“Ψωμί, παιδεία, ελευθερία”Το ψωμί και η ποιητική της υλικής ζωής Μια ακόμη συνέντευξη του Πρέντραγκ Ματβέγιεβιτς

Una poetica della vita materiale - Συνέντευξη του Predrag Matvejevic στον Tommaso Di Francesco, της εφημερίδας "Ιl Μanifesto", 7 Σεπτεμβρίου 2010

 
«Στο τέλος τα κατάφερα. Χρειάστηκα είκοσι χρόνια εργασίας και ταξιδιών, μεταξύ ασύλου και εξορίας. Αλλά στο τέλος κατάφερα να γράψω, να ολοκληρώσω το βιβλίο που είχα υποσχεθεί, προπάντων στον εαυτό μου». Φαίνεται ικανοποιημένος, έχει ελευθερωθεί από μια υποχρέωση. Ο Πρέντραγκ Ματβέγιεβιτς έφθασε χθες στην Ιταλία από την Κροατία, για μια παρουσίαση την Πέμπτη 9 Σεπτεμβρίου 2010 στο Palazzo Ducale της Γένοβας του βιβλίου Pane nostro (εκδόθηκε από τον οίκο Garzanti, σελ. 233, € 18,60, με πρόλογο του Enzo Bianchi και επίλογο  Erri De Luca). 

Αν η «Mεσογειακή Σύνοψη», καθώς αντιμετωπίζει ταυτόχρονα τα ιστορικό περιεχόμενα και τη γεωπολιτική, εμφανίσθηκε σαν μια φαντασιακή κοσμογονία, «Ο άρτος ημών» φαίνεται σαν ένα είδος αρχαιολογικής ανασκαφής σχετικής με το θέμα του ψωμιού, μια προσπάθεια να επιστρέψουμε σε αξίες που βρίσκονται χαμηλά, κρυμμένες, στο βάθος. Τι σκέφτεστε;  
Πρώτα-πρώτα, θέλω να πω ότι είναι μια κοσμική, μη θρησκευτική προσευχή. Υπό την έννοια αυτή, γύρισα πίσω στο παρελθόν και η Μεσόγειος μου πρόσφερε ένα μεγάλο περίγραμμα για την Μεσογειακή Σύνοψή μου. Είναι βιβλίο που έχει κάνει 10 εκδόσεις και 23 μεταφράσεις σε διάφορες γλώσσες. Στο σημείο αυτό, το βλέμμα μου έγινε πιό ευρύ, πράγμα που με ανάγκασε να ψάξω για πράγματα που είναι πιό κατάλληλα για να ενώνουν, που θα μπορούσαν να είναι το αληθινό φαγητό, η τροφή. Όλα αυτά τα βρήκα στο ψωμί. Τότε ήρθε στη μνήμη μου εκείνα τα χρόνια που έχω αρχίσει να τα αποκαλώ τα χρόνια ανάμεσα στο άσυλο και στην εξορία, όταν ήμουν σε αντίθεση με τον φασισμό του Τούτζμαν και με τους εθνικιστές στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Συναντηθήκαμε όταν πήγα στη Βοσνία, και βλέποντας τη νέα πείνα και λιμό παντού, έγινε τότε σιγά-σιγά το ψωμί πηγή έμπνευσης για μένα. 

Πρέντραγκ Ματβέγιεβιτς (ΙΙ): «Οι αντιφάσεις του συστήματος θα έπρεπε να γεννήσουν ένα εναλλακτικό κίνημα και την επίγνωση των ορίων της καπιταλιστικής ανάπτυξης. Αντίθετα τροφοδοτείται ο ευρωσκεπτικισμός»

Συνέντευξη του Predrag Matvejević στον Tommaso di Francesco της Ιταλικής εφημερίδας «Il Manifesto» (12 Ιουνίου 2010, «Talebani cristiani»). Μεταφράσθηκε στα Ελληνικά από την Τόνια Τσίτσοβιτς, δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Εποχή» («Χριστιανοί Ταλιμπάν: Ένας Γιουγκοσλάβος μεταξύ ασύλου και εξορίας»)

 

Ο Predrag Matvejević γεννήθηκε στην πόλη του Μόσταρ (Βοσνία - Ερζεγοβίνη), από μητέρα Κροάτισσα και πατέρα Ρώσο. Δίδαξε Γαλλική λογοτεχνία στο πανεπιστήμιο του Ζάγκρεμπ και συγκριτική λογοτεχνία στη Σορβόνη του Παρισιού, όπου έζησε από το 1991 έως το 1994, αφού εγκατέλειψε την πρώην Γιουγκοσλαβία στην αρχή του πολέμου, επιλέγοντας μια θέση «μεταξύ ασύλου και εξορίας». Από το 1994 υπήρξε καθηγητής Σλαβικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Λα Σαπιέντσα της Ρώμης, όπου έζησε μέχρι το καλοκαίρι του 2009. Ο Πρέντραγκ Ματβέγιεβιτς, στην Ιταλική εφημερίδα «Il Manifesto», αποκάλεσε «Ταλιμπάν» τους Χριστιανούς συγγραφείς (Σέρβους, Κροάτες και Βοσνίους) που βοήθησαν τους εθνικιστές να καταστρέψουν την πολυπολιτισμικότητα της Γιουγκοσλαβίας. Σήμερα, έπειτα από την επιστροφή του στο Ζάγκρεμπ, κινδυνεύει να βρεθεί για πέντε μήνες στη φυλακή εξαιτίας αυτού του κειμένου.
       

«Αυτό ήταν για μένα μια τεράστια έκπληξη. Πίστευα ότι η υπόθεση είχε λήξει». Από το Ζάγκρεμπ φθάνει σε εμάς η λεπτή, αδύναμη φωνή του Πρέντραγκ Ματβέγιεβιτς, ο οποίος μετά από μακρόχρονη εξορία-άσυλο, που έζησε μακριά από την πρώην Γιουγκοσλαβία και τους αδελφοκτόνους πολέμους της, είχε το θάρρος να επιστρέψει Σεπτέμβριο του 2009 στην Κροατία.   

Τι συμβαίνει; 

Πριν από χρόνια είχα γράψει ένα άρθρο που κατήγγειλε τις ευθύνες μιας δολοφονικής, χριστιανικής λογοτεχνίας (Κροατικής με τον Ίβαν Αράλιτσα, που υποστήριξε τον Τούτζμαν, Σέρβικης με τον Ντόμπριτσα Τσόσιτς, που υποστήριξε τον Μιλόσεβιτς, καθώς και Βοσνιακής). Πρόκειται για  λογοτεχνία, που συνόδευσε και συμμετείχε στην εθνικιστική σφαγή της Γιουγκοσλαβίας: Τους αποκάλεσα «Χριστιανούς Ταλιμπάν», φονταμενταλιστές υμνητές μιας εθνικής πατρίδας ενάντια σε μια άλλη, οι οποίοι συνέβαλλαν στο αιματοκύλισμα αυτών των εδαφών. Μιλούσα για την ευθύνη τους, έλεγα ότι θα χρειαζόταν ένα πιο αυστηρό δικαστήριο απ’ αυτό της Χάγης, ένα δικαστήριο της Νυρεμβέργης. 

Πρέντραγκ Ματβέγιεβιτς: Να προστατεύσουμε το διαφορετικό όραμα για τον Μεσογειακό κόσμο

Συνέντευξη του Predrag Matvejević στην © Defne Gursoy (Ντεφνέ Γκιουρσόϋ)
 © FM Euromed Cafe for Peace :  Protect a different vision

Στο βιβλίο «Bréviaire Mediterranéen» («Μεσογειακή Σύνοψη»), περιγράφετε ένα πολύ πλούσιο μωσαϊκό, αλλά γεμάτο από αντιφάσεις που μοιάζουν ανυπέρβλητες.
Η Μεσόγειος δείχνει την πραγματική της κατάσταση και δεν καταφέρει να γίνει ένα ενιαίο σχέδιο και εγχείρημα. Η βόρεια ακτή της εμφανίζει μια προφανή καθυστέρηση σε σχέση με το βόρειο τμήμα της Ευρώπης, ακριβώς όπως η νότια ακτή της υστερεί σε σχέση με την Ευρωπαϊκή ακτή της Μεσογείου. Η λεκάνη της Μεσογείου ως όλον συνδέεται δύσκολα με την Ηπειρωτική Ευρώπη.  
Κανείς δεν μπορεί να μιλήσει γι' αυτή τη θάλασσα ως όλον, χωρίς να υπογραμμίσει τα ρήγματα που την χωρίζουν, τις συγκρούσεις που την ξεσχίζουν: Σήμερα στην Παλαιστίνη, χθές στο Λίβανο, η Κύπρος, το Μαγκρέμπ [Μαρόκο - Αλγερία - Τυνησία], η Βαλκανική, η πρώην Γιουγκοσλαβία, οι συνέπειες από τους πολέμους, όπως αυτοί που έγιναν στο Αφγανιστάν ή στο Ιράκ. 
Η Μεσόγειος είναι εξοικειωμένη με φοβερές συγκρούσεις. Η νότια ακτή παραμένει αποτραβηγμένη στην άκρη, επιφυλατική, δύσπιστη, αφότου έζησε την εμπειρία της αποικιοκρατίας. Και οι δυό απέναντι ακτές της Μεσογείου ήταν πολύ πιο σημαντικές ως χαρτιά που παιζόταν στα παιχνίδια των στρατηγών, παρά ως χαρτιά που έρριχναν στο τραπέζι οι οικονομολόγοι. Όλα έχουν ήδη ειπωθεί γι' αυτήν την «Πρώτη θάλασσα», που έχει γίνει ένα απλό θαλασσινό στενό πέρασμα, για την ενότητά της και τις διαιρέσεις της, για την ομοιογένειά της και την ανομοιομορφία της. Γνωρίζουμε εδώ και πολύ καιρό αυτό που δεν είναι μια «πραγματικότητα για τον εαυτό της», ούτε μια «σταθερά»: Η Μεσόγειος ως σύνολο αποτελείται από πολλά υποσύνολα, που αμφισβητούν ή αρνούνται τις ενοποιητικές ιδέες και συλλήψεις.