Το φυσικό αέριο, οι τιμές, η κερδοσκοπία, η εισβολή στην Ουκρανία, η πανδημία - Τα δεδομένα και οι μύθοι

Ο χρηματιστηριακός δείκτης συμβολαίων αγοράς φυσικού αερίου TTF EU Natural Gas αφορά συμβόλαια αγοράς για τον επόμενο μήνα. Είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης στο Ολλανδικό χρηματιστήριο εμπορευμάτων, μονάδα μέτρησής του είναι το κόστος σε Ευρώ της μονάδας ενέργειας (συγκεριμένα Ευρώ ανά Μεγαβατώρα - €/ MWh) και θεωρείται «ενδεικτικός» για την πορεία των τιμών χονδρικής πώλησης φυσικού αερίου στο χώρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Οι τιμές του χρηματιστηριακού δείκτη συμβολαίων αγοράς TTF στη διάρκεια Νοεμβρίου 2021- Νοεμβρίου 2022 διακυμάνθηκαν ως εξής (σε €/ MWh):

Η χρηματιστηριακή τιμή συμβολαίων αγοράς TTF EU Natural Gas την 23η Νοεμβρίου 2022 κυμαίνεται γύρω στα 125 -130 €/ MWh, δηλαδή είναι στο επίπεδο που βρισκόταν στις αρχές Δεκεμβρίου 2021 (πολύ πρίν την εισβολή στην Ουκρανία, αλλά με δεδομένη την άνοδο λόγω Covid), αλλά και από το τέλος Μαρτίου 2022 έως τον Ιούνιο του 2022, με τον πόλεμο σε πλήρη εξέλιξη. Από τα μέσα Οκτωβρίου 2022 μέχρι σήμερα η χρηματιστηριακή τιμή συμβολαίων αγοράς TTF κινείται στο φάσμα μεταξύ 90 και 125 €/ MWh.
Αμέσως με την έναρξη της εισβολής (δηλαδή στο τέλος Φεβρουαρίου έως τις αρχές Μαρτίου 2022), και πριν την επιβολή κυρώσεων κατά του καθεστώτος στη Ρωσία, η τιμή αυτή κινήθηκε απότομα προς τα άνω και έφθασε μέχρι και ~340 €/ MWh. Μετά έπεσε το ίδιο απότομα  στο επίπεδο των ~ 100 €/ MWh. Στην ίδια τιμή ~340 €/ MWh έφτασε για δεύτερη φορά τον Αύγουστο του 2022. Σε όλη την περίοδο από τον Ιούλιο του 2022 έως τον Οκτώβριο του 2022, με τις αβεβαιότητες γύρω από τους αγωγούς, τους προμηθευτές και τις προμήθειες φυσικού αερίου, η τιμή αυτή παρέμενε ψηλά για μεγάλο χρονικό διάστημα, και μάλιστα πάνω από τα ~ 200 €/ MWh
Σημειωτέον ότι τιμή συμβολαίων αγοράς ~185 €/ MWh καταγράφηκε και πολύ πριν την εισβολή στην Ουκρανία, στην όψιμη περίοδο της πανδημίας Covid (συγκεκριμένα στις 20 Δεκεμβρίου 2021).

Ετιέν Μπαλιμπάρ: Ουκρανία, Μέρος Δεύτερο - Εθνικά κράτη, εθνικισμός, γεωπολιτική, κοσμοπολιτική

© Etienne Balibar: In the War - Nationalism, Imperialism, Cosmopolitics, Commons, 29.06.2022

Μέρος Πρώτο: Ο χαρακτήρας του πολέμου, τί διακυβεύεται στον πόλεμο

  

Έθνη, εθνικά κράτη, εθνικισμοί

Μπορεί να ειπωθεί ότι οι λέξεις «έθνος» («nation») και «εθνικό κράτος» βρίσκονται τώρα πάλι στο κέντρο της πολιτικής συζήτησης και επαναφέρουν το φάσμα της βίας που προκαλεί γενοκτονίες, της μη ανοχής και του αποκλεισμού των «άλλων»· ταυτόχρονα μας αναγκάζουν να ξανασκεφτούμε το εμφανές γεγονός, ότι η σημασία της πολιτικής μορφής «έθνος» και της μορφής «εθνικό κράτος» («nation-form») ως τελικών σημείων αναφοράς για τον προσδιορισμό των δρώντων παραγόντων της ιστορίας, δεν έχει μειωθεί. Η ουκρανική πλευρά σαφώς εμψυχώνεται από το πνεύμα της «εθνικής» («national») ενότητας και αυτονομίας· το πνεύμα αυτό μπορεί να αποκληθεί «εθνικισμός» - δεν υπάρχει άλλος όρος. Ωστόσο, δεν μπορούμε να τον εξισώσουμε, έτσι απλά, με τον ρωσικό «εθνικιστικό» λόγο. Οι λόγοι της μη ισοδυναμίας δεν είναι μόνον η ανισορροπία των δυνάμεων και οι αντισυμμετρικές θέσεις σε σχέση με το διεθνές δίκαιο, το οποίο θεωρεί ιερή και απαραβίαστη την «κυριαρχία» των κρατών στο βαθμό που αυτά είναι διεθνώς αναγνωρισμένα, πράγμα όμως που εξαρτάται από πολλούς μεταβλητούς παράγοντες. Διότι τίθεται επίσης το ζήτημα, σε τί επιμένουν και εστιάζουν πολιτικά οι δύο εμπόλεμοι. Η ρωσική προπαγάνδα, εκμεταλλευόμενη αφενός το πραγματικό γεγονός ότι μερικές εξτρεμιστικές ομάδες έπαιξαν ενεργό ρόλο στην ουκρανική πολιτική μετά την ανεξαρτησία της χώρας, και αφετέρου το φαντασιακό του «Μεγάλου Πολέμου» εναντίον των Εθνικοσοσιαλιστών μετά το 1941, παρουσιάζει την ουκρανική πολιτική τάξη πραγμάτων ως μια αναγέννηση του «Ναζισμού».

Όμως, στην πραγματικότητα, αυτό που επιδεικνύει ολοκληρωτικά χαρακτηριστικά είναι το σημερινό καθεστώς της Ρωσίας· αυτά αρχίζουν από τη βίαιη καταστολή των πολιτικών αντιπάλων και φθάνουν μέχρι την ανάπτυξη ενός αυτοκρατορικού λόγου επικεντρωμένου στην ιστορική αποστολή και στην υπέρτερη αξία του «ρωσικού λαού», τον οποίο παρουσιάζουν ως «ανώτερο λαό», ως «λαό κυρίων».

Ετιέν Μπαλιμπάρ: Εμπλεγμένοι σε πόλεμο - Εθνικισμός, ιμπεριαλισμός και κοσμοπολιτική

© Etienne Balibar: In the War - Nationalism, Imperialism, Cosmopolitics, Commons, 29.06.2022

Μέρος Πρώτο: Ο χαρακτήρας του πολέμου, τί διακυβεύεται στον πόλεμο

Για τα περισσότερα ερωτήματα που θα προσπαθήσω να εξετάσω, ομολογώ ότι δεν έχω έτοιμη απάντηση. Ακόμη χειρότερα: Για πολλά από αυτά, φοβάμαι ότι δεν υπάρχουν έτοιμες απαντήσεις. Ωστόσο, αυτό δεν μπορεί να μας εμποδίσει από το να ψάξουμε για τις απαντήσεις, ούτε, πριν ψάξουμε για απαντήσεις, από το να βρούμε τη σωστή διατύπωση των ίδιων των ερωτημάτων βοηθούμενοι από όλα όσα μπορούμε να μάθουμε και να συζητήσουμε κριτικά. Ο πόλεμος στην Ουκρανία θέτει ερωτήματα που αφορούν και ενδιαφέρουν όλο τον πλανήτη· μας επηρεάζει και θα επηρεάζει όλο και πιο πολύ το παρόν μας, το κοινό μας μέλλον, τη θέση μας στον κόσμο. Η θέση μας απέναντι στον πόλεμο αυτόν δεν μοιάζει με θέση παρατηρητή ουδέτερου ή εξ αποστάσεως. Είμαστε συμμέτοχοι και η έκβαση του θα εξαρτηθεί, εκτός των άλλων, από το πως σκεφτόμαστε και πως πράττουμε. Είμαστε εμπλεγμένοι σε πόλεμο. Είναι αδύνατο να «λιποτακτήσουμε από αυτό τον πόλεμο», όπως έγραψε ο συνάδελφός μου Sandro Mezzadra σε ένα στιβαρό ειρηνιστικό μανιφέστο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει και να συμμετάσχουμε στον πόλεμο μ’ όλους τους τρόπους που προτείνονται τώρα. Μπορεί να έχουμε πολύ περιορισμένες δυνατότητες επιλογών, αλλά δεν πρέπει να το πάρουμε απόφαση ότι είναι μηδενικές. 

Αλλά τι είδους πόλεμος είναι τούτος; Ούτε και γι’ αυτό μπορούμε να μιλήσουμε με απόλυτη βεβαιότητα. Γιατί δεν γνωρίζουμε πλήρως ποιους άλλους χώρους αφορά ο πόλεμος εκτός από τους προφανείς, δηλαδή την περιοχή στην οποία εισέβαλαν ρωσικοί στρατοί τον Φεβρουάριο του 2022 και μερικές γειτονικές ζώνες. Καθώς ο πόλεμος εξελίσσεται και σιγά-σιγά αλλάζει χαρακτήρα, αιωρούνται κρίσιμα ερωτήματα που αφορούν την ένταση του πολέμου και τις πιθανές διαχύσεις του έξω και πέρα από την Ουκρανία, και ίσως ακόμη στον κόσμο όλο. Από αυτό εξαρτώνται και οι εικασίες που μπορούμε να κάνουμε για τις μορφές που μπορεί να πάρει η πολιτική (ως επίσημη πολιτική και ως συλλογική πρακτική) όσο διαρκεί ο πόλεμος και μετά τον πόλεμο (άν πρόκειται να υπάρξει ένα «μετά»). Η διάσημη φράση του Κλαούζεβιτς που επαναλαμβάνεται μέχρι αηδίας, λέει ότι «πόλεμος είναι η συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα». Όμως ένα ακόμη πιο κρίσιμο ερώτημα είναι το εξής: Τι είδους πολιτική μπορεί να συνεχίζεται όσο διαρκεί ο πόλεμος, και πως ο πόλεμος θα μεταμορφώσει τις προϋποθέσεις και το ίδιο το περιεχόμενο της πολιτικής στην εποχή που θα ακολουθήσει;

Ας συζητήσουμε αυτά τα θέματα επικεντρώνοντας σε τρία κύρια σημεία: Πρώτον, «τι εμπλέκεται σε πόλεμο;» ή, αλλιώς, πως προσδιορίζουμε τούτο τον πόλεμο, ποιος είναι ο χαρακτήρας του, ποιους ορισμούς μπορούμε να προτείνουμε γι’ αυτόν; Δεύτερον, πως αυτός ο πόλεμος επαναπροσδιορίζει τη λειτουργία του εθνικισμού και την εξέλιξη της ίδιας της «μορφής εθνικό κράτος»; Τρίτον, πως διαμορφώνει πολιτικούς χώρους σε ένα πλανητικής κλίμακας σύστημα συγκρούσεων και δράσεων;

Γέφυρα στον ποταμό Τέτεριβ, στο Ιβάνκιβ, όπου σταμάτησε η προέλαση των ρωσικών τανκς κοντά στο Κίεβο

Foto: © Eyepress via Reuter, από Insider

Πολιτική Δύση, πολιτισμική Δύση - Προς παλινόρθωση του Παλαιού Καθεστώτος στην εποχή των διακινδυνεύσεων;

Ι. 

Με την ίδια λέξη - «Δύση» - εκφράζονται δύο ανόμοιες έννοιες. Έτσι γίνεται σύγχυση ανάμεσα αφενός (1) στην πολιτική Δύση (the West), η οποία είναι μια όψιμη, πολύ πρόσφατη πολιτική έννοια που γεννήθηκε στον διπολικό - ψυχροπολεμικό κόσμο μετά το τέλος του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου, και αφετέρου (2) στην πολιτισμική και ιστορική Δύση (the Occident), η οποία έχει τις απαρχές της στην κλασική Αθήνα και Ρώμη κι έχει πίσω της μια πολύ μακρά και πολύπλοκη πορεία αναζήτησης του αγαθού και λοξοδρομήσεων προς τη βαρβαρότητα, επιτευγμάτων και οπισθοδρομήσεων, βραδυποριών και επιταχύνσεων, επιστήμης και σκοταδισμού, πολέμου και ειρήνης, αποικιοκρατίας και καταδίκης της αποικιοκρατίας.
Ενδεικτική  για τη διαφορά των δύο εννοιών είναι, π.χ. η θέση της Ρωσίας ή και της ΕΣΣΔ συνολικά στη συνέχεια, η οποία στον μεταπολεμικό κόσμο ήταν το αντίθετο, ο αντίθετος πόλος της πολιτικής Δύσης: Η ΕΣΣΔ ήταν η πολιτική «Ανατολή». Αντίθετα, η Ρωσία  ως αυτοκρατορική δύναμη του 19ου αιώνα, αλλά και η ΕΣΣΔ ως απόπειρα «έμπρακτης εφαρμογής του μαρξισμού», ήταν πάντα βασική συνιστώσα της πολιτισμικής Δύσης σε όλα τα πεδία. Και βέβαια η  Ρωσική Αυτοκρατορία των Τσάρων ήταν ο ένας από τους 3-4 ακρογωνιαίους λίθους της πολιτικής Ευρώπης των Αυτοκρατοριών πριν το 1917 - βλ. το έργο του ιστορικού Έρικ Χομπσμπάουμ.
Εξ άλλου, αυτό που θεωρείται σήμερα ως ολοκληρωμένη φιλελεύθερη δημοκρατία, δηλαδή η αντιπροσωπευτική δημοκρατία με συνταγματικά εγγυημένες ελευθερίες και δικαιώματα καθολικής ισχύος, είναι στην πραγματικότητα πολύ πρόσφατο, και ακόμη ημιτελές, επίτευγμα. Κατακτήθηκε με αγώνες, με δάκρυα, ιδρώτα και αίμα. Ενδεικτικό είναι, ότι μέχρι και σε μεταπολεμικά χρόνια υπήρχαν χώρες, και μάλιστα ευρωπαϊκές, χωρίς δικαίωμα ψήφου για τις γυναίκες. Η μορφή που πήρε, εντελώς πρόσφατα, μια μακρά πορεία απομάκρυνσης από την απολυταρχία που άρχισε στα μέσα στου 19ου Αιώνα, δεν έχει τόσο να κάνει με την πολιτική Δύση, αλλά κυρίως με έναν πολύ πρόσφατο μετασχηματισμό των ηθικο-πολιτικών αξιών εντός της πολιτισμικής Δύσης και με την αποσπασματική και αβέβαιη εξαγωγή του ακόμη και σε χώρες της πολιτισμικής «μη-Δύσης». Αξίζει επίσης να προσεχθεί, ότι ο νομικο-πολιτικός πολιτισμός (δηλαδή ο ιδιαίτερος τρόπος έμπρακτης εφαρμογής αυτής της «φιλελεύθερης δημοκρατίας») όπως επικρατεί σήμερα στην Ευρώπη, έχει σημαντικές διαφορές ακόμη και από τον νομικο-πολιτικό πολιτισμό της «άλλης πολιτικής Δύσης», της πέρα από τον Ατλαντικό. Η ελεύθερη οπλοφορία και η  ποινή του θανάτου στις ΗΠΑ είναι μόνον ακραία συμπτώματα μιας διαφορετικής διαδρομής που ακολούθησε από το 1775 (Αμερικανική Επανάσταση) μέχρι σήμερα, η νεότερη πολιτισμική Δύση, η Αμερικανική, σε σχέση με την παλιά, την ευρωπαϊκή. Σύμφωνα με την σπουδαία πολιτική επιστήμονα στο Χάρβαρντ Τζούντιθ Σκλαρ, ο πολιτικός πολιτισμός των ΗΠΑ στηρίχτηκε εξαρχής σε δύο βάσεις, στη δημοκρατία και στην τυραννία· «η δουλεία είναι το προπατορικό του αμάρτημα», γράφει η Σκλαρ.

O Λεβιάθαν, στο ομώνυμο βιβλίο του Thomas Hobbs

Ο πόλεμος στην Ουκρανία με τα μάτια των «άλλων» - Το μίσος κατά της Ευρώπης συνασπίζει χθεσινούς αντιπάλους

Βλέπουν το καθεστώς τους ως στρατιωτική αυτοκρατορία. Όπως συνηθίζουν όλες οι αυτοκρατορίες στην ιστορία. Η γλώσσα τους μιλά με ιδέες και με ιδεολογίες. Όμως οι αυτοκρατορικοί στρατοί και οι αυτοκρατορικές Αυλές δεν εξοπλίζονται, δεν λειτουργούν, δεν επιτίθενται, δεν κάνουν πολιτική με ιδέες και ιδεολογίες, αλλά, σε τελευταία ανάλυση, με ύλη και ενέργεια. Αυτοκρατορία ορυκτών καυσίμων λένε όλα τα δεδομένα, οι σκληροί αριθμοί που δεν ψεύδονται. Δεν είναι η μόνη αυτοκρατορία σε τούτο τον κόσμο, ούτε η μόνη στρατιωτική, ούτε βέβαια η ισχυρότερη, αλλά η υλική της υπόσταση είναι αυτού του συγκεκριμένου είδους: Στρατιωτική αυτοκρατορία ορυκτών καυσίμων.  

Γιατί λοιπόν προτιμούν αυτήν, γιατί υπερασπίζονται την επιθετικότητά της, οι ανέκαθεν φίλοι των αυτοκρατοριών, αλλά και πολλοί - υποτίθεται - αντίπαλοι των αυτοκρατοριών; «Φιλοïμπεριαλιστές»  μαζί με  «αντιïμπεριαλιστές»; Πώς συμβαίνει αυτό; Έχουν τους λόγους τους. «Είναι οι δικοί μας», λένε καθαρά οι πρώτοι. Οι αυτοκρατορίες πάντα αντλούν υποστήριξη απ' όσους προτάσσουν το γυμνό ίδιο συμφέρον, του «έθνους τους», του κόμματός τους ή της πάρτης τους. Τους άλλους, τους ιδεολόγους, τους οδηγεί η δική τους απαρχαίωση και το έμμονο στερεότυπο του πολιτικού αυτόχειρα: «Ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου». Το κοινό κίνητρο και των δύο είναι η κοινή εχθρότητα προς τη «Δύση» και η απέχθεια για μια Ευρώπη που προσπαθεί - άλλοτε πετυχημένα, άλλοτε όχι - να παύσει να είναι Παλιά Ευρώπη, πεδίο σύγκρουσης ανταγωνιζόμενων εθνικών κρατών ή αυτοκρατοριών. 

Το πρότυπο αυτής της συγκεκριμένης στρατιωτικής αυτοκρατορίας, δηλαδή η παλιά Αυτοκρατορική Ρωσία, ήταν αναπόσπαστο, βασικό μέρος της Παλιάς Ευρώπης των αυτοκρατορικών, μετά των εθνικών κρατών και των δύο μπλοκ του διπολισμού, πότε αντιμαχόμενων σε Πολέμους Παγκόσμιους, πότε ενωμένων σε απολυταρχικές Ιερές Συμμαχίες. Πάντα καταπατώντας τους μικρότερους λαούς.

Η νοσταλγία για εκείνη την Παλιά Ευρώπη και για τον κόσμο της, έναν κόσμο απολυταρχίας, πολέμων, φασισμού, σταλινισμού, πετρελαιοφόρων,  προπαντός αδιαπέραστων συνόρων και εθνικών ανταγωνισμών χωρίς κανένα περιορισμό, η νοσταλγία για την εποχή που το πετρέλαιο ήταν εγγύηση ευημερίας και το δίκαιο του ισχυρότερου αδιαμφισβήτητο «διεθνές δίκαιο», αυτή είναι που ενώνει τους εχθρούς της σημερινής Ευρώπης· ακροδεξιούς απολυταρχικούς, άπληστους συμφεροντολόγους και «αριστερούς» ιδεολόγους χρήσιμους ηλίθιους.

Γ. Ρ.

 

1. Βλαντίμιρ Μοζεγκόφ: Γιατί είμαστε μια στρατιωτική αυτοκρατορία, κληρονόμος της Ρώμης και του Βυζαντίου

© Владимир Можегов:  Россия – военная империя, Vzglyad - Expert Institute for Social Research, 13.3.2022

©  Αναδημοσιευση της ελληνικής μετάφρασης (με μικρές αλλαγές) από το in.gr, 18.5.2022

https://www.in.gr/2022/05/18/world/rosos-analytis-rosia-einai-stratiotiki-aytokratoria-klironomos-tis-romis-kai-tou-vyzantiou/ 

Είμαστε μια στρατιωτική αυτοκρατορία
Απλώς αποδεχτείτε το. Και έτσι για να το πούμε σε όλο τον κόσμο: Ναι, εμείς - η Ρωσία - είμαστε μια στρατιωτική αυτοκρατορία. Είμαστε ένας κόσμος με, πρώτα απ’ όλα, στρατιωτικά νοήματα και αρετές. Εννοιες προστασίας και ανάπτυξης, στρατιωτικής ηθικής, πνευματικής ιεραρχίας.

Η Ρωσία δημιουργήθηκε από πολεμιστές, δημιουργήθηκε από στρατιωτικές νίκες. Δημιουργήθηκε από στρατιωτική ανάπτυξη. Τι να ντρέπεσαι; Τι υπάρχει να κρύψεις; Δεν πρέπει να είμαστε περήφανοι για όλα αυτά, να τα τονίζουμε με κάθε δυνατό τρόπο, να τα προωθούμε; Γιατί μόνο έτσι γεννιούνται, μεγαλώνουν, δυναμώνουν, μόνο έτσι υπάρχουν αληθινές αυτοκρατορίες.

Για τις οποίες στην πρώτη θέση δεν είναι τα οικονομικά και η οικονομία, αλλά η αρχοντιά, η τιμή, η αξιοπρέπεια. Σε αυτές, ο κεντρικός χαρακτήρας είναι ένας πολεμιστής και όχι ένας ολιγάρχης στο σκηνικό της «εξουσίας του λαού», όπως στις σύγχρονες λεγόμενες δημοκρατίες.

Αλλά για κάποιο λόγο, θυμόμαστε ακόμα ότι είμαστε στρατιωτική αυτοκρατορία μόνο στις 9 Μαΐου.

Εμείς, η μεγάλη στρατιωτική αυτοκρατορία, έχουμε μόνο μια μέρα για στρατιωτική υπερηφάνεια, μια στρατιωτική παρέλαση, έναν πανηγυρικό θρίαμβο.

Εξαγωγές: Ρωσία, μια αυτοκρατορία ορυκτών καυσίμων: πετρελαίου,φυσικού αερίου και άνθρακα. Ουκρανία, εξαγωγέας προïόντων σιδήρου και χάλυβα, δημητριακών και φυτικών ελαίων - πηγή © Αλ Τζαζίρα

Ναόμι Κλάιν : Τοξική νοσταλγία - Ο Πούτιν, ο Τραμπ και ο Φλεγόμενος Πλανήτης

Ο πόλεμος αναδομεί τον κόσμο μας. Θα μπορέσουμε να δαμάσουμε αυτή την κατάσταση εκτάκτου ανάγκης και να τη στρέψουμε σε δράσεις για την σωτηρία του κλίματος; Ή θα υπνοβατήσουμε και θα παραδοθούμε, μεγιστοποιώντας την εξόρυξη και χρήση πετρελαίου και φυσικού αερίου, σε ένα τελικό, θανάσιμα καταστροφικό «Gas and Oil Rush»?

Naomi Klein: Toxic Nostalgia, From Putin to Trump to the Trucker Convoys, The Intercept, 1.3.2022

Αναδημοσιεύτηκε στη γερμανική γλώσσα στο: Blätter, τ. 4/2022, σ. 104-112, σε μετάφραση: Karl D. Bredthauer: Naomi Klein: Toxische Nostalgie - Putin, Trump und der brennende Planet

Φαίνεται πως αυτό που παρακινεί τον Βλαντίμιρ Πούτιν είναι η νοσταλγία της αυτοκρατορίας· νοσταλγία, μαζί με την επιθυμία να απαλείψει τη ντροπή της θεραπείας με οικονομικό σοκ, στην οποία υποβλήθηκε η Ρωσία στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Η νοσταλγία του «μεγαλείου» της Αμερικής είναι η μια από τις κινητήριες δυνάμεις που τροφοδοτούν και τώρα με ενέργεια το κίνημα υπό την ηγεσία του Ντόναλντ Τραμπ· νοσταλγία, μαζί με την επιθυμία να μη ντρέπονται και να μην είναι πια υποχρεωμένοι να λογοδοτούν για την κακία που δοξάζουν ως αρετή: Για την White Supremacy (την υπεροχή των λευκών), η οποία στιγμάτισε τις Ηνωμένες Πολιτείες από την ίδρυσή τους και τις στοιχειώνει μέχρι σήμερα. Νοσταλγία είναι και αυτό που εμψυχώνει εκείνους τους Καναδούς φορτηγατζήδες που είχαν καταλάβει την Οτάβα για σχεδόν ένα μήνα· σείοντας τις ερυθρόλευκες σημαίες τους λες και ήταν κατακτητικός στρατός, επικαλούνταν άλλους καιρούς, τότε που όλα ήταν πιο «απλά»: Καιρούς στους οποίους δεν τάραζαν την ήσυχη συνείδησή τους μνήμες για τα νεκρά σώματα παιδιών γηγενών Αμερικανικών φυλών, τα οστά των οποίων ανακαλύπτονται ακόμη και σήμερα στις αυλές εκείνων των ιδρυμάτων προώθησης της γενοκτονίας, που κάποτε τολμούσαν να αυτοαποκαλούνται «σχολεία».[1] 

Δεν πρόκειται για τις ζεστές, παρηγορητικές νοσταλγίες που γεννιούνται από ομιχλώδεις αναμνήσεις ευτυχισμένων στιγμών της παιδικής ηλικίας. Αντιθέτως, εδώ έχουμε να κάνουμε με εκδοχές νοσταλγίας γεμάτες οργή· εκδοχές καταστροφικές, φονικές, που προσκολλώνται σε φανταστικές, ψευδείς μνήμες για περασμένες δόξες, αν και όλα τα δεδομένα αποδεικνύουν ότι τότε, η πραγματικότητα ήταν η ακριβώς αντίθετη.

19 Μαρτίου 2022, το κίνημα για τη σωτηρία του κλίματος «Extinction Rebellion» φόρεσε στο άγαλμα της Marianne, στην Place de la République στο Παρίσι, ένα γιλέκο στα χρώματα της Ουκρανικής σημαίας - κίτρινο και μπλε - με το σύνθημα «Stop oil, Stop war» (Εικόνα: IMAGO / Starface / Blaetter)

Τίμοθι Σνάιντερ: «Ο Θεός είναι Ρώσος» - Ιβάν Ιλίν, ένας ακόμη φιλόσοφος στην υπηρεσία του απολυταρχισμού

Από τον Τσάρο και το 1917 έως το κλεπτοκρατικό κράτος

© Timothy Snyder: “God Is a Russian” , Russian, East European, and Eurasian Studies at the Whitney and Betty MacMillan Center for International and Area Studies, Yale University,
5.4.2018

και © The New York Review

«Η πολιτική είναι η τέχνη του εντοπισμού και της εξουδετέρωσης του εχθρού»

Ιβάν Ιλίν, 1948

Ο Ρώσος κοίταξε τον Σατανά στα μάτια, έβαλε τον Θεό στον καναπέ του ψυχαναλυτή και κατάλαβε ότι το έθνος του μπορούσε να λυτρώσει τον κόσμο. Ένας απελπισμένος Θεός αφηγήθηκε στον Ρώσο μια ιστορία αποτυχίας. Εν αρχή ην ο Λόγος, η αγνότητα και τελειότητα· και ο Λόγος ήταν ο Θεός. Όμως τότε ο Θεός έκανε ένα νεανικό λάθος. Δημιούργησε τον κόσμο για να ολοκληρώσει τον εαυτό Του, αλλά αντίθετα σπίλωσε τον εαυτό Του και κρύφτηκε από εντροπή. Το προπατορικό αμάρτημα ήταν του Θεού, όχι του Αδάμ και της Εύας· ήταν η απελευθέρωση των ατελών. Από τη στιγμή που οι άνθρωποι βρέθηκαν στον κόσμο, κατανόησαν πράγματα και βίωσαν συναισθήματα που δεν μπορούσαν να συντεθούν, ώστε να κάνουν πράξη αυτό που ήθελε να φτιάξει ο Θεός. Κάθε  σκέψη και κάθε πάθος των ανθρώπων ενδυνάμωνε τον έλεγχο που ασκούσε στον κόσμο ο Σατανάς.

Και έτσι ο Ρώσος, που ήταν φιλόσοφος, κατανόησε όλη την ιστορία ως όνειδος, ως αίσχος. Ο κόσμος, από τότε που δημιουργήθηκε, ήταν ένα συνονθύλευμα αποτελούμενο από θραύσματα, από κομμάτια χωρίς νόημα. Όσο περισσότερο προσπαθούσαν οι άνθρωποι να τον κατανοήσουν, τόσο πιο αμαρτωλοί γινόταν. Η σύγχρονη ζωή, με τον πλουραλισμό της και την κοινωνία των πολιτών της, ενίσχυε τα ελαττώματα του κόσμου και κρατούσε τον Θεό στην εξορία. Η μοναδική ελπίδα του Θεού ήταν η εξής: Ένα δίκαιο έθνος να ακολουθήσει έναν ηγέτη, για να δημιουργηθεί μια νέα πολιτική ολότητα, κι έτσι να εκκινήσει μια επανόρθωση του κόσμου, ο οποίος θα μπορούσε ίσως με τη σειρά του να λυτρώσει τον ίδιο τον Θεό. Επειδή η ενοποιητική αρχή του Λόγου είναι το μόνο αγαθόν που υπάρχει στο σύμπαν, κάθε μέσο που θα μπορούσε να επιφέρει την επιστροφή του Λόγου θα ήταν δικαιολογημένο.

Έτσι αυτός ο Ρώσος φιλόσοφος, του οποίου το όνομα ήταν Ιβάν Ιλίν, στο τέλος κατάφερε να φτιάξει με τη φαντασία του έναν ρωσικό χριστιανικό φασισμό. Γεννημένος το 1883, ολοκλήρωσε λίγο πριν από τη Ρωσική Επανάσταση του 1917 τη διατριβή του με θέμα την αποτυχία του Θεού στα εγκόσμια πράγματα. Εκδιώχτηκε από την πατρίδα του το 1922 από τη σοβιετική εξουσία, την οποία ο ίδιος περιφρονούσε, ενστερνίστηκε το εγχείρημα του Μπενίτο Μουσολίνι και ολοκλήρωσε τη συγγραφή ενός άλλου βιβλίου το 1925, μια δικαιολόγηση της βίαιης αντεπανάστασης. Ως πολιτικός πρόσφυγας στη Γερμανία και στην Ελβετία, έγραφε στις δεκαετίες του 1920 και του 1930 για τους Λευκούς Ρώσους που είχαν εγκαταλείψει την πατρίδα τους μετά την ήττα στον Ρωσικό Εμφύλιο Πόλεμο. Στις δεκαετίες του 1940 και του 1950 έγραφε για τους μελλοντικούς Ρώσους που θα έβλεπαν το τέλος της Σοβιετικής εξουσίας. 

Μιχαήλ Νεστερώφ: Ο Στοχαστής (Πορτρέτο του Ιβάν Ιλίν), 1921, Ρωσικό Κρατικό Μουσείο, Αγία Πετρούπολη

Μπολσεβίκοι ξανά, 100 χρόνια μετά;

Ι

Όποιος επιζητεί την ισχύ να ορίζει τις έννοιες, τους όρους και τις ίδιες τις λέξεις, επιζητεί να ορίσει πολιτική κατεύθυνση και μέσω αυτής να αποκτήσει πολιτική ισχύ. Οι λατινικές λέξεις imperium, imperator έχουν το ίδιο ακριβώς νόημα με τις ελληνικές αυτοκρατορία, αυτοκράτωρ. Οι βασικές ευρωπαϊκές γλώσσες, εκτός της ελληνικής, επειδή δεν είχαν ακριβώς αντίστοιχη λέξη, δανείστηκαν τη λατινική και τη χρησιμοποίησαν ως βάση για να δώσει τα σχετικά παράγωγα (imperialism, Imperialismus κτλ). Στη νέα ελληνική γλώσσα, παρόλο που διαθέτει ακριβώς αντίστοιχη λέξη, χρησιμοποιήθηκε και χρησιμοποιείται στην πολιτική ορολογία κυρίως η λατινική λέξη και τα λατινικά παράγωγα, για έναν και μόνο λόγο: Έτσι επιζητείται να δειχθεί - κυρίως συμβολικά, αλλά και ως «παραπομπή σε βιβλιογραφία» - μια συνέχεια με τον κόσμο των αρχών και των μέσων του 20ου αιώνα, και κυρίως με την τυπική αριστερή πολιτική ορολογία που αναπτύχθηκε τότε.

Αυτό που βλέπουμε μπροστά μας στον Ουκρανικό Πόλεμο είναι τυπικό αυτοκρατορικό εγχείρημα. Στη διαπίστωση αυτή υπάρχει αρκετά ευρεία συμφωνία, ωστόσο πίσω από τη γενική περιγραφή, οι συμφωνούντες επί της αρχής διαφωνούν εντελώς στις «λεπτομέρειες». Και ως γνωστόν, ο διάβολος και οι πειρασμοί του κρύβονται στις λεπτομέρειες, 

Στην προσπάθεια να εξηγηθεί τί συμβαίνει, πολλοί, ακόμη και τώρα, γράφοντας στην ελληνική γλώσσα για τον Ουκρανικό Πόλεμο, δεν χρησιμοποιούν την ελληνική λέξη αλλά τη λατινική και τα λατινικά παράγωγα. Το βλέπουμε και σε άρθρα που μέχρι και με τον τίτλο τους μας φέρνουν στο νού τον κατ΄ εξοχήν Αυτοκράτορα της νεωτερικής εποχής και τους Ναπολεοντείους Πολέμους του, όπως τους εικονογράφησε η μεγαλοφυΐα του Λέοντος Τολστόι, ενός από τους πολλούς μεγάλους κλασικούς που έδωσε στον παγκόσμιο πολιτισμό η ρωσική λογοτεχνία (Χριστόφορος Βερναρδάκης, Χαρίλαος Φλώρος - «Πόλεμος και Ειρήνη», στην Εφημερίδα των Συντακτών, 15.3.2022). Το κάνουν για έναν και μόνο λόγο: Θέλουν να δείξουν και πάλι, και στο θέμα αυτό - κυρίως συμβολικά αλλά και ως παραπομπή σε βιβλιογραφία - τη συνέχεια του τώρα με τον κόσμο της αρχής του 20ου αιώνα και με την τυπική αριστερή πολιτική ορολογία που αναπτύχθηκε τότε. Εν προκειμένω εμπλέκεται κυρίως και εκ πρώτης όψεως ο ρωσικός Μπολσεβικισμός και το συγγραφικό έργο του Β. Ι. Ουλιάνωφ (Λένιν), αλλά όχι μόνον· εμπλέκεται επίσης το έργο αρκετά διαφορετικών συγχρόνων του, όπως π.χ. του Καρλ Κάουτσκι, της Ρόζας Λούξεμπουργκ και άλλων. Όταν μάλιστα, σε τωρινά γραπτά εμφανίζονται επί λέξει φράσεις όπως «ανώτατο στάδιο του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού», είναι παραπάνω από εμφανής η προσπάθεια να τονισθεί ο συμβολισμός περί συνέχειας. Μέσω της χρήσης όρων και λέξεων που δηλώνουν συνέχεια, επιζητείται και μια πολιτική κατεύθυνση συνέχειας σε συγκεκριμένους πολιτικούς χώρους. Της Αριστεράς εν προκειμένω. 

Υπάρχει όμως συνέχεια στον πραγματικό, υλικό κόσμο; Πόσο μοιάζει ο κόσμος του 2020 με τον κόσμο του 1920;

«Κοινή η τύχη και το μέλλον αόρατον». Η επίθεση στην Ουκρανία και το τέλος μιας εποχής

Tην επιθετική φιλοπόλεμη απολυταρχία την χρηματοδοτεί ο ενεργειοβόρος τρόπος ζωής και σύστημα παραγωγής ημών, των κοινωνιών στις αναπτυγμένες χώρες

Η επίθεση των στρατευμάτων του καθεστώτος Πούτιν στην Ουκρανία σηματοδοτεί μια τομή ιστορικών διαστάσεων για τον ευρωπαϊκό χώρο και για την παγκόσμια πολιτική συνολικά. 

1.  Επιστροφή στην «Εποχή των Αυτοκρατοριών» (Έρικ Χόμπσμπάουμ);

Σχήματα μεγάλα από το status quo που δημιούργησε αργά και βασανιστικά η ιστορία του 20ού Αιώνα στην ευρωπαϊκή ήπειρο, σχήματα που είχαν μείνει ακλόνητα μέχρι χθες αντέχοντας και σε τεράστιες αναστατώσεις, έσβησαν με την κίνηση αυτή. Τώρα χάνονται τα τελευταία αμυδρά ίχνη της Σοβιετικής Ένωσης, όπως αυτή δημιουργήθηκε το 1917. Τώρα χάνονται ίχνη στο έδαφος, στις κοινωνίες και στις καρδιές των ανθρώπων, ίχνη που άντεξαν, όπως άντεξαν, στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, στον σταλινισμό, στην μακρά ψυχροπολεμική εποχή και επιβίωσαν ακόμη και μετά από τη διάλυσή της ΣΕ μετά το 1989. Μαζί τους χάνονται και μεγάλες πανευρωπαϊκές γεωπολιτικές σταθερές και ισορροπίες.

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν, εκτός των άλλων ακύρωσε ανεπίστρεπτα ακόμη και τα εδαφικά ίχνη της ιδρυτικής διεθνικής συμφωνίας που συγκρότησε την πρώην Σοβιετική Ένωση ως Ένωση Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών (1919). Η συμφωνία εκείνη, εκτός των άλλων, ήταν αυτή που καθόριζε τα σύνορα των ξεχωριστών Δημοκρατιών-μελών της Ένωσης μεταξύ τους. Στο διάγγελμα κήρυξης πολέμου ο Πούτιν το ανέφερε καθαρά. Είπε, ότι ακόμη και εκείνο το status quo που δημιούργησε ο κατά την Ρόζα Λούξεμπουργκ «ασιατικού τύπου κομμουνισμός» του Λένιν και των Μπολσεβίκων, το οποίο όμως επιβεβαιώθηκε με τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης μετά το 1989, ήταν ένα «λάθος». Ήταν άδικο για το έθνος της Ρωσίας, κατά τη γνώμη του. Παρόμοιο επιχείρημα είχε χρησιμοποιήσει ο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς: Είχε επικαλεστεί την «ιστορική αδικία» εναντίον της Σερβίας, που δήθεν διέπραξε ο Τίτο, ως δικαιολογητικό για να εξαπολύσει τους πολλαπλούς αιματηρούς πολέμους στη Γιουγκοσλαβία στη δεκαετία του 1990. 

Το γεγονός ότι στήριξαν το δικό τους αναθεωρητικό εγχείρημα της αλλαγής συνόρων, στις «αδικίες» του Λένιν και του Τίτο εναντίον της Ρωσίας ή της Σερβίας, σε «σφάλματα» πρωτεργατών του υπαρκτού κομμουνισμού στην Ευρώπη που δήθεν αμαύρωσαν το μεγαλείο δύο εθνών, ρίχνει ένα ακόμη μαύρο και σκληρό φως στις εκλεκτικές συνάφειες που καλλιεργούν τέτοιοι ηγέτες με τις ακροδεξιές πολιτικές δυνάμεις σε όλη την Ευρώπη, φυσικά και στην Ελλάδα. Το  θλιβερά παράδοξο είναι ότι στην Ελλάδα, δεν θέλουν να δουν αυτό το μαύρο φως εκείνοι που θα 'πρεπε να το διακρίνουν πρώτοι.

Η κ. Ζαχάροβα, το Κρεμλίνο, η Ελλάδα, το φυσικό αέριο

Μακάρι να έχει δίκιο η κ. Ζαχάροβα στη βασική κατηγορία  της εναντίον της ελληνικής πολιτικής. Επέκρινε την ελληνική κυβέρνηση ως εξής: «Η Αθήνα ενεργά υποστηρίζει το καθεστώς κυρώσεων της Ε.Ε.» με στόχο «όσο το δυνατόν συντομότερα να εγκαταλειφθεί το ρωσικό φυσικό αέριο».
Μακάρι να είχε δίκιο, γιατί άν ισχύει αυτό που θεωρεί κατηγορία, θα ήταν στην πραγματικότητα έπαινος για την ελληνική πολιτική. Αλλά συμβαίνουν τέτοια πράγματα; Πού; Στην Ελλάδα; Δεν μας ξέρει καλά η κ. Ζαχάροβα!
Που να βρεθεί - ακόμη και τώρα, στα δύσκολα - τόσο μυαλό, διορατικότητα, προγραμματισμός και σκέψη μακράς πνοής σε Έλληνες πολιτικούς; Και μάλιστα στους πολιτικούς της ΝΔ που κυβερνούν. Ούτε τώρα δεν κατάλαβαν τίποτε σημαντικό. Και δυστυχώς στο ζήτημα της ενεργειακής πολιτικής ενεργούν εν λευκώ. Είναι το λευκό που τους παρέχουν οι αντιπολιτευόμενοι σε πολλά κρίσιμα θέματα ουσίας, όπως αυτό. Όταν απλά επικρίνεις και καταγγέλεις μεγαλόφωνα, αλλά δεν αντιπροτείνεις το άλλο, το ουσιαστικά διαφορετικό, στην πραγματικότητα παραχωρείς εξουσιοδότηση εν λευκώ.

Τίμοθυ Σνάιντερ: «Να φοβάστε την καταστροφή του κράτους»! Μέρος Β' - Για την Ευρώπη σήμερα

© Razpotja τεύχος 25 (2016) (Σλοβενικά) - © Eurozine (Αγγλικά): Beware the destruction of the state!, 9.9.2016 - Συνέντευξη του Timothy Snyder στον Luka Lisjak Gabrijelcic, του σλοβενικού περιοδικού Razpotja («Σταυροδρόμια», άρθρα στα Αγγλικά) 

 

→ Α΄ Μέρος: Ολοκαύτωμα: Το αδιανόητο άρχισε εκεί όπου είχε καταστραφεί το κράτος ←

  

2. «Εάν η ΕΕ χαθεί, θα έλθει η σειρά του εθνικού κράτους να κινδυνεύσει»

  

[Η εισβολή των Αμερικανών στο Ιράκ, η καταστροφή του κράτους του Σαντάμ, το κενό και το χάος μετά: διεθνοπολιτικός πρωτογονισμός και τερατώδης απερισκεψία των Αμερικανών νεο-συντηρητικών. Και τα αντίστοιχα του Πούτιν στην Ανατολική Ουκρανία] 

 

«Όταν δεν υπάρχει πιά κράτος, συμβαίνουν κακά πράγματα». Αυτή η «προειδοποίηση» προκύπτει από τον υπότιτλο του βιβλίου σας. Μήπως κάνω λάθος που βλέπω πίσω από αυτό μια πολεμική εναντίον κάποιων νεοσυντηρητικών ιδεών, ιδιαίτερα στον αμερικανικό δημόσιο διάλογο; 

Στο βιβλίο Bloodlands ήθελα να δείξω τα γεγονότα όπως συνέβησαν. Ήταν μια προσπάθεια που αφορούσε μια ευαίσθητη και διεθνική ιστορία, για την οποία θα μπορούσαμε να συμφωνήσουμε όλοι. Στο Black Earth πήγα παραπέρα και προσπάθησα να εξηγήσω το Ολοκαύτωμα. Αυτό που λέω, είναι ότι η ιδεολογία έπαιξε το ρόλο της, όμως ο τρόπος μέσω του οποίου εφαρμόστηκε έμπρακτα ήταν η καταστροφή κρατών. Αυτό, και όχι κάποια πρόθεση να κάνω πολεμική, ήταν το σημείο εκκίνησής μου. Όμως στο τέλος του βιβλίου ασκώ κριτική σε αυτές που θεωρώ λανθασμένες αντιλήψεις, συμπεριλαμβανομένης της νεοσυντηρητικής. Το πρόβλημα είναι ότι καθένας παρουσιάζει το Ολοκαύτωμα με τρόπο που είναι βολικό γι' αυτόν. Για παράδειγμα, όταν οι Αμερικανοί εισέβαλαν στο Ιράκ (και ήμουν αντίθετος στην εισβολή), ένα από τα επιχειρήματα των νεοσυντηρητικών ήταν ότι «ο Σαντάμ ήταν σαν τον Χίτλερ». Μετά από αυτό, η συζήτηση περιστράφηκε γύρω από το αν πραγματικά ο Σαντάμ ήταν σαν τον Χίτλερ ή όχι· όμως κανείς (εκτός από μένα) δεν επισήμανε ότι το Ολοκαύτωμα σχετίζεται με την καταστροφή κρατών, και γι' αυτό τον λόγο πρέπει κανείς να σκέφτεται δυό και τρείς φορές πριν καταστρέψει ένα κράτος. Η σκέψη αυτή ήταν εντελώς απούσα από την τότε συζήτηση. Η ιδέα ότι αν καταστρέψεις το κράτος, δημιουργείς μια ωραία tabula rasa, ένα κενό από το οποίο μπορούν να ξεπηδήσουν και να αναπτυχθούν η ελευθερία και η δημοκρατία, είναι φανταστικά ηλίθια. Ωστόσο, επειδή βλέπουμε και ερμηνεύουμε το Ολοκαύτωμα υπό την οπτική γωνία που θεωρεί ότι έχουμε μπροστά μας έναν τύραννο τον οποίο πρέπει να σταματήσουμε... 

Οι χώρες της Κεντρικής Ευρώπης αντίβαρo στη Ρωσία και στη Γερμανία, σε απόσταση από τις ΗΠΑ. Επιστροφή σε διεθνείς σχέσεις Μεσοπολεμικού τύπου;

του Ζόλο Μίκες

 

© Krytyka Polityczna (Βαρσοβία) - Zolo Mikeš : Time to Dream Big Dreams about the Central-European Federation, 2.3.2016

  

Στις ημεδαπές αναλύσεις της ευρωπαϊκής πολιτικής, οι μικρότερες χώρες της Κεντρικής και Κεντρο-ανατολικής Ευρώπης, δηλαδή τα πρώην μέλη του Συμφώνου της Βαρσοβίας τα γνωστά ως οι 4 του Βίσεγκραντ και η αδέσμευτη Αυστρία, συχνά και οι τρείς δημοκρατίες της Βαλτικής, συνήθως εκλαμβάνονται ως δορυφόροι της Γερμανίας. Φυσικά, είναι δεδομένο - πλην τιμητικών εξαιρέσεων - το εύρος των γνώσεων και η πολιτική ευθυκρισία του εγχώριου δυναμικού αναλυτών της διεθνούς πολιτικής, δυστυχώς και η συμβολή του στις ικανότητες της εξωτερικής και της ευρωπαϊκής πολιτικής της χώρας μας. Χαρακτηριστική είναι η παραγνώριση της γεωπολιτικής της ηπείρου και της ιστορικής πραγματικότητας στη μακρά και μέση διάρκεια (π.χ. του Μεσοπολέμου ή της κατά Κούντερα «υφαρπαγμένης Κεντρικής Ευρώπης» μετά το 1945), αλλά και της πρόσφατης εμπειρίας (π.χ. της ανόμοιας στάσης των ευρωπαϊκών χωρών στον πόλεμο του Ιράκ). Και πώς ερμηνεύουν σήμερα, οι αναλύσεις αυτού του καθιερωμένου ελληνικού τύπου, τις εντελώς διαφορετικές στάσεις στο μεταναστευτικό ζήτημα, π.χ. της Γερμανίας αφενός, των χωρών της Κεντρο-ανατολικής Ευρώπης αφετέρου; Απλώς παρατηρούν αμήχανα ή επαναλαμβάνουν τις εδραιωμένες εικασίες τους.

Προς το παρόν, αξίζει να ακούσουμε γνώμες εκ των έσω. Ο Σλοβάκος πολιτικός αναλυτής Zolo Mikeš οραματίζεται τις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης να ενώνονται, ως αντίβαρο στις «δύο αρκούδες» (Γερμανία και Ρωσία). Επίσης, θέλει να κρατούν σε απόσταση τις ΗΠΑ και τη Βρετανία, αλλά να ευθυγραμμίζονται με την πολιτική της Γαλλίας. Στην πράξη, κάτι τέτοιο δεν αχνοφαίνεται, από τις πολιτικές των χωρών στο θέμα των μεταναστεύσεων; Και πού οδηγεί; Σε εθνικές περιχαρακώσεις ή προς ένα όραμα πολυκεντρικής Ευρώπης; Είναι απλή κίνηση αυτοπροστασίας λόγω του ιστορικά τεκμηριωμένου φόβου από τη Ρωσία και Γερμανία ή μια ουτοπία ανεφάρμοστη λόγω συσχετισμού των δυνάμεων; Μήπως είναι καταστροφική οπισθοδρόμηση προς διαλυτικές ενδοευρωπαϊκές αντιθέσεις και κατακερματισμούς, όπως του Μεσοπολέμου; Και πώς κατανέμεται η ευθύνη στις μικρές ή μεγάλες χώρες της ΕΕ και στις ευρωπαϊκές πολιτικές παρατάξεις, άν συμβαίνει το τελευταίο;

Γ. Ρ.

 
Η ρωσική επιθετικότητα στην Ουκρανία έχει χωρίσει τους αριστερούς, και όχι μόνον της Σλοβακίας, σε δύο ομάδες: στη φιλο-ρωσική και στην αντι-ρωσική. Οι φιλορώσοι κατηγορούν τους αντιπάλους τους ότι δεν είναι «αρκετά αριστεροί» και ισχυρίζονται ότι, όποιος δεν είναι με το μέρος της Ρωσίας, υποστηρίζει τη διατήρηση του status quo με τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ. Αυτό απλά δεν είναι αλήθεια. Είναι καιρός για οραματισμό: για το μεγάλο όραμα μιας μελλοντικής Κεντρικής Ευρώπης χωρίς τη Ρωσία, χωρίς τις ΗΠΑ και χωρίς το ΝΑΤΟ. Αυτό το όραμα κατάγεται από τις ιδέες που φιλοδοξούσαν κάποτε να βάλουν τα θεμέλια μιας βαλκανικής ομοσπονδίας, προσαρμοσμένες όμως στις παρούσες συνθήκες, αναπροσανατολισμένες σε άλλο χώρο, πιο κοντά στο κέντρο της Ευρώπης. Η πραγματοποίηση αυτών των οραμάτων θα έχει ως αποτέλεσμα να αναδυθεί μια τρίτη δύναμη, που θα ενεργεί ως αντίβαρο προς τη Ρωσία και προς τη Γερμανία, σε μια Ευρώπη που δεν θα χρησιμεύει ως απλή μαριονέτα των συμφερόντων των ΗΠΑ.