Τί πράγμα θέλει να ανασυγκροτήσει η Νέα Δημοκρατία;

Ο πρώην υπουργός Οικονομικών Ευκλείδης Τσακαλώτος δημοσίευσε ένα ενδιαφέρον άρθρο με τίτλο «Οι αντιφάσεις στην ανασυγκρότηση του ελληνικού αστισμού» (Εφημερίδα των Συντακτών, 11.12.20121). Eίναι κατά κάποιο τρόπο συνέχεια προηγούμενης αρθρογραφίας του στον Οικονομικό Ταχυδρόμο τον Νοέμβριο του 2021, γραμμένης με πιο «τεχνικό» ύφος του οικονομικού επιστήμονα, στην οποία  εξέθετε τις αντιφάσεις του νεοφιλελεύθερου εγχειρήματος και πειστικά έδειχνε πώς «οι τάσεις των βασικών μακροοικονομικών μεγεθών υπονομεύουν τις κυβερνήσεις που ακολουθούν αυτή την πεπατημένη». Αφετηρία του τωρινού άρθρου στην Εφημερίδα των Συντακτών, είναι η εξής:

«Βασικοί πυλώνες του οικονομικού αφηγήματος της κυβέρνησης της Ν.Δ. δεν ισχύουν. Οι μειώσεις φόρων, είτε στις ανώτατες κλίμακες στον φόρο εισοδήματος είτε επί των κερδών, δεν αυξάνουν τις επενδύσεις, η άνοδος των μισθών δεν ακολουθεί πια την, έστω και ανιαρή, αύξηση της παραγωγικότητας, τα μεσαία στρώματα συμπιέζονται παντού».

Η παραπάνω εκτίμηση ισχύει, άν και χρειάζεται κάποιο χρόνο για να την επιβεβαιώσει η πραγματικότητα. Στο βραχυπρόθεσμο χρόνο δεν φαίνεται η αξιοπιστία της. Τέτοιες πολιτικές, όπως της ΝΔ τώρα αλλά και στην περίοδο 2004-2009, συνήθως ωθούν πρώτα μια εθνική οικονομία σε ένα ιδιαίτερα βίαιο boom and bust: Αρχικά υπερδιογκωμένη φούσκα, μετά απότομο σκάσιμό της. Μόνον μετά το σκάσιμο της φούσκας αποκαλύπτεται πόσο μακριά από σχετικά διατηρήσιμη μεγέθυνση ή από κάποιου είδους σταθερότητα και «ομαλότητα» της οικονομικής πορείας οδηγούν πολιτικές σαν της ΝΔ. 

Αριστείδης Μπαλτάς: Μιχάλης Παπαγιαννάκης - εκ του πλαγίου

© Η Αυγή - Αριστείδης Μπαλτάς: Μιχάλης Παπαγιαννάκης - εκ του πλαγίου, 1.6.2020
  

Ο Αριστείδης Μπαλτάς, με την ευθυκρισία που προσφέρει η απόσταση του χρόνου, επαναξιολογεί εν συντομία την πολιτική κληρονομιά που άφησε ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης. Από τα πρώτα, τα συνθετικά και δημιουργικά χρόνια του περιοδικού Ο Πολίτης στις δεκαετίες του 1970 και 1980, χρόνια προαγωγής της πολιτικής παιδείας, μέχρι τις αδιαφανείς, συσκοτιστικές δεκαετίες 1990-2000, με τα ιδεολογήματα που έκαναν άγονο κάθε σπόρο πολιτικής, ένθεν κακείθεν. Ποιός θυμάται τώρα, και θεωρεί σοβαρά πράγματα, τις τότε διαμάχες για σύμβολα και για δόγματα, εκείνα τα πέτρινα χρόνια των ιδεολογημάτων χωρίς ίχνος προγραμματικής πολιτικής; Και - εκτός εκείνου του πολιτικού προσωπικού που το θυμάται καλά και το επαναλαμβάνει κάθε τόσο ως νέα κωμωδία - ποιός θυμάται, επίσης, το «βρώμικο 89»; Και πώς το θυμούνται, όσοι το θυμούνται; Και πόσοι τολμούν να κάνουν τους λογαριασμούς τους με εκείνο το άγονο παρελθόν, όπως κάνει ο Α. Μπαλτάς; Πόσοι αναγνωρίζουν, ή έστω εξετάζουν και το ξανασκέφτονται, πότε-πού-ποιοί νίκησαν, ποιοί ηττήθηκαν εκείνη την εποχή; Πόσοι αναγνωρίζουν σήμερα, ποιοί παραγνωρισμένοι και ηττημένοι είναι ακριβώς εκείνοι που πρόβλεψαν έγκαιρα το ελληνικό ναυάγιο του 2008-2010, έχοντας συνειδητοποιήσει μέσα τους βαθιά, ότι η δήθεν ισχυρή Ελλάδα του 2004 θα αποδειχτεί σε λίγα χρόνια παραλλαγή αποτυχημένου κράτους; Ελάχιστοι, δυστυχώς. Ελάχιστοι από τους «από δω», ελάχιστοι από τους «από εκεί», ελάχιστοι κι από όσους είναι «ανάμεσα» ή στέκονται «απέξω».
Πώς μάς φαίνονται τώρα όλα εκείνα, εν μέσω των πολλαπλών κρίσεων; Πώς θα φαίνονται αύριο, όταν και άλλοι πολλοί, ποικίλων ιδεολογικών και πολιτικών αποχρώσεων, ίσως συνειδητοποιήσουν (πολύ αργά, αλλά ακόμη κι έτσι είναι προτιμότερο από το ποτέ), ότι δεν υπάρχει μηχανή του χρόνου, ούτε άλλος τρόπος επιστροφής στο χθες;

Γ. Ρ.

 

Πρώτοι καιροί του περιοδικού «Ο Πολίτης». Άγγελος Ελεφάντης από τότε και μέχρι τέλους. Δίπλα του από την αρχή ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης. Φίλος του στενός από το Παρίσι. Παρά τις αμοιβαία αποδεκτές διαφωνίες. Ιδεολογικές θα τις έλεγα. Ο Άγγελος, «κομμουνιστής της ανανέωσης», ο Μιχάλης, «αριστερός σοσιαλιστής». Επίσης της ανανέωσης. Και επ’ ουδενί «σοσιαλδημοκράτης». Με τις συνδηλώσεις που εξακολουθεί να φέρει ο όρος από τότε. Κοινός τόπος η «ανανέωση» της Αριστεράς. Παρά την ασάφεια του όρου και μολονότι αυτός δεν άρεσε τότε σε αρκετούς. Γιατί φαινόταν να παραπέμπει σε αναπαλαίωση μνημείου και σε δοξαστικό μιας απροσδιόριστης «νεότητας». Γιατί ο όρος κάλυπτε και δεν αναδείκνυε τα ζητήματα της κομμουνιστικής και της αριστερής παράδοσης που όφειλαν να τεθούν αυτοκριτικά σε ριζική επανέξεταση. Σε σχέση, π.χ., με την πορεία τού «διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος», όπως λεγόταν τότε, και με τις εξελίξεις στη Σοβιετική Ένωση και στα «καθεστώτα σοβιετικού τύπου», όπως επίσης λέγονταν τότε. 

Novartis: Το σκάνδαλο πέθανε και ενταφιάστηκε, ζήτω το μετα-σκάνδαλο, να 'ναι καλά και τα κορόιδα

του Δημήτρη Κ. Ψυχογιού
 

© in.gr - Δημήτρης Κ. Ψυχογιός: Η υγεία των κορόιδων, 6.11.2019

  

«Τα κόμματα έχουν κλειστεί σε πύργο - γυάλινο, για να μπορούμε να παρακολουθούμε τις κονταρομαχίες τους, να χειροκροτούμε και να ψηφίζουμε», γράφει ο Δ. Ψυχογιός. 

Aς δούμε τη μεγάλη εικόνα: Όλη η αδιαφάνεια βυζαντινού τύπου με τις ανακριτικές και δικαστικές δολοπλοκίες για την υπόθεση Novartis, με τους λεγόμενους Ρασπούτιν, με τους πολιτικά αταίριστους εταίρους τους και με τους πολιτικά ομοαίματους (αλλά από άλλη παρέα) άσπονδους εχθρούς τους, πού κατέληξε στην πράξη; Στο να ξεχαστεί και να ξεπλυθεί, νομικά και πολιτικά, το ίδιο το ζήτημα, δηλαδή η καταλήστευση των ασφαλιστικών ταμείων, του Δημοσίου και όχι μόνον, μέσω της κατευθυνόμενης συνταγογράφησης και της υπερτιμολόγησης των φαρμάκων, και να συζητάμε μόνον για το μετα-ζήτημα. Το «σκάνδαλο» απέθανε και ετάφη, όμως στην περίκλειστη αλλά γυάλινη πολιτική σκηνή ζει και βασιλεύει το μετα-σκάνδαλο: Συζητούν μόνον εάν οι «Ρασπούτιν» και οι συνεργάτες τους στοχοποίησαν άδικα πολιτικούς ως χρηματιζόμενους από την φαρμακευτική εταιρία.

Τέτοια έργα τα ξαναείδαμε. Το φινάλε της κωμοτραγωδίας Novartis θυμίζει την πολιτική θύελλα περί «μαστρωπών»-ολιγαρχών στα ΜΜΕ που προκάλεσαν την περίοδο 2004-2007 οι τότε κυβερνώντες (για την ακρίβεια, τους ολιγάρχες τους αποκαλούσαν «νταβατζήδες»), η οποία, αντί για ξήλωμα των «μαστρωπών» και για ένα τέλος της μαστρωπείας, συνέβαλε, στην πράξη, στην πλήρη ασυδοσία τους. Άραγε, κατά λάθος συνέβη; Θριάμβευσε η ετερογονία των σκοπών, ή κάτι άλλο; Πάντως, κάπως έτσι, φτάσαμε στη σημερινή πραγματικότητα των ελληνικών μέσων ενημέρωσης. Κι όποιος δεν καταλαβαίνει, δεν ξέρει πού πατά και πού πηγαίνει...

Και τί θα γίνει άραγε τώρα με την Novartis, με το σκάνδαλο, με το μετα-σκάνδαλο και με τα νέα κοινοβουλευτικά δικαστήρια δι' αναψυχήν των κορόιδων; Χρησιμοποιώντας τα λόγια του Φρίντριχ Σίλλερ στο δράμα Η Συνωμοσία του Φιέσκο στη Γένοβα, «ο Μαύρος την τέλειωσε την δουλειά του» - εάν το διέπραξε κατά λάθος ή σκόπιμα είναι ερώτημα που δεν έχει και πολλή σημασία. Όπως κι άν έγινε, «ο Μαύρος τώρα μπορεί να φύγει».* Και έτσι, κανείς δεν θα ασχοληθεί ξανά με το τί γινόταν (και τί γίνεται) στο κύκλωμα του φαρμάκου. 

Γ. Ρ.

   
Έχει επιστημολογικό, ίσως και οντολογικό ενδιαφέρον, το ότι η βουλή δεν θα ασχοληθεί με το «σκάνδαλο Novartis» αλλά με το αν υπάρχει και ποιοι κατασκεύασαν σκάνδαλο που ίσως δεν υπάρχει. Όπως λέμε μετα-θεωρίες τις θεωρίες που μελετούν θεωρίες, εδώ έχουμε μετα-σκάνδαλο που το μελετά προ-ανακριτική επιτροπή – αυτό δεν έχει ξαναγίνει. Το τέλος του έργου το ξέρουμε όμως: η νεοδημοκρατική πλειοψηφία θα συντάξει το πόρισμά της, η συριζαϊκή μειοψηφία το δικό της, οι υπόλοιποι θα αποχωρήσουν διακριτικά ένας-ένας – πλην του ΚΙΝΑΛ μάλλον, που θα συνεισφέρει υποσημειώσεις στο πόρισμα της ΝΔ πριν το υπερψηφίσει.

Αφού έτσι έχουν τα πράγματα, τι νόημα έχει αν στη Επιτροπή θα μετέχουν ή όχι οι αξιότιμοι κκ Πολάκης και Τζανακόπουλος; Οι ίδιοι μπορούν να βρουν άλλες αφορμές να δίνουν παραστάσεις και ο ΣΥΡΙΖΑ άλλα θέματα ώστε να μπορεί να κραυγάζει ο κ. Ραγκούσης - με όλο το πάθος του προσήλυτου που πρέπει να πείσει τη νέα εκκλησία του για την ειλικρίνεια της πίστεώς του - ότι μας κυβερνά χούντα. Μόνο ο κ. Παπαγγελόπουλος αγωνιά: κινδυνεύει οι εξ αίματος συγγενείς του να τον παραπέμψουν σε δίκη – αλλά τέτοια είναι η πολιτική, κυριαρχούν αχάριστοι και εκδικητικοί συνωμότες, μαθαίνει στα γεράματά του ο αγνός ιδεολόγος.
Όλα είναι άριστα στον καλύτερο δυνατό κόσμο: κόμματα και πρόσωπα γράφουν πόντους για τις δημοσκοπήσεις ελπίζοντας ότι θα γίνουν ψήφοι στις εκλογές.

* Friedrich Schiller: «The Mohr hat seine Arbeit getan, der Mohr kann gehen»

Όλγα Τοκάρτσουκ

«Τα βιβλία μου δεν είναι «πολιτικά», με την έννοια δηλαδή ότι σε αυτά δεν απαιτώ κάτι πολιτικό. Περιγράφουν πραγματικά τη ζωή. Όταν παρατηρούμε όμως την ανθρώπινη ζωή, συνειδητοποιούμε ότι η πολιτική διεισδύει παντού [...] 

[...] Γράφω βιβλία για να διευρύνω το μυαλό των ανθρώπων. Για να δείξω μία νέα οπτική γωνία. Για να κατανοήσουν οι άνθρωποι ότι αυτό που θεωρούν προφανές δεν είναι τόσο προφανές. Κάποιος άνθρωπος μπορεί να δει μία κατάσταση από μία άλλη οπτική γωνία και να ανακαλύψει ξαφνικά άλλες έννοιες και άλλα επίπεδα. Για αυτό υπάρχει η λογοτεχνία. Για να μπορέσουμε να διευρύνουμε τη συνείδησή μας και την ικανότητα μας να ερμηνεύουμε τη ζωή [...]  

[...] «Ζούμε σε μία περίοδο αλλαγής προτύπων. Το πρότυπο που είχαμε ως τώρα μας ήταν αρκετό. Αλλά σήμερα αυτό αλλάζει και δεν μπορούμε να βρούμε κανένα υποκατάστατο, για να εντάξουμε την ύπαρξή μας. Οι θρησκείες μάς υπονομεύουν μπροστά στα μάτια μας. Είτε γίνονται φονταμενταλιστικές είτε είναι πολύ περιορισμένες και δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν στο μέγεθος του κόσμου. Οι άνθρωποι δεν έχουν στήριγμα [...]

Το δάσος του Αμαζονίου καίγεται· για να βρείτε ποιοί φταίνε, ψάξτε και στον ανεπτυγμένο κόσμο

της Φριντερίκε Χάουπτ 
 
© Frankfurter Allgemeine Zeitung - Friederike Haupt: Der Wald brennt auch unseretwegen

Ein Kommentar von 25.08.2019

 

Εμείς, στις χώρες της ανεπτυγμένης Δύσης, θεωρούμε φυσιολογικό να πληρώνουμε για να αγοράζουμε από άλλες χώρες χρυσό, φυσικό αέριο κι ένα σωρό άλλες πρώτες ύλες που θεωρούμε αλληλένδετες με την ευημερία μας. Όμως, νομίζουμε ότι το οξυγόνο μάς χαρίζεται ή είναι εγγυημένο και δωρεάν, χωρίς δική μας προσπάθεια. Ψευδαίσθηση. Πολύ βολική για τον ανεπτυγμένο κόσμο. «Άλλοι» πληρώνουν το κόστος γι' αυτό το αγαθό, που εδώ θεωρείται δωρεάν και δεδομένο. 

Αλλάζουν όμως οι καιροί: Αυτοί οι «άλλοι» δεν θέλουν πια να πληρώνουν ξένο λογαριασμό. Τούτο το αγαθό, το οξυγόνο, αρχίζει να γίνεται μή δεδομένο, και κατά κάποιο τρόπο περιζήτητο ή σπάνιο. Μήπως το οξυγόνο θ' αρχίσει σιγά-σιγά να μοιάζει με κάποια άλλα λιγότερο διαδεδομένα στοιχεία της φύσης; Λόγου χάρη, με το λίθιο ή με τις σπάνιες γαίες; Ευτυχώς, κατ΄ εξαίρεση για το οξυγόνο, υπάρχει και άλλη λύση άν δεν θέλουμε να το αγοράζουμε από αλλού: Tο δικό μας οξυγόνο μπορούμε να το παράγουμε και μόνοι μας - δηλαδή να μάς το δίνουν τα φυτά μας, ως (παρα)προϊόν της φωτοσύνθεσης· αρκεί λοιπόν να αναδασώσουμε τον Δυτικό κόσμο. Ωστόσο είναι κι αυτό ένα εγχείρημα που θα κοστίσει κάμποσο, και όχι μόνον σε χρήμα.

 

Είναι σαν εικόνα που φιλοτεχνεί με λόγια η Γκρέτα Τούνμπεργκ για να μας προκαλέσει ένα σοκ προκειμένου να ευαισθητοποιηθούμε για την αλλαγή του κλίματος. Αλλά δεν είναι ρητορικό σχήμα· εδώ, είναι πραγματικά τροπικά δάση που καίγονται. Αυτό που βλέπουμε είναι σκληρό: Βλέπουμε να καταστρέφεται κάτι που θεωρούμε σίγουρο, δεδομένο, και την ύπαρξή του διασφαλισμένη δια παντός. Το βλέπουμε όπως βλέπουμε πνεύμονες μαύρους σαν πίσσα πάνω στα πακέτα των τσιγάρων. Μπορούμε, πάντως, να κάνουμε μια προσπάθεια να μην το σκεφτόμαστε. Ή μπορούμε να πούμε: Δεν είναι δα και τόσο κακό. Αλλά είναι. 

© NASA

Δύο λόγοι για να ψηφίσει κανείς ΣΥΡΙΖΑ. Χωρίς ψευδαισθήσεις, με σφιγμένα τα δόντια και βρίζοντας

1. Αντίθετα με τα θρυλούμενα, η πιθανότατη πλέον επιστροφή στην εξουσία της ΝΔ δεν θα φέρει αυτά που πολλοί ειλικρινώς φοβούνται και άλλοι προβάλλουν ως φόβητρο. Γράφαμε αμέσως μετά τις ευρωεκλογές:

Για το τί μας περιμένει με την πιθανή πλέον επιστροφή της «όλης» ΝΔ στην εξουσία, άς κοιτάξουμε την εποχή Σαμαρά (2012-2015) και θα καταλάβουμε πολλά. Δεν θα διαφέρει. Όπως, αντίστοιχα, δεν διέφερε ουσιαστικά η εποχή Κώστα Καραμανλή (2004-2009) από την εποχή του «όλου» ΠΑΣΟΚ, 1981-1989 [...] Στο νέο τσίρκο που έρχεται τώρα στην πόλη μας θα δούμε και πολλά άλλα χιλιοπαιγμένα νούμερα, γιατί δεν υπάρχουν δυνάμεις που θα έκαναν να διαφέρει σε κάτι ουσιαστικό από το παρελθόν η επερχόμενη δεξιά διακυβέρνηση. Η ίδια ορμή που ανέβασε τον ΣΥΡΙΖΑ στα τραγικά, βαριά και ασήκωτα «αντιμνημονιακά» χρόνια, γίνεται τώρα αντι-ΣΥΡΙΖΑϊκή ελαφρά φαρσοκωμωδία. Τώρα ανεβάζει τη ΝΔ ως Χαλίφη στη θέση του Χαλίφη ενός κράτους που λαφυραγωγείται από εναλλασσόμενες παρεοκρατίες.

Αυτό είναι το πιο σημαντικό επιχείρημα για να μη ψηφίσει κανείς ΝΔ στις κοινοβουλευτικές εκλογές της 7ης Ιουλίου. Όχι η υποτιθέμενη στροφή προς την κλασική, αγγλοσαξωνικού τύπου, νεοφιλελεύθερη άβυσσο. Στα μέρη μας η οδός της απωλείας ακολουθεί άλλη διαδρομή· αλλά αυτό δεν την κάνει λιγότερο καταστροφική και επώδυνη.
Να ψηφίσει όμως ΣΥΡΙΖΑ; Γιατί; Διέφερε ουσιαστικά και στην πράξη το αταίριαστο κυβερνητικό υβρίδιο Τσίπρα-Καμένου από το άλλο υβριδικό σχήμα, την κυβέρνηση Σαμαρά-Βενιζέλου, αλλά και από την πιο καθαρόαιμη των καθαρόαιμων κυβερνήσεων της «όλης» ΝΔ, την διακυβέρνηση Κώστα Καραμανλή 2004-2009; Και σε τί διέφερε;

Διέφερε στο γεγονός ότι άσκησε επανορθωτική πολιτική, ισχνή έστω. Επανορθώνοντας ακόμη και μερικές από τις συνέπειες της πρότερης δράσης του ίδιου του ΣΥΡΙΖΑ, άν και ποτέ δεν το ομολόγησε. Οι κυριότερες επιτυχείς και καλοδεχούμενες κυβερνητικές δράσεις του κόμματος της Αριστεράς «που μας έλαχε» ήταν τρεις. Και οι τρεις ήταν απολύτως εξαναγκασμένες και εντελώς επανορθωτικής φύσης, αλλά απτές: 

- Η σχετική δημοσιονομική σταθεροποίηση μετά την ευτυχή κωλοτούμπα του Ιουλίου 2015. Το γεγονός ότι επιτεύχθηκε με υπερφορολόγηση μερικών από τα μεσαία κοινωνικά στρώματα είναι το δυσάρεστο αλλά αναπόφευκτο επακόλουθο της προηγούμενης υποφορολόγησης τους επί δεκαετίες, δηλαδή μιας ηθελημένης πολιτικής επιλογής. Και πέρα από το ζήτημα εάν, υπό τον σημερινό διεθνή καταμερισμό εργασίας, είναι βιώσιμη μια οικονομία και μια κοινωνία με ποσοστά «αυτοαπασχολούμενων» όπως τα ελληνικά, εκείνη η πολιτική επιλογή ήταν μια από τις βασικές αιτίες της δημοσιονομικής κατάρρευσης, κυρίως όμως των μονίμως κάκιστων δεικτών κοινωνικής ανισότητας στην Ελλάδα. Και πάει πολύ οι ένοχοι να παριστάνουν τώρα τους κατήγορους.

- Φυσικά, το ίδιο το γεγονός ότι προτίμησε την κωλοτούμπα, ενώ, αλλού, οι Brexiters προτίμησαν να βουτήξουν στον βάλτο που δημιούργησαν οι ίδιοι με δικά τους απόνερα, και μένουν εκεί κολλημένοι εδώ και τρία χρόνια. 

- Τέλος η ορθολογική, κατά το δυνατόν δίκαια και για τις δύο πλευρές, αλλά κυρίως σύμφωνη με τη γεωπολιτική πραγματικότητα, επίλυση του Μακεδονικού. Άς θυμόμαστε ότι με ευθύνη τόσο της ΝΔ όσο και του ΠΑΣΟΚ έμεινε άλυτο όταν οι συνθήκες ήταν πιο ευνοϊκές για πιο καλή διπλωματική λύση· και με το πέρασμα του χρόνου η ελληνική θέση αποδυναμωνόταν όλο και περισσότερο, σε πείσμα των ανεδαφικών εικασιών θερμοκέφαλων και πολιτικάντηδων.

Με την διαφαινόμενη επιστροφή της «όλης» ΝΔ στην εξουσία (βλ. και ομιλία Κ. Καραμανλή στη Θεσσαλονίκη), μαζί με όλα τα παραδοσιακά κοινωνικά της στηρίγματα που συνδιαμόρφωσαν το μεταπολιτευτικό κομματικό μας σύστημα, είναι εντελώς αμφίβολο ότι θα υπάρξουν άλλες τέτοιες, ισχνές έστω, κυβερνητικές δράσεις, επανορθωτικές μιας καταστροφικής πολιτικής δεκαετιών.

Ελληνική πολιτική ως μέρος της ευρωπαϊκής - η μεγάλη εικόνα: Υπάρχει σοβαρό πρόβλημα. Απόκλιση

Καθώς βαδίζουμε προς τις πρόωρες εθνικές εκλογές που πυροδοτήθηκαν από το αποτέλεσμα των ευρωπαϊκών και αυτοδιοικητικών εκλογών, η εμπλοκή με τις γνώριμες επαρχιώτικες καφενειακές συζητήσεις, ο σχολιασμός των τελευταίων ημερών ρουσφετολογίας (που μας είναι τόσο οικείες από πάμπολλες περιπτώσεις προηγούμενων κυβερνήσεων) ή μια καταφυγή στην ψευδή συνείδηση των ιδεολογημάτων, είναι ο πιο χαμένος χρόνος. Αξίζει, πρώτα-πρώτα, να προσέξουμε τη μεγάλη εικόνα και τους αδιάψευστους αριθμούς στα εκλογικά αποτελέσματα των χωρών της ΕΕ: Έχουμε σοβαρό πρόβλημα. Ως χώρα, έχουμε και πάλι πρόβλημα πολιτικής απόκλισης από την τωρινή επικρατούσα τάση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αποκλίνει η Ελλάδα, η Ιταλία και μερικές χώρες της πρώην Ανατολικής Ευρώπης.
Στα εκλογικά σώματα Ιταλίας και Ελλάδας, και με κάπως διαφορετικό τρόπο στους εκλογείς μερικών χωρών της πρώην Ανατολικής Ευρώπης, αναπτύσσονται μορφές «κυκλοφορίας» αντίστροφες με αυτές που είδαμε στον «πυρήνα» της ΕΕ (Γαλλία + Γερμανία + Χώρες Μπενελούξ), στις χώρες της Ιβηρικής χερσονήσου, στην Ιρλανδία, στις Σκανδιναβικές χώρες, καθώς επίσης στις τρείς Βαλτικές χώρες.
Μια ακόμη επιβεβαίωση της επικρατούσας τάσης στην Ευρώπη του 2019 ήρθε από τις κοινοβουλευτικές εκλογές της 5ης Ιουνίου στη Δανία, όπου παρά την άνοδο του πιο δεξιού από τα δύο φιλελεύθερα κόμματα και των Συντηρητικών, το «κόκκινο μπλοκ» (οι πρωτεύσαντες Σοσιαλδημοκράτες, οι Ριζοσπάστες Αριστεροί Φιλελεύθεροι της επιτρόπου και υποψήφιας για την προεδρία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Margrethe Vestager, το Πράσινο «Σοσιαλιστικό Κόμμα του Λαού» και η αριστερή - οικοσοσιαλιστική «Ενωτική Λίστα») «προσπέρασε» με σημαντικά μεγαλύτερη αθροιστική άνοδο και έχει άνετη πλειοψηφία 91 εδρών σε σύνολο 179. Ταυτόχρονα καταποντίστηκε το λαϊκίστικο ακροδεξιό DPP (8,7 % έναντι 21 % το 2015).

Όμως, ειδικά στην Ιταλία και την Ελλάδα, δυνάμεις που μερικοί αποκαλούν (δικαιολογημένα ή όχι δεν έχει σημασία) «αριστερό λαϊκισμό»,  μεταφορτώνουν τώρα στην Δεξιά (Ελλάδα) ή στην Ακροδεξιά (Ιταλία) ένα σημαντικό μέρος των εκλογέων που παρέλαβαν από την «Κεντροαριστερά» στην περίοδο 2010-2015. Πρόκειται για κινήσεις που έχουν αναλογίες αλλά δεν ταυτίζονται. Διότι ούτε ο ΣΥΡΙΖΑ (είτε ο τωρινός είτε ο παλιός αντιμνημονιακός) είναι ή ήταν ποτέ Κίνημα 5 Αστέρων, ούτε βέβαια η ΝΔ είναι ή ήταν Λέγκα - ούτε καν η ΝΔ επί πρωθυπουργίας Σαμαρά, με τον κ. Μπαλτάκο στο Μαξίμου. Ωστόσο η αναλογία στις κατευθύνσεις της ροής, πριν και τώρα, είναι ολοφάνερη. Επίσης, την ώρα που σχεδόν παντού στην ΕΕ παρατηρείται μεγάλη αύξηση της συμμετοχής πολιτών στην ψηφοφορία για το Ευρωκοινοβούλιο, ιδίως στη συμμετοχή των νέων, βλέπουμε μείωση της συμμετοχής στην Ελλάδα και στην Ιταλία. Ιδίως των νέων.

Luchino Visconti: Ο Γατόπαρδος, μια ιστορία εξουσίας σε εποχή αναβρασμού του Μεσογειακού Νότου,

με την αξέχαστη ερμηνεία του Αλαίν Ντελόν

«Έθνος μικρό και αλαζονικό»[*] σε εκλογικό πυρετό. Σκόρπιες σημειώσεις

Ι.  «Τα δικά μας δικά μας, τα δικά σας πρόβλημά σας» 
Και οι κρατούμενοι - ακόμη και οι καταδικασμένοι για βαριές εγκληματικές πράξεις όπως συμβαίνει στην περίπτωση Κουφοντίνα - (πρέπει να) έχουν τα δικαιώματα που ο νόμος ορίζει. Και είναι δουλειά της δικαστικής εξουσίας να τα εξασφαλίζει, όπως και όλα τα άλλα δικαιώματα άλλων. Το πώς συμβαίνει αυτό, είναι δείκτης του νομικού πολιτισμού μιας χώρας. Βλ. και τη μεγάλη διαφορά νομικού πολιτισμού Αμερικής και Ευρώπης, λόγου χάρη με την θανατική ποινή, την οπλοφορία κτλ. Δουλειά της νομοθετικής εξουσίας, είτε από τα έδρανα της κυβέρνησης είτε της αντιπολίτευσης είναι να νομοθετεί. Και δουλειά της ευρύτερης δημόσιας σφαίρας - στην οποία, άλλωστε, εκτός από τα κάθε λογής μέσα ενημέρωσης και τον λόγο της κοινής γνώμης, ανήκει και η ίδια η δικαστική εξουσία - είναι να κρίνει δημόσια όλα τούτα. Όμως αναπόσπαστο κομμάτι αυτής της δουλειάς είναι και η ικανότητα και η προθυμία όσων δρούν στη συγκεκριμένη δημόσια σφαίρα να ασκούν κριτική και στην ίδια. Δηλαδή στον εαυτό τους.

«Η αστική συνείδηση που έχει γίνει κυνική» (Χάμπερμας) ως προστάτης ατομικών δικαιωμάτων: Ίμπιζα 2017 - μπάμ και σάλος στην Αυστρία. Εκ δεξιών ο «λαδιάρης» αρχηγός του ακροδεξιού FPÖ, μέχρι χθές αντικαγκελάριος της Αυστρίας Heinz-Christian Strache, η δημοσιογράφος που τον παγίδευσε παριστάνοντας τη Ρωσίδα ολιγάρχισσα και ο επί των ρωσικών θεμάτων σύμβουλος του Στράχε Γιόχαν Γκουντένους. Τί ισχύει; Παγίδευσαν τους ακροδεξιούς πολιτικούς για «καλό σκοπό» αλλά με «αθέμιτα» μέσα; Το να διαπραγματεύεσαι τα δημόσια αγαθά της χώρας σου, αλλά «ιδιωτικά», σε ιδιωτικό χώρο, ανήκει στα προστατευόμενα δικαιώματα της ιδιωτικής σφαίρας;

Εθνομηδενίστηκα

της Νόρας Ράλλη

© Εφημερίδα των Συντακτών - Νόρα Ράλλη: Εθνομηδενίστηκα, 27.1.2019

 
«Eίμαι 41 χρόνια βουλευτής!»... Το είπε. Προχθές στη Βουλή. Κι από τότε τόσο μ᾽ έχει τρομοκρατήσει αυτή η φράση (η φράση, όχι ο ίδιος), που σχεδόν δεν μπορώ ούτε κάτι άλλο να σκεφτώ ούτε κάπως αλλιώς να ξεκινήσω (μη σου πω και συνεχίσω).

Ημουν γύρω στα 8. Τετάρτη Δημοτικού. Πολύ μικρή πήγα σχολείο, είχα κερδίσει και χρονιά - κόψε κι αλώνισε, που λέει κι η γιαγιά μου. Ως πρώτη μαθήτρια (μια φορά φυτό, για πάντα φυτό) σε κάποια εθνική γιορτή μού ᾽δωσαν να κρατάω τη σημαία. Σαν τώρα το θυμάμαι... Να τα ποιήματα, να τα τραγούδια, κάτι οι χοροί, κάτι οι λόγοι των επισήμων, ήμουν και μικρή, ήμουν και κοριτσάκι, ήταν και ψηλό το κοντάρι, κουράστηκα. Εκεί προς το τέλος της γιορτής γυρίζω στη μαμά μου και της λέω: «Την κρατάς για λίγο»;. «Αν δεν μπορείς να κρατάς τη σημαία, να μην την παίρνεις ολωσδιόλου».

Αυτό απάντησε και ποτέ δεν το ξέχασα. Η μητέρα μου πολύ νέα έγινε μανούλα. Από αριστερή οικογένεια, που ήρθε στην Αθήνα επί χούντας, για να φύγει ο παππούς εργάτης στη Γερμανία. Τελικά, μείνανε στην πρωτεύουσα. Ακόμα έχει να το λέει η γιαγιά μου που αφήσανε σπίτια και ζώα και χωράφια, για να γίνουν υπηρετικό προσωπικό σε άλλους. Στους «έχοντες».

Κι αυτοί «είχαν». Οσα χρειάζονταν, μια χαρά τα είχαν. Αλλά τότε όλοι έφευγαν εργάτες - κάτι η Κατοχή, κάτι ο Εμφύλιος, δεν τους κράταγαν τα πατρογονικά τους. Στο μυαλό μου, από μικρή, είχα συνδέσει τα χρώματα της σημαίας και την έννοια της «πατρίδας» (όσο μπορούσα να συνδέσω τέτοιες έννοιες τελοσπάντων) με το χωριό. Με την ήμερη φύση, τα ζώα, τα χασίματά μας στο βουνό και να μας ψάχνουν όλοι, τις πίτες της γιαγιάς, τις ιστορίες των παππούδων. Δεν είχα μεγαλώσει με πατριωτικά συνθήματα ή μεγαλοστομίες περί έθνους και ηρώων. Μόνο πως το χωριό μου ήταν το χωριό του Σκουφά της Φιλικής Εταιρείας ήξερα, που καλά καλά Φιλική Εταιρεία τι ήταν δεν ήξερα, αλλά κάπως περήφανη ήμουν γιατί καταλάβαινα πως πολλά διαβασμένος ήταν ο Σκουφάς και με κάτι άλλους διαβασμένους ενώθηκε για να βοηθήσουν ένα λαό, που να μορφωθεί δεν πρόκανε, και αυτό μου έφτανε.

Νικόλος Σκουφάς ο Φιλικός

Άλλο η αισιοδοξία, άλλο η ελπίδα

«Λίγα λόγια ακόμη, για τις διδασκαλίες που δίνουν οδηγίες και μας λένε πώς θα 'πρεπε να είναι ο κόσμος: Γι' αυτά τα πράγματα, η φιλοσοφία έρχεται πάντοτε πολύ αργά. Ως σκέψη για τον κόσμο, εμφανίζεται μόνον σε χρόνο που η πραγματικότητα έχει ολοκληρώσει τη διαδικασία του σχηματισμού της και έχει ήδη συμπληρωθεί. Αυτό που διδάσκει η ιδέα, το δείχνει αναγκαστικά και η ιστορία, διότι το ιδεατό εμφανίζεται απέναντι στο πραγματικό μόνον όταν έχει ωριμάσει η πραγματικότητα· και έχοντας πια συλλάβει την ουσία του, αναδομεί αυτόν τον ίδιο τον πραγματικό κόσμο με τη μορφή μιας πνευματικής επικράτειας. Όταν η φιλοσοφία χρωματίζει με γκρίζο χρώμα πάνω σε γκρίζο φόντο, τότε μια μορφή ζωής έχει γεράσει και ξεπεραστεί· και με το γκρίζο πάνω σε γκρίζο της φιλοσοφίας η μορφή αυτή δεν μπορεί να ανανεωθεί, αλλά μόνον να κατανοήσει τον εαυτό της. Η γλαυξ της Αθηνάς αρχίζει την πτήση της μόνον όταν πέσει το λυκόφως».

Χέγκελ,   Βασικές Αρχές της Φιλοσοφίας του Δικαίου (1820)

Νομίζουμε - ή νομίζαμε μέχρι πρόσφατα - ότι ζούμε σε χώρα όπου η πολιτική διαδραματίζεται πάντα με ένταση, με πυκνές και απότομες αλλαγές και με πάθη· ίσως πιστεύαμε, όπως έλεγε ο ιστορικός Νίκος Σβορώνος, ότι «ο αντιστασιακός χαρακτήρας», μολονότι δεν είναι γνώρισμα του ελληνικού λαού, ωστόσο είναι «γνώρισμα της ελληνικής ιστορίας». Όμως, σε τούτη ακριβώς τη χώρα αναγκάζεται κανείς, περισσότερο από πολλές άλλες, να καταλήξει, από δύο διαφορετικούς δρόμους ταυτόχρονα, σε μια πραγματικά ρεαλιστική προσέγγιση της πολιτικής - χωρίς το απαξιωτικό και συσκοτιστικό νόημα που δίνουν εδώ συχνά στον όρο «ρεαλισμός» - και σε προτίμηση για «ομαλές» λύσεις. 
Αφενός γιατί, όπως παντού στον κόσμο, κανένα μήλο δεν πέφτει από το δέντρο άν δεν ωριμάσει· και άν το ρίξεις με το έτσι θέλω, θα το φας ξινό. Είναι τούτο ακριβώς που έγραψε ο Χέγκελ: Αυτό το σοφό πουλί της Αθηνάς, η κουκουβάγια, αρχίζει την πτήση της πολύ αργά, μόνον αφού πέσει το σούρουπο. Δηλαδή οι κοινωνικές αλλαγές, καλές ή κακές, γίνονται όταν γίνονται, συμβαίνουν, αλλά οι άνθρωποι δεν μπορούν να τις εκβιάσουν με την υποκειμενική βούλησή τους, να τις κάνουν πράξη όπου και όποτε το κρίνουν σκόπιμο. Ούτε και μπορεί κανείς να περιγράψει το πώς και το πότε, παρά μόνον όταν οι εξελίξεις έχουν ήδη πάρει τον ανεπίστρεπτο δρόμο τους. Και όταν οι αλλαγές γίνονται, τότε είναι πολύ αργά για να τις επιταχύνει, να τις σταματήσει ή να αλλάξει την τροχιά τους η βούληση κάποιου «υποκειμενικού παράγοντα».
Όμως, αντίθετα από τη γνώμη του Χέγκελ (και πολλών άλλων), δεν υπάρχει κάποια νομοτέλεια ή εγγενής λογική που κινεί την ιστορία. Και τα συμβαίνοντα στις κοινωνίες δεν τα δημιουργεί κάποιο υποκείμενο με τη συνειδητή του δράση. Αλλά εξίσου δεν έχουν σχέση ούτε με την αλήθεια ούτε με την πραγματική πραγματικότητα (παρά μόνον με την μετα-αλήθεια και με την πλαστή πραγματικότητα), αυτά που διαδίδουν οι μοιρολατρίες και δεισιδαιμονίες όλων των ειδών. Τώρα οι πιο μοντέρνες και σκληρές δεισιδαιμονίες είναι η οικονομίστικη και η πολιτισμική μοιρολατρία, οι νέες μορφές θρησκευτικής πίστης που κηρύσσουν ότι το οικονομικό και πολιτισμικό «σιδερένιο κλουβί» μέσα στο οποίο καταντήσαμε να ζούμε έχει κάγκελα άθραυστα και είναι άφθαρτο και αιώνιο.  
Ισχύει το αντίθετο: Αυτό που προκύπτει κάθε φορά, επηρεάζεται πάρα πολύ - και επωάζεται πολύ καιρό πριν εκδηλωθεί - από την αλληλεπίδραση, επικοινωνία και σύγκρουση μεταξύ ξεχωριστών υποκειμένων, ή οιονεί υποκειμένων, που συνυπάρχουν και συναποτελούν την κοινωνία, είτε πρόκειται για άτομα, είτε για συλλογικά υποκείμενα, όπως κοινωνικές τάξεις και στρώματα, ομάδες ανθρώπων με ιδιαίτερες απόψεις, θεσμικά όργανα ως συμπυκνώσεις και ισορροπήσεις σχέσεων, βουλήσεων και συμφερόντων, ακόμη και οι γενιές που μεγαλώνουν, οι άλλες που είναι στα μισά της ζωής κι αυτές που σιγά-σιγά αποχωρούν κλπ. Τούτη η κρίσιμη αλληλεπίδραση συμβαίνει μέσα σ' αυτό που λέμε «δημόσια σφαίρα».

Άλμπρεχτ Ντύρερ - Μικρή Κουκουβάγια (1505)