πανεπιστημίου του Essex. Το άρθρο αξιοποιεί, μεταξύ άλλων, τον ενδημικό «Μπολιβαριανισμό» της πολιτικής σκέψης στην Ιβηρική χερσόνησο. Αποικιοκρατικές δυνάμεις κάποτε, είναι επίσης οι δυό ιστορικές-πνευματικές «μητέρες» των χωριστών αλλά ομόγλωσσων εθνών της ισπανόφωνης Λατινικής Αμερικής και της άλλοτε πορτογαλικής Βραζιλίας. Παρατηρούμε τώρα και την αντίστροφη επίδραση των παλαιών αποικιών επί της μητρόπολης. Ο Ερρεχόν σημειώνει ότι o δια βίου στοχασμός του Λακλάου για την ηγεμονία, για τις στρατηγικές της Αριστεράς και για το κομβικό ζήτημα του λαϊκισμού είναι σήμερα εξαιρετικά επίκαιρος. 

Γ. Ρ.

  

Αν και μερικά από τα βιβλία του βρίσκονται στα ράφια του σπιτιού όπου έζησα τα παιδικά μου χρόνια, διάβασα για πρώτη φορά Ερνέστο Λακλάου στο τελευταίο έτος των πτυχιακών σπουδών μου, σε συνδυασμό με το έργο της Σαντάλ Μουφ (Chantal Mouffe), συντρόφου του στην προσωπική και επιστημονική ζωή, για ένα σεμινάριο της χρονιάς 2005-6 από τον καθηγητή Javier Franzé. Θυμάμαι πόσο πυκνό και πολύπλοκο είναι το βιβλίο του Ηγεμονία και Σοσιαλιστική Στρατηγική (Hegemony and Socialist Strategy): ένα κομμάτι του μου έκανε τόση εντύπωση, ώστε επέστρεψα αργότερα σ' αυτό με το μολύβι στο χέρι. Αλλά ασφαλώς έδιωξε μερικές από τις βεβαιότητες μου και μου άνοιξε ένα νέο πεδίο διανοητικής περιέργειας, στο οποίο έμελλε να αφοσιωθώ στη συνέχεια. 

Λίγο καιρό αργότερα, περνώντας από το Μπουένος Άιρες μετά από ένα χρόνο ζωής και έρευνας στη Βολιβία, αγόρασα το βιβλίο On Populist Reason, καθώς είχα ήδη εμμονή με την κατανόηση του εθνικο-λαϊκού στοιχείου στη Λατινική Αμερική και πάθος για να επεξεργαστώ επιστημονικά τις αντιφάσεις του. Ήταν το 2009. Τον Μάιο του 2011, τρεις μέρες μετά τις μεγάλες διαδηλώσεις της 15ης Μαΐου στην Ισπανία, υπερασπίστηκα τη διδακτορική διατριβή μου στο Universidad Complutense της Μαδρίτης και ο τίτλος της ήταν «Η πάλη του MAS για ηγεμονία στη Βολιβία (2006-2009): μια ανάλυση λόγου». Το έργο του Ernesto Laclau (να επαναλάβω: και της Chantal Mouffe) και η νεο-γκραμσιανή σχολή της σκέψης τους, έπαιξαν κεντρικό θεωρητικό ρόλο στη διατριβή μου.

Ηθικο-πολιτική ηγεμονία στην «εποχή των τεράτων» (κατά Γκράμσι)

Εν μέσω της κρίσης, ακόμη και πολιτικές προτάσεις με νόημα, ακούγονται. Σποραδικά, από δώ κι από κεί. Λίγες, αλλά υπάρχουν. Φυσικά, οι πολλές και συνήθεις είναι άνευ νοήματος.

Το μεγάλο πρόβλημα είναι το παλιό γνωστό:  ποιός θα τα κάνει;

Και δυστυχώς δεν λείπει μόνον η πολιτική βούληση με η στενή έννοια, δηλαδή οι κατάλληλοι πολιτικοί φορείς και το πρόθυμο και ικανό πολιτικό προσωπικό. Λείπουν - προς το παρόν - και οι ενεργές κοινωνικές δυνάμεις, οι δυνάμεις της κοινωνίας των πολιτών: αυτοί που θα «σπρώξουν απο κάτω» για να βγούν στον αφρό τα διαμάντια, και να πάνε οι στάχτες στον πάτο.

Η πολιτική ηγεμονία, όπως μας αποκάλυψε ο Γκράμσι, είναι πάντα ηθικο-πολιτική και θέλει δύο, σαν το τανγκό. Θέλει πρόθυμο, φιλόδοξο ηγεμόνα, που να μπορεί να λέει χωρίς φόβο «το χρήμα πολλοί εμίσησαν, την δόξαν ουδείς» - και όχι το αντίστροφο, όπως κάνουν οι σημερινοί μικροί πολιτικοί. Θέλει όμως και σκληρούς ηγεμονευόμενους, με απαιτήσεις: να βάζουν όρους σε κάθε υποψήφιο ηγεμόνα, να του προκαλούν πολιτικό πόνο. Να τον αναγκάζουν να μη λέει πια λόγια από το παρελθόν (δηλαδή αυτά που τόσο αγάπησαν και θέλουν ν' ακούν πάντα όσοι πέρασαν καλά τότε). Αρκετά μίλησαν στη γλώσσα που ακούγεται ευχάριστα σε αγύμναστα αυτιά. Φτάνει πια, βαρεθήκαμε επί δεκαετίες ν' ακούμε από ανελέητους γέροντες και μεσήλικες το μετά από μας ο κατακλυσμός, το «ότι φάμε κι ότι πιούμε...» - κι άς πέσει αύριο ο ουρανός στα κεφάλια των παιδιών μας. Αντίθετα, αυτή τη «δύσκολη, βαρειά στιγμή» (Τόμας Μάν), χρειαζόμαστε λόγια για δουλειά και για απασχόληση, για κοινωνική συνοχή και για δημοκρατία με τον πολίτη να συμμετέχει ενεργά, για νέο Σύνταγμα, για καινοτομία, για παραγωγή, για να διεκδικήσουμε ένα μέλλον διαφορετικό από το αποτυχημένο παρελθόν. Ο Γιάνης Βαρουφάκης, πάρα πολύ σκληρά και ίσως υπερβολικά, αλλά εξαιρετικά εύστοχα (κάτι μάλλον ασυνήθιστο για τα υπερκινητικά και παρορμητικά πολιτικά του αντανακλαστικά, που συνήθως τον οδηγούν σε ευκολίες της σκέψης), το συνόψισε με λίγα λόγια: 

Juan Gatti - Μια εποχή στην Κόλαση (Αρθούρ Ρεμπώ)

Στην εποχή των τεράτων: Κομματικό σύστημα σε απόγνωση και σε αλλοπρόσαλλες κινήσεις - Updated

Η ταραχή με τις επιλογές προσώπων για τις αυτοδιοικητικές εκλογές,  κυρίως του ΣΥΡΙΖΑ (αλλά κατά δεύτερο λόγο και της ΝΔ - π.χ. περίπτωση Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας), δεν είναι κάτι νέο ή απρόοπτο στο πολιτικό σκηνικό. Συνεχίζει τις αλλοπρόσαλλες επιλογές υποψηφίων εκ μέρους των κομμάτων, που πήρε μεγάλες διαστάσεις στις διπλές Βουλευτικές εκλογές του 2012, με αποτέλεσμα να έχουμε ίσως τη χειρότερη μεταπολεμική Βουλή. 

Η ταραχή σε άλλους πολιτικούς χώρους, με αφορμή τις επιλογές υποψήφιων ευρωβουλευτών, φαίνεται επίσης να προκύπτει από ζητήματα προσώπων. 

Αλλά στην πραγματικότητα, ούτε η μία ούτε η άλλη ταραχή δεν προκύπτει μόνον, ούτε κυρίως, από ζητήματα προσώπων. Από τη μία πλευρά, τα φτωχά ή αλλοπρόσαλλα προγραμματικά αποθέματα των κομμάτων, είναι ευνόητο να μη συναντούν  ένθερμες διαθέσεις για υποψηφιότητες. Αλλά μερικές επιλογές από τους κομματικούς μηχανισμούς, είναι και ενδείξεις προχωρημένης διάβρωσης του κομματικού συστήματος.

Τοπίο στην ομίχλη

Πολλή ομίχλη στο πολιτικό τοπίο εντός Ελλάδος

Δύο πολύ σημαντικοί (και αντιδιαμετρικoί) πολιτικοί στοχαστές του 20ού αιώνα, ο Γερμανός συνταγματολόγος Carl Schmitt και ο Ιταλός ηγέτης του Κομμουνιστικού κόμματος Antonio Gramsci, υποστήριξαν με το έργο τους ότι υπάρχουν δύο σαφώς διαφορετικοί δρόμοι προς την πολιτική ηγεμονία. 

• Ο Σμιττιανός δρόμος: Ο πολιτικός και το πολιτικό κόμμα καταδεικνύει - στοχοποιεί τον κυριότερο αντίπαλο και επιδιώκει να ηγεμονεύσει, συντρίβοντας, ή άν είναι δυνατόν και εξοντώνοντας τον αντίπαλο πολιτικά - είναι ο δρόμος της ωμής ισχύος, όπου όλα τα μέσα επιτρέπονται, ενώ η λέξη "συναίνεση" είναι άγνωστη, αν δεν θεωρείται αμαρτωλή. 
• Ο Γκραμσιανός δρόμος: Ο πολιτικός και το πολιτικό κόμμα, με προγραμματικά μέσα και δίνοντας σταθερά το παράδειγμα της αγωνιστικότητας, της χρηστότητας, της συνέπειας, της ευθύνης, αλλά εξίσου της ευφυίας και διορατικότητας ("βλέπει μακριά στο βάθος του δρόμου"), κατακτά "καρδιές και πνεύματα". Είναι ο δρόμος της ηθικο-πολιτικής ηγεμονίας, δηλαδή της διεργασίας ηθικής και πνευματικής καθοδήγησης και διοίκησης, μέσω της οποίας επιτυγχάνεται η απόσπαση της συναίνεσης των πολιτών, αλλά και των κυριαρχούμενων ή υποτελών τάξεων, στη διακυβέρνησή τους από τις εκάστοτε κυρίαρχες τάξεις. "Και είναι τόσο περισσότερο εξασφαλισμένη, όσο λιγότερη είναι η χρήση ή η απειλή χρήσης βίας και εξαναγκασμού".*

Το σημερινό εγχώριο μπλόκ εξουσίας (ό,τι απέμεινε από την NΔ και το ΠΑΣΟΚ), τελευταία δείχνει ότι διάλεξε τον Σμιττιανό δρόμο, βλέποντας μάλλον ότι τα ηθικοπολιτικά αποθέματα που του απόμειναν είναι πενιχρότατα. Και κυρίως, επειδή οι προκαθήμενοί του αναγνωρίζουν ότι η κατανάλωση άλλων, πολύ πιό υλικών αποθεμάτων, που σε αντίθεση με τα ηθικοπολιτικά είναι υπαρκτά και ανθηρά, κοστίζει. Κοστίζει με την εντελώς κυριολεκτική σημασία της λέξης. Το "για την Ελλάδα ρε γαμώτο", είναι ευλογία μόνον όταν αναφέρεται στην ευγενή, αφιλοκερδούς τύπου άμιλλα. Όταν προσπαθήσει (με CD και USB sticks - αυτά είναι "προιόντα παράνομων δραστηριοτήτων", βέβαια) να διεισδύσει σε εξωχώριους τραπεζικούς λογαριασμούς των εχόντων, είναι σαφώς κατάρα. Άς την χαίρονται οι "κουτόφραγκοι". Εμείς εδώ κάτω, ξέρουμε να αλληλοπροστατευόμαστε.

Η ευρωπαϊκή κρίση, ο πολυ-πολικός κόσμος, η αβέβαιη ηγεμονία

του Γιώργου Β. Ριτζούλη 

  

H συνέχιση της οικονομικής κρίσης στη ζώνη του ευρώ αγγίζει σήμερα όλο το πολιτικό οικοδόμημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Αυτό ισχυρίζεται, όχι ο Α’ ή Β’ πολιτικός, αλλά ο οικονομικώς επικεφαλής της ευρωζώνης, ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Μάριο Ντράγκι. Εν τω μεταξύ, η πολιτική συζήτηση έχει επικεντρωθεί στις οικονομικές - κοινωνικές ανισομέρειες, στις ασυμμετρίες και αποκλίσεις μέσα στην Ένωση. 
Όλοι συζητούν για τον πλεονασματικό Βορρά που βρίσκεται απέναντι στον ελλειμματικό μεσογειακό Νότο. Ή για τον βιομηχανικό - εξαγωγικό πυρήνα της ηπειρωτικής Ευρώπης, σε αντίθεση με το κυρίως χρηματοπιστωτικό οικονομικό πρότυπο των Βρετανών και μερικών μικρών χωρών, περιφερειακών ή μη (Λουξεμβούργο, Κύπρος, Μάλτα, Ιρλανδία).  Ή για τη διοχέτευση των εισαγόμενων κεφαλαίων στις στεγαστικές φούσκες, τις «μητέρες» των τραπεζικών φουσκών, σε αντίθεση με τη γερμανική εμμονή για διοχέτευση των επενδύσεων εντός της χώρας σε ενεργειακές και άλλες υποδομές, και κυρίως στην εξαγωγική βιομηχανία. 
Τέλος, όλοι μιλούν για τη μετά το 2008 «αμερικανική μέθοδο» καταπολέμησης της κρίσης και της ανεργίας, δηλαδή με διοχέτευση χρήματος μέσω της «ποσοτικής χαλάρωσης» (quantitative easing), που εφαρμόζει η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed), σε αντίθεση με την ευρωπαϊκή περιστολή των δαπανών.