«Νέα Δεξιά», Brexiters και άλλοι εθνικολαϊκιστές: Εξ αίματος απόγονοι των νεοφιλελεύθερων και συνεχιστές τους

του Λαρς Κορνέλισσεν 
   

© can-europe-make-it? - Lars Cornelissen:  The ‘new right’ is not a reaction to neoliberalism, but its offspring, 16.8.2019
 

Πουθενά αλλού δεν φαίνεται τόσο καθαρά η επιρροή που ασκούν οι κλασικοί νεοφιλελεύθεροι στη «νέα» ή «εναλλακτική Δεξιά» («alt-right») και η επίδρασή τους στην πολιτική της, όσο στην προσπάθεια της βρετανικής σκληρής Δεξιάς να επιβάλει Brexit χωρίς συμφωνία με την ΕΕ, γράφει ο Κορνέλισσεν. Στο άρθρο περιγράφει ανάγλυφα πώς οι κλασικοί ιδεολογικοί καθοδηγητές του νεοφιλελευθερισμού, οι παραδοσιακές δεξαμενές σκέψης του, μαζί με νεοφιλελεύθερες ομάδες πίεσης και ισχυρούς πολιτικούς φίλους του, έστρωσαν το δρόμο για να εμφανιστεί το τωρινό εθνικολαϊκιστικό φαινόμενο ως όλον. Παρουσιάζει επίσης ένα δείγμα για το πώς νεοφιλελεύθερα lobby και δεξαμενές σκέψης χαράζουν διαρκώς βασικούς άξονες της πολιτικής της «alt-right».  «Δεκαετίες ολόκληρες νεοφιλελεύθερης ηγεμονίας συνέβαλαν στο να υποβαθμιστεί η πολιτισμική και πολιτική ζωή πολλών ευρωπαϊκών εθνικών κρατών», γράφει. Θα ήταν όμως καλό να θυμόμαστε ότι προηγήθηκαν και οι δεκαετίες ηγεμονίας του «υπαρκτού σοσιαλισμού», δηλαδή του σταλινισμού, οι οποίες συνέβαλαν κι αυτές στο να υποβαθμιστεί εξίσου  - ή ακόμη περισσότερο - η πολιτισμική και πολιτική ζωή, ειδικά σε κράτη της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης. Δικό του δημιούργημα είναι, κατά πρώτο λόγο, ο οιονεί «πολιτισμικός τύπος» του μεσήλικα και άνω που επικρατεί σήμερα σε κράτη που διετέλεσαν επί 70 χρόνια χώρες-μέλη της πρώην ΕΣΣΔ, καθώς και του πάλαι ποτέ Συμφώνου της Βαρσοβίας στην Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη. Ωστόσο η επισήμανση του Κορνέλισσεν είναι εύστοχη, γιατί ο «πολιτισμικός τύπος» των σημερινών 40άρηδων ή και κάπως νεότερων Ούγγρων, Πολωνών κτλ - δηλαδή αυτών που δεν πρόλαβαν να «κοινωνικοποιηθούν» ως «σοσιαλιστικοί άνθρωποι» - είναι καθαρό δημιούργημα της νεοφιλελεύθερης εποχής.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο καθαρή, άν προσθέσει κανείς στο παζλ και το «κοινωνικό Eίναι» - τον βιόκοσμο - των κυριότερων πολιτικών εκφραστών του σύγχρονου εθνικολαϊκισμού: Γόνοι και κληρονόμοι παραδοσιακών πλουτοκρατών, πρώην μεγαλοστελέχη του χρηματοπιστωτικού τομέα και ιδίως επενδυτικών τραπεζών με δραστηριότητα πλανητικής κλίμακας, πρωταθλητές στις καταθέσεις σε φορολογικούς παραδείσους της Καραϊβικής ή αλλού, κεφαλές κατασκευαστικών, πετραλαϊκών και άλλων εταιριών με πεδίο δράσης από τη Νέα Υόρκη και το Σικάγο μέχρι το Ρίο, την Κωνσταντινούπολη και την Κουάλα Λουμπούρ, πρώην μεγαλοστελέχη σταλινικών υπηρεσιών, μυστικών και άλλων - νυν πολιτικοί  προστάτες ολιγαρχών.

Γ. Ρ. 
 

Η συνεχιζόμενη, όλο και πιο έντονη συντηρητική αντεπίθεση που παρατηρούμε τώρα στην Ευρώπη, συχνά θεωρείται ως μια λαϊκιστική αντίδραση στη νεοφιλελεύθερη πολιτική. Όπως έχει υποστηρίξει, λόγου χάρη, η Σαντάλ Μουφ (Chantal Mouffe), η νεοφιλελεύθερη επίθεση στο κράτος πρόνοιας διέβρωσε την αίσθηση κοινωνικής ασφάλειας της μεταπολεμικής εποχής, και καταστρέφει την εμπιστοσύνη των πολιτών στην πολιτική τους αντιπροσώπευση μέσω των εκλογών.

Βρετανία, δημοσκοπική πορεία των κομμάτων (wiki): Οι Συντηρητικοί, τώρα υπό τον Β. Johnson, απορροφούν τους σκληρούς Brexiters ψηφοφόρους του Farage. Οι φιλοευρωπαίοι ψηφοφόροι διασπείρονται μεταξύ Εργατικού Κόμματος, Φιλελεύθερων Δημοκρατών, Πράσινων και Σκωτσέζων αυτονομιστών. Το Εργατικό Κόμμα υπό τον J. Corbyn επέδειξε τραγικά αργόστροφη πολιτική συμπεριφορά. Mε τα τωρινά δεδομένα δεν έχει πια καμιά απολύτως ελπίδα για να πλειοψηφήσει σε επόμενες εκλογές

O Στίβεν Χόκινγκ μιλά για την Brexit, για το χρήμα και τα διακυβεύματα του μέλλοντος και του παρόντος. Ένα απόσταγμα πολιτικής σοφίας και οραματικού ρεαλισμού

© The Guardian - Stephen Hawking: Our attitude towards wealth played a crucial role in Brexit. We need a rethink, 29.7.2016
  

Ο Στίβεν Χόκινγκ, ο οποίος αγωνίστηκε με σθένος υπέρ της παραμονής της χώρας του, της Βρετανίας, στην ΕΕ, έγραψε αυτό το άρθρο λίγο μετά το δημοψήφισμα και την οριακή ήττα της άποψης του. Ήταν ίσως μια από τις τελευταίες δημόσιες παρεμβάσεις του σε θέματα πολιτικού ενδιαφέροντος. Πέθανε μετά από ενάμισυ χρόνο (14 Μαρτίου 2018). 

Μιλώντας για την Brexit, ο Χόκινγκ έθεσε τον δάκτυλον επί τον τύπον των ήλων: «Το χρήμα, ο πλούτος, ο τρόπος με τον οποίο τον κατανοούμε και ο τρόπος με τον οποίο (δεν) τον μοιραζόμαστε, διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στην απόφαση του δημοψηφίσματος», έγραφε. Αναφέροντας, εκτός των άλλων, και την προσωπική του εμπειρία ως επιστήμονα με μεγάλο πρόβλημα υγείας, τόνισε πόσο ευρύτερα καταστροφική είναι η επικρατούσα στάση απέναντι στον πλούτο: Η στάση που βλέπει το χρήμα ως αυτοσκοπό, που αρνείται την πιο δίκαιη κατανομή του πλούτου, η στενοκέφαλη άρνηση «να συμπεριλαμβάνεται στον ορισμό του πλούτου η γνώση, οι φυσικοί πόροι και οι ικανότητες του ανθρώπου».

Το δέον γενέσθαι, ιδίως τώρα που «ο πλανήτης μας και το ανθρώπινο είδος αντιμετωπίζουν πολλαπλές προκλήσεις», είναι «να επανεξετάσουμε, να δούμε με άλλο μάτι και να αλλάξουμε μερικές από τις βασικές υποθέσεις μας για το τι εννοούμε ως πλούτο, ως κεκτημένα, ως “δικά μου” και ως “δικά σας”. Ακριβώς όπως μαθαίνουν τα παιδιά, θα πρέπει να μάθουμε να μοιραζόμαστε», λέει ο Χόκινγκ. Κι έτσι, να ξεκινήσουμε «εγχειρήματα που ανοίγουν νέους δρόμους και πρωτοποριακές ιδέες - “cathedral projects”, “έργα σαν τους καθεδρικούς ναούς” -, δηλαδή το σύγχρονο ισοδύναμο των μεγάλων εκκλησιαστικών έργων που κατασκευάστηκαν κάποτε ως μέρος μιας προσπάθειας της ανθρωπότητας να γεφυρώσει τον ουρανό και τη Γη. Αυτές τις ιδέες τις ξεκινά μια γενεά ανθρώπων με την ελπίδα ότι μια μελλοντική γενεά θα πάρει στα χέρια της τούτες τις προκλήσεις για να φέρει σε αίσιο πέρας το έργο που άρχισε η προηγούμενη».

Εν τω μεταξύ, η περιπετειώδης εμπλοκή της Brexit συνεχίζεται. Και κανείς δεν ξέρει την κατάληξή της. Και οι πολλαπλές προκλήσεις οικουμενικής κλίμακας για τις οποίες μιλούσε τότε ο Χόκινγκ, τώρα αναστατώνουν και θολώνουν όλο και πιο πολύ το παγκόσμιο πολιτικό τοπίο. Εκείνο το άρθρο του Χόκινγκ και την κεντρική του ιδέα μας τα ξαναθύμισε πρόσφατα η Γκρέτα Τούνμπεργκ στην ομιλία της στη Βουλή των Κοινοτήτων του Λονδίνου, με θέμα μια από τις μεγάλες προκλήσεις, την αλλαγή του κλίματος.

Το σίγουρο είναι ότι σχεδόν 3 χρόνια μετά, η οπτική γωνία του Χόκινγκ έγινε ακόμη πιο επίκαιρη και βοηθά να δούμε τα πράγματα πιο καθαρά. Ιδίως βοηθά ο ρεαλισμός του. Σήμερα ρεαλιστές είναι αυτοί που μπορούν, σαν τον Χόκινγκ, να προτείνουν μακροπρόθεσμα οραματικά σχέδια, «άλματα πιο γρήγορα από τη φθορά» (Ελύτης).

Γ. Ρ.

Είναι το χρήμα σημαντικό πράγμα; Ο πλούτος, η αφθονία χρήματος, μας πρόσφερε και μας προσφέρει πάντοτε, ακόμη και σήμερα, ευημερία και άνεση; Όταν σε τέτοια ερωτήματα προσπαθεί να δώσει απαντήσεις ένας φυσικός, ίσως φαίνεται πολύ παράδοξο· ωστόσο η απόφαση του Βρετανικού δημοψηφίσματος για αποχώρηση από την ΕΕ μας υπενθυμίζει ότι όλα τα πράγματα συνδέονται μεταξύ τους. Κι άν θέλουμε να κατανοήσουμε σε βάθος τον κόσμο και τι πραγματικά συμβαίνει στον κόσμο, θα ήταν πολύ ανόητο να παραβλέψουμε τί ρόλο παίζει το χρήμα στην κοινωνία μας αλλά και ποιούς ρόλους δεν μπορεί να παίξει. 
Στη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας για το δημοψήφισμα, υποστήριξα ότι για τη Βρετανία είναι λάθος να εγκαταλείψει την Ευρωπαϊκή Ένωση. Λυπάμαι για το αποτέλεσμα· αλλά άν έχω πάρει ένα μάθημα στη ζωή μου, αυτό με διδάσκει να αποδέχομαι την πραγματικότητα και να κάνω το καλύτερο που μπορώ με όσα περνούν από το χέρι μου. Τώρα πρέπει να μάθουμε να ζούμε εκτός ΕΕ· αλλά για να διαχειριστούμε επιτυχώς αυτή τη νέα κατάσταση, πρέπει πρώτα-πρώτα να καταλάβουμε γιατί ο λαός της Βρετανίας έκανε την επιλογή που έκανε.

Ο πολιτικός μηχανισμός που έφερε το χάος του Brexit είναι ενεργός σε όλη την ΕΕ

Παρατηρώντας το χάος με το Brexit στη Βρετανία, τόσο στις σχέσεις της χώρας αυτής με την ΕΕ, όσο και - κυρίως - το εσωτερικό κυβερνητικό και κοινοβουλευτικό χάος που διαλύει το κομματικό σύστημα και παραλύει τη διακυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, καλό είναι να θυμηθούμε πώς ο αργός, μακροχρόνιος και ίσως ελέγξιμος πολιτικός κατήφορος αυτής της παλιάς, παραδοσιακής δημοκρατίας μετατράπηκε απότομα (αλλά όχι απρόβλεπτα) σε γλίστημα προς τη χαράδρα. 

Το ντόμινο που οδήγησε στο σημερινό πολιτικό αναρχομπάχαλο και θέατρο βαριετέ πυροδοτήθηκε από τη στιγμή που ενδυναμώθηκε το ιδιόμορφο ευρω-αποσχιστικό δεξιό λαϊκιστικό κόμμα UKIP (του Νάιτζελ Φάρατζ) ενώ ταυτόχρονα το κόμμα των Συντηρητικών μετακινήθηκε βαθμιαία, αλλά με πράξεις που μετρούν, σε πιο απομονωτική θέση (βλέπε π.χ. την αποχώρησή του από το ΕΛΚ). Στο τέλος, η πολιτικά ανόητη, τυχοδιωκτική και αυτοκαταστροφική κίνηση του Συντηρητικού τότε πρωθυπουργού Ντέιβιντ Κάμερον να προκαλέσει δημοψήφισμα με ερώτημα «παραμονή ή όχι στην ΕΕ», κάθισε σαν μουχλιασμένο κερασάκι πάνω σε μια πολιτική τούρτα που είχε ήδη σαπίσει και σκουληκιάσει ολόκληρη. Ή, με άλλα λόγια, ο Κάμερον απλώς γύρισε σπασμωδικά τον διακόπτη και έσβησε τα φώτα· όμως όλο το ηλεκτρικό δίκτυο ήταν κατεστραμμένο και αργά ή γρήγορα τα φώτα θα έσβηναν ούτως ή άλλως. 

Τα απομεινάρια μιας ημέρας του Ιουλίου 2015Τρία χρόνια μετά από ένα δημοψήφισμα

Το δημοψήφισμα του 2015 ήταν απόφαση εν θερμώ ζαλισμένων μυαλών. Έθεσε λάθος ερώτημα σε λάθος χρόνο. Ήταν στιγμιαία εκτόνωση πολιτικού ανορθολογισμού που την κυοφόρησε μια εσφαλμένη πολιτική διαρκείας· ωστόσο, άν το δούμε υπό ιστορική οπτική γωνία, δημιούργησε σωστό αποτέλεσμα.

Γράφαμε λίγο πριν το δημοψήφισμα, τον Ιούνιο του 2015 (Οι υπνοβάτες και ο βαρώνος Μινχάουζεν - πολιτικό λάθος και σωστό δημοψήφισμα, 28.6.2015):

Φιλελευθερισμός: Δικό του το φταίξιμο για την άνοδο των λαϊκιστών

του Γιαν Ζελόνκα
 
© Die Zeit - Jan Zielonka: Liberalismus: Selbst schuld, wenn die Populisten gewinnen (μετάφραση από τα αγγλικά στα γερμανικά του Carsten Luther),12.2.2018

  
Παντού στη Δύση η φιλελεύθερη τάξη πραγμάτων δέχεται επίθεση, και δικαίως. Θα επιβιώσει μόνον εάν προσφέρει αυτό που δεν μπορούν να δώσουν οι λαϊκιστές: Πειστικές λύσεις.
  

Στις κοινοβουλευτικές εκλογές που θα γίνουν σε λίγες μέρες στην Ιταλία, το Κίνημα των Πέντε Αστέρων του Μπέπε Γκρίλο θα έλθει πρώτο σε ψήφους. Δείχνει πολύ πιο κωμικός από τον Ντόναλντ Τραμπ, τον Βίκτορ Ορμπάν και την Mαρίν Λε Πεν μαζί, τουλάχιστον σε όσους καταλαβαίνουν ιταλικά. Στο κάτω κάτω είναι επαγγελματίας κωμικός. Ωστόσο, αυτοί οι διαφορετικοί πολιτικοί έχουν κάτι κοινό: Είναι αποφασισμένοι να υπονομεύσουν τη φιλελεύθερη τάξη πραγμάτων και την τάξη των πολιτικών που επικρατούν στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. 
Μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, ο φιλελευθερισμός ήταν η μόνη σοβαρή επιλογή, από τη Νέα Υόρκη μέχρι το Ταλίν της Εσθονίας και την Αθήνα. Αυτή η εποχή έχει τελειώσει. Οι αντι-φιλελεύθεροι αντάρτες πανηγυρίζουν για τις εκλογικές τους επιτυχίες όχι μόνον στις μετακομμουνιστικές δημοκρατίες της Ανατολικής Ευρώπης, αλλά και στις πλουσιότερες ευρωπαϊκές χώρες, όπως είναι η Αυστρία, η Φινλανδία, η Γερμανία και οι Κάτω Χώρες. Μολονότι δεν μπορούν να κερδίσουν στις εκλογές, μπορούν και διαμορφώνουν τον δημόσιο διάλογο και κυριαρχούν στην πολιτική ημερήσια διάταξη, όπως λόγου χάρη κατάφερε με την Brexit ο Νάιτζελ Φάρατζ (Nigel Farage) στο Ηνωμένο Βασίλειο. 

Παναμάς, © Σεργκέι Τούνιν

Brexit: Τις επιπτώσεις θα τις υποστούν οι πολίτες και στις δύο πλευρές της Μάγχης. Οι δράστες υπεκφεύγουν - τώρα και δια των πρόωρων εκλογών

του Γιαν Ζελόνκα
 

© Die Zeit - Jan Zielonka: Brexit, yes, you will suffer as well, 29.3.2017

αναδ.: Can Europa make it? - Open Democracy / γερμανικά: © Die Zeit - Ja, auch Sie werden leiden

 

Πτωχευμένες περιφέρειες, συνθήκες εξαθλίωσης σε νοσοκομεία, υπερπλήρεις φυλακές: Η υλοποίηση της Brexit θα επηρεάσει τους πάντες στην Ευρώπη, όχι μόνον τους Βρετανούς, γράφει ο Πολωνός πολιτικός επιστήμονας, καθηγητής στην Οξφόρδη, Γιαν Ζελόνκα, ο οποίος έχει στο ενεργητικό του ένα πρωτότυπο, πλούσιο ερευνητικό και συγγραφικό έργο για την Ευρώπη και τις προοπτικές της. Ωστόσο κανείς απο όσους δημιούργησαν αυτό το χάος δεν αναλαμβάνει τις ευθύνες του. Τώρα, οι κύριοι δράστες υπεκφεύγουν δια των πρόωρων εκλογών. «Ελληνικού τύπου» πολιτικαντισμός και στην πάλαι ποτέ κοσμοκράτειρα Αλβιόνα.

  

Τώρα είναι επίσημο. Το Ηνωμένο Βασίλειο επικαλέστηκε το Άρθρο 50 της Συνθήκης της Λισαβόνας και θα αποχωρήσει από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Όμως, μην το πάρουμε ελαφρά τη καρδία - αυτό δεν είναι fake news, είναι ένα ιστορικό γεγονός που θα αλλάξει δραματικά την Ευρώπη και την κατάσταση όλων μας. Με ταχύτητα πρόσω ολοταχώς κινούμαστε προς την πολιτική αποσύνθεση της ηπείρου μας και πολλοί θα βγούν χαμένοι απο την εξέλιξη αυτή. 

Μπορεί να μην το αισθανόμαστε ακόμη, αλλά η ζωή θα γίνει πιο δύσκολη και θα περάσει πολύς καιρός μέχρι να επανορθωθεί η ζημιά. Η ζημιά αυτή είναι σε μεγάλο βαθμό αυτοκαταστροφικού τύπου· οφείλεται στην πολιτική ανεπάρκεια, στο χαμηλό επίπεδο πολιτικής ικανότητας και στις δύο πλευρές της Μάγχης. Δεν ήταν μοιραίο να φτάσουμε εδώ που φτάσαμε. Το σημερινό κατάντημα έχει κάτι το ειρωνικό και κωμικοτραγικό. 

Σκέφτομαι την Brexit αφενός ως ακαδημαϊκός και αφετέρου ως πολίτης. Ως ακαδημαϊκός αισθάνομαι μάλλον ευτυχής: Η Brexit είναι ένα θέμα συναρπαστικό για μελέτη και αυξάνει το κοινό που παρακολουθεί με ενδιαφέρον τη δουλειά μου. Όμως ως πολίτης, αισθάνομαι βαθύτατα δυσαρεστημένος. Μεγάλωσα στη Σιλεσία, περιοχή της Πολωνίας, πίσω από το Σιδηρούν Παραπέτασμα, και μια Ευρώπη χωρίς σύνορα ήταν το όνειρό μου. Σήμερα αυτό το όνειρό μου καταστρέφεται. Δεν θέλω να δω μπροστά μου νέα τείχη, δεν θέλω να παρακαλάω τις υπηρεσίες μετανάστευσης για να μου δώσουν βίζα· δεν θέλω να υποβάλλω αιτήσεις για άδεια εργασίας σε μια Ευρώπη την οποία θεωρώ σπίτι μου και πατρίδα μου.

Γιόσκα Φίσερ: Η τελευταία ευκαιρία της Ευρώπης

© Project Syndicate - Joschka Fischer: Europe’s Last Chance, 29.8.2016
 

Το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας της Ευρώπης είχε ως χαρακτηριστικό τις συγκρούσεις. Ο Αμερικανός ιστορικός Ρόμπερτ Κέιγκαν (Robert Kagan) έγραψε το 2003 ότι «οι Αμερικανοί είναι από τον Άρη και οι Ευρωπαίοι από την Αφροδίτη». Όμως η Ευρώπη ήταν επί πολλούς αιώνες η ήπειρος του ελληνορωμαϊκού θεού του πολέμου, όχι της θεάς της αγάπης. 

Η Αφροδίτη κατοίκισε στην Ευρώπη μόνον μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν πρωτοεμφανίστηκαν πολλοί θεσμοί και θεσμικά όργανα παγκόσμιας διακυβέρνησης, όπως τα Ηνωμένα Έθνη, η Παγκόσμια Τράπεζα και το νομισματικό σύστημα του Bretton Woods. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, όλες οι ευρωπαϊκές χώρες μηδεμιάς εξαιρουμένης έχασαν την κυριαρχία τους και την παρέδωσαν στις δύο νέες παγκόσμιες υπερδυνάμεις, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Σοβιετική Ένωση.

Στο τέλος, ο διπολικός και διχαστικός έλεγχος που ασκούσαν οι δύο υπερδυνάμεις έπαυσε να υπάρχει και το παλιό σύστημα των ευρωπαϊκών κρατών αντικαταστάθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία υποσχέθηκε αιώνια ειρήνη μεταξύ των κρατών- μελών της, καθώς και μεταξύ της Ευρώπης και του ευρύτερου κόσμου. Η κατάρρευση του κομμουνισμού στην Ευρώπη, την οποία ακολούθησε και η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991, περιγράφηκε με θριαμβευτικούς τόνους στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες ως το «τέλος της ιστορίας» - ο παγκόσμιος θρίαμβος της φιλελεύθερης δημοκρατίας και του καπιταλισμού της ελεύθερης αγοράς.

Γιόσκα Φίσερ: Αν φύγει ο πρώτος, θα φύγουν πολλοί

© Süddeutsche Zeitung, Joschka Fischer - Geht der Erste, gehen viele 14.6.2015

Όποιος βοηθά την Ελλάδα, βοηθά όλη την Ευρώπη. Όποιος εγκαταλείπει την Ελλάδα, θέτει σε κίνδυνο τη μελλοντική πορεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με το βλέμμα στο ερχόμενο βρετανικό δημοψήφισμα για την παραμονή ή όχι του ΗΒ στην ΕΕ και στην Ρωσο-Ουκρανική καταστροφή, το Αριστοτελικό «πολιτικόν ζώον» Γιόσκα Φίσερ γράφει για την ελληνική κρίση σε σχέση με το όλο εγχείρημα της ΕΕ.

Εδώ και πολλά χρόνια, συγκεκριμένα από το ξέσπασμα της χρηματοπιστωτικής κρίσης το 2009, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται συνεχώς αντιμέτωπη με νέες κρίσεις που αλληλοδιαδέχονται η μιά την άλλη. Είναι φανερό ότι αυτό υπερφορτώνει τις αντοχές της και ιδιαίτερα τη θεσμική της δομή. Στις περισσότερες περιπτώσεις η ΕΕ δεν καταφέρνει να ανταποκριθεί με κατάλληλο τρόπο. Αυτό δείχνουν όλες οι συγκρούσεις: Η οξεία επιδείνωση της ελληνικής κρίσης, ο πόλεμος στην Ουκρανία και η σύγκρουση με τη Ρωσία, η  κρίση προσφύγων στην περιοχή της Μεσογείου η οποία συνδέεται πολύ στενά τόσο με τους ποικίλους διακρατικούς και εμφύλιους πολέμους στην Αφρική, όσο και με την πολύ σοβαρή, σχεδόν απελπιστική περιφερειακή κρίση σε ολόκληρη την Εγγύς και Μέση Ανατολή, με κέντρο την Συρία και το Ιράκ. 

Όμως αυτή η εμφανής αδυναμία, που προκύπτει όχι επειδή έχουμε «υπερβολικά πολλή Ευρώπη», αλλά ακριβώς το αντίθετο, επειδή έχουμε «πολύ λίγη Ευρώπη», έχει μια συνέπεια: επιδεινώνει την εσωτερική κρίση νομιμοποίησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Διότι οι πολίτες απαιτούν λύσεις, όμως είναι φανερό ότι η ΕΕ δεν μπορεί να τις δώσει ή δεν θέλει. Όμως αυτό διαβρώνει επίσης όλο και περισσότερο την δημοκρατική υποστήριξη προς την Ευρώπη μέσα στα κράτη-μέλη της.