Η αυτοκριτική του ΣΥΡΙΖΑ

Οι 84 σελίδες που έγραψαν οι Γιάννης Δραγασάκης, Θοδωρής Δρίτσας και Αριστείδης Μπαλτάς ως σχεδίασμα απολογισμού (ή αυτοκριτικής) του ΣΥΡΙΖΑ για τα πεπραγμένα την επταετίας 2012-2019 ερμηνεύτηκαν στον Τύπο ποικιλοτρόπως. Όμως πολλοί ενδιαφέρθηκαν - και τους άσκησαν κριτική - κυρίως για τα γραφόμενα που ενδιαφέρουν την λεγόμενη επικοινωνιακή χρήση των συμβαινόντων. Παραδείγματος χάρη: Από όσα γράφονται στον απολογισμό για τις ευθύνες του κ. Γιάνη Βαρουφάκη, οι σχολιαστές συμπέραναν ότι οι 3 συγγραφείς (και το κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ) τον αντιμετωπίζουν ως «βασικό υπεύθυνο των όσων ακολούθησαν μέχρι τον Ιούλιο του 2015». Μετά από αυτό, και εάν μείνεις μόνον σ' αυτό, είναι εύκολο να εικάσεις ότι ο ΣΥΡΙΖΑ επιχειρεί να κάνει τον Βαρουφάκη αποδιοπομπαίο τράγο.

Υπάρχει και αυτό. Αλλά είναι το κρίσιμο και ουσιώδες; Και γράφουν μόνον αυτό οι τρεις συγγραφείς; Όχι. Στο 84σέλιδο παραδέχονται

«την απουσία προετοιμασίας του ΣΥΡΙΖΑ ενόψει των κυβερνητικών καθηκόντων που ανέλαβε το 2015» και ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δεν είχε επακριβή εικόνα για την κατάσταση στον μηχανισμό του κράτους, στο χρηματοπιστωτικό σύστημα και στα ΜΜΕ. Γράφουν επίσης ότι «είχαν παραγνωριστεί οι πραγματικές συνθήκες»· πιο συγκεκριμένα, ομολογούν ότι ο ΣΥΡΙΖΑ, ήδη ως αντιπολίτευση, κακώς δεν είχε αντιληφθεί πως εάν η Ελλάδα επιχειρούσε να ασκήσει «εκβιασμό» χρησιμοποιώντας το φόβητρο της ελληνικής χρεοκοπίας, αυτό θα δεν φόβιζε τους Ευρωπαίους εταίρους μας, διότι μετά το 2012 είχαν θωρακιστεί έναντι ενός πιθανού πιστωτικού επεισοδίου.

Από τέτοιες επισημάνσεις, αβίαστα συμπεραίνει κανείς αυτό που είναι η πραγματικότητα, παρόλο που δεν την κατονομάζουν ρητά οι συγγραφείς του απολογισμού: Ο Γιάνης Βαρουφάκης επιλέχτηκε τον Ιανουάριο του 2015 για το Υπουργείο Οικονομικών προκειμένου να εφαρμόσει, ως «εργολαβία», μια ειλημμένη πολιτική εξαρχής στρατηγικά εσφαλμένη, καταδικασμένη σε αποτυχία, διότι βασιζόταν σε παραπλανητικές εικασίες και σε λάθος δεδομένα. Το πιο ουσιώδες είναι αυτό. Και δεν αλλάζει τίποτε στο συμπέρασμα περί προειλημμένης πολιτικής η απάντηση Βαρουφάκη, με την οποία - και αυτός - επιχειρεί να ενισχύσει την πλασματική εντύπωση ότι όλα κρίθηκαν στο πρώτο εξάμηνο του 2015, επί κυβερνήσεως ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, και ιδίως στα γεγονότα που συνέβησαν λίγο πρίν και αμέσως μετά το καλοκαιρινό δημοψήφισμα. Πράγμα που άρπαξε αμέσως ως χρήσιμο επιχείρημα ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης. Δεν τον βολεύει το επιχείρημα ότι η «ζημιά» έγινε το 2015 και όχι το 2011, το 2012 ή το 2014; Επίσης, χρησιμοποίησε αμέσως το επιχείρημα για το πρωτογενές πλεόνασμα, ως εργαλείο για να αντλήσει συναίνεση και «από αριστερά» σε μειώσεις φορολογίας των ευκατάστατων.

Πώς οι φρουροί της «δημοσιονομικής σταθερότητας» προωθούν κυβερνήσεις θορυβοποιών - στην Ιταλία και αλλού

του Τόμας Φρίκε

 
© Der Spiegel - Thomas Fricke: Italien-Panik Habt ihr noch alle Espresso-Tassen im Schrank?, 19.10.2018

Οι φιλελεύθερες δημοκρατίες έχουν εγκλωβιστεί σε ιστορική κρίση. Και την ώρα αυτή, οι απόστολοι της δημοσιονομικής σταθερότητας έχουν εμπλακεί σε καυγά με την Ιταλία για τα δεκαδικά ψηφία της αναλογίας του δημοσιονομικού ελλείμματος ως προς το ΑΕΠ. Στη Ρώμη παίζεται δραματικό έργο με σενάριο γερμανικής προέλευσης και με θεατές τους πολίτες της λοιπής Ευρώπης.

*

[...Από την εποχή των Κλίντον, Μπλερ και Σρέντερ, τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα μετακινήθηκαν προς την επικρατούσα νεοφιλελεύθερη κατεύθυνση στις οικονομικές πολιτικές, διότι αυτό είχε - ή τους φαινόταν να έχει - πολιτικά πλεονεκτήματα. Στον «αγώνα για την κατάκτηση των μεσαίων κοινωνικών στρωμάτων», αυτά τα πολιτικά κόμματα πίστεψαν ότι μπορούν να κατακτήσουν πλειοψηφίες μόνον άν έπαιρναν το δρόμο της προσαρμογής στην νεοφιλελεύθερη κατεύθυνση. Γι΄αυτό τον λόγο, κατέληξαν να ανεχτούν το κόστος μιας κοινωνικής ανισορροπίας και ανισότητας αυξανόμενης σε μακροπρόθεσμη κλίμακα. Το τίμημα αυτής της ανοχής - δηλαδή η οικονομική, κοινωνική και πολιτισμική εγκατάλειψη όλο και μεγαλύτερων τμημάτων του πληθυσμού - έχει διογκωθεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε ξεσπά σε μια αντίδραση που οδηγεί τους πολίτες αυτούς προς τα δεξιά. 

Και που αλλού να πηγαίνανε; Εφόσον λείπει μια αξιόπιστη προοπτική, προβεβλημένη ανοιχτά και επιθετικά, στους δυσαρεστημένους και διαμαρτυρόμενους απομένει μόνον η καταφυγή στους θορυβοποιούς και ανορθολογικούς... (Γιούργκεν Χάμπερμας, συνέντευξη στο περιοδικό Blätter für deutsche und internationale Politik, Νοέμβριος 2016, η ελληνική μετάφραση δημοσιεύτηκε στον ιστοχώρο Μετά την Κρίση)]

*

Μερικές φορές γεννιέται η εντύπωση ότι κάποιοι Γερμανοί επιφανείς δημοσιογράφοι και πολιτικοί μπορεί και να αισθάνονται ευτυχείς με το να υπενθυμίζουν σε άλλες χώρες ότι δεν τα πάνε τόσο καλά όσο εμείς στη Γερμανία. Και τώρα που η Ελλάδα δεν προσφέρεται πια ως παραλήπτης τέτοιων διδαχών, υπάρχει η Ιταλία και είναι πρώτης τάξεως στόχος για να παίρνει το ίδιο μάθημα.
Μόνον έτσι μπορεί ίσως να εξηγηθεί, γιατί τέτοιοι Γερμανοί αρχιδημοσιογράφοι και πολιτικοί εκπρόσωποι του λαού καταγγέλουν τώρα, και με τόσο ζήλο, αυτό που η δεξιο-αριστερή-λαϊκιστική κυβέρνηση της Ρώμης έχει συντάξει ως δημόσιο προϋπολογισμό. Στην πραγματικότητα, άν εξετάσει κανείς ψύχραιμα αυτόν τον προϋπολογισμό, μπορεί δικαιολογημένα να του ασκήσει κριτική για το κάθε τί, αλλά σίγουρα δεν μπορεί να πανικοβάλλεται ότι η Ιταλία ενδέχεται τώρα να κυλήσει προς την χρεοκοπία ή ότι κι εμείς μαζί της απειλούμαστε με καταστροφή. Παρεκτός και αν έτσι τροφοδοτεί τον πανικό των νευρικών και ευμετάβλητων ανθρώπων της χρηματοπιστωτικής αγοράς με παραληρηματικά και τερατολογικά δραματουργήματα.
Το βαθιά δραματικό δεν είναι τόσο το γεγονός ότι μια λαϊκίστικη κυβέρνηση θέλει να εφαρμόσει υποσχέσεις της για τις οποίες έχει εκλεγεί δημοκρατικά, όσο ανόητες και να τις θεωρούμε, αλλά το γεγονός ότι στους σημερινούς καιρούς οι άνθρωποι είναι τόσο πολύ απελπισμένοι, ώστε εκλέγουν τέτοιες κυβερνήσεις θορυβοποιών. Και αυτό, με τη σειρά του, ελάχιστη σχέση έχει με το υποτιθέμενο έλλειμμα σταθερότητας του ιταλικού πολιτικού πολιτισμού, αλλά είναι μέρος της κρίσης της παγκοσμιοποίησης, όπως αυτή γίνεται πράξη εδώ και δεκαετίες. Ως γνωστόν, το ίδιο πρόβλημα απασχολεί, μεταξύ άλλων, Αμερικανούς, Βρετανούς, Γάλλους, Ολλανδούς, Βαυαρούς.  
Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο φαίνεται ακόμη πιο παράλογη η αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κρίσης με κηρύγματα υπέρ της σταθερότητας και με επιμονή να τηρηθούν οι υποσχέσεις για κάλυψη του δημοσιονομικού ελλείμματος που δόθηκαν στο παρελθόν, από εκείνες τις κυβερνήσεις στη Ρώμη που καταψηφίστηκαν με τρόπο θεαματικό. Ασφαλώς πρόκειται για παράδοξη κατανόηση της δημοκρατίας.

Η Αγορά της Αρχαίας Ρώμης - ιδανικός τόπος για να παίζονται τραγωδίες και κωμωδίες
© Der Spiegel / Getty Images/iStockphoto

Μάρτσελ Φράτσερ: Παράδοξα της ευημερούσας Γερμανίας. Χαμηλή ανεργία, αύξηση άτυπης εργασίας, συρρίκνωση των μεσαίων κοινωνικών στρωμάτων

του Μάρτσελ Φράτσερ

  

© Die Zeit - Marcel Fratzscher : Die Mitte bröckelt, 4.8. 2017 

 

Γερμανία: Η ονομαστική ανεργία είναι χαμηλή, η οικονομία κινείται σταθερά ανοδικά, ο αριθμός των απασχολούμενων μεγαλώνει, Ωστόσο, και σ΄ αυτήν την οικονομικά ευημερούσα χώρα, τα μεσαία κοινωνικά στρώματα συρρικνώνονται. Ως προς αυτό, η ισχυρή βιομηχανική και εξαγωγική χώρα Γερμανία δεν διαφέρει πολύ από τους φτωχούς Νότιους εταίρους της στην ευρωζωνική συντροφιά - ούτε και από την Ελλάδα της βαθιάς κρίσης. Γιατί άραγε; 
  

→ ΥΓ 2.9.2017, Edzard Reuter, πρώην πρόεδρος της Mercedes-Daimler (1987-1995): «Es wird knallen, wenn wir nicht endlich aufwachen!» (Süddeutsche Zeitung, 1.9.2017). «Θα γίνει έκρηξη, άν δεν ξυπνήσουμε επιτέλους [...] Από τη μία μεριά όλο και περισσότεροι άνθρωποι με προσωρινές συμβάσεις εργασίας και από την άλλη διευθυντικά στελέχη με απολαβές διψήφιου αριθμού εκατομμυρίων ευρώ». Η απληστία, η οποία, κατά τον Reuters, ήταν και η αιτία για το σκάνδαλο παραποιήσεων των μετρήσεων ρύπων στα αυτοκίνητα Diesel, ανοίγει όλο και πιο πολύ το τεράστιο χάσμα μεταξύ των επιπέδων διαβίωσης των ανθρώπων· και μάλιστα σε μια εποχή που όλα ανατρέπονται στην αγορά εργασίας λόγω της ψηφιοποίησης. Η ευημερία για όλους δεν είναι διασφαλισμένη βιώσιμα, λέει ο Reuter. «Πρέπει να κινηθούμε, αν δεν θέλουμε να γίνει κανόνας και στην Ευρώπη ό,τι ισχύει στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου κάτω από τις γέφυρες κοιμούνται τα φτωχά πουλιά του Θεού και αποπάνω σουλατσάρουν οι εκατομμυριούχοι». ←

 

Τα μεσαία κοινωνικά στρώματα συρρικνώνονται - καμμιά άλλη φράση δεν πολώνει τη Γερμανία τόσο πολύ όσο αυτή. Είναι όμως αλήθεια; Αυτοί που βλέπουν κριτικά τη διαπίστωση, παραπονούνται ότι η απάντηση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πώς ορίζονται τα μεσαία κοινωνικά στρώματα, ποιές κοινωνικές ομάδες περιλαμβάνονται και ποιές όχι. Και ισχυρίζονται το εξής: Μετά το 2005 η τάση αυτή δεν συνεχίστηκε· η εισοδηματική ανισότητα δεν αυξήθηκε κι άλλο.
Είναι αλήθεια ότι μετά το 2005 η οικονομική κατάσταση έχει βελτιωθεί στη Γερμανία. Ο αριθμός των απασχολούμενων αυξήθηκε πολύ, η ονομαστική ανεργία μειώθηκε σημαντικά. Όμως οι νέες μελέτες δείχνουν το εξής: Παρόλα αυτά, τα μεσαία κοινωνικά στρώματα συρρικνώνονται ακόμη περισσότερο, ανεξάρτητα από το πώς τα ορίζουμε.

Γιούργκεν Χάμπερμας: Ποιό το μέλλον της Ευρώπης; Γιατί δεν προχωρά η αναγκαία συνεργασία;

© Social Europe - Jürgen Habermas: Why The Necessary Cooperation Does Not Happen: Introduction To A Conversation Between Emmanuel Macron and Sigmar Gabriel on Europe’s Future, 20.3.2017 

 

O Χένρικ Έντερλάιν [Henrik Enderlein, αντιπρόεδρος της Hertie School of Governance] μου παραχώρησε το προνόμιο να κάνω μια-δυο εισαγωγικές παρατηρήσεις σχετικές με το θέμα της συζήτησης μεταξύ του επιφανούς μας φιλοξενούμενου Εμμανουέλ Μακρόν (Emmanuel Macron) και του  Ζίγκμαρ Γκάμπριελ (Sigmar Gabriel), του υπουργού μας των Εξωτερικών, ο οποίος πρόσφατα ανυψώθηκε πάλι όπως ο φοίνικας από τις στάχτες του. Τα ονόματα και των δύο ανδρών είναι συσχετισμένα με τολμηρές αντιδράσεις σε μια δύσκολη κατάσταση. Στη Γαλλία, ο Εμμανουέλ Μακρόν τόλμησε να περάσει μια κόκκινη γραμμή, η οποία έχει παραμείνει ιερή και απαραβίαστη από το 1789. Παραβίασε ένα σχήμα που χωρίζει τις πολιτικές παρατάξεις σε δυό στρατόπεδα, της πολιτικής Δεξιάς και της πολιτικής Αριστεράς, το οποίο φαίνεται να έχει φθάσει σε αδιέξοδο, πέρα από κάθε δυνατότητα συμβιβασμού. Επειδή σε μια δημοκρατία κανείς δεν μπορεί να σταθεί υπεράνω κομμάτων, θα είχε ενδιαφέρον να δούμε πώς θα αναδιαταχθεί το πολιτικό φάσμα μετά από μια νίκη του Μακρόν στις γαλλικές προεδρικές εκλογές. 

Μιά βραδιά στο Βερολίνο. Με τον Γκάμπριελ, με τον Μακρόν και με τον Χάμπερμας

Η Hertie School of Governance στο Βερολίνο προσκάλεσε τον σοσιαλδημοκράτη ομοσπονδιακό υπουργό εξωτερικών στην κυβέρνηση Χριστιανοδημοκρατών-Σοσιαλδημοκρατών της Γερμανίας Ζίγκμαρ Γκάμπριελ, τον 39χρονο ανεξάρτητο υποψήφιο για την προεδρία της Γαλλίας Εμμανουέλ Μακρόν, καθώς επίσης τον κοινωνιολόγο και φιλόσοφο Γιούργκεν Χάμπερμας σε μια δημόσια συζήτηση με θέμα το μέλλον της Ευρώπης. Η συζήτηση έγινε στο Βερολίνο το βράδυ της Πέμπτης 16 Μαρτίου, την επομένη των εκλογών στην Ολλανδία.

Ο Χάμπερμας, στα 88 του χρόνια, πάντα δραστήριος και άκρως παρεμβατικός στα πολιτικά δρώμενα της χώρας του, της Ευρώπης και του κόσμου, δεν ήθελε να αποτυπωθεί αυτό το βράδυ στη συζήτηση μια ανακούφιση ή ευφορία για την Ευρώπη, με αφορμή την αποτυχία των ακροδεξιών λαϊκιστών να αναδειχτούν πρώτο κόμμα στην Ολλανδία. Όπως έγραψε ο Sebastian Fischer στην Süddeutsche Zeitung, o Χάμπερμας μίλησε κυρίως για τα επιμένοντα προβλήματα. Η ιστορία της Ευρώπης, είπε, μπορεί σύντομα να βρεθεί μπροστά σε μια μεγάλη, δυσάρεστη στροφή. Κατά τη γνώμη του. αν κάποιοι δεν εντοπίσουν έγκαιρα και με σαφήνεια τα επείγοντα προβλήματα της ηπείρου και δεν προσπαθήσουν να τα αντιμετωπίσουν (βλ. άρθρο της Maria Exner στην εφημερίδα Die Zeit καθώς και την μεταφρασμένη πρόσφατή του συνέντευξή στα Blätter für deutsche und internationale Politik), και μάλιστα σε πόλωση μεταξύ τους, ανταγωνιζόμενοι με διαφορετικές προτάσεις επίλυσης, η Ευρώπη θα αποτύχει. Ο όρος που χρησιμοποίησε για να περιγράψει την σημερινή εικόνα και τις πολύ επιφυλακτικές δηλώσεις πίστης των πολιτικών στο ευρωπαϊκό εγχείρημα είναι χαρακτηριστικός: «Φρενήρης στασιμότητα», στασιμότητα εκτός ελέγχου. Επέκρινε τις πολιτικές λιτότητας στην Ευρώπη, οι οποίες οδήγησαν σε πιό μεγάλη διαρθρωτική ανισορροπία και σε πιό βαθιά διάσπαση, «μολονότι δεν το αντιλαμβανόμαστε επαρκώς στη Γερμανία».

Έκτακτες πελατειακές «παροχές» σε συνταξιούχους και άλλους ή εγγυημένο κατώτερο εισόδημα, μόνιμος θεσμός του κράτους πρόνοιας;

Στο δεύτερο μνημόνιο προβλέπεται άμεση νομοθέτηση από τη Βουλή του εγγυημένου κατώτερου εισοδήματος σε όλη την ελληνική επικράτεια. Ειδικά στο θέμα αυτό - και ανεξαρτήτως όλων των άλλων - κοινωνικά ευαίσθητο είναι το μνημόνιο και κοινωνικά αναίσθητη η παρούσα κυβέρνηση (όσο και η προκάτοχός της των Σαμαροβενιζέλων) που αρνείται ή καθυστερεί να ανακουφίσει κάπως τους ασθενέστερους των ασθενέστερων.

Γιατί αρνήθηκαν και αρνούνται «να ζυμώσουν», και, το πολύ-πολύ, «σαράντα μέρες κοσκινίζουν» με δήθεν πιλοτικές εφαρμογές; Είναι απλό. Διότι οι άνθρωποι που δικαιούνται αυτά τα στοιχειώδη, μεταξύ αυτών και οι πραγματικοί άνεργοι (το 90 % των πραγματικών ανέργων δεν λαμβάνουν επίδομα ανεργίας), συχνά δεν ψηφίζουν. Και σε κάθε περίπτωση, αυτοί δεν είναι ή δύσκολα γίνονται κομματικοί πελάτες. Ενώ οι συνταξιούχοι συνήθως ψηφίζουν.

Προτιμά λοιπόν η κυβέρνηση - όπως επιχείρησε και η προηγούμενη με το περιβόητο «κοινωνικό μέρισμα» σε συνταξιούχους «ειδικών μισθολογίων» κτλ - να δίνει έκτακτες, εφάπαξ παροχές στους δυνητικούς ψηφοφόρους, ώστε να τους δεσμεύει πελατειακά, δηλαδή «να της χρωστάνε χάρη» κάποιοι πολίτες, αντί να δημιουργήσει έναν αναγκαίο μόνιμο θεσμό του κράτους πρόνοιας.

Η «παροχή» δημουργεί δυνητικούς κομματικούς πελάτες. Ο μόνιμος θεσμός δεν «υποχρεώνει» κανέναν: Με την νομοθέτηση του γίνεται αυτομάτως ένα αυτονόητο του κράτους πρόνοιας και της δημοκρατίας.
Για τον ίδιο λόγο καθυστερεί - σκόπιμα ή από αδιαφορία, λίγο διαφέρει ως αποτέλεσμα - η υπεσχημένη στους πολίτες υποχρέωση να συνταχθεί περιουσιολόγιο. Με το περιουσιολόγιο συν καλό συντονισμό των φορολογικών βάσεων δεδομένων, που σημαίνει διαφανή εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια, το ποιοί χρειάζονται πιο πολύ την στοχευμένη συνδρομή του κράτους πρόνοιας και ποιοί όχι, θα γίνει πιο διαφανές. Και όσο πιο διαφανές, τόσο πιο δύσκολο γίνεται το ψάρεμα πελατών και δυνητικών ψηφοφόρων μέσω αδιαφανών «παροχών» σε αδύναμους ή όχι και τόσο αδύναμους. 

Τίποτε παράδοξο. Το ελληνικό πελατειακό κράτος (που είναι κατά πρώτο λόγο παρεοκρατικό και επακόλουθο αυτού είναι ο κομματικός φεουδαρχισμός), έχει τεράστιες δυνάμεις αυτοσυντήρησης. Ποιοί δεν το ήξεραν;

Γ. Ρ.

Δύο άρθρα - της Κάθι Γουήκς και της Αλίσσα Μπατιστόνι (© Dissent Magazine): Βασικό εισόδημα εγγυημένο για όλους: κοινωνικά δίκαιο, οικολογικά ευεργετικό, πολιτικά καινοτόμο