Περί Ρωσίας και πάλι, με φόντο την Τουρκία σε κρίση, τον Τραμπ, την παραδοσιακή πολιτική των ΗΠΑ (Χάντιγκτον)

Με τον διπλωματικό πόλεμο Ελλάδας - Ρωσίας εν εξελίξει, και μάλιστα να γίνεται θέμα εσωτερικής κομματικής αντιπαράθεσης στην Ελλάδα, φαίνεται πώς είναι αναγκαίο να επαναλαμβάνονται πράγματα που θα 'πρεπε να είναι αυτονόητα, αλλά στον ελληνικό δημόσιο διάλογο δεν είναι.

Το πρόβλημα είναι πολιτικό, σύγκρουση πολιτικών αντιλήψεων. Όχι διαμάχη εθνών ή πολιτισμών α λα Χάντιγκτον (Samuel P. Huntington). Οι Ρώσοι, επί έναν περίπου αιώνα, ήταν ο κύριος αντίπαλος της πολιτικής Δύσης (The West), η οποία μάλλον αφήνει τώρα την τελευταία της πνοή μέσα στο παράδοξο, θολό σκηνικό της διεθνούς πολιτικής του Ντόναλντ Τραμπ. Ωστόσο είναι ευρωπαϊκός και δυτικός λαός, ανήκει στον κύκλο της πολιτισμικής Δύσης («Εσπερία», Occident, Abendland)· και αυτό ακριβώς εξέφραζε ιστορικά η αυτάρεσκη διεκδίκηση από την Μόσχα, από την εποχή που ήταν ακόμη Μεγάλο Δουκάτο μέχρι σήμερα, του προσωνύμιου Третий Рим («η Τρίτη Ρώμη», μετά την Δεύτερη, την Μεσαιωνική Κωνσταντινούπολη). Χρειάζεται αυτή η διάκριση, προπαντός σήμερα: Αφενός μιλάμε για την θνήσκουσα πολιτική Δύση, που γεννήθηκε και έζησε την ακμή της ζωής της στο δεύτερο μισό του 20ού Αιώνα, αφετέρου για την πολιτισμική Δύση, που έρχεται από πολύ πιο μακριά και συνεχίζει τον δρόμο της. Η διάκριση αυτή καταδείχτηκε με πολιτικά ανάγλυφο τρόπο από εκείνους που είχαν επικρίνει από την πρώτη στιγμή ως επιστημονικά συγχυσμένη και παρακινούμενη από σκοπιμότητες (είτε ιδεολογικές, είτε εθνικές των ΗΠΑ), την θεωρητική κατασκευή του Σάμιουελ Χάντιγκτον. Παραδείγματα ήταν, μεταξύ άλλων, ο νομπελίστας «μη συμβατικός» οικονομολόγος Αμάρτυα Σεν, ο ιστορικός και πολιτικός επιστήμονας Τίμοθυ Γκάρτον Ας (Timothy Garton Ash), ο φιλόσοφος και συγκριτικός φιλόλογος Έντουαρντ Σαΐντ (Edward Said), ο γλωσσολόγος και φιλόσοφος Νόαμ Τσόμσκυ (Noam Chomsky). Πρόσφατα, η διάκριση μεταξύ πολιτικής και πολιτισμικής Δύσης τονίστηκε σαφώς και από τον πρώην ΥΠΕΞ της Γερμανίας Γιόσκα Φίσερ σε μια σειρά άρθρων στο Project Syndicate.
Στην Ελλάδα, τo γνωστό σύνδρομο του πανέξυπνου αργόστροφου με τα μυαλά που πάνε μονίμως «δύο δεκαετίες πίσω» σαν καθυστερημένα ρολόγια, σπρώχνει πολλούς αναλυτές και πολιτικούς να φαντασιώνονται ότι υπάρχει ακόμη εν ζωή και έχει μέλλον η ενιαία πολιτική Δύση (The West), όπως την ξέραμε από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου. Είναι τόσο πολλοί και τόση η όρεξή τους για περσινά ξινά σταφύλια, ώστε η καθυστέρηση του ρολογιού του αναπληρωτή ΥΠΕΞ κ. Κατρούγκαλου μοιάζει σχετικά ήπια περίπτωση.

Ο κόσμος σύμφωνα με τον Samuel P. Huntington
(Η σύγκρουση των πολιτισμών και ο ανασχηματισμός της παγκόσμιας τάξης)

Το γάλα του Παραδείσου: Ο Βασίλης Ραφαηλίδης για τη Νοσταλγία του Αντρέι Ταρκόφσκι

Το μεγάλο δυστύχημα δεν είναι ότι πέθανε ο Θεός, αλλά το ότι πεθαίνουν οι μάνες μας

 από το "Λεξικό Ταινιών", εκδόσεις "Αιγόκερως", δεύτερος τόμος

 από τον ιστότοπο Broken Road: Ο Βασίλης Ραφαηλίδης για τη Νοσταλγία του Αντρέι Ταρκόφσκι

Ένα σπουδαίο γραπτό του Β. Ραφαηλίδη, που δεν φθείρεται από το χρόνο

  

Νόστο έλεγαν οι αρχαίοι Έλληνες τον πόθο της επιστροφής στην πατρίδα. Η νοσταλγία συνεπώς είναι η ψυχολογική κατάσταση που δημιουργεί ο πόθος της επιστροφής στην πατρίδα και κατά προέκταση σε κάθε οικείο χώρο που λειτουργεί σαν “χαμένος παράδεισος” όταν απομακρυνθούμε ή μας απομακρύνουν απ'αυτόν παρά τη θέληση μας.

Η νοσταλγία νοούμενη σαν ψυχολογική κατάσταση είναι μια δυσθυμία και μια βαρυθυμία που εξωτερικεύεται με τη μελαγχολία, που στους ευαίσθητους μπορεί να οδηγήσει και στο θάνατο από “μαράζι”, όπως λέει κυριολεκτώντας ο λαός. Πράγματι, η απομάκρυνση από τον οικείο χώρο είναι ένα “ξερίζωμα” και ο μέτοικος, ένας άνθρωπος “χωρίς ρίζες” που μπορεί να πεθάνει από μαρασμό (μαράζι), όπως ακριβώς και τα ξεριζωμένα φυτά, που κάποιος τα έχει απομακρύνει απ'την αναγκαία για τη ζωή τους γη.

Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι - Στάνισλαβ Λέμ: «Σολάρις» ή πως η αγάπη επουλώνει τη φθορά του κόσμου

Ι: Ο άνθρωπος οφείλει να αγαπά

Στον πλανήτη Solaris, ο αστροναύτης - ψυχολόγος Κέλβιν συναντήθηκε με τη γυναίκα του, που είχε πεθάνει δέκα χρόνια νωρίτερα· είναι μόνον η ιστορία αγάπης αυτό που διηγείται ο Ταρκόφσκι μέσα από αυτή την απίθανη σχέση;

Андрей Арсеньевич Тарковский (1932 - 29 Δεκεμβρίου 1986)

Α. Ταρκόφσκι: Αυτή η ιστορία αγάπης είναι μια από τις πλευρές της ταινίας. Ίσως, πράγματι η αποστολή του Κέλβιν στον Solaris να είχε έναν και μόνο σκοπό: να δείξει ότι η αγάπη για τον άλλον είναι απαραίτητη για κάθε ζωή. Ένας άνθρωπος χωρίς αγάπη, δεν είναι άνθρωπος πια. Όλη η «Σολαριστική» έχει σκοπό να δείξει ότι η ανθρωπότητα οφείλει να αγαπά. 

Μα αυτή η περιπέτεια που φαίνεται κατ’ αρχήν σαν ιστορία επιστημονικής φαντασίας, είναι ταυτόχρονα και μια πνευματική περιπέτεια. 

Α. Ταρκόφσκι: Είναι περισσότερο η περιπέτεια που συντελείται στη συνείδηση ενός ανθρώπου. Ήθελα να γυρίσω ένα φιλμ ξεκινώντας από το μυθιστόρημα του Στάνισλαβ Λεμ, «Solaris», χωρίς να κάνω ένα πραγματικό διαστημικό ταξίδι. Αυτό θα ήταν αναμφισβήτητα πολύ πιο ενδιαφέρον, αλλά ο Λεμ δεν ήταν σύμφωνος... 
Αυτό το διάστημα, όπως αργότερα η Ζώνη του Stalker, δεν είναι μια μεταφορά του Καθαρτηρίου, αυτού του τόπου όπου μοναδική επιθυμία είναι ν’ αλλάξει κανείς τον ίδιο του τον εαυτό; 

Α. Ταρκόφσκι: Πιστεύω ότι ακόμα και χωρίς Καθαρτήριο, η ζωή του ανθρώπου σκοπεύει σ’ αυτήν ακριβώς την αλλαγή. Το Καθαρτήριο μας είναι απαραίτητο περισσότερο για να ηρεμούμε, για να δροσίζουμε τον πόνο μας. Αλλά δεν αποκλείω ότι το καθαρτήριο είναι πάνω στη γη…

Πηγή: Antoine de Baecque «ΑΝΤΡΕΪ ΤΑΡΚΟΦΣΚΙ, μια ξενάγηση στο έργο του», μετάφραση: Δώρα Δημητρούλια, εκδόσεις Γκοβόστης, Αθήνα 1991 - μέσω  dim/art