Το φυσικό αέριο, οι τιμές, η κερδοσκοπία, η εισβολή στην Ουκρανία, η πανδημία - Τα δεδομένα και οι μύθοι

Ο χρηματιστηριακός δείκτης συμβολαίων αγοράς φυσικού αερίου TTF EU Natural Gas αφορά συμβόλαια αγοράς για τον επόμενο μήνα. Είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης στο Ολλανδικό χρηματιστήριο εμπορευμάτων, μονάδα μέτρησής του είναι το κόστος σε Ευρώ της μονάδας ενέργειας (συγκεριμένα Ευρώ ανά Μεγαβατώρα - €/ MWh) και θεωρείται «ενδεικτικός» για την πορεία των τιμών χονδρικής πώλησης φυσικού αερίου στο χώρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Οι τιμές του χρηματιστηριακού δείκτη συμβολαίων αγοράς TTF στη διάρκεια Νοεμβρίου 2021- Νοεμβρίου 2022 διακυμάνθηκαν ως εξής (σε €/ MWh):

Η χρηματιστηριακή τιμή συμβολαίων αγοράς TTF EU Natural Gas την 23η Νοεμβρίου 2022 κυμαίνεται γύρω στα 125 -130 €/ MWh, δηλαδή είναι στο επίπεδο που βρισκόταν στις αρχές Δεκεμβρίου 2021 (πολύ πρίν την εισβολή στην Ουκρανία, αλλά με δεδομένη την άνοδο λόγω Covid), αλλά και από το τέλος Μαρτίου 2022 έως τον Ιούνιο του 2022, με τον πόλεμο σε πλήρη εξέλιξη. Από τα μέσα Οκτωβρίου 2022 μέχρι σήμερα η χρηματιστηριακή τιμή συμβολαίων αγοράς TTF κινείται στο φάσμα μεταξύ 90 και 125 €/ MWh.
Αμέσως με την έναρξη της εισβολής (δηλαδή στο τέλος Φεβρουαρίου έως τις αρχές Μαρτίου 2022), και πριν την επιβολή κυρώσεων κατά του καθεστώτος στη Ρωσία, η τιμή αυτή κινήθηκε απότομα προς τα άνω και έφθασε μέχρι και ~340 €/ MWh. Μετά έπεσε το ίδιο απότομα  στο επίπεδο των ~ 100 €/ MWh. Στην ίδια τιμή ~340 €/ MWh έφτασε για δεύτερη φορά τον Αύγουστο του 2022. Σε όλη την περίοδο από τον Ιούλιο του 2022 έως τον Οκτώβριο του 2022, με τις αβεβαιότητες γύρω από τους αγωγούς, τους προμηθευτές και τις προμήθειες φυσικού αερίου, η τιμή αυτή παρέμενε ψηλά για μεγάλο χρονικό διάστημα, και μάλιστα πάνω από τα ~ 200 €/ MWh
Σημειωτέον ότι τιμή συμβολαίων αγοράς ~185 €/ MWh καταγράφηκε και πολύ πριν την εισβολή στην Ουκρανία, στην όψιμη περίοδο της πανδημίας Covid (συγκεκριμένα στις 20 Δεκεμβρίου 2021).

Ετιέν Μπαλιμπάρ: Ουκρανία, Μέρος Δεύτερο - Εθνικά κράτη, εθνικισμός, γεωπολιτική, κοσμοπολιτική

© Etienne Balibar: In the War - Nationalism, Imperialism, Cosmopolitics, Commons, 29.06.2022

Μέρος Πρώτο: Ο χαρακτήρας του πολέμου, τί διακυβεύεται στον πόλεμο

  

Έθνη, εθνικά κράτη, εθνικισμοί

Μπορεί να ειπωθεί ότι οι λέξεις «έθνος» («nation») και «εθνικό κράτος» βρίσκονται τώρα πάλι στο κέντρο της πολιτικής συζήτησης και επαναφέρουν το φάσμα της βίας που προκαλεί γενοκτονίες, της μη ανοχής και του αποκλεισμού των «άλλων»· ταυτόχρονα μας αναγκάζουν να ξανασκεφτούμε το εμφανές γεγονός, ότι η σημασία της πολιτικής μορφής «έθνος» και της μορφής «εθνικό κράτος» («nation-form») ως τελικών σημείων αναφοράς για τον προσδιορισμό των δρώντων παραγόντων της ιστορίας, δεν έχει μειωθεί. Η ουκρανική πλευρά σαφώς εμψυχώνεται από το πνεύμα της «εθνικής» («national») ενότητας και αυτονομίας· το πνεύμα αυτό μπορεί να αποκληθεί «εθνικισμός» - δεν υπάρχει άλλος όρος. Ωστόσο, δεν μπορούμε να τον εξισώσουμε, έτσι απλά, με τον ρωσικό «εθνικιστικό» λόγο. Οι λόγοι της μη ισοδυναμίας δεν είναι μόνον η ανισορροπία των δυνάμεων και οι αντισυμμετρικές θέσεις σε σχέση με το διεθνές δίκαιο, το οποίο θεωρεί ιερή και απαραβίαστη την «κυριαρχία» των κρατών στο βαθμό που αυτά είναι διεθνώς αναγνωρισμένα, πράγμα όμως που εξαρτάται από πολλούς μεταβλητούς παράγοντες. Διότι τίθεται επίσης το ζήτημα, σε τί επιμένουν και εστιάζουν πολιτικά οι δύο εμπόλεμοι. Η ρωσική προπαγάνδα, εκμεταλλευόμενη αφενός το πραγματικό γεγονός ότι μερικές εξτρεμιστικές ομάδες έπαιξαν ενεργό ρόλο στην ουκρανική πολιτική μετά την ανεξαρτησία της χώρας, και αφετέρου το φαντασιακό του «Μεγάλου Πολέμου» εναντίον των Εθνικοσοσιαλιστών μετά το 1941, παρουσιάζει την ουκρανική πολιτική τάξη πραγμάτων ως μια αναγέννηση του «Ναζισμού».

Όμως, στην πραγματικότητα, αυτό που επιδεικνύει ολοκληρωτικά χαρακτηριστικά είναι το σημερινό καθεστώς της Ρωσίας· αυτά αρχίζουν από τη βίαιη καταστολή των πολιτικών αντιπάλων και φθάνουν μέχρι την ανάπτυξη ενός αυτοκρατορικού λόγου επικεντρωμένου στην ιστορική αποστολή και στην υπέρτερη αξία του «ρωσικού λαού», τον οποίο παρουσιάζουν ως «ανώτερο λαό», ως «λαό κυρίων».

Ετιέν Μπαλιμπάρ: Εμπλεγμένοι σε πόλεμο - Εθνικισμός, ιμπεριαλισμός και κοσμοπολιτική

© Etienne Balibar: In the War - Nationalism, Imperialism, Cosmopolitics, Commons, 29.06.2022

Μέρος Πρώτο: Ο χαρακτήρας του πολέμου, τί διακυβεύεται στον πόλεμο

Για τα περισσότερα ερωτήματα που θα προσπαθήσω να εξετάσω, ομολογώ ότι δεν έχω έτοιμη απάντηση. Ακόμη χειρότερα: Για πολλά από αυτά, φοβάμαι ότι δεν υπάρχουν έτοιμες απαντήσεις. Ωστόσο, αυτό δεν μπορεί να μας εμποδίσει από το να ψάξουμε για τις απαντήσεις, ούτε, πριν ψάξουμε για απαντήσεις, από το να βρούμε τη σωστή διατύπωση των ίδιων των ερωτημάτων βοηθούμενοι από όλα όσα μπορούμε να μάθουμε και να συζητήσουμε κριτικά. Ο πόλεμος στην Ουκρανία θέτει ερωτήματα που αφορούν και ενδιαφέρουν όλο τον πλανήτη· μας επηρεάζει και θα επηρεάζει όλο και πιο πολύ το παρόν μας, το κοινό μας μέλλον, τη θέση μας στον κόσμο. Η θέση μας απέναντι στον πόλεμο αυτόν δεν μοιάζει με θέση παρατηρητή ουδέτερου ή εξ αποστάσεως. Είμαστε συμμέτοχοι και η έκβαση του θα εξαρτηθεί, εκτός των άλλων, από το πως σκεφτόμαστε και πως πράττουμε. Είμαστε εμπλεγμένοι σε πόλεμο. Είναι αδύνατο να «λιποτακτήσουμε από αυτό τον πόλεμο», όπως έγραψε ο συνάδελφός μου Sandro Mezzadra σε ένα στιβαρό ειρηνιστικό μανιφέστο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει και να συμμετάσχουμε στον πόλεμο μ’ όλους τους τρόπους που προτείνονται τώρα. Μπορεί να έχουμε πολύ περιορισμένες δυνατότητες επιλογών, αλλά δεν πρέπει να το πάρουμε απόφαση ότι είναι μηδενικές. 

Αλλά τι είδους πόλεμος είναι τούτος; Ούτε και γι’ αυτό μπορούμε να μιλήσουμε με απόλυτη βεβαιότητα. Γιατί δεν γνωρίζουμε πλήρως ποιους άλλους χώρους αφορά ο πόλεμος εκτός από τους προφανείς, δηλαδή την περιοχή στην οποία εισέβαλαν ρωσικοί στρατοί τον Φεβρουάριο του 2022 και μερικές γειτονικές ζώνες. Καθώς ο πόλεμος εξελίσσεται και σιγά-σιγά αλλάζει χαρακτήρα, αιωρούνται κρίσιμα ερωτήματα που αφορούν την ένταση του πολέμου και τις πιθανές διαχύσεις του έξω και πέρα από την Ουκρανία, και ίσως ακόμη στον κόσμο όλο. Από αυτό εξαρτώνται και οι εικασίες που μπορούμε να κάνουμε για τις μορφές που μπορεί να πάρει η πολιτική (ως επίσημη πολιτική και ως συλλογική πρακτική) όσο διαρκεί ο πόλεμος και μετά τον πόλεμο (άν πρόκειται να υπάρξει ένα «μετά»). Η διάσημη φράση του Κλαούζεβιτς που επαναλαμβάνεται μέχρι αηδίας, λέει ότι «πόλεμος είναι η συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα». Όμως ένα ακόμη πιο κρίσιμο ερώτημα είναι το εξής: Τι είδους πολιτική μπορεί να συνεχίζεται όσο διαρκεί ο πόλεμος, και πως ο πόλεμος θα μεταμορφώσει τις προϋποθέσεις και το ίδιο το περιεχόμενο της πολιτικής στην εποχή που θα ακολουθήσει;

Ας συζητήσουμε αυτά τα θέματα επικεντρώνοντας σε τρία κύρια σημεία: Πρώτον, «τι εμπλέκεται σε πόλεμο;» ή, αλλιώς, πως προσδιορίζουμε τούτο τον πόλεμο, ποιος είναι ο χαρακτήρας του, ποιους ορισμούς μπορούμε να προτείνουμε γι’ αυτόν; Δεύτερον, πως αυτός ο πόλεμος επαναπροσδιορίζει τη λειτουργία του εθνικισμού και την εξέλιξη της ίδιας της «μορφής εθνικό κράτος»; Τρίτον, πως διαμορφώνει πολιτικούς χώρους σε ένα πλανητικής κλίμακας σύστημα συγκρούσεων και δράσεων;

Γέφυρα στον ποταμό Τέτεριβ, στο Ιβάνκιβ, όπου σταμάτησε η προέλαση των ρωσικών τανκς κοντά στο Κίεβο

Foto: © Eyepress via Reuter, από Insider

Ο πόλεμος στην Ουκρανία με τα μάτια των «άλλων» - Το μίσος κατά της Ευρώπης συνασπίζει χθεσινούς αντιπάλους

Βλέπουν το καθεστώς τους ως στρατιωτική αυτοκρατορία. Όπως συνηθίζουν όλες οι αυτοκρατορίες στην ιστορία. Η γλώσσα τους μιλά με ιδέες και με ιδεολογίες. Όμως οι αυτοκρατορικοί στρατοί και οι αυτοκρατορικές Αυλές δεν εξοπλίζονται, δεν λειτουργούν, δεν επιτίθενται, δεν κάνουν πολιτική με ιδέες και ιδεολογίες, αλλά, σε τελευταία ανάλυση, με ύλη και ενέργεια. Αυτοκρατορία ορυκτών καυσίμων λένε όλα τα δεδομένα, οι σκληροί αριθμοί που δεν ψεύδονται. Δεν είναι η μόνη αυτοκρατορία σε τούτο τον κόσμο, ούτε η μόνη στρατιωτική, ούτε βέβαια η ισχυρότερη, αλλά η υλική της υπόσταση είναι αυτού του συγκεκριμένου είδους: Στρατιωτική αυτοκρατορία ορυκτών καυσίμων.  

Γιατί λοιπόν προτιμούν αυτήν, γιατί υπερασπίζονται την επιθετικότητά της, οι ανέκαθεν φίλοι των αυτοκρατοριών, αλλά και πολλοί - υποτίθεται - αντίπαλοι των αυτοκρατοριών; «Φιλοïμπεριαλιστές»  μαζί με  «αντιïμπεριαλιστές»; Πώς συμβαίνει αυτό; Έχουν τους λόγους τους. «Είναι οι δικοί μας», λένε καθαρά οι πρώτοι. Οι αυτοκρατορίες πάντα αντλούν υποστήριξη απ' όσους προτάσσουν το γυμνό ίδιο συμφέρον, του «έθνους τους», του κόμματός τους ή της πάρτης τους. Τους άλλους, τους ιδεολόγους, τους οδηγεί η δική τους απαρχαίωση και το έμμονο στερεότυπο του πολιτικού αυτόχειρα: «Ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου». Το κοινό κίνητρο και των δύο είναι η κοινή εχθρότητα προς τη «Δύση» και η απέχθεια για μια Ευρώπη που προσπαθεί - άλλοτε πετυχημένα, άλλοτε όχι - να παύσει να είναι Παλιά Ευρώπη, πεδίο σύγκρουσης ανταγωνιζόμενων εθνικών κρατών ή αυτοκρατοριών. 

Το πρότυπο αυτής της συγκεκριμένης στρατιωτικής αυτοκρατορίας, δηλαδή η παλιά Αυτοκρατορική Ρωσία, ήταν αναπόσπαστο, βασικό μέρος της Παλιάς Ευρώπης των αυτοκρατορικών, μετά των εθνικών κρατών και των δύο μπλοκ του διπολισμού, πότε αντιμαχόμενων σε Πολέμους Παγκόσμιους, πότε ενωμένων σε απολυταρχικές Ιερές Συμμαχίες. Πάντα καταπατώντας τους μικρότερους λαούς.

Η νοσταλγία για εκείνη την Παλιά Ευρώπη και για τον κόσμο της, έναν κόσμο απολυταρχίας, πολέμων, φασισμού, σταλινισμού, πετρελαιοφόρων,  προπαντός αδιαπέραστων συνόρων και εθνικών ανταγωνισμών χωρίς κανένα περιορισμό, η νοσταλγία για την εποχή που το πετρέλαιο ήταν εγγύηση ευημερίας και το δίκαιο του ισχυρότερου αδιαμφισβήτητο «διεθνές δίκαιο», αυτή είναι που ενώνει τους εχθρούς της σημερινής Ευρώπης· ακροδεξιούς απολυταρχικούς, άπληστους συμφεροντολόγους και «αριστερούς» ιδεολόγους χρήσιμους ηλίθιους.

Γ. Ρ.

 

1. Βλαντίμιρ Μοζεγκόφ: Γιατί είμαστε μια στρατιωτική αυτοκρατορία, κληρονόμος της Ρώμης και του Βυζαντίου

© Владимир Можегов:  Россия – военная империя, Vzglyad - Expert Institute for Social Research, 13.3.2022

©  Αναδημοσιευση της ελληνικής μετάφρασης (με μικρές αλλαγές) από το in.gr, 18.5.2022

https://www.in.gr/2022/05/18/world/rosos-analytis-rosia-einai-stratiotiki-aytokratoria-klironomos-tis-romis-kai-tou-vyzantiou/ 

Είμαστε μια στρατιωτική αυτοκρατορία
Απλώς αποδεχτείτε το. Και έτσι για να το πούμε σε όλο τον κόσμο: Ναι, εμείς - η Ρωσία - είμαστε μια στρατιωτική αυτοκρατορία. Είμαστε ένας κόσμος με, πρώτα απ’ όλα, στρατιωτικά νοήματα και αρετές. Εννοιες προστασίας και ανάπτυξης, στρατιωτικής ηθικής, πνευματικής ιεραρχίας.

Η Ρωσία δημιουργήθηκε από πολεμιστές, δημιουργήθηκε από στρατιωτικές νίκες. Δημιουργήθηκε από στρατιωτική ανάπτυξη. Τι να ντρέπεσαι; Τι υπάρχει να κρύψεις; Δεν πρέπει να είμαστε περήφανοι για όλα αυτά, να τα τονίζουμε με κάθε δυνατό τρόπο, να τα προωθούμε; Γιατί μόνο έτσι γεννιούνται, μεγαλώνουν, δυναμώνουν, μόνο έτσι υπάρχουν αληθινές αυτοκρατορίες.

Για τις οποίες στην πρώτη θέση δεν είναι τα οικονομικά και η οικονομία, αλλά η αρχοντιά, η τιμή, η αξιοπρέπεια. Σε αυτές, ο κεντρικός χαρακτήρας είναι ένας πολεμιστής και όχι ένας ολιγάρχης στο σκηνικό της «εξουσίας του λαού», όπως στις σύγχρονες λεγόμενες δημοκρατίες.

Αλλά για κάποιο λόγο, θυμόμαστε ακόμα ότι είμαστε στρατιωτική αυτοκρατορία μόνο στις 9 Μαΐου.

Εμείς, η μεγάλη στρατιωτική αυτοκρατορία, έχουμε μόνο μια μέρα για στρατιωτική υπερηφάνεια, μια στρατιωτική παρέλαση, έναν πανηγυρικό θρίαμβο.

Εξαγωγές: Ρωσία, μια αυτοκρατορία ορυκτών καυσίμων: πετρελαίου,φυσικού αερίου και άνθρακα. Ουκρανία, εξαγωγέας προïόντων σιδήρου και χάλυβα, δημητριακών και φυτικών ελαίων - πηγή © Αλ Τζαζίρα

Μπολσεβίκοι ξανά, 100 χρόνια μετά;

Ι

Όποιος επιζητεί την ισχύ να ορίζει τις έννοιες, τους όρους και τις ίδιες τις λέξεις, επιζητεί να ορίσει πολιτική κατεύθυνση και μέσω αυτής να αποκτήσει πολιτική ισχύ. Οι λατινικές λέξεις imperium, imperator έχουν το ίδιο ακριβώς νόημα με τις ελληνικές αυτοκρατορία, αυτοκράτωρ. Οι βασικές ευρωπαϊκές γλώσσες, εκτός της ελληνικής, επειδή δεν είχαν ακριβώς αντίστοιχη λέξη, δανείστηκαν τη λατινική και τη χρησιμοποίησαν ως βάση για να δώσει τα σχετικά παράγωγα (imperialism, Imperialismus κτλ). Στη νέα ελληνική γλώσσα, παρόλο που διαθέτει ακριβώς αντίστοιχη λέξη, χρησιμοποιήθηκε και χρησιμοποιείται στην πολιτική ορολογία κυρίως η λατινική λέξη και τα λατινικά παράγωγα, για έναν και μόνο λόγο: Έτσι επιζητείται να δειχθεί - κυρίως συμβολικά, αλλά και ως «παραπομπή σε βιβλιογραφία» - μια συνέχεια με τον κόσμο των αρχών και των μέσων του 20ου αιώνα, και κυρίως με την τυπική αριστερή πολιτική ορολογία που αναπτύχθηκε τότε.

Αυτό που βλέπουμε μπροστά μας στον Ουκρανικό Πόλεμο είναι τυπικό αυτοκρατορικό εγχείρημα. Στη διαπίστωση αυτή υπάρχει αρκετά ευρεία συμφωνία, ωστόσο πίσω από τη γενική περιγραφή, οι συμφωνούντες επί της αρχής διαφωνούν εντελώς στις «λεπτομέρειες». Και ως γνωστόν, ο διάβολος και οι πειρασμοί του κρύβονται στις λεπτομέρειες, 

Στην προσπάθεια να εξηγηθεί τί συμβαίνει, πολλοί, ακόμη και τώρα, γράφοντας στην ελληνική γλώσσα για τον Ουκρανικό Πόλεμο, δεν χρησιμοποιούν την ελληνική λέξη αλλά τη λατινική και τα λατινικά παράγωγα. Το βλέπουμε και σε άρθρα που μέχρι και με τον τίτλο τους μας φέρνουν στο νού τον κατ΄ εξοχήν Αυτοκράτορα της νεωτερικής εποχής και τους Ναπολεοντείους Πολέμους του, όπως τους εικονογράφησε η μεγαλοφυΐα του Λέοντος Τολστόι, ενός από τους πολλούς μεγάλους κλασικούς που έδωσε στον παγκόσμιο πολιτισμό η ρωσική λογοτεχνία (Χριστόφορος Βερναρδάκης, Χαρίλαος Φλώρος - «Πόλεμος και Ειρήνη», στην Εφημερίδα των Συντακτών, 15.3.2022). Το κάνουν για έναν και μόνο λόγο: Θέλουν να δείξουν και πάλι, και στο θέμα αυτό - κυρίως συμβολικά αλλά και ως παραπομπή σε βιβλιογραφία - τη συνέχεια του τώρα με τον κόσμο της αρχής του 20ου αιώνα και με την τυπική αριστερή πολιτική ορολογία που αναπτύχθηκε τότε. Εν προκειμένω εμπλέκεται κυρίως και εκ πρώτης όψεως ο ρωσικός Μπολσεβικισμός και το συγγραφικό έργο του Β. Ι. Ουλιάνωφ (Λένιν), αλλά όχι μόνον· εμπλέκεται επίσης το έργο αρκετά διαφορετικών συγχρόνων του, όπως π.χ. του Καρλ Κάουτσκι, της Ρόζας Λούξεμπουργκ και άλλων. Όταν μάλιστα, σε τωρινά γραπτά εμφανίζονται επί λέξει φράσεις όπως «ανώτατο στάδιο του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού», είναι παραπάνω από εμφανής η προσπάθεια να τονισθεί ο συμβολισμός περί συνέχειας. Μέσω της χρήσης όρων και λέξεων που δηλώνουν συνέχεια, επιζητείται και μια πολιτική κατεύθυνση συνέχειας σε συγκεκριμένους πολιτικούς χώρους. Της Αριστεράς εν προκειμένω. 

Υπάρχει όμως συνέχεια στον πραγματικό, υλικό κόσμο; Πόσο μοιάζει ο κόσμος του 2020 με τον κόσμο του 1920;

«Κοινή η τύχη και το μέλλον αόρατον». Η επίθεση στην Ουκρανία και το τέλος μιας εποχής

Tην επιθετική φιλοπόλεμη απολυταρχία την χρηματοδοτεί ο ενεργειοβόρος τρόπος ζωής και σύστημα παραγωγής ημών, των κοινωνιών στις αναπτυγμένες χώρες

Η επίθεση των στρατευμάτων του καθεστώτος Πούτιν στην Ουκρανία σηματοδοτεί μια τομή ιστορικών διαστάσεων για τον ευρωπαϊκό χώρο και για την παγκόσμια πολιτική συνολικά. 

1.  Επιστροφή στην «Εποχή των Αυτοκρατοριών» (Έρικ Χόμπσμπάουμ);

Σχήματα μεγάλα από το status quo που δημιούργησε αργά και βασανιστικά η ιστορία του 20ού Αιώνα στην ευρωπαϊκή ήπειρο, σχήματα που είχαν μείνει ακλόνητα μέχρι χθες αντέχοντας και σε τεράστιες αναστατώσεις, έσβησαν με την κίνηση αυτή. Τώρα χάνονται τα τελευταία αμυδρά ίχνη της Σοβιετικής Ένωσης, όπως αυτή δημιουργήθηκε το 1917. Τώρα χάνονται ίχνη στο έδαφος, στις κοινωνίες και στις καρδιές των ανθρώπων, ίχνη που άντεξαν, όπως άντεξαν, στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, στον σταλινισμό, στην μακρά ψυχροπολεμική εποχή και επιβίωσαν ακόμη και μετά από τη διάλυσή της ΣΕ μετά το 1989. Μαζί τους χάνονται και μεγάλες πανευρωπαϊκές γεωπολιτικές σταθερές και ισορροπίες.

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν, εκτός των άλλων ακύρωσε ανεπίστρεπτα ακόμη και τα εδαφικά ίχνη της ιδρυτικής διεθνικής συμφωνίας που συγκρότησε την πρώην Σοβιετική Ένωση ως Ένωση Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών (1919). Η συμφωνία εκείνη, εκτός των άλλων, ήταν αυτή που καθόριζε τα σύνορα των ξεχωριστών Δημοκρατιών-μελών της Ένωσης μεταξύ τους. Στο διάγγελμα κήρυξης πολέμου ο Πούτιν το ανέφερε καθαρά. Είπε, ότι ακόμη και εκείνο το status quo που δημιούργησε ο κατά την Ρόζα Λούξεμπουργκ «ασιατικού τύπου κομμουνισμός» του Λένιν και των Μπολσεβίκων, το οποίο όμως επιβεβαιώθηκε με τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης μετά το 1989, ήταν ένα «λάθος». Ήταν άδικο για το έθνος της Ρωσίας, κατά τη γνώμη του. Παρόμοιο επιχείρημα είχε χρησιμοποιήσει ο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς: Είχε επικαλεστεί την «ιστορική αδικία» εναντίον της Σερβίας, που δήθεν διέπραξε ο Τίτο, ως δικαιολογητικό για να εξαπολύσει τους πολλαπλούς αιματηρούς πολέμους στη Γιουγκοσλαβία στη δεκαετία του 1990. 

Το γεγονός ότι στήριξαν το δικό τους αναθεωρητικό εγχείρημα της αλλαγής συνόρων, στις «αδικίες» του Λένιν και του Τίτο εναντίον της Ρωσίας ή της Σερβίας, σε «σφάλματα» πρωτεργατών του υπαρκτού κομμουνισμού στην Ευρώπη που δήθεν αμαύρωσαν το μεγαλείο δύο εθνών, ρίχνει ένα ακόμη μαύρο και σκληρό φως στις εκλεκτικές συνάφειες που καλλιεργούν τέτοιοι ηγέτες με τις ακροδεξιές πολιτικές δυνάμεις σε όλη την Ευρώπη, φυσικά και στην Ελλάδα. Το  θλιβερά παράδοξο είναι ότι στην Ελλάδα, δεν θέλουν να δουν αυτό το μαύρο φως εκείνοι που θα 'πρεπε να το διακρίνουν πρώτοι.

Πώς στήνεται μια «πιο σοβαρή Χρυσή Αυγή» - Η προϊστο-ρία του κόμματος «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD)

της Βίμπκε Μπέκερ

© Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) - Wibke Becker: Die Geschichte der AfD : Frühe Radikale, 9.01.2020

  

Μερικοί ισχυρίζονται ότι η AfD ήταν αρχικά ένα «πολύ αστικό κόμμα», αλλά στη συνέχεια ριζοσπαστικοποιήθηκε και έγινε ένα κόμμα ακροδεξιό, κόμμα που κινείται στις παρυφές του εθνικοσοσιαλισμού. Στην πραγματικότητα η μεταγενέστερη εξέλιξη του κόμματος αυτού, η ωρίμανσή του, ήταν προβλέψιμη από την αρχή. Την αποκάλυπτε ο ριζικά ακραίος τρόπος σκέψης των ιδρυτών του. Το μόνο που συνέβη στην πορεία ήταν η όλο και μεγαλύτερη ενίσχυση των ακροδεξιών χαρακτηριστικών του.

   

Το κόμμα της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) επιμένει να υπερασπίζεται ένα κεφάλαιο της ιστορίας του με μια δόση υπερηφάνειας: Λέει ότι ξεκίνησε ως αστικό και συντηρητικό κόμμα. Μόνον αργότερα ριζοσπαστικοποιήθηκε, με δύο μεγάλες μεταμορφώσεις, όπως η κάμπια πρώτα γίνεται προνύμφη και στο τέλος ενήλικο πτερωτό έντομο.
Αυτές οι δύο μεταμορφώσεις πράγματι συνέβησαν. Η πρώτη συνέβη το 2015, όταν το κόμμα διαχώρισε την θέση του από τον πρόεδρό του και εκ των ιδρυτικών στελεχών του Μπερντ Λούκε (Bernd Lucke). Η δεύτερη το 2017, όταν διαχώρισε την θέση του από την δεύτερη πρόεδρο Φράουκε Πέτρι (Frauke Petry). Όμως, το γεγονός ότι αυτές οι δύο βαθειές μεταμορφώσεις πράγματι συνέβησαν, επαρκεί  για να κατανοήσει κανείς την αληθινή συνολική ιστορία του κόμματος; 
Όταν ιδρύθηκε η AfD το 2013, οι πρωταγωνιστές της ιδρυτικής πράξης ήταν άνθρωποι γνωστοί. Κατείχαν υψηλές θέσεις στην οικονομική ζωή της Γερμανίας, στον Τύπο ή στα πανεπιστήμια. Δημοσίευαν κείμενα στα μέσα ενημέρωσης ή έδιναν διαλέξεις, το κοινό γνώριζε πολλά γι' αυτούς. Τρεις από τις πιο σημαντικές ιδρυτικές κεφαλές της ήταν ο οικονομικός επιστήμονας Μπερντ Λούκε, ο πολιτικός Αλεξάντερ Γκάουλαντ (Alexander Gauland) και το διευθυντικό στέλεχος επιχειρήσεων Χανς-Όλαφ Χένκελ (Hans-Olaf Henkel). Εάν με το τωρινό μάτι προσέξουμε καλύτερα τι ήταν γνωστό για όλους αυτούς ήδη από τότε, μπορούμε να διακρίνουμε ότι το στοιχείο του ριζοσπαστισμού είχε εμφυτευθεί στην AfD ήδη από την αρχή.

Ευρωπαϊκή Ένωση και εθνικά κράτη - πολίτες και πολιτικά υποκείμενα - διαφθορά και ΜΜΕ - Τρία ακόμη άρθρα του Χρίστου Αλεξόπουλου

Ι. Ευρώπη των πολιτών και όχι των κρατών

 © Μεταρρύθμιση - Χρίστος Αλεξόπουλος: Ευρώπη των πολιτών και όχι των κρατών, 23.8.2020

  

Αν και στην Ελλάδα το πολιτικό σύστημα και κατ' επέκταση τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης ασχολούνται διαχρονικά με τις «ευθύνες» πολιτικών προσώπων, π.χ. για την πυρκαγιά στο Μάτι (Ιούλιος 2018) και τις τραγικές της επιπτώσεις (χωρίς να λαμβάνουν υπόψη την συμβολή όλων των κομμάτων που διαχειρίσθηκαν κυβερνητική εξουσία, στην άναρχη δόμηση, στα αυθαίρετα και στην έλλειψη μακροπρόθεσμου σχεδιασμού), με βασικό στόχο την διαμόρφωση του επιθυμητού πολιτικού κλίματος, στο ευρωπαϊκό επίπεδο γίνεται διάλογος σχετικά με την αντιμετώπιση των οικονομικών επιπτώσεων της πανδημίας του κορωνοϊού (Covid-19) στα κράτη-μέλη. 

Σε αυτό το πλαίσιο η αντιπαράθεση των κυβερνήσεων επικεντρώνεται στον τρόπο διαχείρισης των κονδυλίων από το Ταμείο Ανάκαμψης. Η βοήθεια στα κράτη-μέλη θα δοθεί με την μορφή επιχορηγήσεων ή δανείων, όπως συνέβη με την αντιμετώπιση της ελληνικής οικονομικής κρίσης;

Ανεξάρτητα από τον συμβιβασμό στον οποίο κατέληξαν και τις επιπτώσεις του στις διάφορες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης γίνεται εμφανές, ότι ο προσανατολισμός και ο πραγματισμός του ευρωπαϊκού πολιτικού συστήματος δεν οδηγούν στην ανάπτυξη δυναμικής για την ολοκλήρωση του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, αλλά συμβάλλουν στην αναπαραγωγή της λογικής οικοδόμησης «στενών» οικονομικών και πολιτικών σχέσεων κρατικών οντοτήτων με εθνικά συμφέροντα και στην αποδυνάμωση του γεωπολιτικού βάρους της Ευρώπης ως υπερεθνικού μορφώματος με συνοχή, με αποτέλεσμα την άνοδο του ευρωσκεπτικισμού στις ευρωπαϊκές κοινωνίες.

 

Η Αμερική σε κρίση - δολοφονίες Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ και Ρόμπερτ Κέννεντυ. Η Άνοιξη της Πράγας και η «άλλη άνοιξη του '68»

Το 1968 δεν ήταν μόνον χρονιά του Μάη του Παρισιού. Η άνοιξη εκείνη ήταν εποχή μεγάλων κρίσεων σε όλο τον πλανήτη, στιγμή συμπυκνωμένων ιστορικών γεγονότων. Η στρατιωτική εμπλοκή των ΗΠΑ στον πόλεμο του Βιετνάμ έπαιρνε μεγάλη έκταση και η «άλλη Αμερική», του κινήματος ειρήνης, του φοιτητικού κινήματος και των λιποτακτών, προσπαθούσε να την σταματήσει. Ο αγώνας για τα ίσα δικαιώματα μαύρων και λευκών ήταν τότε στο αποκορύφωμά του, είχε όμως ήδη πίσω του μεγάλη ιστορία. Όταν ο Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ είχε εκφωνήσει τον διάσημο λόγο του «I Have A Dream», στην πορεία προς την Ουάσιγκτων (28 Αυγούστου 1963), το FBI τον είχε περιγράψει ως «τον πιό επικίνδυνο και επιδραστικό Νέγρο ηγέτη σε όλη τη χώρα». 
Στην Τσεχοσλοβακία, με την αλλαγή κυβέρνησης, το αντισταλινικό κίνημα εκδημοκρατισμού βρέθηκε στην εξουσία. Ο νέος ηγέτης Αλεξάντερ Ντούμπτσεκ τον Φεβρουάριο του 1968 κατάργησε τη λογοκρισία, στις 5 Απριλίου παρουσίασε το πρόγραμμα δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων, τον Ιούνιο δημοσιεύθηκε το «Μανιφέστο των 2000 λέξεων» του συγγραφέα Λούντβικ Βάτσουλικ.
  
Οι δυνάμεις της αντίδρασης αντέδρασαν με βία. Χτύπησαν και στις ΗΠΑ και στο Σύμφωνο της Βαρσοβίας. Στις 4 Απριλίου 1968 δολοφονήθηκε ο Μάρτιν Λoύθερ Κίνγκ στη Μέμφις του Τενεσσή.
Δυό βδομάδες πρίν, στις 18 Μαρτίου 1968, ο υποψήφιος για την προεδρία των ΗΠΑ Ρόμπερτ Κέννεντυ είχε εκφωνήσει τον περίφημο λόγο του στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Κάνσας.
Στις 6 Ιουνίου 1968 ο Ρόμπερτ Κέννεντυ δολοφονήθηκε στο Λος Άντζελες της Καλιφόρνια.

                

Η αναστατωμένη Άνοιξη του 1968 συνεχίσθηκε το καλοκαίρι με την κατάπνιξη του εκδημοκρατισμού στην Τσεχοσλοβακία.

Τη νύχτα προς την 21η Αυγούστου 1968, στρατεύματα χωρών του Συμφώνου της Βαρσοβίας (της τότε Σοβιετικής Ένωσης, της Πολωνίας, της Ουγγαρίας και της Βουλγαρίας) εισέβαλαν στην Τσεχοσλοβακία. Η εισβολή είχε το κωδικό όνομα «Επιχείρηση Δούναβης». Στις λίγες μάχες έχασαν τη ζωή τους 98 Τσέχοι και Σλοβάκοι στρατιώτες και από την άλλη πλυρά των εμπολέμων 50 στρατιώτες του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Ο Ντούμπτσεκ ζήτησε απο τους άμαχους πολίτες να μην προβάλλλουν αντίσταση. Η «τάξη» αποκαταστάθηκε. Οι χώρες της Δύσης περιορίστηκαν σε λεκτικές καταδίκες της εισβολής, από φόβο μην επεκταθεί η κρίση σε πυρηνικό πόλεμο. Γιουγκοσλαβία και Ρουμανία τάχθηκαν στο πλευρό του Ντούμπτσεκ. Τα Κομμουνιστικά κόμματα Ιταλίας και Γαλλίας καταδίκασαν την επέμβαση. Ήταν το «σημείο μη επιστροφής» στο δρόμο της χειραφέτησής τους από το καθεστώς της Μόσχας.

Ήταν μια στιγμή γενικού αναβρασμού και κρίσης στο κλίμα του Ψυχρού Πολέμου, περίοδος αμφισβήτησης από τους λαούς του χωρισμού του κόσμου σε δύο στρατόπεδα. Τα αιτήματα για ελευθερία, ισότητα και δικαιοσύνη ακούγονταν από κάθε γωνιά του πλανήτη. Όμως στην Ελλάδα είχαμε ήδη κλείσει ένα χρόνο δικτατορικού καθεστώτος και το τέλος του δεν φαινόταν στον ορίζοντα.
 

Ο λόγος του Ρόμπερτ Κέννεντυ στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Κάνσας είναι μια σημαντική, σπάνια κατάθεση πολιτικής ειλικρίνειας, ανεπανάληπτη κληρονομιά εκείνης της εποχής. Ο Ρ. Κέννεντυ μιλά για την κοινωνία, την οικονομία, το περιβάλλον και για την χαμένη τιμή της χώρας του, εξαιτίας της εμπλοκής της στον πόλεμο του Βιτενάμ. Αυτά που είπε το 1968, παραμένουν σήμερα, τόσα χρόνια μετά, ολοφάνερες διαπιστώσεις διαχρονικής ισχύος. Και ανεκπλήρωτες, οι πιο πολλές.

«Όλα πρέπει ν' αλλάξουν για να παραμείνουν ίδια», έλεγε ο Τανκρέντι (Αλαιν Ντελόν) στο θείο του, ντον Φαμπρίτσιο, πρίγκιπα της Σαλίνα (Μπαρτ Λάνκαστερ), στην ταινία Γατόπαρδος του Λουκίνο Βισκόντι).
Όλα άλλαξαν για να μείνουν ίδια.

Υπάρχουν άραγε εξέχοντες σημερινοί πολιτικοί, οπουδήποτε στον κόσμο, που θα μπορούσαν να μιλήσουν με αυτά τα λόγια, όπως ο Ρόμπερτ Κέννεντυ;

Γ. Ρ.

© SHIRA BEZALE / Der Spiegel

Ρόμπερτ Κέννεντυ - Λόγος στο Πανεπιστήμιο του Κάνσας
 
Robert F. Kennedy Speeches - Remarks at the University of Kansas, March 18, 1968 (μετάφραση στα ελληνικά από τον Άγγελο Ελεφάντη, 2007)

  

«...Το Ακαθάριστο Εθνικό Προιόν μας ανέρχεται τώρα σε περισσσότερα από 800 δις δολλάρια το χρόνο. Όμως, εάν επρόκειτο να κρίνουμε τις ΗΠΑ με κριτήριο αυτό το ΑΕΠ, άς θυμόμαστε ότι στο ΑΕΠ περιλαμβάνουν και την ρύπανση της ατμόσφαιρας, την διαφήμιση του καπνίσματος, αλλά και τα ασθενοφόρα για να μαζεύουμε τραυματισμένους στα σφαγεία των αυτοκινητόδρομων.

Το ΑΕΠ περιλαμβάνει τα ειδικά συστήματα ασφαλείας για τις πόρτες μας, αλλά και τις φυλακές για ανθρώπους που τις παραβιάζουν. Περιλαμβάνει την καταστροφή των δασών κωνοφόρων και τον χαμό των θαυμάτων της φύσης μας από τη χαοτική επέκταση των πόλεων. Περιλαμβάνει τις βόμβες ναπάλμ και τις πυρηνικές κεφαλές, και τα θωρακισμένα οχήματα για την αστυνομία που καταστέλλει τις ταραχές στις πόλεις μας. Περιλαμβάνει τα τουφέκια και τα μαχαίρια, περιλαμβάνει και τα τηλεοπτικά προγράμματα μας που δοξολογούν την βία για να πουλιούνται βίαια παιχνίδια στα παιδιά μας.

Ωστόσο, το ΑΕΠ δεν δίνει δεκάρα για την υγεία των παιδιών μας, για την ποιότητα της εκπαίδευσης τους ή για την χαρά του παιχνιδιού τους. Δεν μετρούν στο ΑΕΠ η ομορφιά της ποίησής μας, η δύναμη και αντοχή των γάμων μας, η ευφυία των δημόσιων συζητήσεών μας, η ακεραιότητα των δημόσιων λειτουργών μας. Δεν μετρά ούτε το πνεύμα μας, ούτε το θάρρος μας, ούτε η σοφία μας, ούτε οι γνώσεις μας, ούτε η συμπόνοια μας, ούτε η αφοσίωσή μας στη χώρα μας.

Συνοψίζοντας: Το ΑΕΠ μετρά τα πάντα, εκτός απ' αυτά που κάνουν τη ζωή ν' αξίζει. Και μας λέει τα πάντα για την Αμερική, εκτός από ένα: Γιατί να είμαστε υπερήφανοι που είμαστε Αμερικανοί.

Εάν αυτό είναι αλήθεια εδώ, σε τούτη τη χώρα, τότε είναι αλήθεια και οπουδήποτε αλλού στον κόσμο.

Από την αρχή, η πιό μεγάλη περηφάνεια μας ήταν η υπόσχεση του Τζέφφερσον, ότι εμείς, εδώ σ' αυτή τη χώρα, θα είμαστε η πιό μεγάλη ελπίδα της ανθρωπότητας. Και τώρα, κυττώντας τον πόλεμο στο Βιετνάμ, αναρωτιόμαστε άν εξακολουθούμε να διατηρούμε τον αρμόζοντα σεβασμό για τη γνώμη της ανθρωπότητας, και άν η γνώμη αυτή διατήρησε τον αρμόζοντα σεβασμό για εμάς, ή άν, όπως κάποτε η αρχαία Αθήνα, θα στερηθούμε κάθε συμπάθεια και υποστήριξη, και τελικά την ίδια την ασφάλειά μας, καθώς κυνηγάμε με τρόπο χονδροειδή και ανελέητο, τους δικούς μας ιδιαίτερους στόχους και τους αποκλειστικά δικούς μας σκοπούς...» 

ΥΓ - Ιούνιος 2020: Τότε, το 1968, ακούστηκαν αυτά από εξέχοντα Αμερικανό πολιτικό, o οποίος δυόμισυ μήνες μετά δολοφονήθηκε. Πενηνταδύο χρόνια μετά ο τωρινός Πρόεδρος των ΗΠΑ απαντά: «America First». Και πράττει αναλόγως. Όλα άλλαξαν εκεί, για να μείνουν ίδια, αμετακίνητα, τα βασικά. Αυτή ακριβώς η πολιτική και ηθική αποτελμάτωση είναι ο ορισμός της ιστορικής παρακμής μιας κοινωνίας και ενός έθνους.
 
Η επιλογή αυτού του αποσπάσματος από τον λόγο του Ρ. Κέννεντυ και η μετάφραση στα ελληνικά (με ελάχιστες μεταβολές) είναι του Άγγελου Ελεφάντη. Είχε παρουσιαστεί στο τεύχος 160 του Πολίτη (Νοέμβριος 2007) στο άρθρο του Ελεφάντη «Πέρα από τη μεγέθυνση». Μάλιστα, το περιεχόμενό του ήταν, κατά κάποιο τρόπο, η αφορμή για να γράψει το άρθρο εκείνο, το οποίο ήταν ένα από τα τελευταία του. Έξι μήνες πριν πεθάνει. Τούτη η αναδημοσίευση, με αφορμή τα γεγονότα στις ΗΠΑ και τη επέτειο της δολοφονίας του Ρόμπερτ Κέννεντυ (6 Ιουνίου 1968), έρχεται επίσης να μας θυμίσει πάλι τον Άγγελο Ελεφάντη, 12 χρόνια μετά τον θάνατό του (29 Μαΐου 2008), ως ένας ακόμη μικρός φόρος τιμής για τον άνθρωπο, τις ιδέες του, τα γραπτά και τα έργα του.
   
 
Robert F. Kennedy Speeches: Remarks at the University of Kansas (ολόκληρη η ομιλία απομαγνητοφωνημένη - στο ίδρυμα John F. Kennedy Presidential Library and Museum)

 

Άγγελου Ελεφάντη: «Πέρα από τη μεγέθυνση» (στον ψηφιοποιημένο Πολίτη - Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας /ΑΣΚΙ)

Λόγος για την ερχόμενη, την πραγματικά μεγάλη κρίση: Ο Πολίτης Άγγελος Ελεφάντης (1936 - 29 Μαΐου 2008)

 

Alex Kotch: Στη χώρα των βαρόνων ληστών άλλοτε, των αναρχο-καπιταλιστών τώρα - Πώς ο πιο βαθύς καρκίνος διαδίδεται σε πανεπιστήμια, κοινοβούλια, κυβερνητικούς θεσμούς 
  

Γ. Φίσερ: «Ποτέ στην ιστορία τόσο σοβαροί κλονισμοί δεν άφησαν χωρίς συνέπειες το πολιτικό σύστημα»

© Die Tageszeitung (taz) -Joschka Fischer über Corona-Krise: „Die Frage ist: Was kommt danach?“, 5.4.2020

H συνέντευξη δόθηκε στον Peter Unfried για την Κυριακάτικη Tageszeitung
  

Κυριακάτικη taz: Κύριε Fischer, ζούμε σε μια φάση στην οποία γίνονται ορατές αποτυχίες της πολιτικής σε πολλούς τομείς, αποτυχίες που παραβλέπαμε εδώ και πολλά χρόνια. Μέσα στα πλαίσια της πανδημίας, ποιό είναι αυτό που ξεχωρίζει ιδιαίτερα έντονα;

Joschka Fischer: Νομίζω ότι η μέγιστη παράβλεψη και απερισκεψία ήταν η εξής: Γνωρίζαμε ότι τέτοια πράγματα είναι πιθανό να συμβούν. Στη διάρκεια του βίου των σημερινών γενεών δεν υπήρξε άλλη φορά τέτοια πανδημία: Η επιδημία του ιού Έμπολα ήταν τρομερή, αλλά η επίδρασή της περιορίστηκε μόνον στην Αφρική, ο ιός SΑRS  ήταν ήπιος σε σύγκριση με τούτο που βιώνουμε τώρα - όμως νέες εστίες ιών πάντοτε υπήρχαν. Και νομίζω ότι όλοι μας σαφέστατα υποτιμούσαμε δραματικά τί σημαίνει αυτό για μάς, για τους ανθρώπους, για την κοινωνία, για την οικονομία, την τοπική και την παγκόσμια. Και τι σημαίνει για τη δημοκρατία.

Το μικρόβιο επανέρχεται: Από τη «δημοκρατία τη συμβατή με τις αγορές» στη διαμάχη για το «κορωνο-ομόλογο»

Η νέα διαμάχη εντός της ζώνης του ευρώ και της Ε.Ε., με επίκεντρο τώρα το λεγόμενο «κορωνο-ομόλογο», ενδεχομένως και άλλες πτυχές του τρόπου αντιμετώπισης των οικονομικών συνεπειών της πανδημίας, μοιάζει σαν επανάληψη αυτών που βίωσε η Ένωση στην άλλη κρίση, τη χρηματοοικονομική, ιδίως στην οξεία φάση της 2008-2012. Δηλαδή, πριν ο Μάριο Ντράγκι βγάλει το μπαζούκα και φωνάξει, «η ΕΚΤ θα κάνει ό,τι χρειαστεί», την  ώρα που οι «Μερκολάντ» παρακολουθούσαν άφωνοι, άπρακτοι και αμήχανοι  τον σωρό ερειπίων που είχαν σωρεύσει οι προηγηθέντες «Μερκοζύ» με την ηλίθια (κατά τους Ο. Ρεν, Τρισέ και πολλούς άλλους) πολιτική του Ντοβίλ. Ήταν μια πολιτική που διέλυε κάθε δεσμό «ισχύος εν τη ενώσει» εντός της ΕΕ.

Αυτή την «επιστροφή του ιδίου» στη ενδοευρωπαϊκή διαμάχη για την πολιτική και την οικονομία - σαν αντίγραφο με καρμπόν, λες και δεν πέρασε μια δεκαετία - τη συνοψίζει αρκετά καλά ο Ν. Κωνσταντάρας:  

«Η ουσία της συζήτησης για το λεγόμενο “κορωνο-ομόλογο” είναι πολιτική: Εάν θεσπιστεί μηχανισμός ενιαίου δανεισμού, ποιος θα ελέγχει τον τρόπο που θα διοχετεύεται το χρήμα; [...] Οι χώρες με ισχυρότερες οικονομίες πιστεύουν ότι θα σηκώνουν το βάρος των υποχρεώσεων· όσες έχουν μεγαλύτερη ανάγκη θέλουν χρήματα χωρίς να αυξάνεται το ήδη δυσβάσταχτο χρέος τους. Ετσι, ένα μέτρο που θα μπορούσε να σηματοδοτήσει την περαιτέρω ενοποίηση της Ευρωπαϊκής Ενωσης δείχνει ότι οι χώρες-μέλη δεν μπορούν να παραβλέψουν το πολιτικό συμφέρον των κυβερνήσεών τους προς όφελος του συλλογικού καλού [...] ένα κοινό ευρωπαϊκό ομόλογο θα διατάραζε τις ισορροπίες στην Ευρωζώνη. Όμως, η ανάγκη να στηριχθεί κάθε χώρα [...] απαιτεί λύσεις, οι οποίες θα πείσουν τους πολίτες ότι η Ε.Ε. έχει το σθένος να αντιμετωπίσει την απειλή και να βγει ισχυρότερη από την κρίση».

Ο παλιός και εμβληματικός πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ο οποίος σπάνια διακόπτει τη σιωπή του, σχεδόν αιωνόβιος πια, ο Ζακ Ντελόρ, υπενθύμισε όσο κανείς άλλος καθαρά, χωρίς περιστροφές, αυτή την «επιστροφή του παθογενούς ιδίου», την επιμονή της πολιτικής και ιδεολογικής αρρώστειας του 2008-2015:

«Το μικρόβιο επανέρχεται. Το κλίμα που φαίνεται να επικρατεί ανάμεσα στους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων και η έλλειψη ευρωπαϊκής αλληλεγγύης κάνουν την Ευρωπαϊκή Ένωση να διατρέχει έναν θανάσιμο κίνδυνο».

Ζακ Ντελόρ