«Οι πολλοί», οι ελίτ και ο Λένιν. Υπενθύμιση του αυτονόητου: Πάντα οι μειοψηφίες - ξυπόλητες ή κομψά ντυμένες - «σκαρφαλώνουν μέσα σε σκοτάδια απόλυτα»*

(*παραφράζοντας λίγο τον Διονύση Σαββόπουλο)

Σε όλη την Ευρώπη, οι δεκαπεντάρηδες ή δεκαεξάρηδες διαδηλωτές και διαδηλώτριες τις «Παρασκευές για το κλίμα και για το μέλλον», μαζί και η Γκρέτα Τούνμπεργκ που το ξεκίνησε, ασφαλώς ανήκουν σε μια μειοψηφία συνομηλίκων τους. Στη χώρα μας, ίσως και γενικά νοτίως των Άλπεων, ανήκουν σε μια οικτρή μειοψηφία. Δυστυχώς, κάθε σύγκριση των εδώ εκδηλώσεων με τις εκδηλώσεις στον Βορρά της ηπείρου μας, αλλά και με τις άλλες, γνωστές και εντελώς διαφορετικές εκδηλώσεις ημεδαπών συνομηλίκων (βλ. τη δήθεν ανησυχία για τη Μακεδονία), δεν είναι διόλου τιμητική για τον δικό μας τόπο.

Και συνήθως, όλα αυτά τα κορίτσια και αγόρια, παντού στην Ευρώπη, προέρχονται από οικογένειες σχετικά προνομιούχες, ή τουλάχιστον όχι εντελώς στερημένες, τόσο από την άποψη της παιδείας και την ευρύτερη πολιτισμική, όσο και την υλική. Όμως αυτό δεν κάνει την κίνηση αυτών των παιδιών μια εκδήλωση της ιδιαιτερότητάς τους, έναν «αγώνα πολυτελείας». Και προπαντός δεν δηλώνει ιστορική εξαίρεση. Αντίθετα, είναι κανόνας γενικής ισχύος για το πώς πραγματικά αρχίζουν να διαδραματίζονται κοινωνικοί αγώνες με καθολικό περιεχόμενο.

Δεν υπάρχει, ούτε υπήρξε ποτέ σε καμιά νεωτερική κοινωνία «η ελίτ», η μία ενιαία ελίτ στον ενικό αριθμό. Υπάρχουν οι ελίτ. Πάντα σε πληθυντικό αριθμό. Διαφορετικές, διότι στη νεωτερική εποχή οι σφαίρες των αξιών είναι πολλαπλές και διαχωρισμένες: Άλλο οι οικονομικές, άλλο οι πολιτικές, άλλο οι μιντιακές, άλλο οι «λειτουργικές» - διαχειριστικές, άλλο οι διανοητικές-ακαδημαϊκές ελίτ, παρά τις συμπράξεις ή νοσηρές διαπλοκές τους. Επίσης, η έννοια ελίτ έχει μόνον πληθυντικό αριθμό, διότι καθεμία από όλες αυτές τις κατηγορίες μπορεί - δυνητικά - να περιλαμβάνει υποομάδες, έστω και ως ισχυρές εξαιρέσεις, που πιστεύουν σε αξίες αποκλίνουσες ή και συγκρουόμενες
Το πρόβλημα με τις ελίτ όλων αυτών των κατηγοριών είναι ότι συνήθως και κατά κανόνα υιοθετούν αξίες ωφελιμιστικές, και μάλιστα ωφέλιμες για τον «εαυτό τους» και μόνον. Πράγμα που σημαίνει δυνητικά βλαπτικές για όλους τους άλλους, δηλαδή για τη μεγάλη πλειοψηφία ανθρώπων. Με άλλα λόγια, οι ελίτ κατά κανόνα κάνουν ταξικό αγώνα «εκ των άνω». Εναντίον των «κάτω».

Βόλφγκανγκ Μυνχάου: Το μέλλον ανήκει στην Αριστερά, όχι στη Δεξιά

© Financial Times - Wolfgang Münchau: The future belongs to the left, not the right, 24.2.2019 

  
Ο Ματέο Ρέντσι (Matteo Renzi), ο πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας, ετοιμάζεται να σχηματίσει ένα δικό του κεντρώο πολιτικό κίνημα, που θα μοιάζει πολύ με το κίνημα «La République en Marche» του Γάλλου Προέδρου Εμμανουέλ Μακρόν. Μια νέα κεντρώα πολιτική ομάδα στο Ηνωμένο Βασίλειο [αποτελούμενη από βουλευτές που αποχώρησαν είτε από το Συντηρητικό, είτε από το Εργατικό Κόμμα εν μέσω της αναστάτωσης της Brexit] έχει επίσης τραβήξει την προσοχή, αν και για λόγους διαφορετικούς. Είναι βέβαιο ότι οι φιλελεύθεροι φιλοευρωπαίοι δεν θα παραδοθούν χωρίς να δώσουν μάχη. Όμως, για πολλούς από αυτούς, οι προοπτικές επιτυχίας δεν φαίνονται καλές.

[Πολιτική αναποτελεσματικότητα των φιλελεύθερων συστημάτων διακυβέρνησης]

Η φιλελεύθερη δημοκρατία παρακμάζει για έναν συγκεκριμένο λόγο: Τα φιλελεύθερα συστήματα διακυβέρνησης αποδείχθηκαν ανίκανα να επιλύσουν προβλήματα που προέκυψαν ευθέως από φιλελεύθερες οικονομικές πολιτικές, όπως οι μειώσεις φόρων, η εξυγίανση των δημοσιονομικών και η απορρύθμιση των αγορών σε παγκόσμιο επίπεδο

Τα προβλήματα που προκάλεσαν οι πολιτικές αυτές είναι:

● η επίμονη χρηματοπιστωτική αστάθεια και οι επιπτώσεις της στην πραγματική οικονομία

● η άνοδος της ανασφάλειας που αισθάνονται άτομα με χαμηλότερα εισοδήματα, η οποία επιδεινώνεται από τις τεχνολογικές αλλαγές και από πολιτικές ανοιχτές στην είσοδο μεταναστών

● αποτυχία στον συντονισμό της πολιτικής σε διεθνές επίπεδο, π.χ. στην καταστολή της παγκόσμιας φοροαποφυγής.

Βόλφγκανγκ Μυνχάου: Η αδιάρρηκτη αλλά και εύθραυστη ευρωζώνη

© Financial Times: Wolfgang Münchau: The unbreakable, unsustainable eurozone, 28.4.2019

Η ζώνη του ευρώ επιβίωσε της κρίσης των ετών 2010 - 2015 αποκλειστικά και μόνον χάρις σε δύο αποφάσεις οι οποίες λήφθηκαν με πρωτοβουλία του προέδρου της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι. Στο βαθμό που η ΕΚΤ δεν θα είναι σε θέση (ή δεν θα έχει τη διάθεση) να σηκώσει το βάρος μιας επόμενης κρίσης, θα χρειαστούν μεταρρυθμίσεις πραγματικές και αποτελεσματικές· και όχι μεταρρυθμίσεις προσχηματικές ή του λάθος είδους.

Η ζώνη του ευρώ ανήκει σ΄ εκείνη την κατηγορία πραγμάτων που είναι αδιάρρηκτα, αλλά ταυτόχρονα είναι και εύθραυστα, μη βιώσιμα υπό την παρούσα μορφή τους. Οι δύο αυτές ιδιότητες μπορούν και να συνυπάρχουν. Ωστόσο, μια οικονομική ύφεση θα μπορούσε να αποκαλύψει την αντίφαση. 

Είναι ακόμη πολύ νωρίς για να κρίνουμε αν η αδυναμία που παρατηρείται στα οικονομικά στοιχεία μετά το δεύτερο εξάμηνο του 2018, σηματοδοτεί την έναρξη μιας ύφεσης ή μιας παροδική υποχώρηση στη μέση ενός ανοδικού οικονομικού κύκλου. Δεν έχω άποψη γι' αυτό το ζήτημα. Αλλά όταν συμβεί η καθοδική στροφή, που κάποτε θα συμβεί, το «μη βιώσιμο» θα συγκρουστεί με το «αδιάρρηκτο». Και μετά τί; 

Υπάρχει μια οκνηρή απάντηση σε αυτή την προφανή αντίφαση. Λέει το εξής: Όταν οι ηγέτες της ΕΕ βρεθούν αντιμέτωποι με την επόμενη κρίση, θα κάνουν ό,τι έκαναν στο παρελθόν. Θα κάνουν μεταρρυθμίσεις. Το προβληματικό σημείο αυτής της θεωρίας είναι ότι βασίζεται σε μια μυθοπλασία: Καμιά μεταρρύθμιση δεν συνέβη μετά την προηγούμενη κρίση στη ζώνη του ευρώ. Εάν λάβουμε υπόψη ποιές είναι οι πιο πιθανές πηγές μελλοντικής έντασης, η ευρωζώνη δεν είναι σήμερα ισχυρότερη από ό,τι ήταν πριν από τον εξοπλισμό της με μια ημιτελή τραπεζική ένωση και με τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (ESM).

© CaixaBank Research

[«The ECB is ready to do whatever it takes» και αγορά ομολόγων («ποσοτική χαλάρωση»)]

Η ζώνη του ευρώ επιβίωσε της κρίσης των ετών 2010 - 2015 αποκλειστικά και μόνον χάρις σε δύο αποφάσεις, οι οποίες λήφθηκαν με πρωτοβουλία του Μάριο Ντράγκι (Mario Draghi), του προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Η πρώτη, το καλοκαίρι του 2012, ήταν η ασαφής αλλά σθεναρή υπόσχεση να κάνει «ό,τι χρειαστεί» («whatever it takes») για να αποφευχθεί η αποσύνθεση του ευρωπαϊκού ενιαίου νομίσματος. Αυτή την κίνηση την ακολούθησε τον Μάρτιο του 2015 η απόφαση της ΕΚΤ για αγορές κρατικών ομολόγων χωρών-μελών της ευρωζώνης. 

© kitco.com

Βόλφγκανγκ Μυνχάου: Στη σχέση Κίνας και Γερμανίας η Κίνα έχει τώρα το πάνω χέρι. Το Βερολίνο πληρώνει το τίμημα για τις επιλογές δημοσιονομικής πολιτικής

© Financial Times - Wolfgang Münchau: China gains the upper hand over Germany - Berlin is paying for its political choices on public sector debt, 3.3.2019
 

Η Γερμανία χρειάζεται κινεζική τεχνολογία, όπως η τηλεπικοινωνιακή της εταιρείας Huawei. Όμως από την άλλη πλευρά ανησυχεί επειδή κινεζικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε άλλους παραγωγικούς τομείς αποκτούν μέσω εξαγορών ή μεγάλων επενδύσεων σε εταιρείες, πρόσβαση σε γερμανικές τεχνολογίες. Στις παρελθούσες δεκαετίες η Κίνα εισήγαγε από τη Γερμανία βιομηχανικό εξοπλισμό για να αναπτύξει τη δική της βιομηχανική βάση. Σήμερα η Κίνα έχει πια το «πάνω χέρι» και γίνεται ο μείζων εμπορικός και επιχειρηματικός εταίρος στη σχέση μεταξύ των δύο χωρών. 

Οι μέχρι τώρα επιλογές στη Γερμανία και στην ΕΕ, που έδιναν προτεραιότητα σε πολιτικές δημοσιονομικής λιτότητας, γεννούν γεωστρατηγική ανεπάρκεια. Εμποδίζουν την οικοδόμηση μιας σύνθετης και ολιστικής πολιτικής για το σημερινό δύσκολο παγκόσμιο περιβάλλον, που να συνδυάζει μακροοικονομική και νομισματική σταθερότητα, ικανότητες στον τεχνολογικό ανταγωνισμό και επαρκείς πολιτικές για τις εξωτερικές σχέσεις, την άμυνα και την ασφάλεια

 
Ίσως το μεγαλύτερο γεωπολιτικό ζήτημα για την ΕΕ αυτή τη στιγμή, και ιδιαίτερα για τη Γερμανία, είναι οι μελλοντικές σχέσεις με την Κίνα. Την περασμένη εβδομάδα σε ένα γερμανικό οικονομικό περιοδικό γράφτηκε ότι ένας ανώτερος αξιωματούχος της καγκελαρίας της Άνγκελα Μέρκελ επισκέφθηκε την Κίνα για να διερευνήσει τις προοπτικές συνομολόγησης μιάς αντι-κατασκοπευτικής συμφωνίας. Τέτοιες συμφωνίες συνήθως δεν αξίζουν ούτε καν το χαρτί πάνω στο οποίο γράφονται. 

Αυτή η επίσκεψη έγινε μέσα στα πλαίσια της προσφοράς της Huawei, της κινεζικής εταιρείας που κατασκευάζει τηλεπικοινωνιακό εξοπλισμό, για τις άδειες κινητής τηλεφωνίας πέμπτης γενιάς στη Γερμανία. Για το θέμα αυτό, πρόκειται να ληφθεί απόφαση μέσα σ' αυτόν τον μήνα. Μια αντικατασκοπευτική συμφωνία μεταξύ των δύο χωρών θα δώσει στη Γερμανία τη δυνατότητα να ισχυριστεί ότι η Κίνα δεν αποτελεί απειλή για την ασφάλεια.

Οι οικονομικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών παρουσιάζουν πολύ ενδιαφέρον. Η Γερμανία είναι αμφίθυμη απέναντι στην Κίνα. Χρειάζεται κινεζική τεχνολογία, όπως αυτή που προσφέρει η Huawei. Οι εταιρείες παροχής υπηρεσιών κινητής τηλεφωνίας στη Γερμανία ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για την προσφορά τεχνολογίας πέμπτης γενιάς (5G) της Huawei, επειδή ήδη χρησιμοποιούν στα δίκτυά τους το υλικό τηλεπικοινωνιακής τεχνολογίας της κινεζικής εταιρείας. 

Γκρέτα Τούνμπεργκ: «Το σπίτι σας άρπαξε φωτιά». Μαθητές για το κλίμα, οι μειοψηφίες, η αδιάφορη νεολαία, οι ελίτ

1. «Αυτό που κάνετε ή δεν κάνετε τώρα, θα επηρεάσει όλη τη ζωή μου και τη ζωή των παιδιών μου· και των εγγονιών μου»

  
© Medium - Greta Thunberg: We Don’t Have Time - “Sweden is not a Role Model”, 24.8.2018

 

Θέλω να νιώθω ασφαλής:

•  Όταν επιστρέφω στο σπίτι αργά το βράδυ.

•  Όταν είμαι στο μετρό.

•  Όταν κοιμάμαι τη νύχτα.

Αλλά δεν αισθάνομαι ασφαλής.

Και πώς να αισθάνομαι ασφαλής, όταν ξέρω ότι αντιμετωπίζουμε την πιο οξεία κρίση στην ιστορία της ανθρωπότητας; Όταν ξέρω ότι αν δεν ενεργήσουμε τώρα, σύντομα θα είναι πολύ αργά;

Όταν πρωτάκουσα για την υπερθέρμανση της ατμόσφαιρας, σκέφτηκα: Δεν μπορεί να είναι αλήθεια. Τίποτε δεν μπορεί να είναι τόσο σοβαρό, ώστε να απειλεί την ίδια την ύπαρξη του ανθρώπου.

Γιατί άν ισχύει, σκεφτόμουν τότε, λογικά, εμείς οι άνθρωποι δεν θα μιλούσαμε για τίποτε άλλο παρά μόνον γι' αυτό. Μόλις άνοιγες την τηλεόραση, λογικά θα έπρεπε να ακούς και να βλέπεις μόνον πράγματα γι' αυτό το ζήτημα. Σε τίτλους, σε ραδιόφωνα, σε εφημερίδες. Δεν θα διάβαζες ούτε θα άκουγες τίποτε άλλο.

Θα ήταν σαν να ξεσπούσε ένας παγκόσμιος πόλεμος.

Αλλά, στην πραγματικότητα, σχεδόν κανείς δεν μιλούσε γι΄ αυτό το θέμα...

Και όταν γινόταν λόγος, ποτέ αυτά που λεγόταν στα μέσα ενημέρωσης δεν συμφωνούσαν με τις δηλώσεις των επιστημόνων. Λίγες ημέρες πριν, παρακολουθούσα στην τηλεόραση έναν διάλογο μεταξύ ηγετών κομμάτων και είδα πώς οι συντονιστές της συζήτησης τους άκουγαν να ψεύδονται και τους άφηναν ανενόχλητους. Έλεγαν ότι δεν έχει νόημα να προσπαθήσουμε να περιορίσουμε τις εκπομπές ρύπων στη χώρα μας, τη Σουηδία, γιατί είμαστε ήδη χώρα-«πρότυπο» περιβαλλοντικής πολιτικής. Έλεγαν ότι πρέπει να επικεντρώσουμε τις προσπάθειές μας στο να «βοηθήσουμε» άλλες χώρες να μειώσουν τις εκπομπές τους.

 

Η Greta έξω από το Κοινοβούλιο, οι συμπαραστάτες της και δημοσιογράφοι του Guardian.

Βόλφγκανγκ Μυνχάου: Οι ευρωεκλογές και ο Μακρόν. Μπορεί η ΕΕ να στηριχτεί στον εαυτό της;

Financial Times - Wolfgang Münchau: A Macron failure would bode ill for the EU’s future, 30.12.2018

  

Εμείς οι Ευρωπαίοι δεν επενδύουμε στο μέλλον. Μένουμε όλο και πιο πίσω στην καινοτομία και γερνάμε. Οι ευρωεκλογές τον Μάιο θα καθορίσουν εάν ο συσχετισμός των δυνάμεων εντός της Ένωσης θα «γείρει» προς τους μεταρρυθμιστές της ΕΕ, προς τα διάφορα είδη λαϊκιστών ή προς τη νέα «βόρεια» ομάδα επιβραδυντών της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Το ουσιαστικό θέμα αυτών των ευρωεκλογών είναι εάν η ΕΕ μπορεί να σταθεί στα πόδια της και να στηριχτεί στον εαυτό της, σε έναν κόσμο που γίνεται πιο εχθρικός.

 

Το 2019 προοιωνίζεται ως έτος σημαντικών αποφάσεων για την ΕΕ. Ίσως η πιο μεγάλη απόφαση δεν θα σχετίζεται με την Brexit, αλλά με τις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Μάιο και με τις αποφάσεις για τη μελλοντική κατεύθυνση της ΕΕ, στις οποίες οι εκλογές αυτές και το αποτέλεσμά τους θα βάλουν τη σφραγίδα τους. Οι ευρωπαϊκές εκλογές θα καθορίσουν εάν ο συσχετισμός των δυνάμεων θα «γείρει» προς αυτούς που επιθυμούν τη μεταρρύθμιση της ΕΕ ή προς τα διάφορα είδη λαϊκιστών ή προς μια νέα ομάδα συνασπισμένων επιβραδυντών της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, προερχόμενων κυρίως από χώρες της Σκανδιναβικής Χερσονήσου και άλλες χώρες γύρω από τη Βόρεια Θάλασσα ή γενικά του Βορρά της Ένωσης. Αυτός ο συνασπισμός είναι επίσης γνωστός με το παρατσούκλι της «νέας Χανσεατικής Ένωσης» και καθοδηγητής του είναι ο κ. Μαρκ Ρούτε (Mark Rutte), πρωθυπουργός της Ολλανδίας.

© Green European Journal

Βόλφγκανγκ Μυνχάου: Την κρίση του σύγχρονου φιλελευθερισμού την προκαλούν οι δυνάμεις της αγοράς

© Financial Times - Wolfgang Münchau:The crisis of modern liberalism is down to market forces, 23.12.2018

Οι φιλελεύθεροι συχνά παραπλανώνται εξαιτίας της συνήθειάς τους να δίνουν δυσανάλογα μεγάλη σημασία στις πολύ γενικές μακροοικονομικές μεταβλητές όπως είναι το ΑΕΠ, λέει ο Μυνχάου. Αλλά δεν προσέχουν τις «λεπτομέρειες». Ως γνωστόν, εκεί «κρύβεται ο διάβολος». Μετά εκφράζονται αποδοκιμαστικά για τους ψηφοφόρους και τους χειρίζονται με υποτιμητικό τρόπο ή με πατρωνεία, προσθέτοντας στα τραύματά τους και την προσβολή. Ένα παράδειγμα: Στο ΗΒ, η μεγάλη αύξηση του κόστους στέγασης για τα νοικοκυριά με μεσαία και χαμηλά εισοδήματα την τελευταία δεκαετία, έπαιξε σημαντικο ρόλο για την ψήφο υπέρ της Brexit. «Κάθε σύστημα που εγκαταλείπει το 60 % των νοικοκυριών στο έλεος της τύχης τους, είναι καταδικασμένο στο τέλος να καταρρεύσει».

 

Όταν σκέφτομαι την κρίση του φιλελεύθερου συστήματος μας, μου έρχεται στο νου μια συνάντηση στο Βερολίνο, πριν από 20 σχεδόν χρόνια, με τον Wolfgang Kartte, πρώην πρόεδρο της γερμανικής υπηρεσίας ελέγχου και καταπολέμησης των καρτέλ. Τον ρώτησα γιατί αυτός και οι διάδοχοί του βλέπουν συχνά από πολύ συντηρητική οπτική γωνία τις υποθέσεις ανταγωνισμού και προπαντός γιατί είναι τόσο απορριπτικοί απέναντι στα καθαρά οικονομικά επιχειρήματα.

Όπως και η πλειοψηφία των αρμόδιων για τη χάραξη οικονομικής πολιτικής στη Γερμανία, ο Kartte, ο οποίος πέθανε το 2003, ήταν νομικός. Μου είπε ότι βλέπει τη δουλειά του ως παροχή βοήθειας στο «μικρό ψάρι» για να μπορεί να υπερασπίζεται τον εαυτό του από το «μεγάλο ψάρι». Φυσικά, αυτό είναι δουλειά δικηγόρου, όχι οικονομολόγου. Επίσης, χρησιμοποίησε μια μεταφορική έκφραση: Μίλησε για «το γήπεδο όπου παίζεται το οικονομικό παιχνίδι». Και μου είπε ότι δεν τον ενδιαφέρει να είναι «ο αγωνιστικός χώρος ισοπεδωμένος και απολύτως οριζόντιος», αλλά θέλει «να γέρνει», να έχει «κλίση» ευνοϊκή για «τους παίχτες της μικρής ομάδας». 

Η κρίση του σύγχρονου φιλελευθερισμού έχει πτυχές που σχετίζονται με αυτό το ζήτημα. Σήμερα έχουμε μπροστά μας μιαν άλλη μορφή του ίδιου προβλήματος, έχουμε και πάλι «τους παίχτες της μικρής ομάδας» απέναντι «στους παίχτες της μεγάλης ομάδας», ωστόσο με μια διαφορά: Δεν υπάρχει κανείς που να φροντίζει ώστε ο «αγωνιστικός χώρος» να «γείρει» αντίστροφα, ώστε να εξουδετερωθεί η «κλίση» που έχει πάρει προς την άλλη κατεύθυνση, δηλαδή είναι ευνοϊκή για τη «μεγάλη ομάδα».

Αναλογικά με τα κέρδη και τους τζίρους, οι μικρότερες εταιρείες πληρώνουν περισσότερους φόρους από τις μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες. Οι οικονομικές πολιτικές που ακολούθησαν την οικονομική κρίση, οδήγησαν τελικά σε ακόμη μεγαλύτερη διεύρυνση της ανισότητας εισοδημάτων και περιουσιακών στοιχείων. Τα μεγάλα μεταναστευτικά ρεύματα προκάλεσαν ανασφάλεια, αλλά το ίδιο προκαλεί και η εφαρμογή νέων τεχνολογιών. Και όποιος εκφράζεται αποδοκιμαστικά για τους ψηφοφόρους ή τους χειρίζεται με υποτιμητικό τρόπο και με πατρωνεία, όπως συνέβη στο Ηνωμένο Βασίλειο μετά το δημοψήφισμα, προσθέτει στα τραύματά τους και την προσβολή. 

Βόλφγκανγκ Μυνχάου: «Το κέντρο δεν αντέχει» - στη Γερμανία και στην ΕΕ

© Financial Times - Wolfgang Münchau: Germany’s political centre cannot hold, 21.10.2018

Aυτή τη στιγμή πολλά πράγματα συμβαίνουν ταυτόχρονα στην Ευρώπη: Αναδύεται και πάλι μια διαίρεση μεταξύ Ανατολής και Δύσης, διαδίδεται πανικός για τη δημοσιονομική θέση της Ιταλίας και φυσικά υπάρχει η Brexit. Η αλλαγή που συμβαίνει στη γερμανική πολιτική είναι κάτι πιο περίπλοκο και εκ πρώτης όψεως δεν είναι τόσο θεαματικό γεγονός όσο τα άλλα, όμως μακροπρόθεσμα θα έχει βαθύ αντίκτυπο στον τρόπο λειτουργίας της ΕΕ.  

Οι εκλογές στη Βαυαρία μας έδωσαν μια πρώτη γεύση της διπλής φύσης της πολιτικής αλλαγής που συμβαίνει στη Γερμανία. Αφενός έχουμε μετατόπιση πολιτικής ισχύος από τον κεντροδεξιό χώρο προς την Άκρα Δεξιά, αφετέρου μετατόπιση πολιτικής ισχύος από τον κεντροαριστερό χώρο προς τους Πράσινους. Η Χριστιανοκοινωνική Ένωση (CSU), το Βαυαρικό αδελφό κόμμα του κόμματος της Angela Merkel, έχασε περίπου δέκα εκατοστιαίες μονάδες. Ήταν ένα κακό αποτέλεσμα, αν και τελικά δεν ήταν τόσο κακό όσο προέβλεπαν οι δημοσκοπήσεις. Η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), κόμμα της Άκρας Δεξιάς, έλαβε περίπου το 10 % των ψήφων και το ίδιο ποσοστό έλαβε και ένα άλλο κεντροδεξιό τοπικό κόμμα. Το αθροιστικό ποσοστό των δεξιών πολιτικών δυνάμεων δεν άλλαξε πολύ και η μόνη σημαντική αλλαγή είναι το γεγονός ότι το CSU είναι τώρα πια πολύ εξασθενημένο.  

Το δεύτερο και πιο δραματικό γεγονός ήταν η μεττόπιση πολιτικής ισχύος από το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SPD) προς το κόμμα των Πρασίνων. Το SPD έχασε τους μισούς ψηφοφόρους του στη Βαυαρία. Τώρα πια, οι Πράσινοι δεν είναι μόνον το νέο και φρέσκο κόμμα της Αριστεράς, αλλά είναι και το μεγαλύτερο. Η πιο πρόσφατη δημοσκόπηση στο σύνολο της Γερμανίας δίνει στην Ένωση (CDU/CSU) ποσοστό 27 %, στους Πράσινους 20 %, στο SPD 14 %. Σε πολλούς παρατηρητές της γερμανικής πολιτικής αυτοί οι αριθμοί προκαλούν έκπληξη. Πρέπει να προστεθεί ότι οι Πράσινοι έγιναν η πρώτη πολιτική δύναμη σε πολλές μητροπολιτικές περιοχές, συμπεριλαμβανομένου του Μονάχου, πρωτεύουσας της Βαυαρίας.

Πανηγυρισμοί του τοπικού και του ομοσπονδιακού προεδρείου τη νύχτα των εκλογών - Η εντυπωσιακή αύξηση της υποστήριξης των ψηφοφόρων προς το κόμμα των Πρασίνων στη Βαυαρία, αντικατοπτρίζει πολιτικές μετατοπίσεις που συμβαίνουν και αλλού (© Financial Times)

Βόλφγκανγκ Μύνχάου: Η Ιταλία μάς δείχνει πώς πεθαίνει η φιλελεύθερη δημοκρατία

© ft - Wolfgang Münchau : Italy illustrates the way to liberal democracy’s demise, 20.5.2018

«Η αυτάρεσκη αντιμετώπιση της ενδυνάμωσης των λαϊκιστών, με αποφυγή της αυτοκριτικής, είναι χαρακτηριστική αντίδραση των αποτυχημένων πολιτικών συστημάτων». Και «εάν για μεγάλο χρονικό διάστημα η φιλελεύθερη δημοκρατία αποτυγχάνει να αποφέρει οικονομική ευημερία για σημαντικό μέρος του πληθυσμού, τότε έρχεται το τέλος της· πεθαίνει μαζί με τους θεσμούς που έχει δημιουργήσει στη χρηματοοικονομική σφαίρα και στη σφαίρα της πραγματικής οικονομίας», γράφει ο Wolfgang Münchau.

Πριν λίγα χρόνια μερικοί θολά «αντισυστημικοί» ή και «μαρξιστές» (από εκείνους που φέρνουν στο νου το ανέκδοτο «ο Μαρξ στην Κοπεγχάγη αντί του Λονδίνου - ναί, συνέβη σε παράλληλο σύμπαν»), ισχυρίστηκαν ότι η Ελλάδα ήταν ο «αδύνατος κρίκος της αλυσίδας». Αυτό που ισχυρίστηκαν εκείνοι τότε, σε λάθος τόπο και λάθος χρόνο, ίσως δεν είναι τόσο τερατωδώς εξωπραγματικό για την Ιταλία τώρα, λόγω του μεγέθους της, της θέσης της στο στερέωμα της ΕΕ και της διασύνδεσής της στην παγκόσμια οικονομία, της διαρκούς οικονομικής κάμψης και μιας πολιτικής δυσλειτουργίας πολλών δεκαετιών. Ωστόσο το πραγματικό ζήτημα είναι τί είδους και ποιάς κατεύθυνσης αλλαγή θα έφερνε στον κόσμο τώρα μια θραύση στον ευρωπαϊκό «κρίκο» Ιταλία.
Σε αντίθεση με την αμήχανη στάση για τις εξελίξεις στην Ιταλία, που τηρoύν τώρα οι οικονομολόγοι της επικρατούσας Σχολής, οι αυτάρεσκοι «κεντρώοι» του κομματικού συστήματος, μαζί τους και εκείνοι που είδαν την Ελλάδα το 2010-2015 ως χώρα-πειραματόζωο, ο Münchau σκιαγραφεί μια μελανή εικόνα της ΕΕ με ένα από τα μεγάλα ιδρυτικά μέλη της σε βαθειά κρίση. Αλλά προχωρεί και πιο πέρα, πέρα από το πεδίο της οικονομίας, ακριβώς τη στιγμή που αυτό μεταθέτει την κρίση του στο πεδίο της πολιτικής: Προβληματίζεται για το μέλλον της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας όπως την ξέρουμε μετά τον τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ενόψει διακυβέρνησης της μεγάλης νοτιοευρωπαϊκής γείτονος από σύμπραξη δυνάμεων ακραιφνώς ακροδεξιών και θολά «αντισυστημικών».
Δεν είναι πρωτοφανείς καταστάσεις. Αυτό που αποκαλούν «σύστημα» στην παραπλανητική Lib-Pop γλώσσα τους ηγεμονικές κοινωνικές δυνάμεις που θέλουν «να τα αλλάξουν όλα για να μείνουν όλα ίδια» (όπως στον Γατόπαρδο των Τζουζέπε Τομάζο Λαμπεντούζα και Λουκίνο Βισκόντι), αμφισβητήθηκε και άλλοτε - επιτυχώς - από τους πιο αδίστακτους «αντισυστημικούς» αυτής της κατηγορίας. Όμως, τι εμπεδώσαμε από το ιστορικό μάθημα της Βαϊμάρης ή του «αντισυστημικού» Μουσολίνι;

Γ. Ρ. 
 

Το να συγκρίνουμε τους σημερινούς λαϊκιστές και εθνικιστές με τους Ναζί και με τους φασίστες που έδρασαν πριν από 80 ή 90 χρόνια, δεν έχει νόημα. Ωστόσο, βλέπω πολύ πιο σαφείς παραλληλισμούς μεταξύ της πτώσης της γερμανικής Δημοκρατίας της Βαϊμάρης και της ευάλωτης κατάστασης στην οποία έχουν περιπέσει σήμερα οι φιλελεύθερες ελίτ της Ευρώπης. Μερικοί από αυτούς που υπερασπίζονται τώρα τη φιλελεύθερη τάξη πραγμάτων, κάνουν το ίδιο λάθος που έκανε, λόγου χάρη, το Γερμανικό Κόμμα του Κέντρου (Deutsche Zentrumspartei, DZP) στις αρχές της δεκαετίας του 1930, διότι υποτιμούν την τάξη μεγέθους της απειλής που αντιμετωπίζουν.

Ο Harold James, καθηγητής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον, μας παρουσίασε πρόσφατα 10 λόγους για τους οποίους τα σημερινά πολιτικά συστήματα και η Δημοκρατία της Βαϊμάρης έχουν μερικά κοινά αυτοκαταστροφικά χαρακτηριστικά [Ten Weimar Lessons, στο Project Syndicate]. Ένας από αυτούς είναι η δύναμη του οικονομικού σοκ. Ένας άλλος είναι μια υπέρμετρη αισιοδοξία για την ισχύ των θεσμών και για την ικανότητα τους να προστατεύσουν το σύστημα.

Ο Matteo Salvini της Λέγκα, κεφάτος στο Κρεμλίνο με τον Πούτιν στο μπλουζάκι