Για το ψωμί, την παιδεία και την ελευθερία

Στην ιστορική περίοδο που δίκαια ή άδικα μερικοί τη βλέπουν ως συνεχόμενη και την αποκαλούν ακόμη μεταπολιτευτική, η οποία ήδη κρατά μισό αιώνα παρά τέσσερα χρόνια, πόσο εκπληρώθηκε το πιο διάσημο αίτημα που ακούστηκε στο Πολυτεχνείο - των Αθηνών και της Θεσσαλονίκης, αλλά και στο Πανεπιστήμιο των Ιωαννίνων και αλλού - τον Νοέμβριο του 1973, και έκτοτε έμεινε εμβληματικό; 
1. Το ονομαστικό κατά κεφαλήν ΑΕΠ, μετρούμενο με βάση τον μέσο όρο, είναι βέβαια ένας πρώτος δείκτης για το «ψωμί». Σε πείσμα της μετά το 2008 κρίσης, αυτό που δείχνει είναι μια ανοδική κίνηση. Άλλοι αριθμοί, το διάμεσο (median) εισόδημα, η στατιστική κατανομή των εισοδημάτων στα ανώτερα, μεσαία και χαμηλότερα δεκατημόρια του πληθυσμού, και ιδίως ο σύνθετος δείκτης κοινωνικής ανισότητας Gini, δείχνουν εικόνα αρκετά πιο σκοτεινή και δυσάρεστη. Το διάμεσο (median) καθαρό εισόδημα είναι 7.863 € σε ετήσια βάση για το 2018, ήτοι 655 € το μήνα (βλ. Eurostat 30.8.2019). Στοιχειώδεις γνώσεις Στατιστικής αρκούν για να φανεί καθαρά πόσο απατηλή εικόνα δημιουργεί το αντίστοιχο κατά κεφαλήν ονομαστικό ΑΕΠ των 20.000 δολλαρίων (20.324,37 €). Και δεν είναι τυχαίο ότι κυρίως τέτοιοι δείκτες χρησιμοποιούνται ως έγκυροι στις αναλύσεις και στην επιχειρηματολογία σε «κανονικές» χώρες. Όχι ακόμη στην Ελλάδα. Το κοινώς λεγόμενο ότι «είμαστε 20 χρόνια πίσω», είναι άραγε άσχετο με  το θέμα ή μήπως απλοϊκή υπερβολή, τη στιγμή που βλέπουμε τέτοια ίχνη καθυστέρησης στη χρήση των «αριθμών» και των εργαλείων διάγνωσης της πραγματικότητας ακόμη και στη συζήτηση για το βιοτικό επίπεδο;

Και για να πάμε πέρα από τους αριθμούς: Πόσο καλό ψωμί μπορεί να κάνεις με την εμμονική εμπιστοσύνη, κρίση-ξε-κρίση-πριν-και-μετά-την-κρίση, στις ευεργετικές ιδιότητες του παμπάλαιου, χωρίς προζύμι, τρίπτυχου εθνικού βιοπορισμού με «τις δικές μας βιομηχανίες», δηλαδή τουρισμό-οικοδομή-ναυτιλία;

Χρίστος Αλεξόπουλος: Πολιτικές δυνάμεις και ΜΜΕ αντιμετωπίζουν υποτιμητικά την κοινωνία ως άμορφη μάζα ενώ χαϊδεύουν τα αυτιά του «έθνους»

© Μεταρρύθμιση - Χρίστος Αλεξόπουλος: Πολιτική μαζοποίηση, 3.3.2019

Η ταχύτατη εξέλιξη της ψηφιακής τεχνολογίας σε συνδυασμό με την κοινωνία του θεάματος, τη μεγάλη συγκέντρωση του πληθυσμού σε μεγάλα αστικά κέντρα (με αποτέλεσμα τη συρρίκνωση της δυνατότητας διαλόγου με τις διάφορες εκδοχές του πολιτικού συστήματος) και τη γενίκευση της λογικής του καταναλωτισμού με βάση την εντύπωση που προκαλεί η διαφημιστική προώθηση των προϊόντων, διαμόρφωσαν τις προϋποθέσεις για την πολιτική μαζοποίηση, δηλαδή την μετατροπή των πολιτών σε καταναλωτές πολιτικών «προϊόντων».

Αυτό επιτυγχάνεται με την άσκηση επιρροής στους πολίτες με το εργαλείο της εντύπωσης, που προκαλεί είτε ο λόγος είτε ο τρόπος παρουσίασης των κομμάτων και του πολιτικού προσωπικού, χωρίς να ενεργοποιείται ο ορθολογισμός για την εμπειρική επαλήθευση των πολιτικών εξαγγελιών ή ερμηνειών των εξελίξεων και την αναζήτηση των πιθανών αντιφάσεων του εκφερόμενου πολιτικού λόγου σε διαδικασίες διαλόγου. Με αυτό τον τρόπο αναιρείται το δικαίωμα των πολιτών να δρουν ως υποκείμενα στο πλαίσιο της δημοκρατικής λειτουργίας.

Βέβαια στην Ελλάδα το πολιτικό σύστημα δεν είναι εθισμένο στον ουσιαστικό διάλογο τόσο στο εσωτερικό του όσο και στην επικοινωνία του με τους πολίτες.

Ιδιαιτέρως σε προεκλογικές περιόδους το σημαντικό είναι η διαμόρφωση θετικού «κλίματος» με όρους διαφήμισης για την αποκόμιση εκλογικού οφέλους. Γι’ αυτό παίζουν σημαντικό ρόλο οι «εντυπώσεις», που προκαλούνται στους ψηφοφόρους και όχι η πολυδιάστατη και σε βάθος ενημέρωση για τις «προγραμματικές προτάσεις».

Οι αντιφάσεις μιας ελπιδοφόρας πορείας. Προεκλογική πόλωση και μιζέρια, παράγοντες πισωγυρίσματος

του Νίκου Καϊμάκη

© Αναζητήσεις για την Αριστερά - Νίκος Καϊμάκης: Οι αντιφάσεις μιας ελπιδοφόρας πορείας, 28.1.2019

[Γεύση απελευθέρωσης από το λεγόμενο πολιτικό κόστος - «Έξω πάμε καλά»]

Η επικρατούσα διαπίστωση για την πορεία της Ελλάδας στη μεταμνημονιακή περίοδο, στην Ευρώπη, την Ευρωζώνη και στο διεθνές στερέωμα, είναι ενθαρρυντική και ελπιδοφόρα, παρά τις διαπιστωμένες πολιτικές συγκρούσεις που τη χαρακτηρίζουν για μια μακρά περίοδο.

Η οικονομική πορεία της, μετά την έξοδο από την επιτήρηση της οικονομίας της και τη βαθιά μεταρρυθμιστική προσπάθεια που τις επιβλήθηκε από τους δανειστές της, θεωρείται διεθνώς ως ικανοποιητική. Η Ελλάδα κατά γενική εκτίμηση σημαντικών κρατικών οντοτήτων, διεθνών Οργανισμών, θεσμών, επιστημονικών φορέων και οικονομικών τεχνοκρατών διεθνούς εμβέλειας, προφανώς για διάφορους λόγους ο καθένας από αυτούς που δεν μπορούν να αναλυθούν στο πλαίσιο του παρόντος σημειώματος, συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι η Ελλάδα εξέρχεται των μνημονίων με την κοινωνία της πληγωμένη αλλά όρθια, με έναν τολμηρό και χαρισματικό ηγέτη στο τιμόνι της χώρας που δεν υπολογίζει το πολιτικό κόστος και είναι ο μοναδικός ευρωπαίος ηγέτης που τολμάει, ενώ αναδύεται στο πολιτικό προσκήνιο μια διαφαινόμενη ήδη τάση ανακατάταξης του πολιτικού σκηνικού της χώρας.

Για την Ελλάδα όλοι οι διεθνείς παράγοντες, διαπιστώνουν ότι είναι μία ασφαλής χώρα, μέλος της Ευρωζώνης και του ΝΑΤΟ, η οποία παρά τα εσωτερικά οικονομικά προβλήματα που κληρονόμησε από την οκταετή δημοσιονομική κρίση, ορθώνει το ανάστημά της και προβάλλεται ως ο αδιαμφισβήτητος σταθεροποιητικός παράγοντας στην Νοτιοανατολική Ευρώπη, στα Βαλκάνια και τη Μεσόγειο. Επιπροσθέτως είναι ειρηνική χώρα, δεν υποφέρει από τη διεθνή τρομοκρατία, έχει σχετικά ικανοποιητικές υποδομές και καταρτισμένο εργατικό δυναμικό, παρά το brain drain που την κτύπησε στην περίοδο της κρίσης. Το κλίμα και το περιβάλλον της είναι από τα καλύτερα και οι επενδυτικές προοπτικές, υπό προϋποθέσεις, διαφαίνονται ελπιδοφόρες.

Γιάννης Βούλγαρης: Αναδιάταξη ή παγίωση του διχασμού; Παθογενής κοινωνική δομή και πολιτική ανατροφοδότηση

© Τα Νέα - Γιάννης Βούλγαρης: Αναδιάταξη ή παγίωση του διχασμού; 19.1.2019
 

Κριτικές επισημάνσεις: Το “μακεδονικό” προκάλεσε ανακατατάξεις αλλά δεν είναι η αιτία των μεταβολών του κομματικού τοπίου, γράφει ο Γ. Βούλγαρης. Και «δεν πρόκειται για πρόσκαιρη προεκλογική πόλωση». Έχουν ενσωματωθεί στο πολιτικό-κομματικό σύστημα, συνεχίζει, οι παθογένειες της περιόδου της χρεοκοπίας (αλλά μόνον αυτές; εμμένουν και οι προηγούμενες, της φούσκας, σαν να μη συνέβη τίποτε)· «γεγονός που προοιωνίζει ότι αυτό θα λειτουργήσει σαν νάρκη στην οικονομία και στις κοινωνικές σχέσεις για απροσδιόριστο ακόμα διάστημα». 

Η “ψευτοπόλωση” καλλιεργεί μια «παραποιημένη αντίληψη στην κοινή γνώμη για την κατάσταση της χώρας, αιχμαλωτίζει τις κυβερνήσεις στις αγκυλώσεις που δημαγωγικά έχει καλλιεργήσει στην κοινωνία». Στις δικαστικές αποφάσεις για “αναδρομικά”, συντάξεις κτλ εκδηλώνεται τώρα ως «δημοσιονομικός λαϊκισμός» η παθογενής κοινωνική δομή: «Ένα κρατικιστικό-συντεχνιακό μοντέλο οργάνωσης των συμφερόντων, μια παθογενής σχέση φορολογίας-δαπανών, εργαζομένων-συνταξιούχων, που ρέπει εγγενώς στον δημοσιονομικό εκτροχιασμό». Το συμπέρασμα του Βούλγαρη είναι απαισιόδοξο και δεν αφορά το Α ή Β κόμμα μόνον. Μάλλον τείνει και αυτός προς την εκτίμηση άλλων (μολονότι μέχρι τώρα δεν έδειχνε να την συμμερίζεται), για οιονεί αποτυχημένο κράτος που δεν μπορεί να διαχειριστεί τον πολιτικό και ιστορικό χρόνο εντός του όψιμου καπιταλισμού, τόσο στην «Κεϋνσιανή» όσο και στην νεοφιλελεύθερη φάση του, επειδή στερεώνει και αναπαράγει τις δυσαρμονίες της κοινωνίας. Γράφει: Το πολιτικό σύστημα ως όλον «αντί να ρυθμίσει τις ανισορροπίες, μιζάρει δημαγωγικά επάνω τους [...] Το έργο παίχτηκε επανειλημμένα στη μεταπολιτευτική περίοδο με αποκορύφωμα την οιονεί χρεοκοπία του 2008-2010. Και οι προϋποθέσεις μιας νέας υποτροπής βρίσκονται σήμερα μπροστά μας. Για λόγους πρωτίστως πολιτικούς, όχι οικονομικούς».
Δε είναι μόνον το πολιτικό σύστημα. Το ίδιο το βαθύ κράτος, με ισχυρό ένστικτο αυτοσυντήρησης μεριμνά επίμονα για να διατηρηθούν αναλλοίωτες οι παθογενείς κοινωνικές δομές από τις οποίες τρέφεται. Το πολιτικό σύστημα διασφαλίζει τη λαφυραγώγηση του κράτους και των δημόσιων αγαθών εκ των έσω (βαθύ κράτος) και εκ των έξω (πελατεία). Ο σκληρός, διαρκής κομματικός διπολισμός ρυθμίζει ποιές ομάδες και παρέες λαφυραγωγούν κάθε φορά και ποιά κοινωνικά στρώματα είναι οι μόνιμοι παρίες.

Τί συμβουλεύει ο Βούλγαρης τις πλευρές του υπό ανασύνταξη διπολικού κομματικού συστήματος; Αφενός απευθύνεται στον ΣΥΡΙΖΑ (τον οποίο βλέπει να μεταλλάσσεται, αλλά να «εκκρεμεί ανάμεσα στις παλαιοαριστερές ιδεολογικές αγκυλώσεις και στις παλαιοκομματικές πολιτικάντικες πρακτικές τις οποίες αφομοίωσε με εντυπωσιακή ταχύτητα»). Αυτά που λέει ισχύουν περίπου και για ό,τι έχει απομείνει από τις κεντροαριστερές συσπειρώσεις, και ασφαλώς ισχύουν αναδρομικά για το ΠΑΣΟΚ: Θα έπρεπε να ξέρουν ότι «προοδευτικός πόλος σημαίνει παράταξη μεταρρυθμίσεων, ικανή να καθοδηγήσει την οικονομικοκοινωνική ανασυγκρότηση της χώρας, με επίγνωση ότι στη σημερινή Ελλάδα η αποτελεσματικότερη κοινωνική πολιτική για τα αδύναμα στρώματα είναι η ανάπτυξη, οι επενδύσεις και η απασχόληση». Αφετέρου, λέει, «η ΝΔ, ο ενισχυόμενος σήμερα πόλος του δικομματισμού και προσεχής κυβέρνηση σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, δεν έχει λόγο να ρίχνει πετρέλαιο στη φωτιά, γιατί αργότερα θα χρειαστεί να περάσει μέσα από αυτήν».

Ωστόσο θα ήταν καλύτερο να κατονομάζονται σαφώς πιο χειροπιαστές προοδευτικές μεταρρυθμιστικές πτυχές και επείγουσες προτεραιότητες για ανασυγκρότηση στην πράξη. Λόγου χάρη, η ανάγκη για προγραμματική στροφή προς παραγωγικές-εξαγωγικές οικονομικές προτεραιότητες, για μεροληψία υπέρ της καινοτομίας και υπέρ της ζωντανής εργασίας - ιδίως των νέων, για αντικίνητρα στις αντιβιομηχανικές, καταναλωτικές, εν τέλει παρακμιακές πρακτικές. Για απομάκρυνση από το τρίγωνο του διαβόλου που έχει ως συντεταγμένες των κορυφών του (1) το μισθωτό ή συμβιωτικό μανδαρινάτο του βαθέος κράτους - (2) την κοινωνία συνταξιούχων και την τερατώδη διαγενεακή ανισότητα (βλ. έρευνα της διαΝΕΟσις, Νοέμβριος 2018) - (3) την διευκόλυνση και πριμοδότηση της επιχειρηματικότητας που δεν παράγει προστιθέμενη αξία. Για αποτελεσματικό και δίκαιο κράτος πρόνοιας, για έναν ρωμαλέο και ουσιαστικά παραγωγικό δημόσιο τομέα, με δημόσιες τις κοινωφελείς υπηρεσίες για χάρη του απλού πολίτη και όχι της πελατειακής κάστας. Για νομοθετικές πρωτοβουλίες που θα ανατρέψουν θεσμικά πλαίσια και θεσμοποιημένες πρακτικές που λειτουργούν ως καταστροφικοί μηχανισμοί - π.χ. διαδικασίες στο δικαστικό σύστημα αποτρεπτικές ή φρένα για βιομηχανικές επενδύσεις, ενάντιες στην εισαγόμενη τεχνογνωσία και ενάντιες σε κάθε καινοτομία, εκτός των άλλων επειδή είναι δυσανάλογα αργές και «επιφυλακτικές» άν γίνει σύγκριση με το πώς αντιμετωπίζουν άλλα (μή παραγωγικά) είδη επενδύσεων ή δραστηριοτήτων. 
Απευθυνόμενος δε προς την ΝΔ, ο Γ. Βούλγαρης, όπως και κάθε πολίτης που έχει αηδιάσει με την δυσαρμονία και αποτυχία, θα έπρεπε να κατονομάσει μιαν απαραίτητη προϋπόθεση για μετριασμό του ανακυκλούμενου διχαστικού παροξυσμού: Να σταματήσει η ΝΔ να επενδύει μικροκομματικά στον εθνικολαϊκισμό και να τροφοδοτεί ανορθολογικές, αυτοκαταστροφικές τάσεις μέσα στην κοινωνία. Φυσικά, μόνον άν αναγκασθεί θα σταματήσει. Από την Α' φάση του μεταμοντέρνου «Μακεδονικού» (1993), στη σύγκρουση για την μη αναγραφή του θρησκεύματος στις ταυτότητες (2000) και στην αποφασιστική συμβολή της ΝΔ στην ανατροπή της διορθωτικής πρότασης Γιαννίτση για το ασφαλιστικό, μέχρι την κατευθυνόμενη παραπληροφόρηση για τον «φιλορώσο και διωκόμενο από τους Αμερικανούς» Κώστα Καραμανλή (2007) και τα «αντιμνημονιακά Ζάππεια» (2010), η ΝΔ ανταγωνίζεται διαρκώς και επάξια τα κατορθώματα του ΣΥΡΙΖΑ της πεντάχρονης περιόδου του βρεφονηπιακού σταθμού (2010-2015). Στην πραγματικότητα, από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 μέχρι σήμερα, η ΝΔ έχει γίνει ο πιο επίμονος, διαρκής, συστηματικός και αποτελεσματικός διακινητής «χονδρικής» του λαϊκισμού και του εθνικισμού στη χώρα μας.

Γ. Ρ.
  

Η κυβέρνηση πήρε οριακή ψήφο εμπιστοσύνης, αλλά ο τρόπος που την πήρε δείχνει ότι θα λαχανιάσει για να φτάσει ώς τον Μάιο. Η συμφωνία των Πρεσπών ασφαλώς θα κλείσει και καλό είναι που κλείνει για να απαλλάξει την εξωτερική πολιτική της Ελλάδας από ένα πρόβλημα που την ταλανίζει επί δεκαετίες. 

Πέραν αυτού, είναι σίγουρο ότι η προεκλογική περίοδος που έχει ανοίξει θα εξελιχθεί σε κλίμα οξύτατου διχασμού. Δεν πρόκειται για πρόσκαιρη προεκλογική πόλωση. Ούτε για νέα φάση «ομαλοποίησης» της πολιτικής ζωής με την αντιπαράθεση ενός προοδευτικού και ενός συντηρητικού πόλου. Πρόκειται περισσότερο για την ενσωμάτωση των παθογενειών της περιόδου της χρεοκοπίας στο πολιτικό-κομματικό σύστημα, γεγονός που προοιωνίζει ότι αυτό θα λειτουργήσει σαν νάρκη στην οικονομία και στις κοινωνικές σχέσεις για απροσδιόριστο ακόμα διάστημα.

Giorgio de Chirico: «Αρχαιολόγοι IV» από τις «Μεταμορφώσεις» - «Τρόπαιο»

«Ενδοκυβερνητική αποστασία» (Ευ. Βενιζέλος). Μπορεί να υπάρξει σωστή πολιτική ζωή μέσα στη λαθεμένη;

«Δεν υπάρχει σωστή ζωή μέσα στη λαθεμένη» - «Es gibt kein richtiges Leben im falschen»

(Τέοντορ Αντόρνο, «Minima Moralia»)

Ο σχολιασμός του Ευάγγελου Βενιζέλου για τις πολιτικές εξελίξεις των τελευταίων ημερών, ιδιαίτερα για την εξέλιξη της σχέσης μεταξύ ΣΥΡΙΖΑ και ΑΝΕΛ, έχει το τυπικό δίκιο με το μέρος του· ο Βενιζέλος είναι σωστός εάν μιλά για τη μορφή που παίρνει η τωρινή πολιτική περιπλοκή. Μας λέει ότι αυτά διαδραματίζονται εις βάρος των μεγάλων προτεραιοτήτων της χώρας. Έχει δίκιο. Εννοεί πρώτα-πρώτα τα οικονομικά, ωστόσο ακόμη και ευρύτερα, η κομματική σύγκρουση που χρησιμοποιεί εργαλειακά το «Μακεδονικό» είναι από πολλές πλευρές επιβλαβής, αδιανόητα απερίσκεπτη για τα καλώς εννοούμενα εθνικά συμφέροντα σε βάθος χρόνου.  Όμως έτσι, το επιχείρημά του, εσκεμμένα ή όχι, πλήττει όχι μόνον τους κυβερνώντες, αλλά εξίσου και την στάση που κρατούν η ΝΔ και το ΚΙΝΑΛ. Ο Βενιζέλος μιλά για «κρίση της δημοκρατίας» και για «εκβιασμούς»· λέει ότι κακό παράδειγμα «μας το δίνει η ίδια η κυβέρνηση». Δύσκολο να πεί κανείς ότι λείπουν από αυτά κάποιες δόσεις αλήθειας, ωστόσο στην πολιτική, τέτοια πράγματα δεν είναι ιδιαιτερότητες ελληνικές ή της εποχής μας. Ο δε χαρακτηρισμός του «φαινόμενο θεσμικής σήψης και έκπτωσης», είναι ρητορική οξύτητα ιστορικά ρηχή και άκρως επιλεκτική, δεδομένου ότι τέτοιες καταστάσεις (αλλά και πολύ πιο παθογενείς) έχουμε δει πάρα πολλές φορές στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης. Τέλος, ο νεοφανής χαρακτηρισμός «ενδοκυβερνητική αποστασία», ασφαλώς είναι πολύ φορτισμένος από τις ιστορίες και τα αφηγήματα αποστασιών στο ευρύτερο πολιτικό χώρο του Ε. Βενιζέλου (Ένωση Κέντρου και ΠΑΣΟΚ)· ωστόσο ως προς τον τύπο και τη μορφή των γεγονότων δεν είναι άτοπος. 

Όμως, άς πάμε πέρα από τη μορφή των πολιτικών εξελίξεων που είναι στιγμιαία - σήμερα ορθώνεται μπροστά μας σαν φουσκωμένος χάρτινος δράκος και μας αναστατώνει, αύριο θα είναι αέρας χθεσινός που έφυγε ή περσινά ξινά σταφύλια - και άς αναζητήσουμε την ουσία. Η οποία, εκτός των άλλων, είναι πάντα διαρκής, εμμένει στο χρόνο. Όπως συνηθίζει, μας έρχεται από το χθές και θα μας συνοδεύει στο αύριο, ακόμη και πτυχές της που περνούν αόρατες από το σήμερα. Ή εμείς αποφεύγουμε να τις δούμε.
Μπορεί να υπάρξει σήμερα μιά στιγμή πολιτικής ζωής σωστής, σωστής τυπικά ή και ουσιαστικά; Δηλαδή μια στιγμή ορθότητας μέσα στην διαρκώς λαθεμένη ελληνική πολιτική ζωή στην εποχή της κρίσης;

Antonio Francesco Lodovico Joli (1700 – 1777), Σαμψών

Χρίστος Αλεξόπουλος: «Πολιτικές δεσμεύσεις»

© «Μεταρρύθμιση» - Χρίστος Αλεξόπουλος: «Πολιτικές δεσμεύσεις», 28.10.2018

Όσο περισσότερο πλησιάζει η ημερομηνία διεξαγωγής των εκλογών ή δημιουργείται σκοπίμως προεκλογικό κλίμα, τόσο περισσότερο αυξάνονται οι «δεσμεύσεις» των πολιτικών προσώπων σε σχέση με την βελτίωση των συνθηκών σε όλους τους τομείς δραστηριοποίησης της κοινωνίας και την μετάβαση στην περίοδο της ευημερίας.
Με επικοινωνιακή λογική εκφράζεται δημοσίως η βούληση των πολιτικών προσώπων να διαμορφώσουν μια ιδεατή πραγματικότητα ανάλογα με τις ανάγκες, που υπάρχουν σε διάφορους τομείς, από την δημιουργία θέσεων εργασίας μέχρι την ασφάλεια των πολιτών και την αντιμετώπιση της ανομίας.
Η δημόσια διαβεβαίωση από τον πρόεδρο της Νέας Δημοκρατίας μετά την «επιδρομή» αναρχικών στο αστυνομικό τμήμα στην πλατεία Ομονοίας στην Αθήνα, ότι «δεσμεύεται» προσωπικά για την άμεση αντιμετώπιση της ανομίας μετά την ανάληψη της κυβερνητικής εξουσίας από το κόμμα του, σε αντιδιαστολή με την σημερινή κυβέρνηση των ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, η οποία είναι ανίκανη να καταπολεμήσει αυτό το φαινόμενο, αποτελεί πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα της πρακτικής των «πολιτικών δεσμεύσεων».
Οι «πολιτικές δεσμεύσεις», ως επικοινωνιακό εργαλείο, αξιοποιούνται κυρίως από πολιτικά πρόσωπα και κόμματα, που διεκδικούν την ανάληψη της διαχείρισης της κυβερνητικής εξουσίας. Βασικό χαρακτηριστικό τους είναι η σύνδεση της πραγματοποίησης τους από το ένα μέρος με το «ηθικό ανάστημα» του πολιτικού προσώπου, που «δεσμεύεται» και από το άλλο με την ικανότητα και την βούληση του, που δεν διαθέτουν οι αντίπαλοι.
Βέβαια η πολιτική διαχείριση των φαινομένων ανομίας και πρόκλησης ανασφάλειας στους πολίτες εδράζεται στην λογική της καταστολής και όχι στην αντιμετώπιση των γενεσιουργών αιτίων της ευδοκίμησης στάσεων και συμπεριφορών, οι οποίες «δοκιμάζουν» τα όρια της κοινωνικής ανοχής και της δημοκρατικής λειτουργίας.
Ιδιαιτέρως σε κοινωνίες με θεσμούς χωρίς δυναμική και ουσιαστική αναφορά στο κοινωνικό συμφέρον, αφού οι δημοκρατικές διαδικασίες δεν στηρίζονται στον διάλογο διότι δεν υπάρχει ανεπτυγμένη κοινωνία πολιτών, διευκολύνονται οι πολίτες και κυρίως οι νέοι, να καταφεύγουν σε περιθωριακές δραστηριότητες.
Επίσης οι αυξανόμενες κοινωνικές ανισότητες και η «καταδίκη» ενός μεγάλου μέρους της κοινωνίας στην φτωχοποίηση και στην έλλειψη προοπτικής οδηγούν στην συρρίκνωση της κοινωνικής συνοχής και μερικές φορές σε αδιέξοδες επιλογές σε σχέση με την πολιτική δραστηριοποίηση.
Για να αποκτήσουν οι «πολιτικές δεσμεύσεις» και εξαγγελίες του πολιτικού συστήματος αξιοπιστία, πρέπει να πληρούνται ορισμένες βασικές προϋποθέσεις.
Κατ’ αρχήν επείγει να ανακοπεί η σταδιακή υποκατάσταση των κοινωνικών αξιών του ανθρωπισμού από την ισοπεδωτική λογική του συστημικού πραγματισμού, ο οποίος υπηρετεί μόνο την λειτουργικότητα των διαφόρων κοινωνικών συστημάτων και την οικονομική τους απόδοση, ενώ παράλληλα ο άνθρωπος μετατρέπεται σε εργαλείο για την επίτευξη αυτών των στόχων.
Ειδάλλως οι «πολιτικές δεσμεύσεις» καλλιεργούν στους πολίτες αυταπάτες για ένα «καλύτερο μέλλον» με στόχο την χειραγώγηση τους και την αποκόμιση πολιτικού οφέλους.

Οι «χιλμπίληδες» της Ευρώπης και της Ελλάδας

του Αντώνη Καρακούση 

© Το Βήμα - Αντώνης Καρακούσης: Οι «χιλμπίληδες» της Ευρώπης και της Ελλάδας, 09.09.2018
  

Τον περασμένο Μάιο κυκλοφόρησε στην Αθήνα από τις εκδόσεις Δώμα το βιβλίο του Αμερικανού Τζέιμς Ντέιβιντ Βανς, με τον ξεχωριστό τίτλο «Το τραγούδι του Χιλμπίλη» [το αμερικανικό πρωτότυπο: “Hillbilly Elegy”].

Εκεί, ο μόλις 34 ετών συγγραφέας, που έζησε δύσκολα παιδικά χρόνια, κινδύνευσε να εγκαταλείψει το Λύκειο, αλλά κατάφερε να ξεφύγει και να αποφοιτήσει αργότερα από την ξεχωριστή Νομική Σχολή του Γέιλ, καταγράφει τις προσωπικές του εμπειρίες από την κατεστραμμένη επαρχιακή ζώνη των άλλοτε ανεπτυγμένων βιομηχανικών μεσοδυτικών Πολιτειών.

Οι «χιλμπίληδες», κάτοικοι των λόφων νοτίως της οροσειράς των Απαλαχίων, ιρλανδοσκωτσέζικης καταγωγής, διακριτοί από τους χαρακτηριστικούς κόκκινους σβέρκους, την πίστη στις παραδόσεις της καταγωγής τους και την εμμονή τους στον τόπο των πρώτων αποίκων προγόνων τους, έζησαν όλες τις μεταπτώσεις της αμερικανικής Ιστορίας και ζωής.

Ξεκίνησαν ως κολίγοι στα μεγάλα κτήματα των γαιοκτημόνων του Οχάιο και του Κεντάκι, μεταπήδησαν αργότερα στα ανθρακωρυχεία της περιοχής και μετέπειτα διακρίθηκαν ως εργάτες στις χαλυβουργίες και στις βαριές βιομηχανίες που εγκαταστάθηκαν στην ευρύτερη ζώνη των Απαλαχίων.
Και τώρα με την κατάρρευση της βιομηχανίας, άνεργοι, περιθωριοποιημένοι, ανεκπαίδευτοι, πνιγμένοι στη φτώχεια των επιδομάτων και στη δίνη της μειωμένης αυτοεκτίμησης που γεννά η μακροχρόνια χρήση των ναρκωτικών.

Οι άλλοτε περήφανοι και για πολλούς ιδιόμορφοι «χιλμπίληδες» είναι σήμερα συνώνυμοι των «λευκών σκουπιδιών», από τις ταχύτερα φτωχοποιημένες ομάδες της Αμερικής, με το μικρότερο προσδόκιμο, σε δυσμενέστερη θέση ακόμη και από τους καταφρονεμένους μαύρους και τους παράνομους ισπανόφωνους που μεταναστεύουν μαζικά στις ΗΠΑ από το γειτονικό Μεξικό.

Ο συγγραφέας περιγράφει με συγκλονιστικό τρόπο τη μετάπτωση των «χιλμπίληδων» με τα αμάνικα πουκάμισα στην αμορφωσιά και στην αυτοκαταστροφική περιθωριοποίηση, φανερώνοντας ταυτόχρονα το προνομιακό πεδίο πολιτικής δράσης του λαϊκιστή Ντόναλντ Τραμπ.

Οπως σχολίασε ο βρετανικός «Εconomist», ο Ντέιβιντ Βανς έδωσε στον κόσμο ό,τι καλύτερο για την τρέχουσα αμερικανική εξέλιξη και κρίση.

 

Γ. Γεωργακόπουλος: «Τι διδαχθήκαμε από την κρίση; Νομίζω απολύτως τίποτα»

© Μεταρρύθμιση - Γεώργιος Γεωργακόπουλος: Τι διδαχθήκαμε από την κρίση; 20.1.2018

Ο καταστροφικός ρόλος της μεγάλης πλειοψηφίας του πολιτικού προσωπικού και των ΜΜΕ συνεχίζεται. Όπως συνετέλεσαν αποφασιστικά στην πτώση της χώρας σε βαθειά κρίση, τώρα βάζουν τα δυνατά τους για να καθηλώσουν τους Έλληνες πολίτες στη νηπιακή κατάσταση της ακρισίας.

Στα χρόνια της «ισχυρής Ελλάδας», «μια θέση στο δημόσιο, ένα καινούργιο αυτοκίνητο, ένα εξοχικό», ένα νομιμοποιημένο αυθαίρετο, μια φοροαπαλλαγή ή μια φορολογική «περαίωση», στη συνείδηση πολλών εκλαμβανόταν ως «παροχή» δίκαιη και αυτονόητη. «Παροχή»: Η πιο εκμαυλιστική συμβολική έννοια του παρεοκρατικού, πελατειακού κράτους. Σαν υποδειγματικό κενό σημαίνον, σαν σημαδούρα στο κύμα που επιπλέει πέρα-δώθε (floating signifier - ο Ερνέστο Λακλάου στέλνει χαιρετίσματα), ένωνε ομόψυχα στην μεταπολιτευτική Ελλάδα πελάτες μπλε, πράσινους, κόκκινους, ροζ, φαιόμαυρους και κανελλί με βούλες. 
Σε ένα πραγματικό κράτος πρόνοιας δεν υπάρχουν «παροχές» και πελατείες, αλλά μόνιμοι αναδιανεμητικοί μηχανισμοί που αντιμάχονται τις ανισότητες και αδικίες, τις εγγενείς του συστήματος. Πιο δύσμορφος από τους δύσμορφους, ο ελληνικός (και ίσως, πιο γενικά, ο νοτιοευρωπαϊκός) καπιταλισμός είχε τον δικό του τρόπο - διαμέσου των δημόσιων, πολιτικών θεσμών κάθε είδους - να γίνεται πάροχος δυσανάλογου πλούτου σε μερικούς, αλλά αποσπώντας μέσω δωρεών τη συναίνεση μιας ευρείας πελατείας από ισχυρά μεσοστρώματα, μισθωτά και μή μισθωτά. Τελικά γινόταν πρόξενος αχαλίνωτης ανισότητας στην κοινωνία ως όλον.

Αυτό το πάρε-δώσε του πολιτικού προσωπικού και της πελατείας του, μας λέει ότι αθώοι του αίματος είναι μόνον εκείνοι - πολλοί ή λίγοι - που δεν έπαιξαν σ' αυτό το παιχνίδι. Ωστόσο, στο παιχνίδι αυτό υπάρχουν εκπαιδευτές που εκπαιδεύουν και μετατρέπουν σε εθισμένους παίκτες τους εκπαιδευόμενους: Οι δυσλειτουργικοί θεσμοί είναι οι αποφασιστικοί παράγοντες που παράγουν και αναπαράγουν δύσμορφο σώμα πολιτών και δυσαρμονική κοινωνία. Πίσω τους κινούν τα νήματα οι οικονομικές και πολιτικές ελίτ, σαφώς και οι μιντιακές (παλιών ή νέων μογκούλων και ολιγαρχών)· αυτές συντηρούν, αναδημιουργούν και «επανιδρύουν» τους παρακμιακούς θεσμούς και το αποτυχημένο κράτος. Το ψάρι βρωμάει από το κεφάλι.
Όπως στην ταινία του Βισκόντι Ο Γατόπαρδος, όλα άλλαξαν και αλλάζουν στην Ελλάδα για να μην αλλάξει τίποτε. Μέχρι και το λεγόμενο Μακεδονικό ζήτημα, δείχνει κατευθυνόμενη καθήλωση της πολιτικο-κοινωνικής ενέργειας στα νηπιακά χρόνια, στη δεκαετία του '90, πριν το «σχολείο» και πριν το «μάθημα» που πήραμε.

Γ. Ρ.

 

Νομίζω απολύτως τίποτα. Περάσαμε δίπλα από τα θεμελιώδη χωρίς να τα ακουμπήσουμε. Όλα αυτά τα χρόνια επικεντρωθήκαμε αποκλειστικά στην οικονομική διάσταση, ή καλύτερα στο χρήμα, στα λεφτά που χάναμε και χάνουμε χρόνο με το χρόνο. Ο τρόπος αντίληψης της πραγματικότητας, το αντικείμενο του πόθου, η επιθυμία παρέμειναν ακριβώς στο ίδιο επίπεδο. Καμία προσπάθεια κατανόησης των λαθών, ωρίμανσης ως κοινωνία. Καθηλωμένοι σε μια νηπιακή προσέγγιση, «φέρτε πίσω τα λεφτά», δεν μας ενδιαφέρει αν ήταν δανεικά, «σκίστε τα μνημόνια», δεν μας ενδιαφέρουν οι προϋποθέσεις της ανάπτυξης, δεν μας ενδιαφέρει ο θεσμικός εκσυγχρονισμός της χώρας, δεν μας ενδιαφέρει να συζητήσουμε κάτι άλλο. Κάτι δηλαδή σαν τον βαριά νευρωτικό που αρνείται επίμονα να δει το βάθος της πραγματικής διάστασης του προβλήματος και άρα την έξοδο προς την θεραπεία, θεωρώντας ότι ο παθολογικός συμβιβασμός της ίδιας της νεύρωσης του δίνει τη λύση.

O Δεκέμβριος του 2008, προειδοποιητικός δείκτης τέλους μιας παρακμιακής εποχής

Μια αναδρομή σε όσα συνέβησαν πριν από εννέα χρόνια, τον Δεκέμβριο του 2008, δηλαδή ενάμισυ χρόνο πριν από την «επίσημη» εισβολή της παγκόσμιας χρηματοοικονομικής κρίσης στην Ελλάδα, λέει πολλά για όσα έμελλε να ακολουθήσουν. Με εύστοχο χαρακτηρισμό εκείνων των γεγονότων μοιάζει, λόγου χάρη, εκείνος που διατυπώθηκε στον ιστοχώρο Hypothesis, στο άρθρο «Το 2008» (27 Αυγούστου 2017): «Αίσθηση γενικευμένης απονομιμοποίησης, εισβολή στο προσκήνιο μιας συγκεκριμένης “λαϊκής” έκφρασης με ίχνη και νεύματα πληβειακής ανταρσίας». Όμως, τίθεται το ερώτημα, άν αυτή η «πληβειακή εισβολή» αντιδρούσε σε απονομιμοποιήσεις της μακράς ή μέσης ιστορικής διάρκειας (δηλαδή στις εκ γενετής παθογένειες του νεοελληνικού κράτους εν γένει - βλ., λόγου χάρη, τις σχετικές απόψεις του Χρ. Γιανναρά), ή κυρίως, σε απονομιμοποιήσεις της πολιτικής συγκυρίας, δηλαδή σε όσα συνέβησαν τις δεκαετίες 1990-2000 και πιο ειδικά, στην τετραετία 2004-2008.

Γεράσιμος Μοσχονάς: Ελλάδα - οι αντιφάσεις μιας ευρωπαϊκής και δυτικής κοινωνίας, με ανεπάρκεια στο κράτος και στο πολιτικό προσωπικό

Το Γ΄ και τελευταίο μέρος της συνέντευξης του Γεράσιμου Μοσχονά στον αγγλόγλωσσο ιστότοπο Rethinking Greece / Greek News Agenda. Εδώ μιλά με θέμα τις δυνατότητες του ΣΥΡΙΖΑ για διακυβέρνηση και προοδευτικές μεταρρυθμίσεις, για την οικοδόμηση του ελληνικού κράτους και για τη σχέση της Ελλάδας με την πολιτική νεωτερικότητα. 

→ Σε ελληνική μετάφραση το Α' μέρος της συνέντευξης (για την ΕΕ) και το Β' μέρος της ← (για την Αριστερά, την σοσιαλδημοκρατική και την ριζοσπαστική, στην Ευρώπη) 

  

© Greek News Agenda / Rethinking Greece: Gerassimos Moschonas on European Democracy, the Radical Left, Greek history and SYRIZA (συνέντευξη στην Ιουλία Λειβαδίτη και στον Νικόλαο Νενεδάκη), 27.9.2016 - download the interview in pdf format (English)

 

Ποιές είναι, κατά τη γνώμη σας, οι προοπτικές της ριζοσπαστικής Αριστεράς;

Η απαίτηση για  κοινωνική δικαιοσύνη και δημοκρατία είναι πολύ ισχυρή και πιο επίκαιρη από κάθε άλλη φορά. Όμως, οι αντιλήψεις και οι απόψεις που βασίζονται στις κεντρικές αξίες και ιδέες του νεοφιλελευθερισμού είναι εξίσου ισχυρές. Συχνά βλέπουμε ιδέες που προέρψονται από αντίπαλες ιδεολογίες να υιοθετούνται ταυτόχρονα από το ίδιο πρόσωπο, διαπερνώντας τα όρια κοινωνικών τάξεων και κοινωνικών θέσεων. Αυτή η συνύπαρξη αντιθετικών ιδεών έχει τις ρίζες της στην μεταμόρφωση του σύγχρονου καπιταλισμού. Ωστόσο, δύο σημαντικές εξελίξεις [μετά τη δεκαετία του 1970] - από τη μία πλευρά, η ταπεινωτική κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού» και, από την άλλη, η κρίση της Κεϋνσιανής οικονομικής πολιτικής - συνέβαλαν σε μια μεγάλη στρατηγική υποχώρηση της αριστερής ιδεολογίας. Αυτό κατέστη εμφανές στα τελευταία 25 χρόνια του 20ου αιώνα, μαζί με τη θριαμβευτική επικράτηση της απορρύθμισης των αγορών. Ως αποτέλεσμα, τόσο η «μεγάλη Ουτοπία» όσο και το μοντέλο της βελτίωσης και εξανθρωπισμού της καπιταλιστικής κοινωνίας έχουν ηττηθεί στις σύγχρονες κοινωνίες. Στην πραγματικότητα, σήμερα, ούτε η ριζοσπαστική εκδοχή της αριστερής αλλαγής, ούτε η μετριοπαθής σοσιαλδημοκρατική εκδοχή της, διατυπώνονται με σαφήνεια στο πολιτικό ή στο πολιτισμικό επίπεδο.

«Σας τα είπαμε, μας τα είπατε, σας τα ξαναλέμε»

[...] Η προηγούμενη κυβέρνηση ΝΔ-ΠΑΣΟΚ άφησε φεύγοντας ένα κατεστραμμένο οικονομικό και πολιτικό τοπίο και πολλούς σκελετούς στις κυβερνητικές ντουλάπες [...] Τα greek statistics και τα επικοινωνιακά της δεκαετίας του 2000 δεν έχουν τελειώσει.
Σ' αυτό το ζοφερό πλαίσιο, το πρώτο που επείγει, είναι ο ΣΥΡΙΖΑ και ο Αλέξης Τσίπρας να κυβερνήσουν. Να ασκήσουν δημιουργική, διαμορφωτική πολιτική εσωτερικά [...] Να οδηγηθούν και να οδηγήσουν προς την έξοδο από την «εποχή των τεράτων» [...]
[...] Φυσικά, όποιος έχει στοιχειώδη αίσθηση του τι είναι πολιτική, ακόμη καλύτερα άν έχει και ψήγματα μαρξιστικής πολιτικής παιδείας, θεωρεί αυτονόητο ότι η κατεδάφιση του παγκόσμιου καπιταλισμού δεν μπορεί να ξεκινήσει από χώρα σαν την Ελλάδα - απλώς «θα καεί άσκοπα ο πυροκροτητής» και μαζί ο χαζός χειριστής του [...]
[...] Σε κάθε περίπτωση, το σημερινό κυβερνητικό σχήμα φαίνεται μεταβατικό και μεσοπρόθεσμα μη βιώσιμο. Ο εξορθολογισμός με ριζική αναδόμηση επείγει, προκειμένου να μπορέσει να κυβερνήσει «μέσα» στη χώρα.
Διαφορετικά, η λαϊκή αποδοχή και οι μεγάλες δημοσκοπικές πλειοψηφίες θα λυώσουν γρήγορα σαν χιόνι του Απρίλη.