Ελάχιστος μισθός: Η δυστυχία του να είσαι συνήθης μισθωτός στην Ελλάδα, και δη νέος

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat,  η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα της ΕΕ που έχει να επιδείξει μείωση του νομοθετημένου ονομαστικού ελάχιστου μισθού μεταξύ Ιανουαρίου 2012 και Ιανουαρίου 2022. Μεταξύ όλων των χωρών της ηπείρου μας και του άμεσου περίγυρου της, η μόνη που παρουσιάζει το ίδιο μεγαλειώδες επίτευγμα, όπως η Ελλάδα, είναι η γειτονική Τουρκία.
Το σπουδαίο αυτό κατόρθωμα δεν το κατάφεραν ούτε οι συντροφικές μας χώρες στα «μνημόνια» της εποχή 2010-2015 Πορτογαλία ή Ιρλανδία. Δεν το κατάφεραν ούτε άλλες χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, πολύ πιο νέα μέλη της ΕΕ όπως η Βουλγαρία, η Ρουμανία και η Κροατία. Δεν το κατάφεραν ούτε άλλες νέες χώρες-μέλη της ΕΕ, πρώην χώρες-μέλη της Σοβιετικής Ένωσης (Λιθουανία, Λετονία, Εσθονία), ούτε οι Κεντροευρωπαϊκές πρώην χώρες-μέλη του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Μάλιστα, η Ρουμανία μαζί με τη Λιθουανία έχουν να επιδείξουν πανευρωπαϊκά ρεκόρ αύξησης στον νομοθετημένο ονομαστικό ελάχιστο μισθό.* Αγνοούνται μόνον οι επιδόσεις της γειτονικής Ιταλίας, η οποία επίσης «φημίζεται» για την μεγάλη εισοδηματική ανισότητα. Στην Ιταλία δεν υπάρχει νομοθετημένος ελάχιστος μισθός.

Ο αγώνας των γενεών στα χρόνια της πανδημίας

Τελικά, τις θυμήθηκαν τις ευάλωτες ομάδες! Αφού η πολιτική έκανε το χρέος της απέναντι σε επιχειρηματίες χώρων συνάθροισης, απέναντι στον τουρισμό, μπιτσόμπαρα, βαπόρια, αεροπλάνα, ΚΤΕΛ, αφού επέβαλε μέτρα προστασίας (!) στα δημόσια μέσα μεταφοράς, οι αρμόδιοι σκέφτηκαν κι εμάς, τους κάποιας ηλικίας: Θέλουν να μας προστατέψουν από τον κορονοϊό. Τώρα ανησυχούν για τους συνωστισμούς και για τη συμπεριφορά «της νεολαίας». Οι ίδιοι αρμόδιοι που άνοιξαν διάπλατα χώρους και τόπους όπου ξημεροβραδυάζονται συγκεκριμένες μερίδες νέων - και όχι και τόσο νέων.

'Ομως η παλλαϊκή ουρανομήκης απαίτηση, με τα ΜΜΕ συντονισμένα να υπερθεματίζουν, με τον καλό πολιτικό κόσμο, δεξιό, κεντρώο και αριστερό να πιέζει, είναι άλλη: Να μας δώσουν τα αναδρομικά. Όχι «όλα τα κιλά, όλα τα λεφτά», αλλά σίγουρα όλα τα δεδικασμένα, όλο το χρήμα, όπως ορίζει η Δικαστική μας εξουσία και όπως επιδικάζουν τα έγκυρα Μέσα Ενημέρωσής μας και όλος ο φιλολαϊκός πολιτικός κόσμος μας. Να μας τα δώσουν τα σίγουρα των υψηλοσυνταξιούχων, όπως προτρέχει η κυβέρνησή μας· άς πέσει όμως κι ένα ψιχουλάκι στους χαμηλοσυνταξιούχους, δε θα χαλάσει ο κόσμος.

Αλλά ίσως ακουστεί επικίνδυνος αντίλογος: Για τους νεότερους, τους κάτω των 30, ποιοί νοιάζονται; Για την ανεργία ή για τους εξευτελιστικούς ανθυποκατώτατους μισθούς όσων αγοριών και κοριτσιών έχουν την τύχη να εργάζονται, πριν και μετά την πανδημία; Για το δίλημμα τους, είτε μετανάστευση, είτε συμβίωση με τη μαμά ή με τον παππού μέχρι τα 40, γάμο στα 41 και συγκατοίκηση με την πεθερά, δικό τους νοικοκυριό στα 45, παιδιά στα 50;
Προς τί ο φόβος; Βλέπουμε να κουνιέται φύλλο; Και γιατί να κουνηθεί άλλωστε; Αυτούς δεν τους ρίξανε δα και στον Καιάδα! Ενώ εμάς μας ρίχνουνε!

Πανδημία και βιωσιμότητα - Η εμμονή του ελληνικού κομματικού συστήματος στο αποτυχημένο οικονομικό μοντέλο

Το προηγούμενο άρθρο «Μετά την πανδημία - Στρατηγικές εξόδου με βιωσιμότητα» γράφτηκε από δύο Γερμανούς οικονομολόγους (Mάγια Γκέπελ και Άχιμ Τρούγκερ) και ασκούσε κριτική εναντίον πολιτικών αποφάσεων που λαμβάνονται στη χώρα τους, αλλά θα ήταν καλό να είχε και παραλήπτες Έλληνες που σκέπτονται πολιτικά. Διότι και εδώ, για την αντιμετώπιση των οικονομικών επιπτώσεων της πανδημίας, τόσο τα διαφαινόμενα μέτρα της κυβέρνησης όσο και η σχετική συζήτηση ή αντίλογος (από την αντιπολίτευση και στον Τύπο), συγκλίνουν όλα σε πολύ περπατημένους δρόμους: Πώς να προστατευτεί, για μια ακόμη φορά, το μεταπολεμικό ελληνικό μοντέλο οικονομίας και η βάση του, συνοπτικά η εμμονή στις τρείς “δικές μας βιομηχανίες” - τουρισμός, ναυτιλία, ακίνητα. Οι οποίες, στη γλώσσα των ημερών, μεταφράζονται κυρίως ως τουριστικά καταλύματα σε αιγιαλούς, ως ναυτιλιακή μονοκαλλιέργεια ελληνόκτητων δεξαμενοπλοίων και άλλων πλοίων μεταφοράς υδρογονανθράκων, και τέλος ως καταφυγή στoυς από μηχανής θεούς του Airbnb (αλλά αυτοί, πιθανώς θα είναι αλήστου μνήμης θεοί - τώρα είναι σε κώμα, λόγω κορωνοϊού).

Ακόμη και το λεγόμενο νομοσχέδιο για τον Εκσυγχρονισμό Της Περιβαλλοντικής Νομοθεσίας - πολύ αμφίβολης συνταγματικότητας και ακόμη πιο αμφίβολης ορθολογικότητας - επιβεβαίωσε τη στιγμή τούτη την πικρή διαπίστωση ότι τα πιο αγύριστα κεφάλια του αποτυχημένου κομματικού μας συστήματος μυαλό δεν βάζουν.

Από την άλλη πλευρά, όσον αφορά το επιχείρημα περί της (όντως αναγκαίας) προστασίας των πολλών μικρών ελληνικών επιχειρήσεων, αυτό μόνον ως πρόσχημα χρησιμοποιείται. Διότι οι δραστηριότητες των μικρών επιχειρήσεων ποικίλλουν πολύ, η βιωσιμότητα τους ακόμη πιο πολύ· και κυρίως, διότι πολλές, βιώσιμες και πολύ σημαντικές για μια λειτουργική οικονομία σήμερα και αύριο, δεν προστατεύονται. 

Εμμένοντας σε τέτοιες προτεραιότητες, ο εγχώριος πολιτικός διάλογος αποφεύγει εντελώς να συζητήσει για τη βιωσιμότητα του ελληνικού οικονομικού μοντέλου, για το πόσο τρωτό αποδεικνύεται για πολλοστή φορά, με αφορμή την πανδημία. Καμιά συζήτηση για κριτήρια αειφορίας ή ανθεκτικότητας ή για καινοτομία στην ελληνική οικονομία και στο επιχειρείν. Καμιά συζήτηση ειδικά για τους κρίσιμους τομείς της οικονομίας που εξασφαλίζουν τον καθημερινό εφοδιασμό μας με είδη πρώτης ανάγκης, από τα τρόφιμα μέχρι τα ιατρικά εφόδια. Καμιά συζήτηση για υπαρκτές προοπτικές ενός καλύτερου μέλλοντος για την ελληνική οικονομία ή για προϋποθέσεις και δυνάμεις που μπορούν να το στηρίξουν. Και πρώτα-πρώτα, για τις δυνάμεις και ικανότητες των Ελλήνων εργαζομένων και για το πώς αμείβεται η εργασία που προσφέρουν.

Φτηνή εργασία, φτηνιάρικη επιχειρηματικότητα (από την εφημερίδα © Τα Νέα - δεν είναι μετά τα μνημόνια, αλλά του 2005: Ίδια πραγματικότητα τότε και το 2012, ίδια και τώρα)

Μετά την πανδημία: Στρατηγικές εξόδου με βιωσιμότητα

της Mάγια Γκέπελ και του Άχιμ Τρούγκερ

© Die Welt - Maja Göpel, Achim Truger: Ein Wirtschaftswunder 2.0 ist möglich. Die Politik muss es nur wollen, 16.4.2020

 

Η πανδημία μπορεί να συμβάλει στον επαναπροσδιορισμό της σχέσης του κράτους με την οικονομία, να ανακατανείμει τους ρόλους και τελικά να λειτουργήσει ως η αρχή του τέλους της μονοδιάστατης οικονομίας. Αρκεί να το θελήσει - και να το επιβάλλει - η δημοκρατική πολιτική. Όλα αυτά ισχύουν, επίσης, για χώρες όπως η Ελλάδα. Προπαντός γι' αυτές (βλ. «Πανδημία και βιωσιμότητα - Η εμμονή του ελληνικού κομματικού συστήματος στο αποτυχημένο οικονομικό μοντέλο»)

  

Μετά από την εκτεταμένη συμφωνία ως προς την οικονομική πολιτική που είδαμε στην αρχική φάση της πανδημίας, άρχισε η συζήτηση για τα μέτρα που ελήφθησαν μετά την οξεία κρίση του κορωνοϊού. Προφανώς, μερικοί θέλουν να χρησιμοποιήσουν τούτη τη νέα συζήτηση ως εργαλείο για να αμφισβητήσουν κάποιες ευρείες συναινέσεις που είχαν διαμορφωθεί ήδη πριν από την κρίση, λόγου χάρη για την προστασία του κλίματος· αυτό μεγεθύνει ακόμη περισσότερο την αβεβαιότητα για την οικονομία.

Πολλές επιχειρήσεις και ολόκληροι οικονομικοί κλάδοι βρίσκονται στο χείλος της καταστροφής. Πρέπει τα κράτη να τους σώσουν όλους ανεξαιρέτως; Ποιούς να σώσουν, ποιούς όχι; Και πώς η βοήθεια με δημόσιο χρήμα θα είναι συμβατή με τις  ανάγκες του αύριο και με την αειφορία; (Photo © WELT / Matthias Heinrich)

Greek statistics : Ο Σύνδεσμος Ελληνικών Βιομηχανιών κοινωνιολόγος - όπως ο Καραγκιόζης φούρναρης;

Μια μελέτη σύνθετων κοινωνικών φαινομένων με μαθηματικά-στατιστικά εργαλεία, ανάλογα με τον χειρισμό, μπορεί να είναι από άκρως διαφωτιστική και αποκαλυπτική έως αντιεπιστημονική, παραπλανητική και συσκοτιστική. Αντιεπιστημονικά και παραπλανητικά λειτουργούν οι «πειραγμένες» προσεγγίσεις, όπως, λόγου χάρη, εκείνες οι επαναλαμβανόμενες καταγραφές της ελληνικής οικονομίας πριν από το επίσημο ξέσπασμα της κρίσης το 2010, στις οποίες μετά και καθυστερημένα δόθηκε η χλευαστική ονομασία greek statistics. Δηλαδή εκείνες που χρησιμοποιούν (συνήθως σκόπιμα, θέλοντας να βγάλουν αυθαίρετα συμπεράσματα) είτε ψευδή ή εντελώς ανεπαρκή δεδομένα, είτε ακατάλληλα στατιστικά εργαλεία και μεθοδολογίες χρήσης τους, είτε συγκριτικά standarts μη αποδεκτά από την σημερινή κοινωνιολογία, είτε μείγμα όλων αυτών. Αυτό κάνει και η πρόσφατα δημοσιευμένη έρευνα του Συνδέσμου Ελληνικών Βιομηχανιών «Η υπερφορολόγηση της μεσαίας τάξης» που δημοσιεύτηκε στο Δελτίο για την Ελληνική Οικονομία του ΣΕΒ, τεύχος 178, 20.2.2020 (pdf). 

Μονομάχοι στο Μαγικό Βουνό Το κλίμα αλλάζει, «το μήνυμα ακούγεται, αλλά στην πράξη καμιά πρόοδος»*

του Παύλου Τσίμα

© HuffingtonPost - Παύλος Τσίμας: Νταβός, ένα κλικ «αριστερά» - Το μήνυμα ακούγεται καιρό τώρα: Η διεθνής οικονομική τάξη έχει μπει σε λάθος δρόμο, 22.01.2020

Το Νταβός έχει τον μύθο του. Κάθε Ιανουάριο, μερικοί από τους πλουσιότερους και ισχυρότερους ανθρώπους στον κόσμο συγκεντρώνονται στο Μαγικό Βουνό, σε ένα χιονισμένο χωριό των Αλπεων και συζητούν τα πραγματα του κόσμου ή κλείνουν συμφωνίες μέσα σε καπνούς πούρων και με ένα ποτήρι καλό μολτ στο χέρι. Κάπως έτσι το προσλαμβάνει η οικουμενική λαϊκή φαντασία. 

Πριν 20 χρόνια, στον καιρό των διαδηλώσεων κατά της παγκοσμιοποίησης στο Σιατλ ή την Γένοβα, το Νταβός ήταν ένα σύμβολο του κακού. Ο ιερός ναός της παγκοσμιοποίησης. Μα τώρα που τον αγώνα κατά της παγκοσμιοποίησης και των κανόνων της δεν τον δίνουν πια συμπαθείς νεαροί διαδηλωτές στους δρόμους, αλλά ο Πρόεδρος Τραμπ παρέα με τους φίλους του - τον Όρμπαν, τον Ερντογάν, τον Πούτιν - πού βρίσκεται το καλό και πού το κακό;

Στο βήμα η Γκρέτα Τούνμπεργκ μαζί με την Ώτομ Πελτιέ, 15χρονη γηγενή Αμερικανίδα («Ινδιάνα») από το Οντάριο του Καναδά, αγωνίστρια για το νερό και για το κλίμα

Οι πρωταγωνιστές

Το Νταβός έχει τους σταρ του. Φέτος τους πρώτους ρόλους έχουν εξασφαλίσει η Γκρέτα Τούνμπεργκ και ο Ντόναλντ Τραμπ και δεν φαίνεται στον λευκό ορίζοντα κανείς ικανός να διεκδικήσει την προσοχή μας πέρα από αυτό το ζευγάρι που συμβολίζει τόσο γραφικά τα αληθινά διλήμματα του κόσμου μας. Έκλεψαν την παράσταση ήδη από την πρώτη μέρα.

«Το σπίτι μας καίγεται και η αδράνειά σας ρίχνει λάδι στην φωτιά», φώναξε εκείνη στους ηγέτες των μεγάλων επιχειρήσεων και των κρατών.

«Μην ακούτε τους ψευδοπροφήτες της καταστροφής», απάντησε ο Τραμπ. Εκμεταλλευθείτε τις ευκαιρίες - δηλαδή πλουτίστε, γυρίστε την πλάτη σ′ εκείνους που προβλέπουν την Αποκάλυψη. Ο Τραμπ έχει την δύναμη φυσικά να κάνει τα σενάρια της Αποκάλυψης να βγουν αληθινά μια ώρα αρχύτερα. Αλλά και η Γκρέτα έχει μια απάντηση: «Η γενιά μου δεν είναι σαν τις δικές σας, εμείς δεν θα καταθέσουμε τα όπλα τόσο εύκολα». Λες;

...και ο αντίπαλος βαδίζει προς τον τόπο της μονομαχίας (©JIM WATSON via Getty Images)

Χρηματοπιστωτικός καπιταλισμός: Τί τον τροφοδοτεί; Είναι εδώ για να μείνει; Και με τί μορφή;

του Ρόμπερτ Σουήνυ
 

© Social Europe-Robert Sweeney: Financial capitalism is here to stay, but in what form? 23.12.2019

  

Δεν υπερβάλλουν όσοι ισχυρίζονται ότι η ενίσχυση του χρηματοοικονομικού τομέα και η άνοδός του σε κυριαρχική θέση ήταν μία από τις καθοριστικές αλλαγές στη δομή των καπιταλιστικών οικονομιών τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες. Και δεν είναι υπερβολική η διαπίστωση ότι αυτό πυροδότησε μια μεγάλη συζήτηση εντός της Αριστεράς.
Οι συζητήσεις που αφορούν το ποιός είναι ή ποιός θα έπρεπε να είναι ο ρόλος του χρηματοπιστωτικού τομέα στον σημερινό κόσμο, ποιό το κατάλληλο μέγεθός του, πώς θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την αντιμετώπιση της υπαρξιακής απειλής της κλιματικής αλλαγής, και ούτω καθεξής, είναι έντονες. Όσο εύλογες και να είναι πολλές από αυτές τις συζητήσεις, η άνοδος του χρηματοοικονομικού τομέα έχει σε μεγάλο βαθμό παρερμηνευτεί: Οικονομολόγοι που τον αντιμετωπίζουν κριτικά, αναλυτές και υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής, κατανοούν με θεμελιωδώς εσφαλμένο τρόπο πολλά από τα ουσιώδη χαρακτηριστικά του φαινομένου αυτού.

Αγγλικός αντιευρωπαϊσμός, μετανάστευση, φτώχεια. Μυστικά και ψέματα και μισές αλήθειες

Οι Ασιάτες και Αφρικανοί μετανάστες που έρχονται για να εργαστούν στην Αγγλία γενικά δεν είναι ανεπιθύμητοι και γίνονται αποδεκτοί σχετικά εύκολα. Ο λόγος είναι απλός: Εργάζονται συνήθως σε πενιχρά αμοιβόμενες και επισφαλείς θέσεις εργασίας του τριτογενούς τομέα, καθώς και «υπηρεσιών μέριμνας» (π.χ. νοσηλευτές, οικιακοί βοηθοί κτλ). Η είσοδος αυτής της ομάδας νέου εργατικού δυναμικού στην αγορά εργασίας, συντελεί ώστε να συμπιέζονται κυρίως οι μισθοί των νεαρών Άγγλων εργαζομένων ή και μεγαλύτερων αλλά ανειδίκευτων συναδέλφων τους. Δηλαδή ζημιώνει αυτούς για τους οποίους δεν δίνουν δεκάρα τα σημερινά συνδικάτα και το τμήμα της κοινής γνώμης που έχει ισχυρή φωνή - ακριβώς όπως συμβαίνει και στην Ελλάδα. Έτσι, στην Αγγλία, οι «έγχρωμοι» μετανάστες είναι κοινωνικά αποδεκτοί. Ή και καλοδεχούμενοι, επειδή συμπιέζουν το εργασιακό κόστος των μικροεπιχειρήσεων, των υπηρεσιών και διογκώνουν συνολικά τον επισφαλή τομέα της αγοράς εργασίας.
Αντίθετα, όσοι Ευρωπαίοι (όχι μόνον Ανατολικοευρωπαίοι - διότι στην Αγγλία εισρέουν επίσης Ισπανοί, Πορτογάλοι, Ιταλοί) μεταναστεύουν στην Αγγλία για να εργαστούν σε χειρωνακτικές ή ημι-χειρωνακτικές εργασίες, κατευθύνονται είτε σε καλύτερα αμειβόμενες, ακόμη σχετικά «προστατευόμενες» από τα συνδικάτα θέσεις μισθωτής εργασίας, είτε σε «αυτοαπασχόληση» (υδραυλικοί, ηλεκτρολόγοι και άλλοι ειδικευμένοι τεχνίτες οικοδομικών), αλλά και σ΄εκείνες τις  λίγες θέσεις ειδικευμένης εργοστασιακής απασχόλησης που έχουν απομείνει ακόμη στην Αγγλία. Συνεπώς, συντελούν στο να συμπιέζονται οι μισθοί ή άλλες απολαβές πρώην - ή και νύν - σχετικά «προστατευόμενων» κοινωνικών ομάδων. Γι' αυτό το λόγο, οι μετανάστες από την ηπειρωτική Ευρώπη, αντίθετα από τους Ασιάτες και Αφρικανούς, δεν είναι αποδεκτοί από τις πιο παραδοσιακές μερίδες των Άγγλων εργαζομένων και των μεσοστρωμάτων, οι οποίες ζουν σε άλλοτε ευημερούσες μικρομεσαίες επαρχιακές towns, όπως εκείνες που πρίν από 2-3 δεκαετίες ήταν ανθηρά κέντρα χαλυβουργίας, ανθρακωρυχείων και πολλών μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

Η «νέα αγγλική εργατική τάξη» του τριτογενούς τομέα και των υπηρεσιών, νεαρής ηλικίας, κακοπληρωμένη και συνδικαλιστικά απροστάτευτη, συνωστίζεται κυρίως στα μεγάλα μητροπολιτικά κέντρα, στις cities του Λονδίνου, του Λίβερπουλ, του Μάντσεστερ, του Μπέρμινχαμ, του Λιντς κτλ. Εκεί βλέπουμε μεγάλες πλειοψηφίες εναντίον της Brexit αλλά και ποσοστά του Εργατικού Κόμματος 70 ή και 80 % - παρά τις απώλειες.  

© CityMetric/Alasdair Rae - Data: House of Commons Libary, MHCLG (εκλογές 2017)

Π.χ. από τις εκλογικές περιφέρειες του ευρύτερου Μάντσεστερ με πολυάριθμες πληθυσμιακές ομάδες στερημένες οικονομικά και με υψηλή ανεργία, το Εργατικό Κόμμα έλαβε στο Manchester Gorton 77,6 % και στις περιφέρειες Oldham West, Wythenshawe, Ashton-under-Lyne, Worsley και Stalybridge ποσοστά της τάξης του 50 %. Στατιστικές λένε ότι η πόλη της Αγγλίας με πιο μεγάλη αναλογία φτωχών πληθυσμιακών ομάδων σήμερα είναι το Middlesbrough στο Βόρειο Γιορκσάιρ. Εκεί οι Εργατικοί έλαβαν 50,5 %, παρά την μεγάλη μείωση ποσοστών τους και την πτώση της  συμμετοχής στις εκλογές. Στις περιφέρειες Liverpool Walton και Birmingham Hodge Hill με τεράστια ποσοστά  φτώχειας και ανεργίας, το Εργατικό Κόμμα έλαβε, αντίστοιχα, 84,7 % με σχεδόν μηδενικές απώλειες  και 78,7 % με πολύ μικρές απώλειες.

Η στατιστική και οι αριθμοί αποκαλύπτουν και κάτι άλλο πολύ ενδιαφέρον: Στο σύνολο της Αγγλίας, το Εργατικό Κόμμα είχε μικρότερο ποσοστό απωλειών προς τους αντιευρωπαίους Συντηρητικούς (4,70 %), παρά προς τους ναυαγισμένους Φιλελεύθερους (6,06 %). Στη Σκωτία, οι απώλειες  προς το εκεί Εθνικό Κόμμα (SNP), απομάκρυναν από τους Εργατικούς και τους λίγους Σκωτσέζους ψηφοφόρους που τους είχαν απομείνει.

Γ. Ρ.

Paul Mason: Γιατί χάσαμε στη Βρετανία (Aυγή, 23.12.2019)
 

Guy Standing: Από τις βιομηχανικές κοινωνίες σε παγκόσμιο ταξικό κατακερματισμό - Επισφάλεια και «πρεκαριάτο» (MτK)
 
Michael Norris: Τζων Ράσκιν - Μια φωνή από τον 19ο αιώνα μιλά για τις σημερινές κοινωνίες της ανισότητας (ΜτΚ)

Αφύσικες φαντασιώσεις, αδιαπραγμάτευτοι τρόποι ζωής - «Mε τα δεινά των πολλών πληρώνεται η χλιδή των λίγων»

Στον κόσμο όπως είναι σήμερα - στον οποίο, υποτίθεται, κυριαρχεί η ψυχρή λογική, η τεχνολογία και η επιστήμη -, πράγματα μεθυστικά και υπνωτικά είναι οι συνθετικές αδρεναλίνες και τεστοστερόνες που κινούν τους τρόπους ζωής των περισσότερων ανθρώπων. Ιδίως αρρένων μεσήλικων ή κάπως νεότερων άν και όχι πια στην πρώτη νεότητα, αλλά όχι μόνον αυτών. Λόγου χάρη: Η ερεθιστική θέα του αμύθητου πλούτου ελάχιστων και η απατηλή προσδοκία - από πολλούς - ενός τέτοιου πλούτου· η βουλιμία για την «κατάκτηση του άλλου φύλου»· η αρπακτική πλεονεξία για συσσώρευση χρήματος ή άλλων περιουσιακών στοιχείων· η κατανάλωση άχρηστων και συχνότατα βλαβερών για τον καταναλωτή πραγμάτων· τα τεράστια τζιπ ή άλλα αυτοκίνητα βάρους δύο τόννων για να μετακινείται ένα άτομο μόνο του μέσα σε πόλεις· το διοξείδιο του άνθρακος που αποπνέει όλο το κέλυφος αυτής της μοντέρνας, ελεύθερης και πλούσιας ζωής που τόσο γουστάρουμε - και που το πανηγυρίζουμε ως δείκτη ανάπτυξης και προόδου. 

Όσο επικρατεί ο Αφύσικος κανόνας ότι οι διαφορετικοί τρόποι ζωής είναι εξίσου θεμιτοί και δεν επιδέχονται αξιολόγηση και κριτική με λογικά επιχειρήματα, η υπνωτική δράση αυτών των συνθετικών αναβολικών και διεγερτικών θα παραμένει ακατανίκητη.
Ένα παράδειγμα: Οι πλούσιες ελίτ των ΗΠΑ αμφότερων των πολιτικών αποχρώσεων (φιλελεύθερες και λαïκίστικες) θεωρούν αδιαπραγμάτευτο κεκτημένο τον λεγόμενο αμερικανικό τρόπο ζωής, δηλαδή την επιδίωξη ή τη φαντασίωση μιας ζωής με όλες τις παραπάνω συνθετικές ουσίες σε μέγιστη συγκέντρωση, αυτές που ρίχνει μέσα στα μυαλά των ανθρώπων το ισχύον οικονομικό σύστημα. Ας θυμηθούμε ότι ακόμη και επί προεδρίας Ομπάμα, στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το κλίμα στη Νότια Αφρική (2011), ο τότε αρχιδιαπραγμεταυτής των ΗΠΑ Todd Stern, μιλώντας στην ολομέλεια της Διάσκεψης, είπε το εξής διαβόητο: “If equity is in, we are out”. «Γιατί άν σταματήσει η παροχή διεγερτικών, το οικονομικό και κοινωνικό σύστημά μας θα απονεκρωθεί». Έτσι θα αιτιολογούσε το veto του, εάν ήθελε να γίνει ευθύς και ειλικρινής.
Παραδείγματα ανάλογα, ίσως όχι τόσο ακραία, μπορούμε να δούμε άφθονα και εδώ, στην καθημερινή μας ζωή, γύρω μας.

© Paul Kuttner/ The World At 1°C - Nathan Thanki

Δύο λόγοι για να ψηφίσει κανείς ΣΥΡΙΖΑ. Χωρίς ψευδαισθήσεις, με σφιγμένα τα δόντια και βρίζοντας

1. Αντίθετα με τα θρυλούμενα, η πιθανότατη πλέον επιστροφή στην εξουσία της ΝΔ δεν θα φέρει αυτά που πολλοί ειλικρινώς φοβούνται και άλλοι προβάλλουν ως φόβητρο. Γράφαμε αμέσως μετά τις ευρωεκλογές:

Για το τί μας περιμένει με την πιθανή πλέον επιστροφή της «όλης» ΝΔ στην εξουσία, άς κοιτάξουμε την εποχή Σαμαρά (2012-2015) και θα καταλάβουμε πολλά. Δεν θα διαφέρει. Όπως, αντίστοιχα, δεν διέφερε ουσιαστικά η εποχή Κώστα Καραμανλή (2004-2009) από την εποχή του «όλου» ΠΑΣΟΚ, 1981-1989 [...] Στο νέο τσίρκο που έρχεται τώρα στην πόλη μας θα δούμε και πολλά άλλα χιλιοπαιγμένα νούμερα, γιατί δεν υπάρχουν δυνάμεις που θα έκαναν να διαφέρει σε κάτι ουσιαστικό από το παρελθόν η επερχόμενη δεξιά διακυβέρνηση. Η ίδια ορμή που ανέβασε τον ΣΥΡΙΖΑ στα τραγικά, βαριά και ασήκωτα «αντιμνημονιακά» χρόνια, γίνεται τώρα αντι-ΣΥΡΙΖΑϊκή ελαφρά φαρσοκωμωδία. Τώρα ανεβάζει τη ΝΔ ως Χαλίφη στη θέση του Χαλίφη ενός κράτους που λαφυραγωγείται από εναλλασσόμενες παρεοκρατίες.

Αυτό είναι το πιο σημαντικό επιχείρημα για να μη ψηφίσει κανείς ΝΔ στις κοινοβουλευτικές εκλογές της 7ης Ιουλίου. Όχι η υποτιθέμενη στροφή προς την κλασική, αγγλοσαξωνικού τύπου, νεοφιλελεύθερη άβυσσο. Στα μέρη μας η οδός της απωλείας ακολουθεί άλλη διαδρομή· αλλά αυτό δεν την κάνει λιγότερο καταστροφική και επώδυνη.
Να ψηφίσει όμως ΣΥΡΙΖΑ; Γιατί; Διέφερε ουσιαστικά και στην πράξη το αταίριαστο κυβερνητικό υβρίδιο Τσίπρα-Καμένου από το άλλο υβριδικό σχήμα, την κυβέρνηση Σαμαρά-Βενιζέλου, αλλά και από την πιο καθαρόαιμη των καθαρόαιμων κυβερνήσεων της «όλης» ΝΔ, την διακυβέρνηση Κώστα Καραμανλή 2004-2009; Και σε τί διέφερε;

Διέφερε στο γεγονός ότι άσκησε επανορθωτική πολιτική, ισχνή έστω. Επανορθώνοντας ακόμη και μερικές από τις συνέπειες της πρότερης δράσης του ίδιου του ΣΥΡΙΖΑ, άν και ποτέ δεν το ομολόγησε. Οι κυριότερες επιτυχείς και καλοδεχούμενες κυβερνητικές δράσεις του κόμματος της Αριστεράς «που μας έλαχε» ήταν τρεις. Και οι τρεις ήταν απολύτως εξαναγκασμένες και εντελώς επανορθωτικής φύσης, αλλά απτές: 

- Η σχετική δημοσιονομική σταθεροποίηση μετά την ευτυχή κωλοτούμπα του Ιουλίου 2015. Το γεγονός ότι επιτεύχθηκε με υπερφορολόγηση μερικών από τα μεσαία κοινωνικά στρώματα είναι το δυσάρεστο αλλά αναπόφευκτο επακόλουθο της προηγούμενης υποφορολόγησης τους επί δεκαετίες, δηλαδή μιας ηθελημένης πολιτικής επιλογής. Και πέρα από το ζήτημα εάν, υπό τον σημερινό διεθνή καταμερισμό εργασίας, είναι βιώσιμη μια οικονομία και μια κοινωνία με ποσοστά «αυτοαπασχολούμενων» όπως τα ελληνικά, εκείνη η πολιτική επιλογή ήταν μια από τις βασικές αιτίες της δημοσιονομικής κατάρρευσης, κυρίως όμως των μονίμως κάκιστων δεικτών κοινωνικής ανισότητας στην Ελλάδα. Και πάει πολύ οι ένοχοι να παριστάνουν τώρα τους κατήγορους.

- Φυσικά, το ίδιο το γεγονός ότι προτίμησε την κωλοτούμπα, ενώ, αλλού, οι Brexiters προτίμησαν να βουτήξουν στον βάλτο που δημιούργησαν οι ίδιοι με δικά τους απόνερα, και μένουν εκεί κολλημένοι εδώ και τρία χρόνια. 

- Τέλος η ορθολογική, κατά το δυνατόν δίκαια και για τις δύο πλευρές, αλλά κυρίως σύμφωνη με τη γεωπολιτική πραγματικότητα, επίλυση του Μακεδονικού. Άς θυμόμαστε ότι με ευθύνη τόσο της ΝΔ όσο και του ΠΑΣΟΚ έμεινε άλυτο όταν οι συνθήκες ήταν πιο ευνοϊκές για πιο καλή διπλωματική λύση· και με το πέρασμα του χρόνου η ελληνική θέση αποδυναμωνόταν όλο και περισσότερο, σε πείσμα των ανεδαφικών εικασιών θερμοκέφαλων και πολιτικάντηδων.

Με την διαφαινόμενη επιστροφή της «όλης» ΝΔ στην εξουσία (βλ. και ομιλία Κ. Καραμανλή στη Θεσσαλονίκη), μαζί με όλα τα παραδοσιακά κοινωνικά της στηρίγματα που συνδιαμόρφωσαν το μεταπολιτευτικό κομματικό μας σύστημα, είναι εντελώς αμφίβολο ότι θα υπάρξουν άλλες τέτοιες, ισχνές έστω, κυβερνητικές δράσεις, επανορθωτικές μιας καταστροφικής πολιτικής δεκαετιών.

«Tο μέλλον μας πουλήθηκε για να κερδίζει απίστευτα μεγάλα ποσά ένας μικρός αριθμός ανθρώπων». Η Γκρέτα Τούνμπεργκ στη Βουλή των Κοινοτήτων

© The Guardian - Greta Thunberg: «You did not act in time»: Greta Thunberg's full speech to MPs, 24.4.2019

  

Το πλήρες κείμενο της ομιλίας της Greta Thunberg στη Βουλή των Κοινοτήτων, Λονδίνο, 23 Απριλίου 2019, όπως δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα The Guardian.

  

Γνωρίζω ότι πολλοί ανάμεσά σας δεν θέλετε να μας ακούτε· και λέτε ότι είμαστε απλώς παιδιά. Όμως το μόνο που κάνουμε, είναι να επαναλαμβάνουμε το ομόφωνο μηνυμα της επιστήμης για το κλίμα. 

Πολλοί από εσάς δείχνετε μεγάλο ενδιαφέρον για το γεγονός ότι με την απεργία μας από τα μαθήματα του σχολείου κάθε Παρασκευή χάνουμε πολύτιμο χρόνο διδασκαλίας· σας διαβεβαιώ όμως, ότι άν αρχίζατε να λαμβάνετε υπόψη τα πορίσματα της επιστήμης για να δώσετε μια ευκαιρία στο δικό μας μέλλον, θα επιστρέφαμε αυτοστιγμεί στα μαθήματά μας. Μήπως είναι πάρα πολύ αυτό που σας ζητάμε;
Το 2030 θα είμαι 26 ετών. Η μικρή μου αδερφή Μπεάτα θα είναι 23. Όπως και πολλά δικά σας παιδιά ή εγγόνια. Και μας λένε: «Τότε θα βρίσκεστε στην πιο καλή σας ηλικία. Θα είστε νέοι, θα έχετε όλη τη ζωή μπροστά σας». Όμως δεν είμαι πολύ σίγουρη ότι το 2030 θα είναι τόσο καλή εποχή για εμάς.
Είχα την τύχη να γεννηθώ σε μια εποχή και σε έναν τόπο όπου όλοι μας έλεγαν να κάνουμε μεγάλα όνειρα. Μου έλεγαν ότι θα μπορούσα να γίνω ο,τιδήποτε επιθυμούσα και θα μπορούσα να ζήσω οπουδήποτε ήθελα. Άνθρωποι σαν εμένα είχαν όλα όσα χρειαζόταν και ακόμη περισσότερα. Είχαμε πράγματα που οι παππούδες μας δεν μπορούσαν ούτε καν να ονειρευτούν. Είχαμε όλα όσα μπορούσαμε να επιθυμήσουμε σ΄ όλη την πορεία της ζωής μας· κι όμως τώρα ξέρουμε πως μπορεί και να μην έχουμε τίποτε.
Τώρα, είναι πιθανό ότι δεν έχουμε πια ούτε καν μέλλον.
Και αυτό συνέβη, επειδή αυτό το μέλλον πουλήθηκε για να κερδίζει απίστευτα μεγάλα χρηματικά ποσά ένας μικρός αριθμός ανθρώπων. Κάθε φορά που λέγατε «το μόνο μας όριο προς τα επάνω είναι ο ουρανός», κάθε φορά που λέγατε «ζεις μόνον μια φορά», κλέβατε το μέλλον μας.

Μοζαμβίκη, πλημμύρα και κυκλώνες, Άνοιξη 2019

Για τα νέα παιδιά της Ελλάδας που δεν πήγαν να ψηφίσουν και για τα νέα παιδιά της Ευρώπης που ψήφισαν

Κυριακή των ευρωεκλογών και τοπικών εκλογών, 26 Μαΐου, λίγο μετά το μεσημέρι. Ο αυτόπτης μάρτυράς μας πάει να ψηφίσει σε ένα συνηθισμένο εκλογικό κέντρο μεγάλης πόλης. Σε ένα δημοτικό σχολείο της Θεσσαλονίκης, στην Κάτω Τούμπα. Στην πρώτη αίθουσα ψηφοφορίας ψηφίζει γρήγορα και άνετα για δημοτικούς άρχοντες. Στη δεύτερη αίθουσα ψηφοφορίας - για το Ευρωκοινοβούλιο και για την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας - η ουρά είναι τεράστια. Φεύγει και επιστρέφει σε μια ώρα. Τα ίδια. Στην τέταρτη απόπειρα, γύρω στις 5 το απόγεμα, η ουρά είναι μικρότερη, μένει και ψηφίζει. Σε όλες αυτές τις απόπειρες, η απουσία νέων κάτω των 30 από την εκλογική διαδικασία είναι εκκωφαντική. Ούτε δείγμα νεαρού αγοριού ή κοριτσιού ψηφοφόρου. Και ξέρουμε ότι οι νεότεροι σπάνια ψηφίζουν πρωί.
Καλές πολιτικές αναλύσεις είναι αυτές που τις επιβεβαιώνουν στοιχεία από την εμπειρία. «Αριθμοί», διαγράμματα, αυτόπτες μάρτυρες. Ας αναζητήσει λοιπόν ο αναγνώστης και τους «αριθμούς» σε εκείνες τις δημοσκοπικές αναλύσεις του εκλογικού αποτελέσματος, οι οποίες μετρούν ξεχωριστά τα ποσοστά συμμετοχής στις εκλογές των διαφορετικών κοινωνικών και ηλικιακών ομάδων, μαζί με το πώς ψήφισαν αυτές οι ομάδες. Υπάρχουν τέτοιες αναλύσεις; Σίγουρα ναι,* μολονότι πολλές ελληνικές δημοσκοπικές εταιρείες αποφεύγουν να δημοσιεύουν με εμφανή τρόπο τέτοιες «λεπτομέρειες». Για ευνόητους λόγους - για να μή «καρφώσουν» τους πελάτες τους, πολιτικά κόμματα ή παραταξιακά Μέσα Ενημέρωσης.
Πάντως, φαίνεται ότι η λεγόμενη αδιευκρίνιστη ψήφος («αναποφάσιστοι», «δεν ψηφίζω»), που τόσο επίμονα εμφανιζόταν σε όλες τις δημοσκοπήσεις μέχρι την τελευταία στιγμή και πλησίαζε το 20 %, τελικά, σε πολύ μεγάλο ποσοστό, δεν «αποφάσισε» και δεν ψήφισε καθόλου.
Σε αρθρογραφία τούτου του ιστοχώρου είχε αναφερθεί πολλές φορές - με πρόθεση κριτική, όσο και προειδοποιητική, αλλά χωρίς ψευδαισθήσεις - η πρόβλεψη ότι στις επερχόμενες ευρωεκλογές, οι νεαρές ηλικίες θα «ψηφίσουν με τα πόδια». Θα εκδράμουν ή θα πάνε για ποτό. Να βιαστούμε να τους κατηγορήσουμε; Είναι και εύκολος στόχος...

2018-2019, από τυπικά πρωτοσέλιδα ελληνικών εφημερίδων και ιστοχώρων των πιο ποικίλων πολιτικών αποχρώσεων

«Έθνος μικρό και αλαζονικό»[*] σε εκλογικό πυρετό. Σκόρπιες σημειώσεις

Ι.  «Τα δικά μας δικά μας, τα δικά σας πρόβλημά σας» 
Και οι κρατούμενοι - ακόμη και οι καταδικασμένοι για βαριές εγκληματικές πράξεις όπως συμβαίνει στην περίπτωση Κουφοντίνα - (πρέπει να) έχουν τα δικαιώματα που ο νόμος ορίζει. Και είναι δουλειά της δικαστικής εξουσίας να τα εξασφαλίζει, όπως και όλα τα άλλα δικαιώματα άλλων. Το πώς συμβαίνει αυτό, είναι δείκτης του νομικού πολιτισμού μιας χώρας. Βλ. και τη μεγάλη διαφορά νομικού πολιτισμού Αμερικής και Ευρώπης, λόγου χάρη με την θανατική ποινή, την οπλοφορία κτλ. Δουλειά της νομοθετικής εξουσίας, είτε από τα έδρανα της κυβέρνησης είτε της αντιπολίτευσης είναι να νομοθετεί. Και δουλειά της ευρύτερης δημόσιας σφαίρας - στην οποία, άλλωστε, εκτός από τα κάθε λογής μέσα ενημέρωσης και τον λόγο της κοινής γνώμης, ανήκει και η ίδια η δικαστική εξουσία - είναι να κρίνει δημόσια όλα τούτα. Όμως αναπόσπαστο κομμάτι αυτής της δουλειάς είναι και η ικανότητα και η προθυμία όσων δρούν στη συγκεκριμένη δημόσια σφαίρα να ασκούν κριτική και στην ίδια. Δηλαδή στον εαυτό τους.

«Η αστική συνείδηση που έχει γίνει κυνική» (Χάμπερμας) ως προστάτης ατομικών δικαιωμάτων: Ίμπιζα 2017 - μπάμ και σάλος στην Αυστρία. Εκ δεξιών ο «λαδιάρης» αρχηγός του ακροδεξιού FPÖ, μέχρι χθές αντικαγκελάριος της Αυστρίας Heinz-Christian Strache, η δημοσιογράφος που τον παγίδευσε παριστάνοντας τη Ρωσίδα ολιγάρχισσα και ο επί των ρωσικών θεμάτων σύμβουλος του Στράχε Γιόχαν Γκουντένους. Τί ισχύει; Παγίδευσαν τους ακροδεξιούς πολιτικούς για «καλό σκοπό» αλλά με «αθέμιτα» μέσα; Το να διαπραγματεύεσαι τα δημόσια αγαθά της χώρας σου, αλλά «ιδιωτικά», σε ιδιωτικό χώρο, ανήκει στα προστατευόμενα δικαιώματα της ιδιωτικής σφαίρας;