Αντώνης Λιάκος: Ποιος κέρδισε στον B' Παγκόσμιο Πόλεμο; Οι Βαλτικές Χώρες, οι Έλληνες, η ιστορία του 20ού Αιώνα και η Ευρώπη

© Το Βήμα - Αντώνης Λιάκος: Ποιος κέρδισε στον B' Παγκόσμιο Πόλεμο; 13.7.2003 - αναδημοσίευση: Μεταρρύθμιση 24.8.2017

  
Η αυγουστιάτικη αθηναϊκή τρικυμία σε φλυτζανάκι για το συνέδριο στην Εσθονία, τον ναζισμό και τον κομμουνισμό, ελάχιστα έχει να κάνει με την Δεξιά, την Αριστερά και με την πολιτική, όπως την καταλαβαίνει ο κόσμος σήμερα. Έχει όμως να κάνει πολύ με αυτό που όλος ο κόσμος αποκαλεί «ελληνική ιδιομορφία». Φυσικά και με τον εγχώριο πολιτικαντισμό. Και είναι πρώτα-πρώτα ζήτημα νοοτροπιών, θεσμών και κυρίως πολιτισμικό. Μόνον δευτερογενώς χρησιμοποιείται εργαλειακά ως πολιτικό ζήτημα. 

Πίσω από το ψυχόδραμα, πέραν της «ιδεολογικής» ρητορικής (και της αντιζηλίας εντός της ΕΕ και της ευρωζώνης για εντελώς υλικά πράγματα), εμπλέκεται κάτι πιο στερεό και μακροχρόνιο με τη μορφή ανεπεξέργαστης συνέχειας: Ο παραδοσιακός εργαλειακός ελληνικός «φιλο-Ρωσισμός» άρχισε παλιά ως φιλο-Τσαρισμός (είχε εκκλησιαστικές και «αντιδυτικές» ρίζες και παρέβλεπε την κληρονομιά του Μεγάλου Πέτρου που έκανε την Ρωσία μέρος της πολιτισμικής Δύσης). Στον 20ό Αιώνα έγινε «φιλο-Σοβιετισμός» και κατέληξε νοσταλγικός ρετρό «φιλο-Κομμουνισμός» σήμερα. Στην «εθνική μας ιδιομορφία» ανήκει πια και η καθολική, διακομματική αλαζονεία των εγχώριων πολιτικών, μιντιακών και ακαδημαϊκών ελίτ απέναντι στις Κεντρο/Ανατολικο/Βορειοευρωπαϊκές χώρες - πρώην μέλη της ΕΣΣΔ ή του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Εξίσου υπεροπτικά βλέπουν βέβαια και τις «αδελφές» μας χώρες των Βαλκανίων, δηλαδή της καθ' ημάς Νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Αντίστροφα, αυτό που εκδηλώνεται στις Βαλτικές χώρες ως (ιδεολογικός) «αντι-Σοβιετισμός» ή «αντι-Κομμουνισμός», περιέχει μεγάλη δόση (ιστορικού) «αντι-Ρωσισμού». Γιατί, πριν από τις δύο Σοβιετικές κατοχές, οι χώρες αυτές βίωσαν μακροχρόνιες Τσαρικές κατοχές (συχνά ως συγκατοχή ή διχοτόμηση από συνεργασία Ρωσίας - Πρωσίας, πριν δημιουργηθει η Γερμανία). Το ίδιο, και πιό έντονα, ισχύει για την Πολωνία: Υπέστη δύο κατοχές από την Τσαρική Ρωσία, μια διχοτόμηση από τις εμπόλεμες μεταξύ τους Πρωσία και Αυστρο-Ουγγαρία των Αψβούργων και τρείς κατοχές-διχοτομήσεις από σύμπραξη Τσαρικής Ρωσίας και Πρωσίας ή Σοβιετικής Ενωσης και Χιτλερικής Γερμανίας.

Οι εγχώριες πολιτικές ελίτ θεωρούν αδιαπραγμάτευτους τους ιστορικούς λόγους που (ενδεχομένως) έχει η χώρα μας να πολιτεύεται έτσι στη διεθνή σκηνή. Όμως δεν σέβονται καθόλου αντίστοιχους ιστορικούς λόγους που έχουν άλλες χώρες για να πολιτεύονται αλλιώς. Φυσικά, αυτή η «εθνική» οπτική γωνία δεν αντέχει σε καμμιά λογική και δημοκρατική κριτική. Το παλιό άρθρο του ιστορικού Αντώνη Λιάκου μιλά για την πραγματική ιστορία του 20ού Αιώνα και για το δέον γενέσθαι.

Γ. Ρ.

 

Ποιος κέρδισε στον B' Παγκόσμιο Πόλεμο; H απάντηση δεν φαίνεται σήμερα να είναι τόσο αυτονόητη, όσο στο τέλος του πολέμου.

Σύμφωνα με την τρέχουσα αμερικανική ρητορεία οι Αμερικανοί έσωσαν την Ευρώπη από τους Ναζί, όπως πενήντα χρόνια αργότερα την έσωσαν από τον κομμουνισμό. Μια άλλη απροσδόκητη απάντηση άκουσα στο «Μουσείο Κατοχής της Λεττονίας 1940-1991». Πρόκειται για ένα μουσείο - ως κτίσμα εντελώς αταίριαστο με την κουκλίστικη Ρίγα - το οποίο αναφέρεται στη διαδοχική κατοχή της Λεττονίας. Πρώτα οι Ρώσοι, που την κατέλαβαν με το σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότοφ, σύμφωνα με το οποίο Χίτλερ και Στάλιν διαμέλισαν την Πολωνία και ο δεύτερος κατέλαβε τις Βαλτικές δημοκρατίες. Υστερα οι Γερμανοί όταν επιτέθηκαν στους Ρώσους το 1941. Στη συνέχεια ξανά οι Ρώσοι όταν νίκησαν και απώθησαν τους Γερμανούς. H χώρα έγινε ανεξάρτητη μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ το 1991. Δεν ήταν βέβαια η πρώτη φορά που η Λεττονία βρέθηκε ανάμεσα σε δύο στρατόπεδα. Το ίδιο συνέβη και το 1919. Ενα χρόνο μετά την κήρυξη της ανεξαρτησίας της έγινε θέατρο μαχών ανάμεσα στον εμφύλιο που ακολούθησε τη Ρώσικη Επανάσταση του 1917. Αλλοτε την καταλάμβαναν οι Ερυθρές φρουρές, άλλοτε η Σιδηρά φρουρά. Ο Κόκκινος τρόμος εναλλασσόταν με τον Λευκό τρόμο. Εχασε τότε η Λεττονία το ένα τρίτο του πληθυσμού της. Εχασε άλλο ένα τρίτο, στον B' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Διανομή των Βαλτικών χωρών και της Πολωνίας
σύμφωνα με το Σύμφωνο Μολότωφ-Ρίμπεντροππ (1939-1940)

Μετά την Εποχή της Χρυσοθηρίας* ο επικίνδυνος κόσμος; Ή, «όπου ο κίνδυνος, εκεί και αυτό που σώζει»;**Άρθρα των Γιάννη Βούλγαρη και Αντώνη Λιάκου

Ξυπνά μια νέα δημοκρατική συνείδηση;

 

© Τα Νέα - Γιάννης Βούλγαρης: Ξυπνά μια νέα δημοκρατική συνείδηση; 29.01.2017
  

Ιδού λοιπόν που η Πολιτική και η Γεωπολιτική διαπερνούν και πάλι σαν ηλεκτρικό ρεύμα τις δυτικές κοινωνίες. Η μεταπολεμική Δημοκρατία, «βαρετή» για τα γούστα κάποιων, γάλλων συνήθως, διανοουμένων αποκτά ένα νέο επικίνδυνο ενδιαφέρον καθώς επελαύνουν στη μία μετά την άλλη χώρα, οι ακροδεξιοί, οι λαϊκιστές και οι ψεύτες. Οι ΗΠΑ, που θα επέβαλαν την «μονοκρατορία» τους στον μεταδιπολικό Κόσμο όπως φοβόντουσαν διάφοροι, αριστεροί συνήθως, διανοούμενοι, απομονώνονται. Η Ενωμένη Ευρώπη, που προχωρούσε με μικροσυμβιβασμούς σαν να είχε όλον τον χρόνο μπροστά της, βιώνει πλέον ένα υπαρξιακό άγχος. Η ευρωπαϊκή μεταρρυθμιστική Αριστερά, που εξίσου άπραγη βίωνε μια αργόσυρτη φθορά, κλείνεται σε μειοψηφικές επιλογές ή αφήνεται στις εθνικολαϊκιστικές συμπλεύσεις με την ακροδεξιά. 
Κοντολογίς, η διεθνής σκηνή και ειδικά οι δυτικές κοινωνίες έχουν εισέλθει σε μια περίοδο οξυμένης πολιτικοποίησης από την οποία εξαρτώνται επιλογές που θα καθορίσουν το μέλλον για πολλά χρόνια. Ας αφήσουμε λοιπόν για άλλους τις αυταπάτες. Η πολιτική πρωτοβουλία έχει περάσει εδώ και καιρό σε δυνάμεις επικίνδυνες για τον πολιτισμό της Δημοκρατίας και για τη διεθνή συνεργασία. Όσοι ισχυρίζονταν καθησυχαστικά ότι ο Τραμπ θα «προσαρμοστεί», ασφαλώς θα νοιώθουν πλέον μια ανησυχία. Και όταν βλέπουμε τον κινέζο Πρόεδρο να υμνεί την παγκοσμιοποίηση και τον αμερικανό να φωνάζει «πρώτα η Αμερική», όλοι μας καταλαβαίνουμε ότι έχουμε μπει σε νέα ιστορική φάση.

Μετά την Εποχή της Χρυσοθηρίας*

Ο καιρός «συνεσταλμένος εστίν»: τα προβλήματα της επόμενης μέρας

του Αντώνη Λιάκου

 

από το διαδικτυακό περιοδικό © "Χρόνος" (τ. 21 - 1/2015) 

   

Αν μιλάμε για την ελληνική ώρα της Ευρώπης και την ευρωπαϊκή ώρα της Ελλάδας είναι γιατί οι εκλογές αυτές είναι ίσως οι πρώτες στην ελληνική ιστορία που έχουν ένα πρόταγμα ευρωπαϊκό και συναρθρώνουν την ελληνική με την ευρωπαϊκή πολιτική όχι παθητικά αλλά ενεργητικά. Αυτό είναι αποτέλεσμα της κρίσης. Αν και αποτυπώθηκε κυρίως με οικονομικούς όρους, δεν ήταν μόνο οικονομική αλλά πολιτική και κοινωνική, και το μέγεθός της δεν οφείλεται μόνο στις προ κρίσης αιτίες αλλά κυρίως στις πολιτικές που εφαρμόστηκαν για την αντιμετώπισή της. Προπαντός, δεν ήταν αποκλειστικά ελληνική. Ήταν κρίση που συνάρθρωνε τις εσωτερικές αιτίες με τις ευρωπαϊκές και, σε ευρύτερο πλαίσιο, με τις διεθνείς. Ήταν οι συνέπειες στην Ελλάδα της πρώτης κρίσης της παγκοσμιοποίησης. Συνέπειες της μη προσαρμογής, αλλά και ταυτόχρονα των νέων κανόνων που αυτή η νέα εποχή επέβαλε. 

Η Κόνυ, η Μέρκελ, ο Πούτιν

Ανοιχτοί λογαριασμοί από το παρελθόν: Το ιστορικό υπόβαθρο της Κρίσης στην Ουκρανία

του Αντώνη Λιάκου

από © "Το Βήμα": Ανοιχτοί λογαριασμοί από το παρελθόν (9.3.2014) 

και από τον ιστότοπο του Αντώνη Λιάκου

Στη δεκαετία του ’90, στην Οδησσό, όταν παντού έβλεπες ουκρανικές σημαίες και άκουγες για το ουκρανικό παρελθόν της πόλης, μια ηλικιωμένη κυρία, ελληνίδα της Οδησσού, μου έλεγε:“Από που έως που αυτή η πόλη είναι ουκρανική; Εδώ ζούσαν και ζουν Ρώσοι, Εβραίοι και Έλληνες”. Η Οδησσός ήταν μια αυτοκρατορική πόλη που ιδρύθηκε από την Αικατερίνη το 1794, δυο χρόνια μετά την εκδίωξη των Τούρκων και την ήττα των Τατάρων. Αυτοκρατορικές πόλεις ήταν επίσης η Σεβαστούπολη και η Συμφερούπολη,  τα μεγάλα κέντρα της Κριμαίας, ιδρυμένες εκείνη την εποχή και με πρόσκληση εποικισμού προς ελληνικούς πληθυσμούς.  Πώς λοιπόν η Οδησσός και η Κριμαία βρέθηκαν στην Ουκρανία;

Το "σημείο μη επιστροφής", η επιλογή, οι αρμοδιότητες της Δικαιοσύνης. Για τα λοιπά χρειάζεται πολιτική

του Γιώργου Β. Ριτζούλη
 

«Υπάρχει μια απλουστευτική θεωρία, που διακινείται σε δημοσιογραφικά γραφεία και σε αριστερά "καφενεία", σύμφωνα με την οποία η Χρυσή Αυγή είναι απλώς το "μακρύ χέρι του κράτους". Κατά συνέπεια, είναι περιττό να την αντιπαλεύουμε, ενώ και όλες οι έρευνες του αστυνομικού ή του δικαστικού μηχανισμού είναι προσχηματικές. Η μηχανιστική αυτή θεώρηση μένει άναυδη μπροστά στις σημερινές εξελίξεις και εξαναγκάζεται εκ των πραγμάτων να καταφύγει σε συνωμοσιολογικές ερμηνείες» (από συνέντευξη του Δημήτρη Ψαρρά στον Στρατή Μπουρνάζο, «Ενθέματα της Αυγής», 29 Σεπτεμβρίου 2013). 

Ο Δημήτρης Ψαρράς είναι από τους ειδήμονες στα περί Χρυσής Αυγής και νεοναζιστικών ρευμάτων. Άς ανατρέξουμε όμως στο βιβλίο «Φασισμός και Δικτατορία» του Νίκου Πουλαντζά. Δεν είναι πιά ό,τι νεότερο στη σχετική βιβλιογραφία, αλλά από "τεχνική" άποψη και ως ανάλυση της πλούσιας ιστορικής εμπειρίας του 20ού αιώνα, παραμένει το επαρκέστερο και πληρέστερο. Μιά απο τις σημαντικές ιδέες που εισάγει ο Πουλαντζάς, είναι ότι στη διαδικασία εκφασισμού υπάρχει ένα «σημείο μη επιστροφής»: 

Αναζητώντας ένα νέο «εμείς» στη μεταμνημονιακή εποχή

του Αντώνη Λιάκου
 

Η Ελλάδα που βιώνουμε έχει αποκτήσει πια τα χαρακτηριστικά μιας χώρας μεταμνημονιακής. Το πειραματόζωο δεν βρίσκεται πλέον στην μεταιχμιακή κατάσταση να δεχτεί το πείραμα ή να αντισταθεί. Το έχει ήδη υποστεί.
Τα σημερινά χαρακτηριστικά φωτογραφίζουν την επόμενη μέρα. Οι δανειακές δεσμεύσεις θα εξυπηρετούνται αφαιμάσσοντας την κοινωνία που θα βαλτώνει σε κατάσταση πτώχευσης και ενδημικής ανεργίας, η διακυβέρνηση θα ασκείται με ένα μείγμα κυνισμού και βίας που εξαϋλωσε τη δημοκρατία, οι όποιες επενδύσεις θα επιχειρούνται στη γκρίζα περιοχή μεταξύ νομιμότητας και ανομίας, και η ακροδεξιά θα φουσκώνει με τα περισσεύματα του αδιέξοδου θυμού.