Αγγλικός αντιευρωπαϊσμός, μετανάστευση, φτώχεια. Μυστικά και ψέματα και μισές αλήθειες

Οι Ασιάτες και Αφρικανοί μετανάστες που έρχονται για να εργαστούν στην Αγγλία γενικά δεν είναι ανεπιθύμητοι και γίνονται αποδεκτοί σχετικά εύκολα. Ο λόγος είναι απλός: Εργάζονται συνήθως σε πενιχρά αμοιβόμενες και επισφαλείς θέσεις εργασίας του τριτογενούς τομέα, καθώς και «υπηρεσιών μέριμνας» (π.χ. νοσηλευτές, οικιακοί βοηθοί κτλ). Η είσοδος αυτής της ομάδας νέου εργατικού δυναμικού στην αγορά εργασίας, συντελεί ώστε να συμπιέζονται κυρίως οι μισθοί των νεαρών Άγγλων εργαζομένων ή και μεγαλύτερων αλλά ανειδίκευτων συναδέλφων τους. Δηλαδή ζημιώνει αυτούς για τους οποίους δεν δίνουν δεκάρα τα σημερινά συνδικάτα και το τμήμα της κοινής γνώμης που έχει ισχυρή φωνή - ακριβώς όπως συμβαίνει και στην Ελλάδα. Έτσι, στην Αγγλία, οι «έγχρωμοι» μετανάστες είναι κοινωνικά αποδεκτοί. Ή και καλοδεχούμενοι, επειδή συμπιέζουν το εργασιακό κόστος των μικροεπιχειρήσεων, των υπηρεσιών και διογκώνουν συνολικά τον επισφαλή τομέα της αγοράς εργασίας.
Αντίθετα, όσοι Ευρωπαίοι (όχι μόνον Ανατολικοευρωπαίοι - διότι στην Αγγλία εισρέουν επίσης Ισπανοί, Πορτογάλοι, Ιταλοί) μεταναστεύουν στην Αγγλία για να εργαστούν σε χειρωνακτικές ή ημι-χειρωνακτικές εργασίες, κατευθύνονται είτε σε καλύτερα αμειβόμενες, ακόμη σχετικά «προστατευόμενες» από τα συνδικάτα θέσεις μισθωτής εργασίας, είτε σε «αυτοαπασχόληση» (υδραυλικοί, ηλεκτρολόγοι και άλλοι ειδικευμένοι τεχνίτες οικοδομικών), αλλά και σ΄εκείνες τις  λίγες θέσεις ειδικευμένης εργοστασιακής απασχόλησης που έχουν απομείνει ακόμη στην Αγγλία. Συνεπώς, συντελούν στο να συμπιέζονται οι μισθοί ή άλλες απολαβές πρώην - ή και νύν - σχετικά «προστατευόμενων» κοινωνικών ομάδων. Γι' αυτό το λόγο, οι μετανάστες από την ηπειρωτική Ευρώπη, αντίθετα από τους Ασιάτες και Αφρικανούς, δεν είναι αποδεκτοί από τις πιο παραδοσιακές μερίδες των Άγγλων εργαζομένων και των μεσοστρωμάτων, οι οποίες ζουν σε άλλοτε ευημερούσες μικρομεσαίες επαρχιακές towns, όπως εκείνες που πρίν από 2-3 δεκαετίες ήταν ανθηρά κέντρα χαλυβουργίας, ανθρακωρυχείων και πολλών μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

Η «νέα αγγλική εργατική τάξη» του τριτογενούς τομέα και των υπηρεσιών, νεαρής ηλικίας, κακοπληρωμένη και συνδικαλιστικά απροστάτευτη, συνωστίζεται κυρίως στα μεγάλα μητροπολιτικά κέντρα, στις cities του Λονδίνου, του Λίβερπουλ, του Μάντσεστερ, του Μπέρμινχαμ, του Λιντς κτλ. Εκεί βλέπουμε μεγάλες πλειοψηφίες εναντίον της Brexit αλλά και ποσοστά του Εργατικού Κόμματος 70 ή και 80 % - παρά τις απώλειες.  

© CityMetric/Alasdair Rae - Data: House of Commons Libary, MHCLG (εκλογές 2017)

Π.χ. από τις εκλογικές περιφέρειες του ευρύτερου Μάντσεστερ με πολυάριθμες πληθυσμιακές ομάδες στερημένες οικονομικά και με υψηλή ανεργία, το Εργατικό Κόμμα έλαβε στο Manchester Gorton 77,6 % και στις περιφέρειες Oldham West, Wythenshawe, Ashton-under-Lyne, Worsley και Stalybridge ποσοστά της τάξης του 50 %. Στατιστικές λένε ότι η πόλη της Αγγλίας με πιο μεγάλη αναλογία φτωχών πληθυσμιακών ομάδων σήμερα είναι το Middlesbrough στο Βόρειο Γιορκσάιρ. Εκεί οι Εργατικοί έλαβαν 50,5 %, παρά την μεγάλη μείωση ποσοστών τους και την πτώση της  συμμετοχής στις εκλογές. Στις περιφέρειες Liverpool Walton και Birmingham Hodge Hill με τεράστια ποσοστά  φτώχειας και ανεργίας, το Εργατικό Κόμμα έλαβε, αντίστοιχα, 84,7 % με σχεδόν μηδενικές απώλειες  και 78,7 % με πολύ μικρές απώλειες.

Η στατιστική και οι αριθμοί αποκαλύπτουν και κάτι άλλο πολύ ενδιαφέρον: Στο σύνολο της Αγγλίας, το Εργατικό Κόμμα είχε μικρότερο ποσοστό απωλειών προς τους αντιευρωπαίους Συντηρητικούς (4,70 %), παρά προς τους ναυαγισμένους Φιλελεύθερους (6,06 %). Στη Σκωτία, οι απώλειες  προς το εκεί Εθνικό Κόμμα (SNP), απομάκρυναν από τους Εργατικούς και τους λίγους Σκωτσέζους ψηφοφόρους που τους είχαν απομείνει.

Γ. Ρ.

Paul Mason: Γιατί χάσαμε στη Βρετανία (Aυγή, 23.12.2019)
 

Guy Standing: Από τις βιομηχανικές κοινωνίες σε παγκόσμιο ταξικό κατακερματισμό - Επισφάλεια και «πρεκαριάτο» (MτK)
 
Michael Norris: Τζων Ράσκιν - Μια φωνή από τον 19ο αιώνα μιλά για τις σημερινές κοινωνίες της ανισότητας (ΜτΚ)

Τοξικές λέξεις (και πράξεις) που στοίχειωσαν το 2018, σημειώσεις «εσωτερικής» (εμμενούς - immanent) κριτικής - Μέρος Β'

«Μεσαία τάξη»

Η «μεσαία τάξη» είναι το όχι και τόσο κρυφό μυστικό που ενώνει φιλελεύθερους και λαϊκιστές. Λαϊκιστές δεξιούς α λα Λε Πεν, Σαλβίνι και Brexiters ή «αριστερούς» α λα Μελανσόν και πολλούς πρώην (δυστυχώς και κάποιους νυν) Συριζαίους. Οι πιο πολλοί από τους πρώτους έχουν τεντωμένα τα αυτιά προς το απύθμενο στόμα του ακροδεξιού Αμερικανού Στηβ Μπάνον, πρώην στελέχους του χρηματοπιστωτικού τομέα, ο οποίος αυτοχαρακτηρίζεται ως «Λενινιστής που στοχεύει να διαλύσει το κράτος», ενώ μερικοί από τους δεύτερους έχουν κάνει ευαγγέλιο το έργο του μεταμαρξιστή πολιτικού επιστήμονα και ιστορικού Ερνέστο Λακλάου (με ή και χωρίς κατάχρηση - είναι μεγάλη συζήτηση).
Πρέπει να σημειωθεί όμως, ότι μέχρι και η συνοδοιπόρος και συνεχίστρια του έργου του Λακλάου, η Σαντάλ Μουφ (Santal Mοuffe), κατανοεί πολύ καλά τον τρομακτικό κίνδυνο οι φόβοι και οι ανεδαφικές ή ανεκπλήρωτες προσδοκίες των μεσαίων τάξεων να γίνονται καλή τροφή και αστείρευτη πηγή δύναμης για το σκληρό δεξιό πολιτικό και κοινωνικό πρόγραμμα παντού στην Ευρώπη (όπως π.χ. έγινε ήδη με το «Κίνημα 5 Αστέρων στην Ιταλία»). Τουλάχιστον τώρα, με αφορμή το κίνημα των «Κίτρινων Γιλέκων», η Μουφ το λέει πολύ καθαρά. 
Κατ' αρχάς, δεν υπάρχει μία και ενιαία «μεσαία τάξη καθεαυτήν». Υπάρχουν ποικίλα μεσαία κοινωνικά στρώματα, νέα και παλαιά, μισθωτών, αυτοαπασχολούμενων ή μικρών επιχειρηματιών, με συμφέροντα συχνά αντικρουόμενα μεταξύ τους. Μοναδικός κοινός παρονομαστής είναι ο κοινωνιολογικός-οικονομικός προσδιορισμός, που ορίζει ως «μεσαία τάξη» ένα σύνολο πολιτών, τα εισοδήματα και περιουσιακά στοιχεία των οποίων περικλείονται ανάμεσα σε αριθμητικά προσδιορισμένα άνω και κάτω όρια (π.χ. ανάμεσα στο 70 % και στο 150 % του διάμεσου εισοδήματος μιας κοινωνίας - και όχι του αριθμητικού μέσου όρου - ή και ανάμεσα σε αντίστοιχα όρια περιουσιακών στοιχείων). 
Τυπικό λάθος με μεγάλη πολιτική επίπτωση, που το κάνουν τόσο αριστεροί όσο και φιλελεύθεροι, είναι η εξαίρεση από την σημερινή «μεσαία τάξη» των μισθωτών «μεσαιοταξιτών», δηλαδή κατά πρώτο λόγο των υψηλόμισθων στελεχών του ευρύτερου δημόσου τομέα και κυρίως του βαθέος κράτους, συν τους λίγους εκείνους που εργάζονται στον ιδιωτικό τομέα με ανάλογες αμοιβές.
Αυτό που παρατηρούμε - και όχι μόνον τώρα - είναι το εξής: Πολλές ομάδες της «μεσαίας τάξης», είτε υψηλόμισθων του βαθέος κράτους, είτε αυτοαπασχολούμενων, είτε μικρών επιχειρηματιών, είναι άκρως «ρεαλιστές»: Σκεπτόμενοι με σκληρό «ρεαλισμό» (που καταντά όμως μακροπρόθεσμα αυτοκαταστροφικός), έχουν αποδεχτεί και εμπεδώσει ότι με τον σημερινό συσχετισμό κοινωνικών δυνάμεων - και μέχρι νεωτέρας - ταξικοί τους αντίπαλοι στην πράξη είναι οι πιο φτωχοί και όχι οι υπερπλούσιοι. Αυτοί οι «μεσαιοταξίτες» ξέρουν ότι από το οικονομικά κορυφαίο 1 % ή 10 %, δεν είναι προς το παρόν εφικτό να αποσπάσουν κομμάτι της πίτας. Με αυτόν τον περιορισμό δεδομένο, η επακόλουθη κοινωνική, πολιτική και ηθική επιλογή τους είναι να αναπτύσσουν κυρίως ταξικό αγώνα «εκ των άνω προς τα κάτω»: Διεκδικούν μέχρι και την τελευταία μπουκιά από το στόμα των ασθενέστερων, των πιο ευάλωτων και επισφαλών. Των ανέργων, των συνήθων μισθωτών του ιδιωτικού τομέα (εκείνων με τη σπάθα της απόλυσης να κρέμεται πάνω από το σβέρκο τους), και ιδίως των συνήθων νέων που προέρχονται από συνήθεις οικογένειες.
Αυτοι οι «μεσαιοταξίτες» δεν θέλουν να μοιράζονται. Προπαντός, δεν θέλουν να αλλάξουν τον τρόπο ζωής τους.
Και έχουν ισχυρούς συνηγόρους· ακόμη και με την νομική έννοια του όρου.

Georg Grosz: «Τα Στηρίγματα της Κοινωνίας» (1926) και «Πολιτική Συζήτηση»

Γιαν Ρόβνυ: Τί συνέβη στην ευρωπαϊκή Aριστερά; Μεταλλαγές στη δομή της οικονομίας και κοινωνίας, διακρατισμός, η κρίση μετά το 2008 ως καταλύτης

© European Politics and Policy (London School of Economics) - Jan Rovny : What Happened To Europe’s Left? / αναδημοσίευση: Social Europe, 22.02.2018

 

Το έτος 2017 ήταν «annus horribilis» για την ευρωπαϊκή Aριστερά. Στην Αυστρία, στη Γαλλία και στην Τσεχική Δημοκρατία, η Αριστερά έπαυσε να είναι κυβερνώσα και το ίδιο μπορεί να συμβεί στην Ιταλία σε λίγες εβδομάδες [όπως  και συνέβη]. Σήμερα μόνον η Πορτογαλία, η Ελλάδα, η Σουηδία, η Σλοβακία και η Μάλτα κυβερνώνται από την Αριστερά [αναφέρεται στα δεδομένα του τέλους του 2017]. Η πτώση του 2017 ήταν κατακόρυφη. Το Ολλανδικό Εργατικό Κόμμα, από περίπου 25 % των ψήφων έπεσε στο 6 %. Το Γαλλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα από περίπου 30 % των ψήφων έχει τώρα 7 %. Οι Τσέχοι Σοσιαλδημοκράτες από το 20 % έπεσαν στο 7 %. Και το Τσεχικό Κομμουνιστικό Κόμμα είχε το χειρότερο εκλογικό αποτέλεσμα στην σχεδόν εκατονταετή ιστορία του.
Το να συνδέεται η αποτυχία της ευρωπαϊκής Αριστεράς με την πρόσφατη οικονομική ύφεση είναι ασφαλώς δελεαστική υπόθεση. Και πράγματι, στη διάρκεια αυτής της ύφεσης ή στον απόηχό της, πολλές αριστερές κυβερνήσεις (στη Βρετανία, στην Ισπανία, στη Δανία) καταψηφίστηκαν από τους εκλογείς. Αναμφισβήτητα, η ύφεση με το τεράστιο κοινωνικό της κόστος προκάλεσε πολλή εκλογική αστάθεια και άνοιξε μια πολιτική πύλη εισόδου σε ποικίλους λαϊκιστές ανταγωνιστές. Όμως θα ήταν αφελές να ισχυριστούμε ότι η οικονομική κρίση ήταν κάτι παραπάνω από καταλύτης αυτής της αλλαγής. Η κρίση ήταν ένας επιταχυντής που αύξησε την ταχύτητα εκδήλωσης των συνεπειών μιας διαρθρωτικής εξέλιξης, την οποία παρακολουθούμε εδώ και τουλάχιστον τρεις δεκαετίες.
Η αποδυνάμωση της πολιτικής Αριστεράς εκκολάπτονταν εδώ και πολύ καιρό. Σε μεγάλο βαθμό, την προκαλούν βαθιές διαρθρωτικές και τεχνολογικές αλλαγές που έχουν αλλάξει το πρόσωπο των ευρωπαϊκών κοινωνιών, που έχουν αλλάξει τα οικονομικά μοντέλα της ηπείρου και που έχουν προσδώσει μια νέα δύναμη στις πολιτικές της ταυτότητας. Σ' αυτή τη διαδικασία, τα παραδοσιακά αριστερά κόμματα [τα Σοσιαλδημοκρατικά και της «πέραν αυτών» Αριστεράς] έχουν χάσει όχι μόνον τον έλεγχο της βασικής πολιτικής τους αφήγησης, αλλά και μεγάλο μέρος των παραδοσιακών ψηφοφόρων τους. Το κυριότερο φαινόμενο που συνέβη με αυτούς τους παραδοσιακούς ψηφοφόρους τους δεν είναι τόσο η απομάκρυνση από την Αριστερά, αλλά μάλλον η εξαφάνισή τους ως διακριτή κοινωνική ομάδα. 

Konrad Gesner (1516-1565): Nomenclator aquatilium animatum

Οι «χιλμπίληδες» της Ευρώπης και της Ελλάδας

του Αντώνη Καρακούση 

© Το Βήμα - Αντώνης Καρακούσης: Οι «χιλμπίληδες» της Ευρώπης και της Ελλάδας, 09.09.2018
  

Τον περασμένο Μάιο κυκλοφόρησε στην Αθήνα από τις εκδόσεις Δώμα το βιβλίο του Αμερικανού Τζέιμς Ντέιβιντ Βανς, με τον ξεχωριστό τίτλο «Το τραγούδι του Χιλμπίλη» [το αμερικανικό πρωτότυπο: “Hillbilly Elegy”].

Εκεί, ο μόλις 34 ετών συγγραφέας, που έζησε δύσκολα παιδικά χρόνια, κινδύνευσε να εγκαταλείψει το Λύκειο, αλλά κατάφερε να ξεφύγει και να αποφοιτήσει αργότερα από την ξεχωριστή Νομική Σχολή του Γέιλ, καταγράφει τις προσωπικές του εμπειρίες από την κατεστραμμένη επαρχιακή ζώνη των άλλοτε ανεπτυγμένων βιομηχανικών μεσοδυτικών Πολιτειών.

Οι «χιλμπίληδες», κάτοικοι των λόφων νοτίως της οροσειράς των Απαλαχίων, ιρλανδοσκωτσέζικης καταγωγής, διακριτοί από τους χαρακτηριστικούς κόκκινους σβέρκους, την πίστη στις παραδόσεις της καταγωγής τους και την εμμονή τους στον τόπο των πρώτων αποίκων προγόνων τους, έζησαν όλες τις μεταπτώσεις της αμερικανικής Ιστορίας και ζωής.

Ξεκίνησαν ως κολίγοι στα μεγάλα κτήματα των γαιοκτημόνων του Οχάιο και του Κεντάκι, μεταπήδησαν αργότερα στα ανθρακωρυχεία της περιοχής και μετέπειτα διακρίθηκαν ως εργάτες στις χαλυβουργίες και στις βαριές βιομηχανίες που εγκαταστάθηκαν στην ευρύτερη ζώνη των Απαλαχίων.
Και τώρα με την κατάρρευση της βιομηχανίας, άνεργοι, περιθωριοποιημένοι, ανεκπαίδευτοι, πνιγμένοι στη φτώχεια των επιδομάτων και στη δίνη της μειωμένης αυτοεκτίμησης που γεννά η μακροχρόνια χρήση των ναρκωτικών.

Οι άλλοτε περήφανοι και για πολλούς ιδιόμορφοι «χιλμπίληδες» είναι σήμερα συνώνυμοι των «λευκών σκουπιδιών», από τις ταχύτερα φτωχοποιημένες ομάδες της Αμερικής, με το μικρότερο προσδόκιμο, σε δυσμενέστερη θέση ακόμη και από τους καταφρονεμένους μαύρους και τους παράνομους ισπανόφωνους που μεταναστεύουν μαζικά στις ΗΠΑ από το γειτονικό Μεξικό.

Ο συγγραφέας περιγράφει με συγκλονιστικό τρόπο τη μετάπτωση των «χιλμπίληδων» με τα αμάνικα πουκάμισα στην αμορφωσιά και στην αυτοκαταστροφική περιθωριοποίηση, φανερώνοντας ταυτόχρονα το προνομιακό πεδίο πολιτικής δράσης του λαϊκιστή Ντόναλντ Τραμπ.

Οπως σχολίασε ο βρετανικός «Εconomist», ο Ντέιβιντ Βανς έδωσε στον κόσμο ό,τι καλύτερο για την τρέχουσα αμερικανική εξέλιξη και κρίση.

 

Πολυμορφία της κρίσης στην «Παλιά» Ευρώπη:3. Γερμανία, κοινωνικό και ιδεολογικό αδιέξοδο, υποθήκευση του μέλλοντος

του Χάιντς Μπούντε (συνέντευξη)

 

© Zeitzeichen - Heinz Bude:„Wir sind ideologisch verbaut“

«Παλαιότερα οι άνθρωποι πίστευαν ότι τα χειρότερα τα έχουν αφήσει πίσω τους. Τώρα σκέφτονται ότι τα χειρότερα είναι μπροστά τους και μπροστά στους απογόνους τους. Έχουν την αίσθηση ότι το μέλλον μπορεί να είναι μόνον χειρότερο από το παρόν. Οι άνθρωποι φοβούνται το μέλλον». 
Όμως «αυτόν τον κόσμο που σας κάνει να υποφέρετε, τον φτιάξατε εσείς οι ίδιοι. Και γι' αυτό ακριβώς, αυτός ο κόσμος μπορεί να αλλάξει», λέει ο Χάιντς Μπούντε.

Μια συζήτηση του κοινωνιολόγου Heinz Bude με την Kathrin Jütte του περιοδικού Zeitzeichen - Evangelische Kommentare zu Religion und Gesellschaft (27.09.2017, Βερολίνο) για τους φόβους στη γερμανική κοινωνία. Γιατί είναι αδύνατο να αντιμετωπισθούν οι φόβοι αυτοί με επιχειρήματα;

Zeitzeichen: Καθηγητά Bude, μήπως εμείς οι Γερμανοί είμαστε ένα «έθνος λαγών» που βλέπουν τα πάντα μέσα από τον φακό του άγχους και του φόβου;
HEINZ BUDE: Όχι. Βέβαια, συχνά υποστηρίζεται ότι οι Γερμανοί έχουν μια ιδιαίτερη προδιάθεση για άγχος και φόβο, δηλαδή ένα είδος βασικής αίσθησης «Αποκαλυψιακού» τύπου. Όμως αυτό το θεωρώ ανοησία. Αρκεί να λάβετε υπόψη μόνον την οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, την πιο μεγάλη μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ανάμεσα στις αναπτυγμένες χώρες που ανήκουν στον ΟΟΣΑ, δεν βλέπω καμμιά άλλη κοινωνία που να αντέδρασε πιο ήρεμα και πιο συλλογικά από τη γερμανική. Και από την άλλη πλευρά, αρκεί να σκεφτείτε τους Βρετανούς. Η Brexit στηρίχτηκε στα αισθήματα φόβου.  

Αντρέι Ταρκόφσκι: Η Θυσία (1986)

* Έγκαιρη προειδοποίηση: Γερμανία, κοινωνιολογικές έρευνες πριν εκκολαφθεί η Ακροδεξιά - «Απάθεια διαποτισμένη με θυμό» (μια συνέντευξη του 2010)

μια συνέντευξη του ερευνητή κοινωνιολόγου Βίλχελμ Χάιτμάγιερ

© Der Spiegel, τεύχος 14/2010 (3.4.2010) - „Wutgetränkte Apathie“ - PDF 

Τον Απρίλιο του 2010 ο κοινωνιολόγος Wilhelm Heitmeyer (Πανεπιστήμιο του Μπίλεφελντ - Βόρεια Ρηνανία/Βεστφαλία) μίλησε με τον δημοσιογράφο Markus Grill του περιοδικού Spiegel με την ευκαιρία της δημοσίευσης από τον εκδοτικό οίκο Suhrkamp της 8ης σειράς ετήσιων αποτελεσμάτων της κυλιόμενης έρευνας κοινής γνώμης «Deutsche Zustände» («Η κατάσταση στη Γερμανία»).*1 Αντικείμενο της έρευνας και θέμα εκείνης της συζήτησης ήταν η αλλαγή αντιλήψεων και νοοτροπιών στη Γερμανία, τον καιρό που άρχιζε η χρηματοοικονομική και δημοσιονομική κρίση στην ευρωζώνη. «Απάθεια ποτισμένη με θυμό» ήταν το βασικό εύρημα της μελέτης. Το 2010, στα «μικρομεσαία» κοινωνικά στρώματα απλώνονταν φόβοι για υποβάθμιση του κοινωνικού status, διαδίδονταν η νοοτροπία του διαγκωνισμού και ήδη άρχιζε η αναζήτηση εχθρών ή αποδιοπομπαίων τράγων. Τότε, ως εύκολοι στόχοι προσφέρονταν όσοι βρίσκονται ακόμη χαμηλότερα στην κοινωνική κλίμακα, ιδίως οι μακροχρόνια άνεργοι. Έτσι, στόχος εχθρότητας έγινε και το ίδιο το κράτος πρόνοιας. 
Μετά από 3-4 χρόνια, βέβαια, επιπροστέθηκε το προσφυγικό και μεταναστευτικό κύμα.

Υπό το πρίσμα αυτών που διαπίστωσε για τη Γερμανία το 2010 η ομάδα ερευνητών υπό τον Β. Χάιτμάγιερ, ίσως εξηγούνται και σημαντικές πτυχές των πολιτικών και κοινωνικών δεινών του 2017, που αλλιώς μοιάζουν ακατανόητες. Το πιο σημαντικό: Εκ των υστέρων αποδεικνύεται πως εκείνη η έγκαιρη προειδοποίηση (που παραβλέφτηκε, ως συνήθως, από τις κυβερνώσες πολιτικές ελίτ), εκτός από σήμα συναγερμού για τη Γερμανία, ήταν σε γενικές γραμμές ακριβής δείκτης της τραυματισμένης κοινωνικής συνοχής και των επερχόμενων κοινωνικοπολιτικών αδιεξόδων σε μεγάλο μέρος της αναπτυγμένης Δύσης. Από τις ΗΠΑ μέχρι τη Γερμανία και την καθ' ημάς νοτιότερη Ευρώπη.

Γ. Ρ.

 

[Φόβοι των πολιτών στην αρχή της κρίσης (2010): «Στο τέλος, τις επιπτώσεις θα τις φορτώσουν σ΄ εμάς, στους απλούς πολίτες»]

SPIEGEL: Κύριε Heitmeyer, πώς αισθάνονται οι Γερμανοί εν μέσω της κρίσης
Heitmeyer: Τέσσερις στους πέντε είναι της άποψης ότι «στο τέλος, την οικονομική κρίση θα την φορτώσουν σε ανθρώπους σαν εμένα, εμείς θα υποστούμε τις συνέπειες» και πιθανότατα έχουν δίκιο. Πρός το παρόν [Απρίλιος 2010], η χρηματοπιστωτική κρίση έχει άμεσες συνέπειες μόνον για μερικά διευθυντικά στελέχη τραπεζών και για μερικούς ανθρώπους που είχαν επενδύσει χρήματα σε χρεωκοπημένες εταιρείες. Όμως, την ευρύτερη οικονομική κρίση ήδη την αισθάνονται πολύ περισσότεροι άνθρωποι. Ένα εκατομμύριο εργαζόμενοι εργάζονται υπό καθεστώς μερικής απασχόλησης και ο φόβος του να μετατραπείς από εργαζόμενο σε άνεργο τρώει τα σωθικά της κοινωνίας. Ωστόσο, την πλήρη έκταση της κρίσης θα την βιώσουμε μόνον εάν και όταν μας πλήξει υπό την μορφή δημοσιονομικής κρίσης. Μέχρι στιγμής έχουμε αποτρέψει την κατάρρευση με τη βοήθεια πρωτοφανούς δημόσιου δανεισμού. Όμως, όπως γνωρίζετε, ο δανεισμός αυτός εξαναγκάζει σε τεράστιες περιστολές του δημόσιου προϋπολογισμού: Οι δημοτικές κοινόχρηστες πισίνες θα κλείσουν, η πρόσβαση σε βιβλιοθήκες θα γίνει πιο ακριβή, θα αυξηθούν τα δημοτικά τέλη για ύδρευση-αποχέτευση και για παιδικούς σταθμούς και στο τέλος, αυτή η κρίση θα φτάσει στην τσέπη του καθενός. Αυτό, οι άνθρωποι το προαισθάνονται ήδη από σήμερα και τα σχίσματα μέσα στην κοινωνία διευρύνονται όλο και περισσότερο.

Pieter Bruegel : Αλυσοδεμένοι Πίθηκοι

Pieter Bruegel : Από τη σειρά Τα Επτά Θανάσιμα Αμαρτήματα: Η Αλαζονεία

Μάρτσελ Φράτσερ: Παράδοξα της ευημερούσας Γερμανίας. Χαμηλή ανεργία, αύξηση άτυπης εργασίας, συρρίκνωση των μεσαίων κοινωνικών στρωμάτων

του Μάρτσελ Φράτσερ

  

© Die Zeit - Marcel Fratzscher : Die Mitte bröckelt, 4.8. 2017 

 

Γερμανία: Η ονομαστική ανεργία είναι χαμηλή, η οικονομία κινείται σταθερά ανοδικά, ο αριθμός των απασχολούμενων μεγαλώνει, Ωστόσο, και σ΄ αυτήν την οικονομικά ευημερούσα χώρα, τα μεσαία κοινωνικά στρώματα συρρικνώνονται. Ως προς αυτό, η ισχυρή βιομηχανική και εξαγωγική χώρα Γερμανία δεν διαφέρει πολύ από τους φτωχούς Νότιους εταίρους της στην ευρωζωνική συντροφιά - ούτε και από την Ελλάδα της βαθιάς κρίσης. Γιατί άραγε; 
  

→ ΥΓ 2.9.2017, Edzard Reuter, πρώην πρόεδρος της Mercedes-Daimler (1987-1995): «Es wird knallen, wenn wir nicht endlich aufwachen!» (Süddeutsche Zeitung, 1.9.2017). «Θα γίνει έκρηξη, άν δεν ξυπνήσουμε επιτέλους [...] Από τη μία μεριά όλο και περισσότεροι άνθρωποι με προσωρινές συμβάσεις εργασίας και από την άλλη διευθυντικά στελέχη με απολαβές διψήφιου αριθμού εκατομμυρίων ευρώ». Η απληστία, η οποία, κατά τον Reuters, ήταν και η αιτία για το σκάνδαλο παραποιήσεων των μετρήσεων ρύπων στα αυτοκίνητα Diesel, ανοίγει όλο και πιο πολύ το τεράστιο χάσμα μεταξύ των επιπέδων διαβίωσης των ανθρώπων· και μάλιστα σε μια εποχή που όλα ανατρέπονται στην αγορά εργασίας λόγω της ψηφιοποίησης. Η ευημερία για όλους δεν είναι διασφαλισμένη βιώσιμα, λέει ο Reuter. «Πρέπει να κινηθούμε, αν δεν θέλουμε να γίνει κανόνας και στην Ευρώπη ό,τι ισχύει στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου κάτω από τις γέφυρες κοιμούνται τα φτωχά πουλιά του Θεού και αποπάνω σουλατσάρουν οι εκατομμυριούχοι». ←

 

Τα μεσαία κοινωνικά στρώματα συρρικνώνονται - καμμιά άλλη φράση δεν πολώνει τη Γερμανία τόσο πολύ όσο αυτή. Είναι όμως αλήθεια; Αυτοί που βλέπουν κριτικά τη διαπίστωση, παραπονούνται ότι η απάντηση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πώς ορίζονται τα μεσαία κοινωνικά στρώματα, ποιές κοινωνικές ομάδες περιλαμβάνονται και ποιές όχι. Και ισχυρίζονται το εξής: Μετά το 2005 η τάση αυτή δεν συνεχίστηκε· η εισοδηματική ανισότητα δεν αυξήθηκε κι άλλο.
Είναι αλήθεια ότι μετά το 2005 η οικονομική κατάσταση έχει βελτιωθεί στη Γερμανία. Ο αριθμός των απασχολούμενων αυξήθηκε πολύ, η ονομαστική ανεργία μειώθηκε σημαντικά. Όμως οι νέες μελέτες δείχνουν το εξής: Παρόλα αυτά, τα μεσαία κοινωνικά στρώματα συρρικνώνονται ακόμη περισσότερο, ανεξάρτητα από το πώς τα ορίζουμε.

Φιλελευθερισμός, λαϊκισμός, αλληλεγγύη και οι νέες προκλήσεις. Συζήτηση στο Γκντανσκ της «Αλληλεγγύης»

συζητούν οι Ντέιβιντ Έιμπραμ, Κλάους Όφφε, Σουάβομιρ Σερακόφσκι

© Res Publica Nowa Special Edition «Mobilizing for the Commons» 2016 (Βαρσοβία) / Eurozine - David Abraham, Claus Offe, Slawomir Sierakowski : Liberalism, populism and the challenges of post-transformation in eastern Europe and beyond, 16.12.2016  → pdf

Η προσφυγική κρίση έγινε αφορμή για μια αλλαγή στην πολιτική. Την απομακρύνει από την ηθική των τελικών σκοπών και την προσανατολίζει σε μια ηθική της ευθύνης. Τίθεται το εξής ερώτημα: Ποιό είναι το «εμείς» στο οποίο οφείλουμε αλληλεγγύη; Αυτό το ερώτημα επανεμφανίζεται με διαφορετικό τρόπο σε σύγκριση με το πρόσφατο παρελθόν. Συνδέεται τώρα με προ-πολιτικές ιδέες, όπως είναι η εθνοτική ένταξη του ατόμου και ο εθνικός πολιτισμός. 
Στο 10ο Συνέδριο για την Αλληλεγγύη, που έλαβε χώρα στα πλαίσια της 27ης Ευρωπαϊκής Συνάντησης Περιοδικών για τον Πολιτισμό στο Γκντανσκ της Πολωνίας (4-6 Νοεμβρίου 2016), ο Ντέιβιντ Έιμπραμ, ο Κλάους Όφφε και ο Σουάβομιρ Σερακόφσκι συζήτησαν για την άνοδο του δεξιού λαϊκισμού στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ.
 

David Abraham: Αυτούς τους μήνες, από τότε που η Άνγκελα Μέρκελ έγινε το πρόσωπο του περιοδικού Time για το έτος 2015, είδαμε μια στροφή δική της και ευρύτερα εντός της γερμανικής πολιτικής τάξης προς την ηθική της ευθύνης, η οποία αναγνωρίζει κάποιου είδους διεθνή νομική ευθύνη για την υποστήριξη των προσφύγων, ωστόσο ιεραρχεί ως πρώτο ζήτημα τις επιπτώσεις στην κοινωνία που δέχεται ένα εκατομμύριο ξένους, τις επιπτώσεις στις κοινωνίες καταγωγής των προσφύγων και στις ενδιάμεσες χώρες διέλευσης, καθώς και τα δημιουργούμενα κίνητρα για μελλοντικούς πρόσφυγες και μετανάστες.  Χωρίς αμφιβολία, αυτοί οι υπολογισμοί πρόκειται να στενέψουν τον κύκλο του «εμείς» και θα μας απομακρύνουν από το ενδιαφέρον για παγκόσμια δικαιοσύνη, το οποίο στην προηγούμενη γενιά βρισκόταν στο επίκεντρο της φιλελεύθερης σκέψης. Θα μας επαναφέρουν σε μια πιο ιστορική αντίληψη του «εμείς»· η λέξη «ιστορική» είναι βέβαια ένας από τους πιο ευγενικούς τρόπους για να το θέσουμε. 

Από αριστερά: David Abraham, Slawomir Sierakowski, Claus Offe. Φωτ.: Nadine Blanchard