Ηθικο-πολιτική ηγεμονία στην «εποχή των τεράτων» (κατά Γκράμσι)

Εν μέσω της κρίσης, ακόμη και πολιτικές προτάσεις με νόημα, ακούγονται. Σποραδικά, από δώ κι από κεί. Λίγες, αλλά υπάρχουν. Φυσικά, οι πολλές και συνήθεις είναι άνευ νοήματος.

Το μεγάλο πρόβλημα είναι το παλιό γνωστό:  ποιός θα τα κάνει;

Και δυστυχώς δεν λείπει μόνον η πολιτική βούληση με η στενή έννοια, δηλαδή οι κατάλληλοι πολιτικοί φορείς και το πρόθυμο και ικανό πολιτικό προσωπικό. Λείπουν - προς το παρόν - και οι ενεργές κοινωνικές δυνάμεις, οι δυνάμεις της κοινωνίας των πολιτών: αυτοί που θα «σπρώξουν απο κάτω» για να βγούν στον αφρό τα διαμάντια, και να πάνε οι στάχτες στον πάτο.

Η πολιτική ηγεμονία, όπως μας αποκάλυψε ο Γκράμσι, είναι πάντα ηθικο-πολιτική και θέλει δύο, σαν το τανγκό. Θέλει πρόθυμο, φιλόδοξο ηγεμόνα, που να μπορεί να λέει χωρίς φόβο «το χρήμα πολλοί εμίσησαν, την δόξαν ουδείς» - και όχι το αντίστροφο, όπως κάνουν οι σημερινοί μικροί πολιτικοί. Θέλει όμως και σκληρούς ηγεμονευόμενους, με απαιτήσεις: να βάζουν όρους σε κάθε υποψήφιο ηγεμόνα, να του προκαλούν πολιτικό πόνο. Να τον αναγκάζουν να μη λέει πια λόγια από το παρελθόν (δηλαδή αυτά που τόσο αγάπησαν και θέλουν ν' ακούν πάντα όσοι πέρασαν καλά τότε). Αρκετά μίλησαν στη γλώσσα που ακούγεται ευχάριστα σε αγύμναστα αυτιά. Φτάνει πια, βαρεθήκαμε επί δεκαετίες ν' ακούμε από ανελέητους γέροντες και μεσήλικες το μετά από μας ο κατακλυσμός, το «ότι φάμε κι ότι πιούμε...» - κι άς πέσει αύριο ο ουρανός στα κεφάλια των παιδιών μας. Αντίθετα, αυτή τη «δύσκολη, βαρειά στιγμή» (Τόμας Μάν), χρειαζόμαστε λόγια για δουλειά και για απασχόληση, για κοινωνική συνοχή και για δημοκρατία με τον πολίτη να συμμετέχει ενεργά, για νέο Σύνταγμα, για καινοτομία, για παραγωγή, για να διεκδικήσουμε ένα μέλλον διαφορετικό από το αποτυχημένο παρελθόν. Ο Γιάνης Βαρουφάκης, πάρα πολύ σκληρά και ίσως υπερβολικά, αλλά εξαιρετικά εύστοχα (κάτι μάλλον ασυνήθιστο για τα υπερκινητικά και παρορμητικά πολιτικά του αντανακλαστικά, που συνήθως τον οδηγούν σε ευκολίες της σκέψης), το συνόψισε με λίγα λόγια: 

Juan Gatti - Μια εποχή στην Κόλαση (Αρθούρ Ρεμπώ)

Μάης 1936: Η ζωή και ο θάνατος του Τάσου Τούση, του ανθρώπου που έγινε σύμβολο

Η εποχή κοινωνικής και πολιτικής κρίσης του  Μεσοπολέμου, δοσμένη μέσα από την πορεία ενός ανθρώπου

  
της Ρούλας Γκόλιου

    

δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα "Χορτιάτης 570" (φύλλο 570 - καλοκαίρι 2013)

και στην ομώνυμη ιστοσελίδα

 

Η ζωή του Τάσου Τούση

Ο Τάσος Τούσης γεννήθηκε στο Ασβεστοχώρι το 1906, ανήμερα πρωτοχρονιά. O παππούς του, ο γερο Τούσης είχε μαζέψει από βραδίς στο πατρικό το σπίτι, όπως συνήθιζε να κάνει κάθε χρόνο, τα 6 παιδιά του, τις νύφες του, τους γαμπρούς του και τα εγγόνια του για να γιορτάσουν μαζί τον ερχομό του καινούργιου χρόνου. Σαν ήρθε ο καινούργιος χρόνος έκοψαν τη βασιλόπιτα κι ο γέρο Τούσης μοίρασε τα κομμάτια σε όλους για να δουν σε ποιον θα πέσει το φλουρί. Η Κατίνα, η νύφη του, γυναίκα του Γιώργου, δεν πρόλαβε να ψάξει για το φλουρί. Την έπιασαν οι πόνοι της γέννας. «Απόψε θα γεννήσω», είπε στον άνδρα της κι εκείνος την πήρε, την πήγε στο δωμάτιό τους κι έτρεξε να φωνάξει τη μαμή. Ως το πρωί η Κατίνα γέννησε ένα όμορφο και υγιές αγοράκι. 

Το πρωί της πρωτοχρονιάς, μετά τη λειτουργία, το Τουσέικο γέμισε κόσμο. Ο παππούς συνήθιζε να καλεί εκείνη τη μέρα για κεράσματα κι ευχές τον παπά του χωριού, τους ψάλτες, τον καντηλανάφτη, όλη τη δημογεροντία, φίλους και συγγενείς. Την ώρα που τσούγκριζαν τα ποτήρια κι εύχονταν ο ένας τον άλλο «καλή χρονιά» μπαίνει ο Γιώργος στο δωμάτιο, ξαναμμένος και χαρούμενος. «Η Κατίνα γέννησε! Γέννησε αγοράκι!» φώναξε. Παππούς και γιαγιά παράτησαν τους καλεσμένους κι έτρεξαν να δουν το νεογέννητο. Ήταν το δεύτερο παιδί της οικογένειας αλλά το πρώτο αγόρι. Ο παππούς  κρέμασε με καμάρι στα φασκιά του μωρού ένα μαλαματένιο σταυρό και στη νύφη του, την Κατίνα, έδωσε μια χρυσή λίρα.  Η γιαγιά η Τούσαινα κρέμασε στο μωρό ένα φλουρί κωσταντινάτο. Το μωρό αυτό θα είναι πολύ τυχερό, είπαν όλοι. Αφού γεννήθηκε ανήμερα πρωτοχρονιά, χώμα θα πιάνει και μάλαμα θα γίνεται...   

Το ουτοπικό πλεόνασμα Έρνστ Μπλόχ, Μίκης Θεοδωράκης...

του Αριστείδη Μπαλτά

από την εφημερίδα © "Αυγή", 9 Φεβρουαρίου 2014, αναδημοσίευση στο REDNotebook

Μάνος Κατράκης, Μίκης Θεοδωράκης, 

Γιάννης Ρίτσος, Οδυσσέας Ελύτης (1966)

Η ουτοπία συνιστά πάντοτε πλεόνασμα. Είναι το κάτι παραπάνω, που μας επιτρέπει να ζούμε με αίσια δόξα τις σχέσεις μας, τιμώντας το παρελθόν και αξιώνοντας ένα δικαιότερο μέλλον.  

Το βιβλίο του Ανδρέα Μαράτου, Ουτοπία κρυμμένη στο σώμα της πόλης: ο μουσικός κόσμος του Μίκη Θεοδωράκη και η εποχή του, Ianos, Θεσσαλονίκη, 2014, αναδεικνύει το πώς επεξεργάστηκε την έννοια της ουτοπίας ο Ερνστ Μπλοχ  [Ελληνικά - Αγγλικά]

Για τον Μπλοχ, η ουτοπία δεν παραπέμπει σε τόπους χλοερούς και τόπους αναψύξεως που παραμένουν αιώνια ανοιχτοί στους ουρανούς για να υποδέχονται τους ευσεβείς. Ούτε ονομάζει τους γενναιόδωρους τόπους που ζωγράφιζαν οι ουτοπικοί, λεγόμενοι, σοσιαλιστές του 19ου αιώνα, απλώς για να παρηγορήσουν, όπως κατηγορήθηκαν, την επί Γης χειμαζόμενη ανθρωπότητα.

O Rudi Dutschke με τον πρώτο του γιό και με τον Ernst Bloch

Michael Collins, το «Γελαστό Παιδί» από την Ιρλανδία Brendan Behan, Βασίλης Ρώτας, Μίκης Θεοδωράκης και ο Στέφανος Βελδεμίρης, νεκρός μιας σκοτεινής εποχής

Χατζιδάκις/Κατερίνα/Θεοδωράκης1963

Brendan Behan, Connemara Ιρλανδία, 
1959, © Irish Photo Archive

Βασίλης Ρώτας

Tα «μνημόνια» της Ευρωπαϊκής κρίσης δεν είναι το πρώτο περιστατικό που έδειξαν τα κοινά στις ιστορικές διαδρομές της Ελλάδας και της Ιρλανδίας. Είναι οι μόνες περιπτώσεις Ευρωπαϊκών χωρών, στις οποίες αμέσως μετά τον πόλεμο της ανεξαρτησίας τους - ή και μέσα στον ίδιο τον εθνικοαπελευθερωτικό πόλεμο - ξέσπασε και σκληρός εμφύλιος. Στην Ελλάδα το 1823-1825, μέσα στην Επανάσταση, στην Ιρλανδία το 1921-1922, αμέσως μετά την Συνθήκη ειρήνης με την Αγγλία, που της εξασφάλιζε ανεξαρτησία, στην αρχή ημιτελή, εκατό χρόνια μετά την Ελλάδα. Φυσικά, μέσα σε 120 χρόνια, συνέβη στην Ελλάδα και άλλος, νεότερος Εμφύλιος (1946 - 1949), κάτι που απέφυγαν οι φίλοι και εταίροι μας από το «Πράσινο Νησί» του Αγίου Πατρικίου. 

Διαβάζοντας το άρθρο του Τάκη Καμπύλη για το πασίγνωστο τραγούδι του Μίκη Θεοδωράκη «Το Γελαστό Παιδί», με τους στίχους του Brendan Behan, μεταγλωττισμένους από τον Βασίλη Ρώτα, ήρθε στο μυαλό μου η παραλληλία του νησιού στον Ατλαντικό και της δικής μας χώρας στη Μεσόγειο και στη Βαλκανική, οι μυθοποιήσεις και οι ιδεολογικές στρεβλώσεις δύσκολων εθνικών ιστοριών, πολύ δύσκολων για να εξορθολογισθούν.

O Michael Collins με τη

στολή των ανταρτών 

Ιρλανδών Εθελοντών, 

1916, Εξέγερση Πάσχα

Brendan Behan, Connemara
1959, © Irish Photo Archive

Brendan Behan, 

χαρακτικό του Jack Coughlin