Ετιέν Μπαλιμπάρ: Ουκρανία, Μέρος Δεύτερο - Εθνικά κράτη, εθνικισμός, γεωπολιτική, κοσμοπολιτική

© Etienne Balibar: In the War - Nationalism, Imperialism, Cosmopolitics, Commons, 29.06.2022

Μέρος Πρώτο: Ο χαρακτήρας του πολέμου, τί διακυβεύεται στον πόλεμο

  

Έθνη, εθνικά κράτη, εθνικισμοί

Μπορεί να ειπωθεί ότι οι λέξεις «έθνος» («nation») και «εθνικό κράτος» βρίσκονται τώρα πάλι στο κέντρο της πολιτικής συζήτησης και επαναφέρουν το φάσμα της βίας που προκαλεί γενοκτονίες, της μη ανοχής και του αποκλεισμού των «άλλων»· ταυτόχρονα μας αναγκάζουν να ξανασκεφτούμε το εμφανές γεγονός, ότι η σημασία της πολιτικής μορφής «έθνος» και της μορφής «εθνικό κράτος» («nation-form») ως τελικών σημείων αναφοράς για τον προσδιορισμό των δρώντων παραγόντων της ιστορίας, δεν έχει μειωθεί. Η ουκρανική πλευρά σαφώς εμψυχώνεται από το πνεύμα της «εθνικής» («national») ενότητας και αυτονομίας· το πνεύμα αυτό μπορεί να αποκληθεί «εθνικισμός» - δεν υπάρχει άλλος όρος. Ωστόσο, δεν μπορούμε να τον εξισώσουμε, έτσι απλά, με τον ρωσικό «εθνικιστικό» λόγο. Οι λόγοι της μη ισοδυναμίας δεν είναι μόνον η ανισορροπία των δυνάμεων και οι αντισυμμετρικές θέσεις σε σχέση με το διεθνές δίκαιο, το οποίο θεωρεί ιερή και απαραβίαστη την «κυριαρχία» των κρατών στο βαθμό που αυτά είναι διεθνώς αναγνωρισμένα, πράγμα όμως που εξαρτάται από πολλούς μεταβλητούς παράγοντες. Διότι τίθεται επίσης το ζήτημα, σε τί επιμένουν και εστιάζουν πολιτικά οι δύο εμπόλεμοι. Η ρωσική προπαγάνδα, εκμεταλλευόμενη αφενός το πραγματικό γεγονός ότι μερικές εξτρεμιστικές ομάδες έπαιξαν ενεργό ρόλο στην ουκρανική πολιτική μετά την ανεξαρτησία της χώρας, και αφετέρου το φαντασιακό του «Μεγάλου Πολέμου» εναντίον των Εθνικοσοσιαλιστών μετά το 1941, παρουσιάζει την ουκρανική πολιτική τάξη πραγμάτων ως μια αναγέννηση του «Ναζισμού».

Όμως, στην πραγματικότητα, αυτό που επιδεικνύει ολοκληρωτικά χαρακτηριστικά είναι το σημερινό καθεστώς της Ρωσίας· αυτά αρχίζουν από τη βίαιη καταστολή των πολιτικών αντιπάλων και φθάνουν μέχρι την ανάπτυξη ενός αυτοκρατορικού λόγου επικεντρωμένου στην ιστορική αποστολή και στην υπέρτερη αξία του «ρωσικού λαού», τον οποίο παρουσιάζουν ως «ανώτερο λαό», ως «λαό κυρίων».

«Έναν Παπαδόπουλο χρειαζόμαστε» - Δημοκρατία, δικτατορία και άλλοι απολυταρχισμοί

Προφανώς και δεν ήταν πάνδημη η αντίθεση των Ελλήνων πολιτών στη δικτατορία. Υπήρχε μια μειοψηφία - αρκετά ισχυρή μειοψηφία - που ήταν με τη χούντα. Προπαντός τα πρώτα χρόνια της Επταετίας. Ήταν με τη χούντα για πολλούς και διάφορους λόγους, υλικούς ή μή. Όμως η πλειοψηφία ήταν διαρκώς εναντίον της, παρόλο που έδειχνε την αντίθεση της πολύ «σιγανά», πολύ «ταπεινά». Αυτού του αθόρυβου αλλά βαθιού κύματος της αντιδικτατορικής πλειοψηφίας, κορύφωση ήταν το φοιτητικό κίνημα μετά το 1971. Ως κορωνίδα και «μνημείο» του έμεινε στον ελληνικό πολιτικό πολιτισμό το Πολυτεχνείο, παρόλο που δεν έπεσε από αυτό η δικτατορία, αλλά από το πραξικόπημα στην Κύπρο και τα επακόλουθα.
Τα αντιδικτατορικά κινήματα των φοιτητών δεν ήταν κορύφωση μιας υποθετικής αντιδικτατορικής διάθεσης όλων των πολιτών, «πάνδημης» όπως λέγεται, αφελώς ή πονηρά-κολακευτικά. Ήταν κορύφωση της αθόρυβης, βαθιάς αντιδικτατορικής κατεύθυνσης της πλειοψηφίας των πολιτών. Όχι του συνόλου.
Μερικοί πολιτικοί, όπως πρόσφατα ο κ. Συρίγος, αλλά και διάφοροι ακαδημαϊκοί ή πολιτικοί σχολιαστές, ατυχώς, υποβαθμίζουν κατά καιρούς την αντιδικτατορική στάση της πλειοψηφίας και υπερτονίζουν ή  έμμεσα κολακεύουν (με μια άλλη αντίστροφη κολακεία) τη φιλοδικτατορική στάση της μειοψηφίας. Οι ίδιοι οφείλουν να εξηγήσουν τα κίνητρα τους, να μας πουν γιατί, στην Α ή στη Β περίπτωση, διαλέγουν αυτή τη στάση. 

Γιατί άραγε κολακεύουν τέτοιες δυσανεκτικές προς τη δημοκρατία μειοψηφίες, της τάξης μεγέθους του 10 - 25 %; Είναι μια τάξη μεγέθους που υπάρχει σε κάθε ευρωπαϊκή χώρα, φυσικά και στην Ελλάδα. Άραγε, ψάχνουν σε τέτοιες μειοψηφίες δυνητικούς ψηφοφόρους για το κόμμα τους ή για το κόμμα της προτίμησής τους; Ψάχνουν πολιτικούς συμμάχους για κομματικές συνεργασίες; Θέλουν απλώς να εξασφαλίσουν τα κομματικά νώτα (στην περίπτωση του κ. Συρίγου τα νώτα της ΝΔ), από επιθέσεις, όπως π.χ. από τις όλο και πιο έντονες επιθέσεις κατά της ΝΔ, τελευταία, δια του ακροδεξιού Τύπου και των ακροδεξιών τρολ;
Όμως, ούτως ή άλλως, ανεξάρτητα από τα κίνητρα, η στάση αυτή, η κολακεία των λίγων αντιδημοκρατικών και η υποβάθμιση των πολλών δημοκρατικών, αυτών που διαχρονικά στηρίζουν την αντιπροσωπευτική δημοκρατία, προφανώς δεν μοιάζει με στάση μαχόμενου δημοκράτη. Πολύ δύσκολα θα την έλεγες ακόμη και στάση «σιγανού και ταπεινού» δημοκράτη. Είναι ασύμβατη με στάση πολιτικών, σχολιαστών ή ακαδημαϊκών που θέλουν να στηρίξουν το δημοκρατικό τμήμα του φάσματος των ελληνικών κομμάτων.

Στην Ελλάδα, από αυτό το ποσοστό πολιτών τάξης μεγέθους του 10 -25 %, που είναι από πολύ επιφυλακτικό προς την αντιπροσωπευτική δημοκρατία έως και ανοιχτά αντιδημοκρατικό, ακούμε συχνά τη «συμβουλή»: «Έναν Παπαδόπουλο χρειαζόμαστε». 

Πολιτική Δύση, πολιτισμική Δύση - Προς παλινόρθωση του Παλαιού Καθεστώτος στην εποχή των διακινδυνεύσεων;

Ι. 

Με την ίδια λέξη - «Δύση» - εκφράζονται δύο ανόμοιες έννοιες. Έτσι γίνεται σύγχυση ανάμεσα αφενός (1) στην πολιτική Δύση (the West), η οποία είναι μια όψιμη, πολύ πρόσφατη πολιτική έννοια που γεννήθηκε στον διπολικό - ψυχροπολεμικό κόσμο μετά το τέλος του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου, και αφετέρου (2) στην πολιτισμική και ιστορική Δύση (the Occident), η οποία έχει τις απαρχές της στην κλασική Αθήνα και Ρώμη κι έχει πίσω της μια πολύ μακρά και πολύπλοκη πορεία αναζήτησης του αγαθού και λοξοδρομήσεων προς τη βαρβαρότητα, επιτευγμάτων και οπισθοδρομήσεων, βραδυποριών και επιταχύνσεων, επιστήμης και σκοταδισμού, πολέμου και ειρήνης, αποικιοκρατίας και καταδίκης της αποικιοκρατίας.
Ενδεικτική  για τη διαφορά των δύο εννοιών είναι, π.χ. η θέση της Ρωσίας ή και της ΕΣΣΔ συνολικά στη συνέχεια, η οποία στον μεταπολεμικό κόσμο ήταν το αντίθετο, ο αντίθετος πόλος της πολιτικής Δύσης: Η ΕΣΣΔ ήταν η πολιτική «Ανατολή». Αντίθετα, η Ρωσία  ως αυτοκρατορική δύναμη του 19ου αιώνα, αλλά και η ΕΣΣΔ ως απόπειρα «έμπρακτης εφαρμογής του μαρξισμού», ήταν πάντα βασική συνιστώσα της πολιτισμικής Δύσης σε όλα τα πεδία. Και βέβαια η  Ρωσική Αυτοκρατορία των Τσάρων ήταν ο ένας από τους 3-4 ακρογωνιαίους λίθους της πολιτικής Ευρώπης των Αυτοκρατοριών πριν το 1917 - βλ. το έργο του ιστορικού Έρικ Χομπσμπάουμ.
Εξ άλλου, αυτό που θεωρείται σήμερα ως ολοκληρωμένη φιλελεύθερη δημοκρατία, δηλαδή η αντιπροσωπευτική δημοκρατία με συνταγματικά εγγυημένες ελευθερίες και δικαιώματα καθολικής ισχύος, είναι στην πραγματικότητα πολύ πρόσφατο, και ακόμη ημιτελές, επίτευγμα. Κατακτήθηκε με αγώνες, με δάκρυα, ιδρώτα και αίμα. Ενδεικτικό είναι, ότι μέχρι και σε μεταπολεμικά χρόνια υπήρχαν χώρες, και μάλιστα ευρωπαϊκές, χωρίς δικαίωμα ψήφου για τις γυναίκες. Η μορφή που πήρε, εντελώς πρόσφατα, μια μακρά πορεία απομάκρυνσης από την απολυταρχία που άρχισε στα μέσα στου 19ου Αιώνα, δεν έχει τόσο να κάνει με την πολιτική Δύση, αλλά κυρίως με έναν πολύ πρόσφατο μετασχηματισμό των ηθικο-πολιτικών αξιών εντός της πολιτισμικής Δύσης και με την αποσπασματική και αβέβαιη εξαγωγή του ακόμη και σε χώρες της πολιτισμικής «μη-Δύσης». Αξίζει επίσης να προσεχθεί, ότι ο νομικο-πολιτικός πολιτισμός (δηλαδή ο ιδιαίτερος τρόπος έμπρακτης εφαρμογής αυτής της «φιλελεύθερης δημοκρατίας») όπως επικρατεί σήμερα στην Ευρώπη, έχει σημαντικές διαφορές ακόμη και από τον νομικο-πολιτικό πολιτισμό της «άλλης πολιτικής Δύσης», της πέρα από τον Ατλαντικό. Η ελεύθερη οπλοφορία και η  ποινή του θανάτου στις ΗΠΑ είναι μόνον ακραία συμπτώματα μιας διαφορετικής διαδρομής που ακολούθησε από το 1775 (Αμερικανική Επανάσταση) μέχρι σήμερα, η νεότερη πολιτισμική Δύση, η Αμερικανική, σε σχέση με την παλιά, την ευρωπαϊκή. Σύμφωνα με την σπουδαία πολιτική επιστήμονα στο Χάρβαρντ Τζούντιθ Σκλαρ, ο πολιτικός πολιτισμός των ΗΠΑ στηρίχτηκε εξαρχής σε δύο βάσεις, στη δημοκρατία και στην τυραννία· «η δουλεία είναι το προπατορικό του αμάρτημα», γράφει η Σκλαρ.

O Λεβιάθαν, στο ομώνυμο βιβλίο του Thomas Hobbs

Ο πόλεμος στην Ουκρανία με τα μάτια των «άλλων» - Το μίσος κατά της Ευρώπης συνασπίζει χθεσινούς αντιπάλους

Βλέπουν το καθεστώς τους ως στρατιωτική αυτοκρατορία. Όπως συνηθίζουν όλες οι αυτοκρατορίες στην ιστορία. Η γλώσσα τους μιλά με ιδέες και με ιδεολογίες. Όμως οι αυτοκρατορικοί στρατοί και οι αυτοκρατορικές Αυλές δεν εξοπλίζονται, δεν λειτουργούν, δεν επιτίθενται, δεν κάνουν πολιτική με ιδέες και ιδεολογίες, αλλά, σε τελευταία ανάλυση, με ύλη και ενέργεια. Αυτοκρατορία ορυκτών καυσίμων λένε όλα τα δεδομένα, οι σκληροί αριθμοί που δεν ψεύδονται. Δεν είναι η μόνη αυτοκρατορία σε τούτο τον κόσμο, ούτε η μόνη στρατιωτική, ούτε βέβαια η ισχυρότερη, αλλά η υλική της υπόσταση είναι αυτού του συγκεκριμένου είδους: Στρατιωτική αυτοκρατορία ορυκτών καυσίμων.  

Γιατί λοιπόν προτιμούν αυτήν, γιατί υπερασπίζονται την επιθετικότητά της, οι ανέκαθεν φίλοι των αυτοκρατοριών, αλλά και πολλοί - υποτίθεται - αντίπαλοι των αυτοκρατοριών; «Φιλοïμπεριαλιστές»  μαζί με  «αντιïμπεριαλιστές»; Πώς συμβαίνει αυτό; Έχουν τους λόγους τους. «Είναι οι δικοί μας», λένε καθαρά οι πρώτοι. Οι αυτοκρατορίες πάντα αντλούν υποστήριξη απ' όσους προτάσσουν το γυμνό ίδιο συμφέρον, του «έθνους τους», του κόμματός τους ή της πάρτης τους. Τους άλλους, τους ιδεολόγους, τους οδηγεί η δική τους απαρχαίωση και το έμμονο στερεότυπο του πολιτικού αυτόχειρα: «Ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου». Το κοινό κίνητρο και των δύο είναι η κοινή εχθρότητα προς τη «Δύση» και η απέχθεια για μια Ευρώπη που προσπαθεί - άλλοτε πετυχημένα, άλλοτε όχι - να παύσει να είναι Παλιά Ευρώπη, πεδίο σύγκρουσης ανταγωνιζόμενων εθνικών κρατών ή αυτοκρατοριών. 

Το πρότυπο αυτής της συγκεκριμένης στρατιωτικής αυτοκρατορίας, δηλαδή η παλιά Αυτοκρατορική Ρωσία, ήταν αναπόσπαστο, βασικό μέρος της Παλιάς Ευρώπης των αυτοκρατορικών, μετά των εθνικών κρατών και των δύο μπλοκ του διπολισμού, πότε αντιμαχόμενων σε Πολέμους Παγκόσμιους, πότε ενωμένων σε απολυταρχικές Ιερές Συμμαχίες. Πάντα καταπατώντας τους μικρότερους λαούς.

Η νοσταλγία για εκείνη την Παλιά Ευρώπη και για τον κόσμο της, έναν κόσμο απολυταρχίας, πολέμων, φασισμού, σταλινισμού, πετρελαιοφόρων,  προπαντός αδιαπέραστων συνόρων και εθνικών ανταγωνισμών χωρίς κανένα περιορισμό, η νοσταλγία για την εποχή που το πετρέλαιο ήταν εγγύηση ευημερίας και το δίκαιο του ισχυρότερου αδιαμφισβήτητο «διεθνές δίκαιο», αυτή είναι που ενώνει τους εχθρούς της σημερινής Ευρώπης· ακροδεξιούς απολυταρχικούς, άπληστους συμφεροντολόγους και «αριστερούς» ιδεολόγους χρήσιμους ηλίθιους.

Γ. Ρ.

 

1. Βλαντίμιρ Μοζεγκόφ: Γιατί είμαστε μια στρατιωτική αυτοκρατορία, κληρονόμος της Ρώμης και του Βυζαντίου

© Владимир Можегов:  Россия – военная империя, Vzglyad - Expert Institute for Social Research, 13.3.2022

©  Αναδημοσιευση της ελληνικής μετάφρασης (με μικρές αλλαγές) από το in.gr, 18.5.2022

https://www.in.gr/2022/05/18/world/rosos-analytis-rosia-einai-stratiotiki-aytokratoria-klironomos-tis-romis-kai-tou-vyzantiou/ 

Είμαστε μια στρατιωτική αυτοκρατορία
Απλώς αποδεχτείτε το. Και έτσι για να το πούμε σε όλο τον κόσμο: Ναι, εμείς - η Ρωσία - είμαστε μια στρατιωτική αυτοκρατορία. Είμαστε ένας κόσμος με, πρώτα απ’ όλα, στρατιωτικά νοήματα και αρετές. Εννοιες προστασίας και ανάπτυξης, στρατιωτικής ηθικής, πνευματικής ιεραρχίας.

Η Ρωσία δημιουργήθηκε από πολεμιστές, δημιουργήθηκε από στρατιωτικές νίκες. Δημιουργήθηκε από στρατιωτική ανάπτυξη. Τι να ντρέπεσαι; Τι υπάρχει να κρύψεις; Δεν πρέπει να είμαστε περήφανοι για όλα αυτά, να τα τονίζουμε με κάθε δυνατό τρόπο, να τα προωθούμε; Γιατί μόνο έτσι γεννιούνται, μεγαλώνουν, δυναμώνουν, μόνο έτσι υπάρχουν αληθινές αυτοκρατορίες.

Για τις οποίες στην πρώτη θέση δεν είναι τα οικονομικά και η οικονομία, αλλά η αρχοντιά, η τιμή, η αξιοπρέπεια. Σε αυτές, ο κεντρικός χαρακτήρας είναι ένας πολεμιστής και όχι ένας ολιγάρχης στο σκηνικό της «εξουσίας του λαού», όπως στις σύγχρονες λεγόμενες δημοκρατίες.

Αλλά για κάποιο λόγο, θυμόμαστε ακόμα ότι είμαστε στρατιωτική αυτοκρατορία μόνο στις 9 Μαΐου.

Εμείς, η μεγάλη στρατιωτική αυτοκρατορία, έχουμε μόνο μια μέρα για στρατιωτική υπερηφάνεια, μια στρατιωτική παρέλαση, έναν πανηγυρικό θρίαμβο.

Εξαγωγές: Ρωσία, μια αυτοκρατορία ορυκτών καυσίμων: πετρελαίου,φυσικού αερίου και άνθρακα. Ουκρανία, εξαγωγέας προïόντων σιδήρου και χάλυβα, δημητριακών και φυτικών ελαίων - πηγή © Αλ Τζαζίρα

«Κοινή η τύχη και το μέλλον αόρατον». Η επίθεση στην Ουκρανία και το τέλος μιας εποχής

Tην επιθετική φιλοπόλεμη απολυταρχία την χρηματοδοτεί ο ενεργειοβόρος τρόπος ζωής και σύστημα παραγωγής ημών, των κοινωνιών στις αναπτυγμένες χώρες

Η επίθεση των στρατευμάτων του καθεστώτος Πούτιν στην Ουκρανία σηματοδοτεί μια τομή ιστορικών διαστάσεων για τον ευρωπαϊκό χώρο και για την παγκόσμια πολιτική συνολικά. 

1.  Επιστροφή στην «Εποχή των Αυτοκρατοριών» (Έρικ Χόμπσμπάουμ);

Σχήματα μεγάλα από το status quo που δημιούργησε αργά και βασανιστικά η ιστορία του 20ού Αιώνα στην ευρωπαϊκή ήπειρο, σχήματα που είχαν μείνει ακλόνητα μέχρι χθες αντέχοντας και σε τεράστιες αναστατώσεις, έσβησαν με την κίνηση αυτή. Τώρα χάνονται τα τελευταία αμυδρά ίχνη της Σοβιετικής Ένωσης, όπως αυτή δημιουργήθηκε το 1917. Τώρα χάνονται ίχνη στο έδαφος, στις κοινωνίες και στις καρδιές των ανθρώπων, ίχνη που άντεξαν, όπως άντεξαν, στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, στον σταλινισμό, στην μακρά ψυχροπολεμική εποχή και επιβίωσαν ακόμη και μετά από τη διάλυσή της ΣΕ μετά το 1989. Μαζί τους χάνονται και μεγάλες πανευρωπαϊκές γεωπολιτικές σταθερές και ισορροπίες.

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν, εκτός των άλλων ακύρωσε ανεπίστρεπτα ακόμη και τα εδαφικά ίχνη της ιδρυτικής διεθνικής συμφωνίας που συγκρότησε την πρώην Σοβιετική Ένωση ως Ένωση Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών (1919). Η συμφωνία εκείνη, εκτός των άλλων, ήταν αυτή που καθόριζε τα σύνορα των ξεχωριστών Δημοκρατιών-μελών της Ένωσης μεταξύ τους. Στο διάγγελμα κήρυξης πολέμου ο Πούτιν το ανέφερε καθαρά. Είπε, ότι ακόμη και εκείνο το status quo που δημιούργησε ο κατά την Ρόζα Λούξεμπουργκ «ασιατικού τύπου κομμουνισμός» του Λένιν και των Μπολσεβίκων, το οποίο όμως επιβεβαιώθηκε με τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης μετά το 1989, ήταν ένα «λάθος». Ήταν άδικο για το έθνος της Ρωσίας, κατά τη γνώμη του. Παρόμοιο επιχείρημα είχε χρησιμοποιήσει ο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς: Είχε επικαλεστεί την «ιστορική αδικία» εναντίον της Σερβίας, που δήθεν διέπραξε ο Τίτο, ως δικαιολογητικό για να εξαπολύσει τους πολλαπλούς αιματηρούς πολέμους στη Γιουγκοσλαβία στη δεκαετία του 1990. 

Το γεγονός ότι στήριξαν το δικό τους αναθεωρητικό εγχείρημα της αλλαγής συνόρων, στις «αδικίες» του Λένιν και του Τίτο εναντίον της Ρωσίας ή της Σερβίας, σε «σφάλματα» πρωτεργατών του υπαρκτού κομμουνισμού στην Ευρώπη που δήθεν αμαύρωσαν το μεγαλείο δύο εθνών, ρίχνει ένα ακόμη μαύρο και σκληρό φως στις εκλεκτικές συνάφειες που καλλιεργούν τέτοιοι ηγέτες με τις ακροδεξιές πολιτικές δυνάμεις σε όλη την Ευρώπη, φυσικά και στην Ελλάδα. Το  θλιβερά παράδοξο είναι ότι στην Ελλάδα, δεν θέλουν να δουν αυτό το μαύρο φως εκείνοι που θα 'πρεπε να το διακρίνουν πρώτοι.

Εγκράτεια - Μια αρετή που υπερβαίνει τα όρια

της Ματίλντα Αμούνδσεν Μπέργκστρεμ

© Glänta -  Matilda Amundsen Bergström:  Måttfullhet  1-2/2020 (Swedish version) / © Eurozine (English version) Temperance - Virtue overcoming boundaries, 19.8.2020 (pdf)

  

Ο Πάπας Γρηγόριος Ι, επίσκοπος Ρώμης από το 590 έως το 604 μ.Χ., είχε πεισθεί κατά τη διάρκεια της θητείας του ότι έφτασε το τέλος του κόσμου. Έζησε στη διάρκεια της ασυνήθιστα κρύας και υγρής περιόδου που είναι γνωστή σήμερα ως η «Μικρή Εποχή των Παγετώνων της Ύστερης Αρχαιότητας», η οποία προκλήθηκε από ηφαιστειακές εκρήξεις και από μεγάλη μεταβλητότητα στον κύκλο της ηλιακής δραστηριότητας. Τότε, ο Γρηγόριος δεν μπορούσε να γνωρίζει για τις εκτεταμένες επιπτώσεις στο κλίμα που μπορούσε να προκαλέσει η διασπορά ηφαιστειακής τέφρας στην ατμόσφαιρα ή οι διακυμάνσεις της ηλιακής δραστηριότητας. Ήξερε μόνον αυτό που έβλεπε μπροστά του, ότι ολόκληρος ο κόσμος, όπως εκείνος τον είχε συνηθίσει, τώρα έμοιαζε να διαλύεται. Η προηγουμένως τόσο κλιματικά ευχάριστη, η φιλόξενη για τον άνθρωπο περιοχή της Μεσογείου, είχε αλλάξει πολύ. Οι μέσες θερμοκρασίες του αέρα είχαν μειωθεί κατά έναν βαθμό Κελσίου. Πλημμύρες και θύελλες κατέστρεφαν τις καλλιέργειες τη μια χρονιά μετά την άλλη. Παρόλες τις τεχνολογικές καινοτομίες τους, οι Ρωμαίοι ήταν ανυπεράσπιστοι μπροστά σε τέτοιες οικολογικές αναστατώσεις. Λιμοί και επιδημίες ακολούθησαν, ο πληθυσμός της Ρώμης από ένα εκατομμύριο έπεσε στις είκοσι χιλιάδες τον 7ο αιώνα. Οι οικονομίες κατέρρευσαν. Τα πολιτικά συστήματα διαλύθηκαν. Μεγάλες ροές μεταναστών άλλαξαν για πάντα την ευρωπαϊκή δημογραφία.

Σήμερα, οι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι η «Μικρή Εποχή των Παγετώνων της Ύστερης Αρχαιότητας» είχε και αυτή συμβάλει, μαζί με πολλά άλλα, στην πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, πτώση που είχε συντελεσθεί πριν από τη θητεία του Γρηγορίου. Όμως ο Γρηγόριος φοβόταν ότι δεν θα αποδεικνύονταν μετρημένες μόνον οι μέρες της Ρώμης, αλλά και οι μέρες όλης της ανθρωπότητας. Και πίστευε ότι ήξερε το γιατί. Θεωρούσε αυτή την «εξέγερση» του πλανήτη Γη εναντίον των ανθρώπων ως θεϊκή τιμωρία για τον μη βιώσιμο, χωρίς όρια τρόπο ζωής τους. Μέσα στην απληστία τους, οι άνθρωποι ξεπέρασαν ηθικά, οικολογικά και οικονομικά όρια που δεν θα 'πρεπε ποτέ να παραβιάζονται. Σύμφωνα με τον Γρηγόριο, μόνο ένα πράγμα θα μπορούσε να ηρεμήσει τον Θεό και την οργισμένη Γη: Η εγκράτεια, η κορυφαία των αρετών.

Ο Άγιος Σεβαστιανός μεσιτεύει στο Θεό για τη σωτηρία των ανθρώπων κατά την λεγόμενη Επιδημία της Εποχής του Ιουστινιανού (527-565 μ. Χ.) - από εικονογράφηση του 1490

Κώστας Βάρναλης (1937): Εἰς τὴν Δεξαμενήν Για τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη

Από τον ιστοχώρο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης - Κώστας Βάρναλης: Εις την Δεξαμενήν, 3.11.2011

Πρώτη δημοσίευση: Eφημερίδα «Πρωία», 2 Μαΐου 1937 - Αναδημοσίευση: εφημερίδα Ελευθεροτυπία, Βιβλιοθήκη, 24 Απριλίου 2008

«Κι αληθινά υπήρξε άγιος ο Παπαδιαμάντης, όχι μονάχα γιατί τανε θρήσκος και το έργο του γεμάτο από χριστιανική μυστικοπάθεια, παρά και γιατί πέρασε μία μαρτυρική ζωή όλο στερήσεις και φτώχειες, χωρίς να βγει από τον ίσο δρόμο τής αρετής και χωρίς να κατεβεί ούτ’ ένα σκαλί από ό,τι καλούμε πνευματική αξιοπρέπεια. Αν πολύ λίγοι από τους νεότερους μπορούνε να σταθούνε δίπλα του σα δημιουργοί, πολύ λιγότεροι μπορούνε να σταθούνε σαν άνθρωποι [...] Ο Παπαδιαμάντης είναι η μεγαλύτερη δόξα της νεοελληνικής πεζογραφίας. Κι όσο περνούνε τα χρόνια, τόσο η δόξα αυτή θα στερεώνεται περισσότερο [...] Eίναι ο μεγαλύτερος νεοέλληνας συγγραφέας κι ο μόνος, που μπορεί κανείς να τον διαβάζει και πάντα να τόνε βρίσκει νέον κι αναπάντεχο»

Κώστας Βάρναλης, Αισθητικά-Κριτικά-Σολωμικά

O Κώστας Βάρναλης υπήρξε από τους πιό ανελέητους παραβάτες ορθοδοξιών στην ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Στη σταδιοδρομία του ως ποιητής, πεζογράφος, δοκιμιογράφος και αρθρογράφος, και με δεδομένη την στροφή του προς την κομμουνιστική κοσμοαντίληψη, ο Βάρναλης ξεχώριζε, μεταξύ άλλων, για την έντονα συγκρουσιακή κριτική του δραστηριότητα.  Αλλά και για τον σαφή συντηρητισμό του ως προς τις επιλογές λογοτεχνικού ύφους. Ήταν δύσπιστος προς τα νεωτεριστικά καλλιτεχνικά ρεύματα. Ωστόσο δεν «πιανόταν στο δόκανο της ιδεολογίας» και συχνά παραβίαζε αδίστακτα τα σύνορα, ιδεολογικά, ύφους και γλώσσας, πού όρθωναν οι επικρατούσες ιδέες του καιρού του, το πνεύμα της εποχής. Χαρακτηριστικές είναι o εκλεκτικές συγγένειές του με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη και ο βαθύς θαυμασμός του νεότερου Βάρναλη για τον τόσο διαφορετικό και πρεσβύτερό του Σκιαθίτη, οι οποίες αποτυπώθηκαν στα «Παπαδιαμαντικά» διηγήματα και επιχειρηματολογήθηκαν στο κριτικό έργο του Θρακιώτη. Απεικονίζουν με ζωηρά χρώματα πόσο δημιουργική μπορεί να είναι μια τέτοια παραβίαση συνόρων και παράβαση ορθοδοξιών, μια «σύμπτωση αντιθέτων» (η «coincidentia oppositorum» του πρόδρομου της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού Νικολάου Κουζανού). Αρκεί βέβαια να μπορεί να υποστηριχτεί με επιχειρήματα της λογικής και με τη μεγάλη δύναμη της ευαισθησίας και να μην είναι «συμμαχίες με τον διάβολο» ή η μεταμοντέρνα φαυλότητα του «όλα επιτρέπονται» - «όλα ταιριάζουν», η τόσο δημοφιλής σήμερα. Και δείχνουν πόσο αναγκαία είναι η σύγκρουση με το πνεύμα της εποχής, στη μια ή στην άλλη του μορφή, για όσους θέλουν να υπηρετούν μια διαρκώς ανανεούμενη νεωτερικότητα, έναν ανόθευτο, διαρκή Διαφωτισμό.

Γ. Ρ.

Αὐτὲς τὶς μέρες ξαναθυμοῦνται οἱ παλαιότεροι τὰ καλὰ ἐκεῖνα χρόνια (γύρω στὸ 1905-1915), ποὺ ἡ Ἀθήνα ἤτανε ἀκόμη μιὰ εἰδυλλιακὴ πολιτεία κι εἶχε περισσότερη πίστη καὶ περισσότερην ἐγκαρδιότητα σχέσεων ἀνάμεσα στοὺς ἀνθρώπους. Τώρα τὸ πολὺ πλῆθος, ποὺ γέμισε ἀσφυκτικὰ τὴν πρωτεύουσα, ἀπομακρύνει τὸν ἕναν ἀπὸ τὸν ἄλλον καὶ τὸν ἀπομονώνει. Κείνην τὴν ἐποχὴ τῆς εἰρηνικῆς καὶ εὔκολης ζωῆς, οἱ κάτοικοι μιᾶς συνοικίας ἀποτελούσανε μίαν οἰκογένεια κι οἱ θαμῶνες ἑνὸς κέντρου μιὰ φιλικὴ συντροφιά.

Αριστείδης Μπαλτάς: Μιχάλης Παπαγιαννάκης - εκ του πλαγίου

© Η Αυγή - Αριστείδης Μπαλτάς: Μιχάλης Παπαγιαννάκης - εκ του πλαγίου, 1.6.2020
  

Ο Αριστείδης Μπαλτάς, με την ευθυκρισία που προσφέρει η απόσταση του χρόνου, επαναξιολογεί εν συντομία την πολιτική κληρονομιά που άφησε ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης. Από τα πρώτα, τα συνθετικά και δημιουργικά χρόνια του περιοδικού Ο Πολίτης στις δεκαετίες του 1970 και 1980, χρόνια προαγωγής της πολιτικής παιδείας, μέχρι τις αδιαφανείς, συσκοτιστικές δεκαετίες 1990-2000, με τα ιδεολογήματα που έκαναν άγονο κάθε σπόρο πολιτικής, ένθεν κακείθεν. Ποιός θυμάται τώρα, και θεωρεί σοβαρά πράγματα, τις τότε διαμάχες για σύμβολα και για δόγματα, εκείνα τα πέτρινα χρόνια των ιδεολογημάτων χωρίς ίχνος προγραμματικής πολιτικής; Και - εκτός εκείνου του πολιτικού προσωπικού που το θυμάται καλά και το επαναλαμβάνει κάθε τόσο ως νέα κωμωδία - ποιός θυμάται, επίσης, το «βρώμικο 89»; Και πώς το θυμούνται, όσοι το θυμούνται; Και πόσοι τολμούν να κάνουν τους λογαριασμούς τους με εκείνο το άγονο παρελθόν, όπως κάνει ο Α. Μπαλτάς; Πόσοι αναγνωρίζουν, ή έστω εξετάζουν και το ξανασκέφτονται, πότε-πού-ποιοί νίκησαν, ποιοί ηττήθηκαν εκείνη την εποχή; Πόσοι αναγνωρίζουν σήμερα, ποιοί παραγνωρισμένοι και ηττημένοι είναι ακριβώς εκείνοι που πρόβλεψαν έγκαιρα το ελληνικό ναυάγιο του 2008-2010, έχοντας συνειδητοποιήσει μέσα τους βαθιά, ότι η δήθεν ισχυρή Ελλάδα του 2004 θα αποδειχτεί σε λίγα χρόνια παραλλαγή αποτυχημένου κράτους; Ελάχιστοι, δυστυχώς. Ελάχιστοι από τους «από δω», ελάχιστοι από τους «από εκεί», ελάχιστοι κι από όσους είναι «ανάμεσα» ή στέκονται «απέξω».
Πώς μάς φαίνονται τώρα όλα εκείνα, εν μέσω των πολλαπλών κρίσεων; Πώς θα φαίνονται αύριο, όταν και άλλοι πολλοί, ποικίλων ιδεολογικών και πολιτικών αποχρώσεων, ίσως συνειδητοποιήσουν (πολύ αργά, αλλά ακόμη κι έτσι είναι προτιμότερο από το ποτέ), ότι δεν υπάρχει μηχανή του χρόνου, ούτε άλλος τρόπος επιστροφής στο χθες;

Γ. Ρ.

 

Πρώτοι καιροί του περιοδικού «Ο Πολίτης». Άγγελος Ελεφάντης από τότε και μέχρι τέλους. Δίπλα του από την αρχή ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης. Φίλος του στενός από το Παρίσι. Παρά τις αμοιβαία αποδεκτές διαφωνίες. Ιδεολογικές θα τις έλεγα. Ο Άγγελος, «κομμουνιστής της ανανέωσης», ο Μιχάλης, «αριστερός σοσιαλιστής». Επίσης της ανανέωσης. Και επ’ ουδενί «σοσιαλδημοκράτης». Με τις συνδηλώσεις που εξακολουθεί να φέρει ο όρος από τότε. Κοινός τόπος η «ανανέωση» της Αριστεράς. Παρά την ασάφεια του όρου και μολονότι αυτός δεν άρεσε τότε σε αρκετούς. Γιατί φαινόταν να παραπέμπει σε αναπαλαίωση μνημείου και σε δοξαστικό μιας απροσδιόριστης «νεότητας». Γιατί ο όρος κάλυπτε και δεν αναδείκνυε τα ζητήματα της κομμουνιστικής και της αριστερής παράδοσης που όφειλαν να τεθούν αυτοκριτικά σε ριζική επανέξεταση. Σε σχέση, π.χ., με την πορεία τού «διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος», όπως λεγόταν τότε, και με τις εξελίξεις στη Σοβιετική Ένωση και στα «καθεστώτα σοβιετικού τύπου», όπως επίσης λέγονταν τότε. 

Η Αμερική σε κρίση - δολοφονίες Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ και Ρόμπερτ Κέννεντυ. Η Άνοιξη της Πράγας και η «άλλη άνοιξη του '68»

Το 1968 δεν ήταν μόνον χρονιά του Μάη του Παρισιού. Η άνοιξη εκείνη ήταν εποχή μεγάλων κρίσεων σε όλο τον πλανήτη, στιγμή συμπυκνωμένων ιστορικών γεγονότων. Η στρατιωτική εμπλοκή των ΗΠΑ στον πόλεμο του Βιετνάμ έπαιρνε μεγάλη έκταση και η «άλλη Αμερική», του κινήματος ειρήνης, του φοιτητικού κινήματος και των λιποτακτών, προσπαθούσε να την σταματήσει. Ο αγώνας για τα ίσα δικαιώματα μαύρων και λευκών ήταν τότε στο αποκορύφωμά του, είχε όμως ήδη πίσω του μεγάλη ιστορία. Όταν ο Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ είχε εκφωνήσει τον διάσημο λόγο του «I Have A Dream», στην πορεία προς την Ουάσιγκτων (28 Αυγούστου 1963), το FBI τον είχε περιγράψει ως «τον πιό επικίνδυνο και επιδραστικό Νέγρο ηγέτη σε όλη τη χώρα». 
Στην Τσεχοσλοβακία, με την αλλαγή κυβέρνησης, το αντισταλινικό κίνημα εκδημοκρατισμού βρέθηκε στην εξουσία. Ο νέος ηγέτης Αλεξάντερ Ντούμπτσεκ τον Φεβρουάριο του 1968 κατάργησε τη λογοκρισία, στις 5 Απριλίου παρουσίασε το πρόγραμμα δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων, τον Ιούνιο δημοσιεύθηκε το «Μανιφέστο των 2000 λέξεων» του συγγραφέα Λούντβικ Βάτσουλικ.
  
Οι δυνάμεις της αντίδρασης αντέδρασαν με βία. Χτύπησαν και στις ΗΠΑ και στο Σύμφωνο της Βαρσοβίας. Στις 4 Απριλίου 1968 δολοφονήθηκε ο Μάρτιν Λoύθερ Κίνγκ στη Μέμφις του Τενεσσή.
Δυό βδομάδες πρίν, στις 18 Μαρτίου 1968, ο υποψήφιος για την προεδρία των ΗΠΑ Ρόμπερτ Κέννεντυ είχε εκφωνήσει τον περίφημο λόγο του στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Κάνσας.
Στις 6 Ιουνίου 1968 ο Ρόμπερτ Κέννεντυ δολοφονήθηκε στο Λος Άντζελες της Καλιφόρνια.

                

Η αναστατωμένη Άνοιξη του 1968 συνεχίσθηκε το καλοκαίρι με την κατάπνιξη του εκδημοκρατισμού στην Τσεχοσλοβακία.

Τη νύχτα προς την 21η Αυγούστου 1968, στρατεύματα χωρών του Συμφώνου της Βαρσοβίας (της τότε Σοβιετικής Ένωσης, της Πολωνίας, της Ουγγαρίας και της Βουλγαρίας) εισέβαλαν στην Τσεχοσλοβακία. Η εισβολή είχε το κωδικό όνομα «Επιχείρηση Δούναβης». Στις λίγες μάχες έχασαν τη ζωή τους 98 Τσέχοι και Σλοβάκοι στρατιώτες και από την άλλη πλυρά των εμπολέμων 50 στρατιώτες του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Ο Ντούμπτσεκ ζήτησε απο τους άμαχους πολίτες να μην προβάλλλουν αντίσταση. Η «τάξη» αποκαταστάθηκε. Οι χώρες της Δύσης περιορίστηκαν σε λεκτικές καταδίκες της εισβολής, από φόβο μην επεκταθεί η κρίση σε πυρηνικό πόλεμο. Γιουγκοσλαβία και Ρουμανία τάχθηκαν στο πλευρό του Ντούμπτσεκ. Τα Κομμουνιστικά κόμματα Ιταλίας και Γαλλίας καταδίκασαν την επέμβαση. Ήταν το «σημείο μη επιστροφής» στο δρόμο της χειραφέτησής τους από το καθεστώς της Μόσχας.

Ήταν μια στιγμή γενικού αναβρασμού και κρίσης στο κλίμα του Ψυχρού Πολέμου, περίοδος αμφισβήτησης από τους λαούς του χωρισμού του κόσμου σε δύο στρατόπεδα. Τα αιτήματα για ελευθερία, ισότητα και δικαιοσύνη ακούγονταν από κάθε γωνιά του πλανήτη. Όμως στην Ελλάδα είχαμε ήδη κλείσει ένα χρόνο δικτατορικού καθεστώτος και το τέλος του δεν φαινόταν στον ορίζοντα.
 

Ο λόγος του Ρόμπερτ Κέννεντυ στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Κάνσας είναι μια σημαντική, σπάνια κατάθεση πολιτικής ειλικρίνειας, ανεπανάληπτη κληρονομιά εκείνης της εποχής. Ο Ρ. Κέννεντυ μιλά για την κοινωνία, την οικονομία, το περιβάλλον και για την χαμένη τιμή της χώρας του, εξαιτίας της εμπλοκής της στον πόλεμο του Βιτενάμ. Αυτά που είπε το 1968, παραμένουν σήμερα, τόσα χρόνια μετά, ολοφάνερες διαπιστώσεις διαχρονικής ισχύος. Και ανεκπλήρωτες, οι πιο πολλές.

«Όλα πρέπει ν' αλλάξουν για να παραμείνουν ίδια», έλεγε ο Τανκρέντι (Αλαιν Ντελόν) στο θείο του, ντον Φαμπρίτσιο, πρίγκιπα της Σαλίνα (Μπαρτ Λάνκαστερ), στην ταινία Γατόπαρδος του Λουκίνο Βισκόντι).
Όλα άλλαξαν για να μείνουν ίδια.

Υπάρχουν άραγε εξέχοντες σημερινοί πολιτικοί, οπουδήποτε στον κόσμο, που θα μπορούσαν να μιλήσουν με αυτά τα λόγια, όπως ο Ρόμπερτ Κέννεντυ;

Γ. Ρ.

© SHIRA BEZALE / Der Spiegel

Ρόμπερτ Κέννεντυ - Λόγος στο Πανεπιστήμιο του Κάνσας
 
Robert F. Kennedy Speeches - Remarks at the University of Kansas, March 18, 1968 (μετάφραση στα ελληνικά από τον Άγγελο Ελεφάντη, 2007)

  

«...Το Ακαθάριστο Εθνικό Προιόν μας ανέρχεται τώρα σε περισσσότερα από 800 δις δολλάρια το χρόνο. Όμως, εάν επρόκειτο να κρίνουμε τις ΗΠΑ με κριτήριο αυτό το ΑΕΠ, άς θυμόμαστε ότι στο ΑΕΠ περιλαμβάνουν και την ρύπανση της ατμόσφαιρας, την διαφήμιση του καπνίσματος, αλλά και τα ασθενοφόρα για να μαζεύουμε τραυματισμένους στα σφαγεία των αυτοκινητόδρομων.

Το ΑΕΠ περιλαμβάνει τα ειδικά συστήματα ασφαλείας για τις πόρτες μας, αλλά και τις φυλακές για ανθρώπους που τις παραβιάζουν. Περιλαμβάνει την καταστροφή των δασών κωνοφόρων και τον χαμό των θαυμάτων της φύσης μας από τη χαοτική επέκταση των πόλεων. Περιλαμβάνει τις βόμβες ναπάλμ και τις πυρηνικές κεφαλές, και τα θωρακισμένα οχήματα για την αστυνομία που καταστέλλει τις ταραχές στις πόλεις μας. Περιλαμβάνει τα τουφέκια και τα μαχαίρια, περιλαμβάνει και τα τηλεοπτικά προγράμματα μας που δοξολογούν την βία για να πουλιούνται βίαια παιχνίδια στα παιδιά μας.

Ωστόσο, το ΑΕΠ δεν δίνει δεκάρα για την υγεία των παιδιών μας, για την ποιότητα της εκπαίδευσης τους ή για την χαρά του παιχνιδιού τους. Δεν μετρούν στο ΑΕΠ η ομορφιά της ποίησής μας, η δύναμη και αντοχή των γάμων μας, η ευφυία των δημόσιων συζητήσεών μας, η ακεραιότητα των δημόσιων λειτουργών μας. Δεν μετρά ούτε το πνεύμα μας, ούτε το θάρρος μας, ούτε η σοφία μας, ούτε οι γνώσεις μας, ούτε η συμπόνοια μας, ούτε η αφοσίωσή μας στη χώρα μας.

Συνοψίζοντας: Το ΑΕΠ μετρά τα πάντα, εκτός απ' αυτά που κάνουν τη ζωή ν' αξίζει. Και μας λέει τα πάντα για την Αμερική, εκτός από ένα: Γιατί να είμαστε υπερήφανοι που είμαστε Αμερικανοί.

Εάν αυτό είναι αλήθεια εδώ, σε τούτη τη χώρα, τότε είναι αλήθεια και οπουδήποτε αλλού στον κόσμο.

Από την αρχή, η πιό μεγάλη περηφάνεια μας ήταν η υπόσχεση του Τζέφφερσον, ότι εμείς, εδώ σ' αυτή τη χώρα, θα είμαστε η πιό μεγάλη ελπίδα της ανθρωπότητας. Και τώρα, κυττώντας τον πόλεμο στο Βιετνάμ, αναρωτιόμαστε άν εξακολουθούμε να διατηρούμε τον αρμόζοντα σεβασμό για τη γνώμη της ανθρωπότητας, και άν η γνώμη αυτή διατήρησε τον αρμόζοντα σεβασμό για εμάς, ή άν, όπως κάποτε η αρχαία Αθήνα, θα στερηθούμε κάθε συμπάθεια και υποστήριξη, και τελικά την ίδια την ασφάλειά μας, καθώς κυνηγάμε με τρόπο χονδροειδή και ανελέητο, τους δικούς μας ιδιαίτερους στόχους και τους αποκλειστικά δικούς μας σκοπούς...» 

ΥΓ - Ιούνιος 2020: Τότε, το 1968, ακούστηκαν αυτά από εξέχοντα Αμερικανό πολιτικό, o οποίος δυόμισυ μήνες μετά δολοφονήθηκε. Πενηνταδύο χρόνια μετά ο τωρινός Πρόεδρος των ΗΠΑ απαντά: «America First». Και πράττει αναλόγως. Όλα άλλαξαν εκεί, για να μείνουν ίδια, αμετακίνητα, τα βασικά. Αυτή ακριβώς η πολιτική και ηθική αποτελμάτωση είναι ο ορισμός της ιστορικής παρακμής μιας κοινωνίας και ενός έθνους.
 
Η επιλογή αυτού του αποσπάσματος από τον λόγο του Ρ. Κέννεντυ και η μετάφραση στα ελληνικά (με ελάχιστες μεταβολές) είναι του Άγγελου Ελεφάντη. Είχε παρουσιαστεί στο τεύχος 160 του Πολίτη (Νοέμβριος 2007) στο άρθρο του Ελεφάντη «Πέρα από τη μεγέθυνση». Μάλιστα, το περιεχόμενό του ήταν, κατά κάποιο τρόπο, η αφορμή για να γράψει το άρθρο εκείνο, το οποίο ήταν ένα από τα τελευταία του. Έξι μήνες πριν πεθάνει. Τούτη η αναδημοσίευση, με αφορμή τα γεγονότα στις ΗΠΑ και τη επέτειο της δολοφονίας του Ρόμπερτ Κέννεντυ (6 Ιουνίου 1968), έρχεται επίσης να μας θυμίσει πάλι τον Άγγελο Ελεφάντη, 12 χρόνια μετά τον θάνατό του (29 Μαΐου 2008), ως ένας ακόμη μικρός φόρος τιμής για τον άνθρωπο, τις ιδέες του, τα γραπτά και τα έργα του.
   
 
Robert F. Kennedy Speeches: Remarks at the University of Kansas (ολόκληρη η ομιλία απομαγνητοφωνημένη - στο ίδρυμα John F. Kennedy Presidential Library and Museum)

 

Άγγελου Ελεφάντη: «Πέρα από τη μεγέθυνση» (στον ψηφιοποιημένο Πολίτη - Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας /ΑΣΚΙ)

Λόγος για την ερχόμενη, την πραγματικά μεγάλη κρίση: Ο Πολίτης Άγγελος Ελεφάντης (1936 - 29 Μαΐου 2008)

 

Alex Kotch: Στη χώρα των βαρόνων ληστών άλλοτε, των αναρχο-καπιταλιστών τώρα - Πώς ο πιο βαθύς καρκίνος διαδίδεται σε πανεπιστήμια, κοινοβούλια, κυβερνητικούς θεσμούς 
  

Η αυτοκριτική του ΣΥΡΙΖΑ

Οι 84 σελίδες που έγραψαν οι Γιάννης Δραγασάκης, Θοδωρής Δρίτσας και Αριστείδης Μπαλτάς ως σχεδίασμα απολογισμού (ή αυτοκριτικής) του ΣΥΡΙΖΑ για τα πεπραγμένα την επταετίας 2012-2019 ερμηνεύτηκαν στον Τύπο ποικιλοτρόπως. Όμως πολλοί ενδιαφέρθηκαν - και τους άσκησαν κριτική - κυρίως για τα γραφόμενα που ενδιαφέρουν την λεγόμενη επικοινωνιακή χρήση των συμβαινόντων. Παραδείγματος χάρη: Από όσα γράφονται στον απολογισμό για τις ευθύνες του κ. Γιάνη Βαρουφάκη, οι σχολιαστές συμπέραναν ότι οι 3 συγγραφείς (και το κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ) τον αντιμετωπίζουν ως «βασικό υπεύθυνο των όσων ακολούθησαν μέχρι τον Ιούλιο του 2015». Μετά από αυτό, και εάν μείνεις μόνον σ' αυτό, είναι εύκολο να εικάσεις ότι ο ΣΥΡΙΖΑ επιχειρεί να κάνει τον Βαρουφάκη αποδιοπομπαίο τράγο.

Υπάρχει και αυτό. Αλλά είναι το κρίσιμο και ουσιώδες; Και γράφουν μόνον αυτό οι τρεις συγγραφείς; Όχι. Στο 84σέλιδο παραδέχονται

«την απουσία προετοιμασίας του ΣΥΡΙΖΑ ενόψει των κυβερνητικών καθηκόντων που ανέλαβε το 2015» και ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δεν είχε επακριβή εικόνα για την κατάσταση στον μηχανισμό του κράτους, στο χρηματοπιστωτικό σύστημα και στα ΜΜΕ. Γράφουν επίσης ότι «είχαν παραγνωριστεί οι πραγματικές συνθήκες»· πιο συγκεκριμένα, ομολογούν ότι ο ΣΥΡΙΖΑ, ήδη ως αντιπολίτευση, κακώς δεν είχε αντιληφθεί πως εάν η Ελλάδα επιχειρούσε να ασκήσει «εκβιασμό» χρησιμοποιώντας το φόβητρο της ελληνικής χρεοκοπίας, αυτό θα δεν φόβιζε τους Ευρωπαίους εταίρους μας, διότι μετά το 2012 είχαν θωρακιστεί έναντι ενός πιθανού πιστωτικού επεισοδίου.

Από τέτοιες επισημάνσεις, αβίαστα συμπεραίνει κανείς αυτό που είναι η πραγματικότητα, παρόλο που δεν την κατονομάζουν ρητά οι συγγραφείς του απολογισμού: Ο Γιάνης Βαρουφάκης επιλέχτηκε τον Ιανουάριο του 2015 για το Υπουργείο Οικονομικών προκειμένου να εφαρμόσει, ως «εργολαβία», μια ειλημμένη πολιτική εξαρχής στρατηγικά εσφαλμένη, καταδικασμένη σε αποτυχία, διότι βασιζόταν σε παραπλανητικές εικασίες και σε λάθος δεδομένα. Το πιο ουσιώδες είναι αυτό. Και δεν αλλάζει τίποτε στο συμπέρασμα περί προειλημμένης πολιτικής η απάντηση Βαρουφάκη, με την οποία - και αυτός - επιχειρεί να ενισχύσει την πλασματική εντύπωση ότι όλα κρίθηκαν στο πρώτο εξάμηνο του 2015, επί κυβερνήσεως ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, και ιδίως στα γεγονότα που συνέβησαν λίγο πρίν και αμέσως μετά το καλοκαιρινό δημοψήφισμα. Πράγμα που άρπαξε αμέσως ως χρήσιμο επιχείρημα ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης. Δεν τον βολεύει το επιχείρημα ότι η «ζημιά» έγινε το 2015 και όχι το 2011, το 2012 ή το 2014; Επίσης, χρησιμοποίησε αμέσως το επιχείρημα για το πρωτογενές πλεόνασμα, ως εργαλείο για να αντλήσει συναίνεση και «από αριστερά» σε μειώσεις φορολογίας των ευκατάστατων.