Τίμοθι Σνάιντερ: «Ο Θεός είναι Ρώσος» - Ιβάν Ιλίν, ένας ακόμη φιλόσοφος στην υπηρεσία του απολυταρχισμού

Από τον Τσάρο και το 1917 έως το κλεπτοκρατικό κράτος

© Timothy Snyder: “God Is a Russian” , Russian, East European, and Eurasian Studies at the Whitney and Betty MacMillan Center for International and Area Studies, Yale University,
5.4.2018

και © The New York Review

«Η πολιτική είναι η τέχνη του εντοπισμού και της εξουδετέρωσης του εχθρού»

Ιβάν Ιλίν, 1948

Ο Ρώσος κοίταξε τον Σατανά στα μάτια, έβαλε τον Θεό στον καναπέ του ψυχαναλυτή και κατάλαβε ότι το έθνος του μπορούσε να λυτρώσει τον κόσμο. Ένας απελπισμένος Θεός αφηγήθηκε στον Ρώσο μια ιστορία αποτυχίας. Εν αρχή ην ο Λόγος, η αγνότητα και τελειότητα· και ο Λόγος ήταν ο Θεός. Όμως τότε ο Θεός έκανε ένα νεανικό λάθος. Δημιούργησε τον κόσμο για να ολοκληρώσει τον εαυτό Του, αλλά αντίθετα σπίλωσε τον εαυτό Του και κρύφτηκε από εντροπή. Το προπατορικό αμάρτημα ήταν του Θεού, όχι του Αδάμ και της Εύας· ήταν η απελευθέρωση των ατελών. Από τη στιγμή που οι άνθρωποι βρέθηκαν στον κόσμο, κατανόησαν πράγματα και βίωσαν συναισθήματα που δεν μπορούσαν να συντεθούν, ώστε να κάνουν πράξη αυτό που ήθελε να φτιάξει ο Θεός. Κάθε  σκέψη και κάθε πάθος των ανθρώπων ενδυνάμωνε τον έλεγχο που ασκούσε στον κόσμο ο Σατανάς.

Και έτσι ο Ρώσος, που ήταν φιλόσοφος, κατανόησε όλη την ιστορία ως όνειδος, ως αίσχος. Ο κόσμος, από τότε που δημιουργήθηκε, ήταν ένα συνονθύλευμα αποτελούμενο από θραύσματα, από κομμάτια χωρίς νόημα. Όσο περισσότερο προσπαθούσαν οι άνθρωποι να τον κατανοήσουν, τόσο πιο αμαρτωλοί γινόταν. Η σύγχρονη ζωή, με τον πλουραλισμό της και την κοινωνία των πολιτών της, ενίσχυε τα ελαττώματα του κόσμου και κρατούσε τον Θεό στην εξορία. Η μοναδική ελπίδα του Θεού ήταν η εξής: Ένα δίκαιο έθνος να ακολουθήσει έναν ηγέτη, για να δημιουργηθεί μια νέα πολιτική ολότητα, κι έτσι να εκκινήσει μια επανόρθωση του κόσμου, ο οποίος θα μπορούσε ίσως με τη σειρά του να λυτρώσει τον ίδιο τον Θεό. Επειδή η ενοποιητική αρχή του Λόγου είναι το μόνο αγαθόν που υπάρχει στο σύμπαν, κάθε μέσο που θα μπορούσε να επιφέρει την επιστροφή του Λόγου θα ήταν δικαιολογημένο.

Έτσι αυτός ο Ρώσος φιλόσοφος, του οποίου το όνομα ήταν Ιβάν Ιλίν, στο τέλος κατάφερε να φτιάξει με τη φαντασία του έναν ρωσικό χριστιανικό φασισμό. Γεννημένος το 1883, ολοκλήρωσε λίγο πριν από τη Ρωσική Επανάσταση του 1917 τη διατριβή του με θέμα την αποτυχία του Θεού στα εγκόσμια πράγματα. Εκδιώχτηκε από την πατρίδα του το 1922 από τη σοβιετική εξουσία, την οποία ο ίδιος περιφρονούσε, ενστερνίστηκε το εγχείρημα του Μπενίτο Μουσολίνι και ολοκλήρωσε τη συγγραφή ενός άλλου βιβλίου το 1925, μια δικαιολόγηση της βίαιης αντεπανάστασης. Ως πολιτικός πρόσφυγας στη Γερμανία και στην Ελβετία, έγραφε στις δεκαετίες του 1920 και του 1930 για τους Λευκούς Ρώσους που είχαν εγκαταλείψει την πατρίδα τους μετά την ήττα στον Ρωσικό Εμφύλιο Πόλεμο. Στις δεκαετίες του 1940 και του 1950 έγραφε για τους μελλοντικούς Ρώσους που θα έβλεπαν το τέλος της Σοβιετικής εξουσίας. 

Μιχαήλ Νεστερώφ: Ο Στοχαστής (Πορτρέτο του Ιβάν Ιλίν), 1921, Ρωσικό Κρατικό Μουσείο, Αγία Πετρούπολη

Πώς, πότε και γιατί ενδυναμώνεται η επιρροή της Ακροδεξιάς; Φταίνε οι αριστερές πολιτικές δυνάμεις;

Η πρόσκαιρη επανενεργοποίηση του ιστοχώρου Μετά την Κρίση, είναι μια μικρή αντίδραση σε φαινόμενα «επιστροφής του αδιανόητου», το οποίο στην πραγματικότητα ήταν πάντα εδώ. Η επαναδραστηριοποίηση ακροδεξιού όχλου, το επεισόδιο και η διαγραφή από την κοινοβουλευτική ομάδα της ΝΔ του βουλευτή κ. Μπογδάνου, αλλά και η  ενεργός επανεμφάνιση πολύ πιο εξέχοντος πολιτικού της που δίνει συχνά αφορμές επαφών με την περίμετρο της Ακροδεξιάς, είναι η μία δυσάρεστη πλευρά. Η άλλη, είναι ο τρόπος που αντιμετωπίζουν τέτοιες «επιστροφές του αδιανόητου» κάποιοι που δεν ανήκουν στην αντικοινοβουλευτική Δεξιά, όπως π.χ. με το παλαιολιθικής πολιτικής ευφυίας ιδεολόγημα «των δύο άκρων». Στο γκρίζο πίνακα συμμετέχουν και δηλωμένοι αντίπαλοι της Ακροδεξιάς, οι οποίοι, αντί να ερευνήσουν και να κατανοήσουν, βρίσκουν μιαν ακόμη αφορμή για να ιδεολογήσουν προκειμένου να τονίσουν τις αιώνιες και τοξικές αντιπαλότητες με δυνητικούς φίλους και όχι με βέβαιους αντιπάλους. Τίποτε από όλα αυτά δεν εκπλήττει, ούτε είναι επιστροφές αδιανόητων. Είναι όμως αιώνια επιστροφή και επιστροφή του αιώνια χθεσινού και τίποτε καλό δεν προοιωνίζει για το πολιτικό αύριο στην Ελλάδα.

 

H υπόθεση ότι για την ενδυνάμωση της Ακροδεξιάς ευθύνονται (εν όλω ή εν μέρει) οι πολιτικές της Αριστεράς (της σοσιαλδημοκρατικής, της κομμουνιστικής ή άλλης), επειδή γίνονται «κοντόφθαλμες» και χρεωκοπούν, ή επειδή και άλλες Αριστερές θέλουν «να μιμηθούν τη χρεωκοπημένη σοσιαλδημοκρατία», ή αντίθετα, επειδή «ερεθίζουν και εκφοβίζουν» τους αντιπάλους τους (βλ. τη λεγόμενη Διαμάχη των Ιστορικών -  Historikerstreit, στη Γερμανία και αλλού), δεν επαληθεύεται από τα ιστορικά δεδομένα.

Στις ευρωπαϊκές χώρες, ο φασισμός και ο εθνικοσοσιαλισμός του Μεσοπολέμου δεν ενδυναμώθηκαν επειδή η τότε Αριστερά ήταν χρεωκοπημένη, ούτε επειδή η τότε Κομμουνιστική Αριστερά μιμήθηκε την τότε Σοσιαλδημοκρατία (στην πραγματικότητα έπραξε το αντίθετο), αλλά ούτε επειδή απειλούσε να πορευθεί προς την εξουσία. Με εξαίρεση τη Ρωσία, είχε ήδη υποστεί αποφασιστική ήττα στην έναρξη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου (1914). Στον ταραχώδη ελληνικό Μεσοπόλεμο, ο φασιστικός όχλος που έκαψε την εβραϊκή συνοικία Κάμπελ στη Θεσσαλονίκη το 1931, δεν συγκροτήθηκε ως φασιστικός όχλος επειδή απογοητεύτηκε ή ερεθίστηκε από την τότε Αριστερά. Ούτε, βέβαια, η «Χρυσή Αυγή» κατέκτησε το 10 % σχεδόν των ψήφων την περίοδο 2010-2015, επειδή η ελληνική κοινωνία ήταν τότε απογοητευμένη από την Αριστερά ή επειδή τη φοβόταν. Από άλλους - άλλων πολιτικών πλευρών - ήταν απογοητευμένη, και άλλους φοβόταν. 

Τα παραδείγματα είναι άπειρα και το δίδαγμα της ιστορίας σαφές: Πάντα η Ακροδεξιά ενισχύεται όταν είναι σε κρίση ένα πολιτικό σύστημα, ιδίως όταν «τρεκλίζει» και «σκοντάφτει» ο αστισμός και τα αστικά κόμματα, όχι τα κόμματα της Αριστεράς, σοσιαλιστικά, κομμουνιστικά ή άλλα. 

Θεσσαλονίκη, Οκτώβριος 2021

Πώς στήνεται μια «πιο σοβαρή Χρυσή Αυγή» - Η προϊστο-ρία του κόμματος «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD)

της Βίμπκε Μπέκερ

© Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) - Wibke Becker: Die Geschichte der AfD : Frühe Radikale, 9.01.2020

  

Μερικοί ισχυρίζονται ότι η AfD ήταν αρχικά ένα «πολύ αστικό κόμμα», αλλά στη συνέχεια ριζοσπαστικοποιήθηκε και έγινε ένα κόμμα ακροδεξιό, κόμμα που κινείται στις παρυφές του εθνικοσοσιαλισμού. Στην πραγματικότητα η μεταγενέστερη εξέλιξη του κόμματος αυτού, η ωρίμανσή του, ήταν προβλέψιμη από την αρχή. Την αποκάλυπτε ο ριζικά ακραίος τρόπος σκέψης των ιδρυτών του. Το μόνο που συνέβη στην πορεία ήταν η όλο και μεγαλύτερη ενίσχυση των ακροδεξιών χαρακτηριστικών του.

   

Το κόμμα της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) επιμένει να υπερασπίζεται ένα κεφάλαιο της ιστορίας του με μια δόση υπερηφάνειας: Λέει ότι ξεκίνησε ως αστικό και συντηρητικό κόμμα. Μόνον αργότερα ριζοσπαστικοποιήθηκε, με δύο μεγάλες μεταμορφώσεις, όπως η κάμπια πρώτα γίνεται προνύμφη και στο τέλος ενήλικο πτερωτό έντομο.
Αυτές οι δύο μεταμορφώσεις πράγματι συνέβησαν. Η πρώτη συνέβη το 2015, όταν το κόμμα διαχώρισε την θέση του από τον πρόεδρό του και εκ των ιδρυτικών στελεχών του Μπερντ Λούκε (Bernd Lucke). Η δεύτερη το 2017, όταν διαχώρισε την θέση του από την δεύτερη πρόεδρο Φράουκε Πέτρι (Frauke Petry). Όμως, το γεγονός ότι αυτές οι δύο βαθειές μεταμορφώσεις πράγματι συνέβησαν, επαρκεί  για να κατανοήσει κανείς την αληθινή συνολική ιστορία του κόμματος; 
Όταν ιδρύθηκε η AfD το 2013, οι πρωταγωνιστές της ιδρυτικής πράξης ήταν άνθρωποι γνωστοί. Κατείχαν υψηλές θέσεις στην οικονομική ζωή της Γερμανίας, στον Τύπο ή στα πανεπιστήμια. Δημοσίευαν κείμενα στα μέσα ενημέρωσης ή έδιναν διαλέξεις, το κοινό γνώριζε πολλά γι' αυτούς. Τρεις από τις πιο σημαντικές ιδρυτικές κεφαλές της ήταν ο οικονομικός επιστήμονας Μπερντ Λούκε, ο πολιτικός Αλεξάντερ Γκάουλαντ (Alexander Gauland) και το διευθυντικό στέλεχος επιχειρήσεων Χανς-Όλαφ Χένκελ (Hans-Olaf Henkel). Εάν με το τωρινό μάτι προσέξουμε καλύτερα τι ήταν γνωστό για όλους αυτούς ήδη από τότε, μπορούμε να διακρίνουμε ότι το στοιχείο του ριζοσπαστισμού είχε εμφυτευθεί στην AfD ήδη από την αρχή.

Γερμανία: Διαπόμπευση και ακροδεξιοί ιοί στα 2 «αστικά» κόμματα - Επικίνδυνη μόλυνση ή εμβολιασμός;

του Μίχα Μπρούμλικ

© Die Tageszeitung (taz) - Micha Brumlik: Nach Wahl durch AfD in Thüringen -Sind wir erfolgreich geimpft?, 8.2.2020

«Να ελπίσουμε ότι οι Χριστιανοδημοκράτες δεν θα αφεθούν να τους σύρει η Ακροδεξιά στην αρένα με χαλκά περασμένο στη μύτη»

Κάτριν Γκέρινγκ-Έκαρτ (Katrin Göring-Eckardt), συμπρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάδας των Πρασίνων στην Γερμανική Ομοσπονδιακή Βουλή.

Στη Γερμανία, η διαπόμπευση του Χριστιανοδημοκρατικού και του Ελεύθερου Δημοκρατικού Κόμματος στη Βουλή της Ομόσπονδης Χώρας της Θουριγγίας από την ακροδεξιά AfD προκάλεσε γιγαντιαίο πολιτικό σάλο και και όξυνε σε τεράστιο βαθμό την αναταραχή στο κομματικό σκηνικό. Όπως έχει ήδη επισημανθεί, η πολιτική αναταραχή που εξελίσσεται στην Ομοσπονδιακή Γερμανία εδώ και καιρό δεν είναι φαινόμενο παροδικό. Γι' αυτό, δεν καταλάγιασε - αλλά οξύνθηκε και διευρύνθηκε - μετά τον επιτροχάδην εξαναγκασμό σε παραίτηση του «αυτοσχέδιου» πρωθυπουργού, τον οποίο είχαν εκλέξει αυτά τα 3 κόμματα από κοινού με μια παράδοξη διαδικασία που θύμιζε νούμερο τσίρκου.

Η πιο σημαντική επίπτωση - προς το παρόν - είναι, ότι μετά τους Σοσιαλδημοκράτες, εισέρχεται σε βαθειά κρίση ηγεσίας και πολιτικής το δεύτερο από τα παλιά μεγάλα κόμματα, το Χριστιανοδημοκρατικό. Η διαρκής κρίση του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος μεταβιβάζεται τώρα και στην Χριστιανοδημοκρατική Ένωση CDU/CSU. Η Γερμανία διολισθαίνει σε όλο και πιο βαθειά πολιτική αβεβαιότητα· είναι σε εποχή διακύβευσης και αλλαγών. Νέο διακύβευμα είναι εάν μετά την ανακοίνωση της απόσυρσης της ηγέτιδας του Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος Annegret Kramp-Karrenbauer (η πολύ σύντομη θητεία της διαδόχου της Άνγκελα Μέρκελ ήταν εξίσου ατυχής με της πρώην Προέδρου των Σοσιαλδημοκρατών Andrea Nahles), θα δούμε διολισθήσεις της Κεντροδεξιάς προς δεξιότερες κατευθύνσεις. Εάν αυτό συμβεί, το χαρακτηριστικό του γνώρισμα θα είναι η αποποίηση κεντρικών σημείων της πολιτικής κληρονομιάς της Μέρκελ· και πιθανώς θα έχει, εκτός των άλλων, ευρωσκεπτικιστική ή και αντιευρωπαϊκή χροιά.

Γ. Ρ.

    

Όχι αδίκως, η μεταφορική χρήση στην πολιτική συζήτηση όρων που προέρχονται από τη γλώσσα της ιατρικής, κουβαλά πίσω της την υποψία ότι ενθαρρύνει μιαν απλοϊκή, αντιδραστική θέαση των πραγμάτων. Ωστόσο - ένας παραπάνω λόγος τώρα είναι και η περιρρέουσα ατμόσφαιρα με την επιδημία του κορωναϊού - πολλοί τολμούν παρομοιώσεις αυτού του είδους. Ήδη από τον 19ο αιώνα, γιατροί στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες - γνωστότεροι είναι ο Λουί Παστέρ (Louis Pasteur) και ο Ρόμπερτ Κοχ (Robert Koch) - είχαν διαπιστώσει ότι η τεχνητή μόλυνση υγιών ανθρώπων με μικρότατες δόσεις παθογόνων παραγόντων, ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό τους σύστημα σε τέτοιο βαθμό ώστε δύο τινά μπορούν να συμβούν στη συνέχεια: Είτε δεν μολύνονται καθόλου, είτε - στην δυσμενέστερη περίπτωση - περνούν  την νόσο με πολύ ήπιο τρόπο.
Τολμούν λοιπόν τώρα κάποιοι να παρομοιώσουν την κοινωνία της επανενωμένης Γερμανίας, και ιδίως των ομόσπονδων χωρών (Länder) που ανήκαν πριν στην Ανατολική Γερμανία (αλλά σε καμία περίπτωση μόνον αυτών), με οργανισμό που έχει προσβληθεί από ασθένεια, από τον παθογόνο παράγοντα του ακροδεξιού κόμματος «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD). Μέχρι στιγμής, οι τέτοιες μολύνσεις δεν ήταν θανατηφόρες, αλλά τα γεγονότα στην Ομόσπονδη Χώρα της Θουριγγίας προκαλούν ανησυχία.

Άνω, ο Björn Höcke  (AfD) συγχαίρει τον Thomas Kemmerich, πρωθυπουργό της Θουριγγίας, μόλις εκλεγμένο με ψήφους της Ακροδεξιάς και των 2 «αστικών» κομμάτων CDU και FDP. Κάτω, 1933: Ο Αδόλφος Χίτλερ αμέσως μετά την «εξουσιοδότησή» του από όλα τα «αστικά» κόμματα της Βαιμάρης, με τον τότε Πρόεδρο της Δημοκρατίας Paul von Hintenburg

Η Δημοκρατία της Βαϊμάρης και η εποχή μας - Η συρρίκνωση του κοινωνικού κράτους οδηγεί σε συρρίκνωση της Δημοκρατίας

συνέντευξη του Δημήτρη Χαραλάμπη
 

© Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΑΠΕ-ΜΠΕ) - Δ. Χαραλάμπης: Η Βαϊμάρη διδάσκει ότι η συρρίκνωση του κοινωνικού κράτους, οδηγεί στη συρρίκνωση της ουσιαστικής Δημοκρατίας, 18.3.2019 - αναδημοσίευση εφημερίδα Μακεδονία, Βαϊμάρη, μια Δημοκρατία χωρίς Δημοκράτες και η σχέση με τη σημερινή Ευρώπη, 18.3.2019 

Στα χρόνια του Τραμπ και της Brexit, με κόμματα και ηγετικές πολιτικές φυσιογνωμίες μιας νέας, ακραίας ή «εναλλακτικής» Δεξιάς (alt right) να εμφανίζονται παντού στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, βιώνουμε και πάλι μια εποχή σαν της μεσοπολεμικής Βαϊμάρης, μια εποχή Δημοκρατίας χωρίς Δημοκράτες; 

Ο Δημήτρης Χαραλάμπης, ομότιμος Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, έλαβε μέρος σε περισυνή εκδήλωση στην Αθήνα με θέμα «100 Χρόνια από το Σύνταγμα της Βαϊμάρης - Ποιοι είναι οι εχθροί της Δημοκρατίας σήμερα;», που οργάνωσε το προσκείμενο στο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Γερμανίας (SPD) Ίδυμα Φρίντριχ Έμπερτ. Σε συνέντευξή του στον Αντώνη Πολυχρονάκη για το ΑΠΕ-ΜΠΕ, η απάντηση του Δ. Χαραλάμπη είναι η εξής: «Χωρίς ουσιαστικό-υλικό περιεχόμενο, η Δημοκρατία δεν έχει την αναγκαία κοινωνική βάση για να αμυνθεί. Η συρρίκνωση του κοινωνικού κράτους, η απορρύθμιση και η παγκοσμιοποίηση των αγορών οδηγεί στην συρρίκνωση της ουσιαστικής Δημοκρατίας. Αυτό διδάσκει η κατάρρευση της Βαϊμάρης». Και συνεχίζει: «Όταν υποχωρεί ο ορθολογισμός της αναγνώρισης του άλλου, ως φορέα δικαιωμάτων και ελευθεριών και συνακόλουθα κοινωνικών δικαιωμάτων, τότε η αναζήτηση αναγνώρισης και ταυτότητας οδηγεί στην εμφάνιση-ανάδειξη του ανορθολογισμού με τη μορφή του εθνικισμού, του ρατσισμού, του μίσους και του φόβου». Ο Δ. Χαραλάμπης δεν πιστεύει ότι έχουμε σήμερα συνθήκες Βαϊμάρης. Ωστόσο, τον φοβίζει το γεγονός, ότι «σε διεθνοπολιτικό επίπεδο έχουμε συνθήκες όμοιες με εκείνες που επικρατούσαν πριν το 1914. H επικράτηση σε πλανητικό επίπεδο του καπιταλισμού δεν διαμορφώνει κάποια εγγύηση ειρήνης. Και πριν το 1914 ο καπιταλισμός ήταν το μόνο οικονομικό σύστημα, αλλά οδηγηθήκαμε σε πόλεμο».

Γ. Ρ.

 

ΕΡ: Κύριε καθηγητά, τι ήταν τελικά η Βαϊμάρη; 
ΑΠ: Η κλασσική άποψη των Γερμανών ιστορικών είναι ότι η Δημοκρατία της Βαϊμάρης ήταν μια Δημοκρατία χωρίς δημοκράτες. Ορισμένοι νεώτεροι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι αυτό δεν ισχύει, γιατί η Δημοκρατία μεταξύ του 1919 και του 1923 άντεξε φοβερές δοκιμασίες και περιπέτειες: Επαναστάσεις, απόπειρες πραξικοπήματος, την προσπάθεια να μεταβληθεί η Γερμανία κατά το σοβιετικό πρότυπο σε σοβιετικό-λενινιστικό καθεστώς, αλλά δεν κατέρρευσε. Αντίθετα μεταξύ 1924 και 1928 γνώρισε μια περίοδο σταθερότητας και οικονομικής ανάπτυξης, στο πλαίσιο του αμερικανικού σχεδίου Young και της πολιτικής του υπουργού εξωτερικών Στρέζεμαν [Gustav Stresemann]. Όμως η ουσία του επιχειρήματος παραμένει. Οι εχθροί της Δημοκρατίας ήταν πολλοί και όχι μόνο το ναζιστικό και το κομμουνιστικό κόμμα, αλλά και τα εθνικιστικά κόμματα και τα κόμματα του Κέντρου.

  

ΕΡ: Δεν υπήρχε δηλαδή κανένα κόμμα φιλικό προς αυτήν;

ΑΠ: Στην πραγματικότητα το μόνο δημοκρατικό κόμμα ήταν το Σοσιαλδημοκρατικό. Ο μόνος δηλαδή φορέας των αξιών της αστικής φιλελεύθερης Δημοκρατίας ήταν η Σοσιαλδημοκρατία. Τα αστικά κόμματα του Κέντρου ήθελαν ένα ισχυρό αυταρχικό κράτος, γιατί όχι και την επιστροφή του βασιλιά Γουλιέλμου και την παλινόρθωση της αυτοκρατορίας, για να επιβάλλει την κοινωνική πειθαρχία ώστε να υπάρξει απρόσκοπτη λειτουργία της οικονομίας, ήτοι απρόσκοπτη αύξηση του κέρδους. Όμως, τελικά, το 1919 υπήρξε πραγματική επανάσταση, η οποία επέβαλε την κατάργηση της μοναρχίας και το δημοκρατικό Σύνταγμα.

27.3.1933, η Γερμανική Βουλή (Reichstag) καίγεται, 

4 εβδομάδες πρίν ορκιστεί ο Χίτλερ καγκελάριος της Γερμανίας

Ιταλία, κύλησε ο τέντζερης και βρήκε το καπάκι. Φασίστες σε εμβρυακή ηλικία και μεταμοντέρνοι μετα-φασίστες

Η Ιταλία ακολουθεί το ρεύμα που επικρατεί σε Ευρώπη και Αμερική (βλ. ΗΠΑ και τώρα Βραζιλία). Αλλά σε μια πτυχή του φαινομένου «στροφή δεξιά, μαρς!», έβαλε τα γυαλιά στους άλλους δεξιόστροφους: Έχει κυβέρνηση συνεργασίας προ-φασιστών και μετα-φασιστών. Οι «Πεντάστεροι» είναι φασίστες σε προνηπιακή κατάσταση, και φυσικά ως βρέφη δεν γνωρίζουν ακόμη τι είναι  - ας ελπίσουμε ότι δεν θα μεγαλώσουν. Ενώ η συνεταίρος τους, η «Λέγκα», αξιοποιεί την τοπική παράδοση του Μουσολινισμού και την μετεξελίσσει σε κάτι πιο «σύγχρονο», που περιλαμβάνει ένα καμουφλαρισμένο σκληρό νεοφιλελεύθερο πρόγραμμα, όπως φορολογικές απαλλαγές για πλούσιους, ενιαίο συντελεστή φορολογίας (flat tax) 15 %, περικοπές στις δαπάνες παιδείας και υγείας, το γνωστό και από αλλού, τυπικά νεοφιλελεύθερο κλείσιμο του ματιού στις επιλεγμένες «δυναμικές» και άκρως καταναλωτικές μερίδες των μεσαίων κοινωνικών στρωμάτων οι οποίες είναι και ο κορμός της εκλογικής πελατείας της κτλ. 

Η «Λέγκα» έχει την ίδια σχέση με τον παραδοσιακό ιταλικό φασισμό που έχει ο μεταμοντερνισμός με την νεωτερικότητα και με τον Διαφωτισμό: Απαρνείται τον Μουσολίνι και τον φασισμό του - ακόμη και με την Εγελιανή σημασία (Aufhebung) - για να κάνει πράξη τα πιο διεστραμμένα χαρακτηριστικά τους. Ο ίδιος ο αρχηγός τους Ματέο Σαλβίνι έχει κάτι το έντονα Μουσολινικό στο στυλ του και στην πολιτική του.

Ο Matteo Salvini της Λέγκα, κεφάτος στο Κρεμλίνο με τον Πούτιν στο μπλουζάκι

Συνεργώντας, οι δυό μαζί, «Λέγκα» και «Πεντάστεροι», μπορούν να μιλούν πειστικά στα ανασφαλή για το μέλλον μεσαία και και μικρομεσαία στρώματα των Ιταλών ψηφοφόρων με λόγο αντίστροφο από εκείνο τον παλιό προφητικό, του Ενρίκο Μπερλινγκουέρ. 

«Για μας», έλεγε ο Μπερλινγκουέρ το 1977, «η λιτότητα είναι μέσο για να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα στη ρίζα του και να θέσουμε τις βάσεις για την υπέρβαση ενός συστήματος, που έχει εισέλθει σε διαρθρωτική και όχι κυκλική κρίση. Ένα σύστημα, του οποίου χαρακτηριστικά γνωρίσματα είναι η σπατάλη και η υπερβολή, η έκρηξη της ιδιαιτερότητας και του ατομικισμού, ο πιο άγριος, ο πιο απερίσκεπτος καταναλωτισμός».

Αντίθετα, οι Λεγκάνοι του Σαλβίνι και οι Πεντάστεροι, συνεργαζόμενοι υπόσχονται σ΄ αυτούς τους ανασφαλείς πολίτες της εποχής της κρίσης, ότι η Ιταλία μπορεί να συνεχίσει τον γνωστό περπατημένο δρόμο του χθές, χωρίς να αλλάξει. Εν ανάγκη έξω από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ή με το να την διαλύσουν αυτοί.

Βόλφγκανγκ Μύνχάου: Η Ιταλία μάς δείχνει πώς πεθαίνει η φιλελεύθερη δημοκρατία

© ft - Wolfgang Münchau : Italy illustrates the way to liberal democracy’s demise, 20.5.2018

«Η αυτάρεσκη αντιμετώπιση της ενδυνάμωσης των λαϊκιστών, με αποφυγή της αυτοκριτικής, είναι χαρακτηριστική αντίδραση των αποτυχημένων πολιτικών συστημάτων». Και «εάν για μεγάλο χρονικό διάστημα η φιλελεύθερη δημοκρατία αποτυγχάνει να αποφέρει οικονομική ευημερία για σημαντικό μέρος του πληθυσμού, τότε έρχεται το τέλος της· πεθαίνει μαζί με τους θεσμούς που έχει δημιουργήσει στη χρηματοοικονομική σφαίρα και στη σφαίρα της πραγματικής οικονομίας», γράφει ο Wolfgang Münchau.

Πριν λίγα χρόνια μερικοί θολά «αντισυστημικοί» ή και «μαρξιστές» (από εκείνους που φέρνουν στο νου το ανέκδοτο «ο Μαρξ στην Κοπεγχάγη αντί του Λονδίνου - ναί, συνέβη σε παράλληλο σύμπαν»), ισχυρίστηκαν ότι η Ελλάδα ήταν ο «αδύνατος κρίκος της αλυσίδας». Αυτό που ισχυρίστηκαν εκείνοι τότε, σε λάθος τόπο και λάθος χρόνο, ίσως δεν είναι τόσο τερατωδώς εξωπραγματικό για την Ιταλία τώρα, λόγω του μεγέθους της, της θέσης της στο στερέωμα της ΕΕ και της διασύνδεσής της στην παγκόσμια οικονομία, της διαρκούς οικονομικής κάμψης και μιας πολιτικής δυσλειτουργίας πολλών δεκαετιών. Ωστόσο το πραγματικό ζήτημα είναι τί είδους και ποιάς κατεύθυνσης αλλαγή θα έφερνε στον κόσμο τώρα μια θραύση στον ευρωπαϊκό «κρίκο» Ιταλία.
Σε αντίθεση με την αμήχανη στάση για τις εξελίξεις στην Ιταλία, που τηρoύν τώρα οι οικονομολόγοι της επικρατούσας Σχολής, οι αυτάρεσκοι «κεντρώοι» του κομματικού συστήματος, μαζί τους και εκείνοι που είδαν την Ελλάδα το 2010-2015 ως χώρα-πειραματόζωο, ο Münchau σκιαγραφεί μια μελανή εικόνα της ΕΕ με ένα από τα μεγάλα ιδρυτικά μέλη της σε βαθειά κρίση. Αλλά προχωρεί και πιο πέρα, πέρα από το πεδίο της οικονομίας, ακριβώς τη στιγμή που αυτό μεταθέτει την κρίση του στο πεδίο της πολιτικής: Προβληματίζεται για το μέλλον της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας όπως την ξέρουμε μετά τον τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ενόψει διακυβέρνησης της μεγάλης νοτιοευρωπαϊκής γείτονος από σύμπραξη δυνάμεων ακραιφνώς ακροδεξιών και θολά «αντισυστημικών».
Δεν είναι πρωτοφανείς καταστάσεις. Αυτό που αποκαλούν «σύστημα» στην παραπλανητική Lib-Pop γλώσσα τους ηγεμονικές κοινωνικές δυνάμεις που θέλουν «να τα αλλάξουν όλα για να μείνουν όλα ίδια» (όπως στον Γατόπαρδο των Τζουζέπε Τομάζο Λαμπεντούζα και Λουκίνο Βισκόντι), αμφισβητήθηκε και άλλοτε - επιτυχώς - από τους πιο αδίστακτους «αντισυστημικούς» αυτής της κατηγορίας. Όμως, τι εμπεδώσαμε από το ιστορικό μάθημα της Βαϊμάρης ή του «αντισυστημικού» Μουσολίνι;

Γ. Ρ. 
 

Το να συγκρίνουμε τους σημερινούς λαϊκιστές και εθνικιστές με τους Ναζί και με τους φασίστες που έδρασαν πριν από 80 ή 90 χρόνια, δεν έχει νόημα. Ωστόσο, βλέπω πολύ πιο σαφείς παραλληλισμούς μεταξύ της πτώσης της γερμανικής Δημοκρατίας της Βαϊμάρης και της ευάλωτης κατάστασης στην οποία έχουν περιπέσει σήμερα οι φιλελεύθερες ελίτ της Ευρώπης. Μερικοί από αυτούς που υπερασπίζονται τώρα τη φιλελεύθερη τάξη πραγμάτων, κάνουν το ίδιο λάθος που έκανε, λόγου χάρη, το Γερμανικό Κόμμα του Κέντρου (Deutsche Zentrumspartei, DZP) στις αρχές της δεκαετίας του 1930, διότι υποτιμούν την τάξη μεγέθους της απειλής που αντιμετωπίζουν.

Ο Harold James, καθηγητής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον, μας παρουσίασε πρόσφατα 10 λόγους για τους οποίους τα σημερινά πολιτικά συστήματα και η Δημοκρατία της Βαϊμάρης έχουν μερικά κοινά αυτοκαταστροφικά χαρακτηριστικά [Ten Weimar Lessons, στο Project Syndicate]. Ένας από αυτούς είναι η δύναμη του οικονομικού σοκ. Ένας άλλος είναι μια υπέρμετρη αισιοδοξία για την ισχύ των θεσμών και για την ικανότητα τους να προστατεύσουν το σύστημα.

Ο Matteo Salvini της Λέγκα, κεφάτος στο Κρεμλίνο με τον Πούτιν στο μπλουζάκι

Άγκνες Χέλλερ: «Ο Ορμπάν καταστρέφει την ψυχή της Ουγγαρίας»

© Der Spiegel - Ágnes Heller: «Orbán zerstört die Seele Ungarns», 12.04.2018

Ο Βίκτορ Ορμπάν νίκησε ξεκάθαρα στις εκλογές της Ουγγαρίας.* Η φιλόσοφος Άγκνες Χέλλερ φοβάται για το μέλλον της πατρίδας της. Προειδοποιεί για τις φιλοδοξίες του Ούγγρου πρωθυπουργού, οι οποίες θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο ακόμη και την Ευρώπη ως όλον. Μια συνέντευξη με τον Keno Verseck του Spiegel.

 
SPIEGEL ONLINE: Κα Heller, στις βουλευτικές εκλογές στην Ουγγαρία συνέβη αυτό για το οποίο είχατε προειδοποιήσει. Ο Viktor Orbán νίκησε και πάλι με πολύ μεγάλη διαφορά και πιθανώς θα έχει και την πλειοψηφία των δύο τρίτων της Βουλής. Πώς σχολιάζετε το αποτέλεσμα των εκλογών;
Heller: Όποιος έχει πτυχίο μέσης εκπαίδευσης μπορούσε να το προβλέψει. Εάν υπήρχαν μόνον δύο λίστες αντιπολιτευόμενων κομμάτων και μόνον ένας υποψήφιος της αντιπολίτευσης στις μονοεδρικές εκλογικές περιφέρειες, θα μπορούσε ο Orbán να είχε νικηθεί. Αντί να κάνει αυτό, η αντιπολίτευση συζητούσε για τις ιδεολογικές διαφορές μεταξύ των κομμάτων της. Όταν οι ηγέτες της βρεθούν στη φυλακή, τότε θα μπορούν άνετα να μιλούν για τις ιδεολογικές διαφορές τους χτυπώντας στους τοίχους των κελλιών με συνθηματικό κώδικα.

Τίμοθυ Γκάρτον Ας: Πτυχές της ανισότητας - Μηδενική προσοχή, μηδενικός σεβασμός γι΄ αυτούς που «έχουν μείνει πίσω»· τους «οπισθοδρομικούς». Έτσι φουσκώνει η παλίρροια του λαϊκισμού

του Τίμοθυ Γκάρτον Ας

© The Guardian - Timothy Garton Ash: Only respect for the ‘left behind’ can turn the populist tide, 28.9.2017 

  

Εκτός από την οικονομική ανισότητα υπάρχουν και άλλες ανισότητες που τροφοδοτούν την άνοδο του δεξιού λαϊκισμού στην Ευρώπη. Πέρα από την διανομή του κοινωνικού προϊόντος, υπάρχει επίσης η διανομή της προσοχής και του σεβασμού. Στις σημερινές κοινωνίες, η προσοχή και ο σεβασμός διανέμονται και αναδιανέμονται εξαιρετικά άνισα. Μεγάλες, βασικές κοινωνικές ομάδες που παράγουν πραγματικό κοινωνικό πλούτο, αλλά και εκτεταμένες γεωγραφικές περιοχές, απολαμβάνουν εξαιρετικά μειωμένη έως μηδενική προσοχή και σεβασμό από τις πολιτικές ελίτ, τα ισχυρά μέσα ενημέρωσης και τα ευνοούμενά τους κοινωνικά στρώματα. Αυτοί, οι «προχωρημένοι» και «επιτυχημένοι», θεωρούν τους πρώτους «καθυστερημένους», «οπισθοδρομικούς»· ως ποινή γι' αυτό, τους επιβάλλουν την εγκατάλειψη και την περιφρόνηση.

Πριν ένα χρόνο, με αφορμή την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ, ο Γιούργκεν Χάμπερμας έγραφε:

«Η οικονομική, κοινωνική και πολιτισμική “πτώση” όλο και μεγαλύτερων τμημάτων του πληθυσμού έχει επιταχυνθεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε ξεσπά σε μια αντίδραση που οδηγεί τους πολίτες αυτούς προς τα δεξιά. Και που αλλού να πηγαίνανε; Αφού λείπει μια αξιόπιστη προοπτική προβεβλημένη ανοιχτά και επιθετικά, στους διαμαρτυρόμενους απομένει μόνον η απόσυρση στο κραυγαλέο ανορθολογικό».

Η παλίρροια του ακροδεξιού λαϊκισμού είναι, εκτός των άλλων, μια ακατέργαστη αντίδραση αυτών των «οπισθοδρομικών» στρωμάτων ή περιοχών στην άνιση και άδικη διανομή της βασικής πολιτισμικής-κοινωνικής αξίας: Της προσοχής, της κοινωνικής αναγνώρισης και του σεβασμού.

Γ. Ρ. 
 

Σ' εκείνα τα σοφά και ειδήμονα πνεύματα που είχαν βιαστεί να μας διαβεβαιώσουν ότι το παγκόσμιο κύμα λαϊκισμού βρίσκεται ήδη σε υποχώρηση, η Γερμανία απένειμε πρόσφατα ένα πολύ μεγάλο «χρυσό βατόμουρο» ως βραβείο ανοησίας. Σε μία από τις πιο ευημερούσες χώρες του κόσμου, στην οποία λόγω της ιστορίας της (ως χώρας του Αδόλφου Χίτλερ), ο ξενοφοβικός, δεξιός εθνικισμός αποτελεί το πιο ισχυρό ταμπού και η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση είναι υπαρξιακή δέσμευση, ένας στους οκτώ ψηφοφόρους στράφηκε στο ξενοφοβικό, ευρωσκεπτικιστικό, δεξιό λαϊκιστικό κόμμα Εναλλακτική Πρόταση για τη Γερμανία (Alternative für Deutschland - AfD). Άς μάθουμε λοιπόν καλά αυτό το μάθημα: Άν θέλουμε να καταπολεμήσουμε τον λαϊκισμό, πρέπει να καταλάβουμε ότι οι βαθιές κινητήριες δυνάμεις του είναι τόσο πολιτισμικές, όσο και οικονομικές. 

Pieter Bruegel o Πρεσβύτερος: Από τις Επτά Αρετές, η Ελπίδα