Πάλη για την ηγεμονία: Ποιός έχει την εξουσία να ορίζει για ποιούς λόγους να αγανακτούμε; Νεανική διαμαρτυρία για το κλίμα & διαμαρτυρία ενάντια στη διαμαρτυρία

του Άλμπρεχτ φον Λούκε

© Blätter für deutsche und internationale Politik - Albrecht von Lucke: «Fridays for Future»: Der Kampf um die Empörungshoheit - Wie die junge Generation um ihre Stimme gebracht werden soll, τεύχος 3/2019 (Μάρτιος 2019)

  

Εδώ και πολλά χρόνια βλέπουμε το ίδιο τελετουργικό: Κάθε τέλος του έτους, συνήθως στις αρχές Δεκεμβρίου, διεξάγεται μια παγκόσμια διάσκεψη για το κλίμα που καταγράφει την δραματική παγκόσμια κατάσταση και εκφράζει δυσαρέσκεια γι' αυτήν. Όμως, κάθε χρονιά, ήδη αμέσως μετά τα Χριστούγεννα, το θέμα έχει ξεχαστεί. Και το μόνο που συμβαίνει, είναι να το θυμούνται ξανά στο τέλος του επόμενου έτους [1]. «Η ίδια διαδικασία όπως κάθε χρόνο». Αυτό είναι απίστευτα βολικό για όλους εκείνους που επωφελούνται από την εκμετάλλευση των ορυκτών καυσίμων, είτε ως παραγωγοί με τεράστια περιθώρια κέρδους είτε ως καταναλωτές με φτηνές τιμές της ενέργειας·- ωστόσο είναι καταστροφικό για εκείνους που είναι ήδη «μισοπνιγμένοι», με «το νερό φτάνει μέχρι το λαιμό τους», ιδιαίτερα στις χώρες του παγκόσμιου Νότου.
Όμως τούτη τη χρονιά η κατάσταση είναι διαφορετική: Για πρώτη φορά, το θέμα δεν εξαφανίστηκε από τα πρωτοσέλιδα μετά την αλλαγή του χρόνου. Δύο παράγοντες παίζουν καθοριστικό ρόλο σ΄ αυτή τη νέα κατάσταση, ένας αντικειμενικός και ένας υποκειμενικός.

Η «ηγεσία» του μαθητικού κινήματος «Fridays for Future» στη Γερμανία, σε διάσκεψη τύπου σε μουσείο. Από αριστερά Svenja Kannt, Sebastian Grieme, Linus Steinmetz, Šana Strahinjić

[Το καλοκαίρι της «ξηρασίας του αιώνα» & η δραστηριοποίηση του «υποκειμενικού παράγοντα»]

Ο πρώτος παράγοντας είναι το γεγονός ότι το 2018 είχαμε το «καλοκαίρι του αιώνα» [στη Βόρεια και Κεντρική Ευρώπη πρωτοφανής ξηρασία διαρκείας, εδώ στο Μεσογειακό Νότο έβρεχε  κάθε μέρα ολόκληρο σχεδόν τον Ιούλιο]. Από την ασυνήθιστη ξηρασία του περασμένου έτους, ακόμη και τα βόρεια γεωγραφικά πλάτη πήραν μια γεύση του πόσο ευμετάβλητο έχει γίνει το κλίμα, πόσο ευαίσθητη, ασταθής και «ευάλωτη» είναι η ισορροπία του, και πόσο ανεπανόρθωτες απώλειες υφιστάμεθα ήδη. Αρκεί να σκεφτούμε, ότι εκτός από τις τεράστιες απώλειες στις γεωργικές καλλιέργειες, παρατηρείται ευρείας έκτασης αφανισμός των εντόμων και μεγάλη μείωση του αριθμού πολλών ειδών πουλιών.[2] Ωστόσο, αυτός ο αντικειμενικός παράγοντας πιθανότατα θα είχε ήδη ξεχαστεί, αν δεν είχε επιπροστεθεί και ένας δεύτερος, αυτός που μπορεί να αποκληθεί υποκειμενικός παράγοντας, ίσως ακόμη και νέο «πολιτικό υποκείμενο».

Η Greta Thunberg σε διαδήλωση μαθητών στη Γενεύη. «Εξαγωγή επανάστασης» για το κλίμα;

Παλιά και νέα διακινδύνευση της δημοκρατίας και ο ρόλος των πολιτών

Το σύστημα, δηλαδή η αγορά και οι κρατικοί ή δια/υπερ-κρατικοί θεσμοί με τα μέσα τους, το χρήμα και την πολιτική εξουσία, έχουν την ικανότητα να δημιουργούν διαρκώς περισσότερες προσδοκίες ατομικής ευημερίας και ανόδου (ή έστω σταθερότητας), από όσες μπορεί να καταναλώσει, δηλαδή να απομυθοποιήσει, ο μέσος πολίτης στον πραγματικό κόσμο της καθημερινής του ζωής. 

Μέχρι χθες, στη διάρκεια της τριακονταετίας 1980-2008, αυτές τις μεγάλες προσδοκίες στην ευρωπαϊκή και αμερικανική Δύση τις δημιουργούσε ο οικονομικός φιλελευθερισμός και οι πολιτικές που τον στήριζαν. Δηλαδή η αχαλίνωτη έκρηξη του τριτογενούς τομέα της οικονομίας και κυρίως η διόγκωση των περιουσιακών στοιχείων μέσω του απελευθερωμένου από ρυθμίσεις χρηματοπιστωτικού συστήματος και των συνακόλουθων του (π.χ. τιμές ακινήτων). Σήμερα που αυτή η πηγή προσδοκιών αποδείχθηκε βραχύβια ή απατηλή, τις νέες προσδοκίες σταθεροποίησης ή και επανόρθωσης δημιουργούν για λογαριασμό του συστήματος οι πολιτικές του δεξιού λαϊκισμού και της «ταυτότητας», με την υπόσχεση της περιχαράκωσης στο εθνικό κράτος και του αποκλεισμού των «άλλων», αλλά κυρίως με μια επιθετική ρητορική (χωρίς πραγματικό περιεχόμενο) εναντίον των ελίτ. 

Από τον (πλουτο)φιλελευθερισμό ως πηγή προσδοκιών περνάμε στη φάση του πλουτο-λαϊκισμού (Μάρτιν Γουλφ).

Από τη σκοπιά αυτή, δηλαδή άν δούμε το «σύστημα» όπως το ορίζει η Κριτική Θεωρία, το τεράστιο σφάλμα όλου του κλασικού δημοκρατικού πολιτικού φάσματος και ιδίως της Αριστεράς, είναι ότι παίρνει τις μετρητοίς τη ρητορική του δεξιού λαϊκισμού και τον αντιμετωπίζει ως πραγματική αντισυστημική δύναμη. Και η μεν σοσιαλδημοκρατική Αριστερά (για την ακρίβεια η φιλελεύθερη μετάλλαξή  της μετά το 1990) θεωρεί αυτή την υποτιθέμενη αντισυστημική φύση του δεξιού λαϊκισμού ως κάτι κακό, ή μάλλον ως τον πυρήνα της κακότητάς του, ενώ αντίθετα, η λεγόμενη ριζοσπαστική συχνά την θεωρεί ως κάτι οιονεί καλό, ή έστω ως το «μικρότερο κακό» σε σχέση με τον φιλελευθερισμό του κλασικού συντηρητισμού ή της «νέας σοσιαλδημοκρατίας».
Πλανώνται και οι δύο πλάνην οικτράν. Ο ακροδεξιός λαϊκισμός ως γεννήτορας προσδοκιών και ισχυρός κατασκευαστής πολιτικής ηγεμονίας, σήμερα που η φιλελεύθερη πολιτική χάνει την ικανότητα να παράγει προσδοκίες ευημερίας ή σταθερότητας, έχει πιά αποκτήσει τον ίδιο λειτουργικό, συστημικό ρόλο που είχε το 1980 ο πρώιμος νεοφιλελευθερισμός της Μ. Θάτσερ και του Ρ. Ρέηγκαν. Ίσως και κάτι παραπάνω και πιο επικίνδυνο. Ακόμη και το τεστ της χονδροειδούς εμπειρικής πραγματικότητας είναι αμείλικτο: Αλήθεια, είδαμε κανέναν από τους νέους δεξιούς λαϊκιστές δημαγωγούς που να μην είναι πάρα πολύ πλούσιος και να μην έχει κατεσπαρμένα τεράστια περιουσιακά στοιχεία σε φορολογικούς παραδείσους; 

© The Guardian

Ο Martin Jay για την Κριτική Θεωρία: Παράδοση ως διαρκής δημιουργία, χωρίς ιδεολογικές ορθοδοξίες, φετίχ και περιχαρακώσεις

συνέντευξη με τον Μάρτιν Τζέι

© Platypus Review #83 | Φεβρουάριος 2016 - Critical Theory, Marxism, social evolution: An interview with Martin Jay. Τον Οκτώβριο του 2015 ο Αμερικανός ιστορικός Martin Jay συζήτησε για την Κριτική Θεωρία και τη Σχολή της Φρανκφούρτης με τους Jamie Keesling και Spencer A. Leonard της Platypus Affiliated Society.

 

Amie Keesling: Το βιβλίο σας Dialectical Imagination (1973 ελλ. Η Διαλεκτική Φαντασία) είχε τεράστια επιρροή για την υποδοχή της θεωρίας Σχολής της Φραγκφούρτης [στις ΗΠΑ]. Ποιό ήταν το πνευματικό περιβάλλον στο οποίο απευθυνόσασταν στις δεκαετίες του 1960 και του 1970; Τι σας παρακίνησε να το γράψετε;

Martin Jay: Απευθυνόμουν σε δύο κυρίως πεδία ενδιαφέροντος. Το ένα πρωτοεμφανίστηκε στη δεκαετία του 1960 αλλά έγινε έντονο στη δεκαετία του 1970 και ήταν η εκδήλωση ενός νέου ενδιαφέροντος για τους διανοούμενους που είχαν έλθει στις ΗΠΑ ως μετανάστες από την Ευρώπη [...] Το δεύτερο πεδίο ενδιαφέροντος ήταν η ανερχόμενη μορφή του Μαρκούζε (Marcuse), το έργο του οποίου αποτελούσε σε μεγάλο βαθμό αίνιγμα για τους Αμερικανούς, συμπεριλαμβανομένου και εμού. Το μίγμα Μαρξ και Φρόιντ του Μαρκούζε, το ενδιαφέρον του για την εγελιανή διάσταση του μαρξισμού και η προσπάθειά του να τα επικαιροποιήσει και να τα συνδέσει με το πολιτισμικό κλίμα της δεκαετίας του 1960, καθώς και ο αγέρωχος ουτοπισμός του, όλα αυτά ήταν πολύ νέα και άγνωστα πράγματα για τους Αμερικανούς στη δεκαετία του 1960. Συμμετείχα σε μια συλλογική έκδοση υπό την επιμέλεια των Karl Klare και Dick Howard, με τίτλο The Unknown Dimension, ο ίδιος ο τίτλος της οποίας αποτυπώνει πόσο λίγη γνώση του Δυτικού Μαρξισμού είχαμε τότε εμείς οι αγγλόφωνοι Αμερικανοί. Έγραψα το κεφάλαιο για τον Χορκχάιμερ, υπήρχαν όμως και κεφάλαια για τον Κορς, τον Λούκατς, τον Γκράμσι, τον Σαρτρ, ακόμη και για τον Αλτουσέρ. Ήταν ένα συλλογικό έργο ανάκτησης, στο οποίο προσπαθήσαμε να ανακαλέσουμε στη μνήμη ό,τι είχε ξεχαστεί [...] Υπήρχαν εκείνη την εποχή και άλλοι άνθρωποι οι οποίοι επίσης προσπαθούσαν να αξιολογήσουν την παράδοση της Κριτικής Θεωρίας, ειδικότερα οι συγκεντρωμένοι περί το περιοδικό Telos [...]

Ο Martin Jay με τους Herbert Marcuse και Leo Lowenthal (1978, από Platypus)

Κρίση, επισφάλεια, κινήματα «παροντικής δημοκρατίας». Το «άλμα της τίγρης» (Βάλτερ Μπένγιαμιν)

της Ίζαμπελ Λόρευ

 

© transversal texts  (06/2014, μετάφρ. της Aileen Derieg):  

Isabell Lorey: Presentist Democracy - Exodus and Tiger’s Leap

   
  
Η επικαιρότητα της «παροντικής δημοκρατίας»  

Τα κινήματα που ασκούν κριτική στην αντιπροσώπευση και στην προσκόλληση σε ταυτότητες [κομματικές, εθνικές κτλ], όπως εμφανίστηκαν με τις καταλήψεις πλατειών μετά το 2011, επινοούν νέες μορφές δημοκρατίας για τις οποίες έχω προτείνει τον όρο «παροντικές» («presentist»). Η παροντική δημοκρατία δεν σημαίνει απλώς την άρνηση ή την άλλη πλευρά της πολιτικής εκπροσώπησης. Ο παροντισμός δεν είναι σε διχοτομική σχέση με την αντιπροσώπευση, αλλά προκύπτει με απομάκρυνση από τις συγκρούσεις ταυτότητας μεταξύ «ημών» και «αυτών», μέσω μιας εξόδου από τον δυϊσμό της άρνησης και της δέσμευσης ή της συναίνεσης και της σύγκρουσης. Ως κεντρικό χαρακτηριστικό του παροντισμού, η έξοδος αυτή από τον δυϊσμό, ανοίγει μια δίοδο για εγκάρσιες συντακτικές διεργασίες. 

Τα κινήματα που τηρούν κριτική στάση απέναντι στην αντιπροσώπευση, αμφισβητούν εκ θεμελίων τον τρόπο με τον οποίο κυβερνώμαστε. Σ' αυτά, κριτική σημαίνει απόρριψη εντός του παρόντος, σχέσεων που αναπτύχθηκαν ιστορικά. Σημαίνει επίσης ανάπτυξη νέων τρόπων τρόπων υποκειμενοποίησης μέσα σ' αυτό το κίνημα στο οποίο η κριτική γίνεται στάση. Το «παροντικό» [ο πολίτης είναι παρών και πράττει στον παρόντα χρόνο] συνενώνει αυτή την επικαιρότητα της κριτικής δραστηριότητας με το γίγνεσθαι της δημοκρατίας και με τους αγώνες στον χρόνο-του-παρόντος.

Βολόντιμιρ Eρμολένκο: Τα όνειρα της Ευρώπης, βλέποντας από την Ουκρανία του 2014

Euromaidan ©Nick Andros

του Βολόντιμιρ Eρμολένκο
 

Το άρθρο του ©  Володимир Єрмоленко  (Volodymyr Yermolenko) 
από το περιοδικό © КРИТИКА (Κρίτικα): Мрії про Европу  (ουκρανικά)

στην αγγλική γλώσσα στο © Eurozine: Dreams of Europe  8.2.2014

Υπάρχουν δύο Ευρώπες, γράφει ο Βλαδίμηρος Eρμολένκο: μια Ευρώπη των κανόνων και των  κανονισμών, και μια Ευρώπη θεμελιωμένη στην πίστη στην Ευρωπαϊκή ιδέα. Και φυσικά, όπως δείχνουν τα πρόσφατα γεγονότα στην Ουκρανία, η Ευρωπαϊκή ιδέα εκτείνεται πολύ πέρα ​​από τα επίσημα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Συχνά γίνεται λόγος για «δύο Ουκρανίες». Μιλάμε για το πόσο συμβατές ή ασύμβατες είναι, πώς η αγάπη τις κρατά μαζί και πως η αμοιβαία δυσπιστία τις χωρίζει. Ωστόσο, σπάνια επισημαίνεται ότι και η Ευρώπη έχει δύο όψεις. Κυττάζουν προς διαφορετικές κατευθύνσεις και μόνον περιστασιακά βλέπουν η μία την άλλη.

Κοζάκοι του Δνείπερου στο Κίεβο του 2014

Η θρησκεία ως κοινωνική ουτοπία: Η εναλλακτική λύση του Ιησού

του Γιάκομπ Άουγκστάϊν
  

© SPIEGEL ONLINE 2013

   

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς Χριστιανός για να μάθει να εκτιμά την σημασία της Ανάστασης. Η Ανάσταση είναι η νίκη της ουτοπικής σκέψης. Και μάλιστα εδώ, στον δικό μας κόσμο. Οχι σε κάποια νεφελοκοκκυγία.
Είναι ο θρίαμβος της ουτοπίας επί της απελπισίας του θανάτου. Ο θάνατος έρχεται όπως ένας καπιταλιστής του χρηματο-πιστωτικού συστήματος και λέει «There Is No Alternative» («δεν υπάρχει  εναλλακτική λύση»). Και μετά, η Ανάσταση του Χριστού τον διαψεύδει.           
Τον Σεπτέμβριο του 2012, φωτογραφήθηκε ένας νέος άνθρωπος τη στιγμή που έφευγε απο ένα κατάστημα στο Μόναχο. Το πρόσωπό του είναι γελαστό. Και τα δυό του χέρια υψώνονται ψηλά, προς τον ουρανό. Στο ένα χέρι κρατά ένα μικρό άσπρο κουτί. Πίσω του, αριστερά και δεξιά στέκονται δυο μεγαλόσωμοι άνδρες, ντυμένοι με μπουφάν που μοιάζουν με ένστολων, κι αυτοί χαμογελαστοί. Ο Ραλφ M., 21 ετών, είχε αγορασει το πρώτο i-phone στην πόλη του Μονάχου. «Απλά, είναι λατρεία,  μόδα, ν' αγοράζεις ένα i-phone», δήλωσε σε μιαν εφημερίδα, η οποία έγραφε επίσης, ότι το προσωπικό του καταστήματος πανηγύρισε το γεγονός με ρυθμικό χειροκρότημα.  
O Βάλτερ Μπένγιαμιν θα το καταλάβαινε. Είχε χαρακτηρίσει τον καπιταλισμό «καθαρή λατρευτική θρησκεία, ίσως την πιό ακραία που υπήρξε σε όλη την ιστορία». Κανένα δόγμα, καμμιά θεολογία, μόνον λατρεία. Στο πρόσωπο του νεαρού θαυμαστή της Apple από το Μόναχο μπορούσες να διακρίνεις μιαν εσωτερική κατάσταση, που δεν είναι και τόσο εύκολο να παραχθεί: Ευτυχία, ανάταση. Τι γίνεται όμως, όταν ο καπιταλισμός δεν μπορεί πιά να εκπληρώσει αυτά που υπόσχεται, όπως συμβαίνει στην Ισπανία ή στην Ελλάδα; Τότε χάνεται το γέλιο από τα πρόσωπα των ανθρώπων και έρχονται να τους υπενθυμίσουν με τη βοήθεια του αστυνομικού γκλόμπ, ότι τα συμφέροντα των χρηματοπιστωτικών αγορών είναι και δικά τους συμφέροντα.