Ναόμι Κλάιν : Τοξική νοσταλγία - Ο Πούτιν, ο Τραμπ και ο Φλεγόμενος Πλανήτης

Ο πόλεμος αναδομεί τον κόσμο μας. Θα μπορέσουμε να δαμάσουμε αυτή την κατάσταση εκτάκτου ανάγκης και να τη στρέψουμε σε δράσεις για την σωτηρία του κλίματος; Ή θα υπνοβατήσουμε και θα παραδοθούμε, μεγιστοποιώντας την εξόρυξη και χρήση πετρελαίου και φυσικού αερίου, σε ένα τελικό, θανάσιμα καταστροφικό «Gas and Oil Rush»?

Naomi Klein: Toxic Nostalgia, From Putin to Trump to the Trucker Convoys, The Intercept, 1.3.2022

Αναδημοσιεύτηκε στη γερμανική γλώσσα στο: Blätter, τ. 4/2022, σ. 104-112, σε μετάφραση: Karl D. Bredthauer: Naomi Klein: Toxische Nostalgie - Putin, Trump und der brennende Planet

Φαίνεται πως αυτό που παρακινεί τον Βλαντίμιρ Πούτιν είναι η νοσταλγία της αυτοκρατορίας· νοσταλγία, μαζί με την επιθυμία να απαλείψει τη ντροπή της θεραπείας με οικονομικό σοκ, στην οποία υποβλήθηκε η Ρωσία στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Η νοσταλγία του «μεγαλείου» της Αμερικής είναι η μια από τις κινητήριες δυνάμεις που τροφοδοτούν και τώρα με ενέργεια το κίνημα υπό την ηγεσία του Ντόναλντ Τραμπ· νοσταλγία, μαζί με την επιθυμία να μη ντρέπονται και να μην είναι πια υποχρεωμένοι να λογοδοτούν για την κακία που δοξάζουν ως αρετή: Για την White Supremacy (την υπεροχή των λευκών), η οποία στιγμάτισε τις Ηνωμένες Πολιτείες από την ίδρυσή τους και τις στοιχειώνει μέχρι σήμερα. Νοσταλγία είναι και αυτό που εμψυχώνει εκείνους τους Καναδούς φορτηγατζήδες που είχαν καταλάβει την Οτάβα για σχεδόν ένα μήνα· σείοντας τις ερυθρόλευκες σημαίες τους λες και ήταν κατακτητικός στρατός, επικαλούνταν άλλους καιρούς, τότε που όλα ήταν πιο «απλά»: Καιρούς στους οποίους δεν τάραζαν την ήσυχη συνείδησή τους μνήμες για τα νεκρά σώματα παιδιών γηγενών Αμερικανικών φυλών, τα οστά των οποίων ανακαλύπτονται ακόμη και σήμερα στις αυλές εκείνων των ιδρυμάτων προώθησης της γενοκτονίας, που κάποτε τολμούσαν να αυτοαποκαλούνται «σχολεία».[1] 

Δεν πρόκειται για τις ζεστές, παρηγορητικές νοσταλγίες που γεννιούνται από ομιχλώδεις αναμνήσεις ευτυχισμένων στιγμών της παιδικής ηλικίας. Αντιθέτως, εδώ έχουμε να κάνουμε με εκδοχές νοσταλγίας γεμάτες οργή· εκδοχές καταστροφικές, φονικές, που προσκολλώνται σε φανταστικές, ψευδείς μνήμες για περασμένες δόξες, αν και όλα τα δεδομένα αποδεικνύουν ότι τότε, η πραγματικότητα ήταν η ακριβώς αντίθετη.

19 Μαρτίου 2022, το κίνημα για τη σωτηρία του κλίματος «Extinction Rebellion» φόρεσε στο άγαλμα της Marianne, στην Place de la République στο Παρίσι, ένα γιλέκο στα χρώματα της Ουκρανικής σημαίας - κίτρινο και μπλε - με το σύνθημα «Stop oil, Stop war» (Εικόνα: IMAGO / Starface / Blaetter)

Μπολσεβίκοι ξανά, 100 χρόνια μετά;

Ι

Όποιος επιζητεί την ισχύ να ορίζει τις έννοιες, τους όρους και τις ίδιες τις λέξεις, επιζητεί να ορίσει πολιτική κατεύθυνση και μέσω αυτής να αποκτήσει πολιτική ισχύ. Οι λατινικές λέξεις imperium, imperator έχουν το ίδιο ακριβώς νόημα με τις ελληνικές αυτοκρατορία, αυτοκράτωρ. Οι βασικές ευρωπαϊκές γλώσσες, εκτός της ελληνικής, επειδή δεν είχαν ακριβώς αντίστοιχη λέξη, δανείστηκαν τη λατινική και τη χρησιμοποίησαν ως βάση για να δώσει τα σχετικά παράγωγα (imperialism, Imperialismus κτλ). Στη νέα ελληνική γλώσσα, παρόλο που διαθέτει ακριβώς αντίστοιχη λέξη, χρησιμοποιήθηκε και χρησιμοποιείται στην πολιτική ορολογία κυρίως η λατινική λέξη και τα λατινικά παράγωγα, για έναν και μόνο λόγο: Έτσι επιζητείται να δειχθεί - κυρίως συμβολικά, αλλά και ως «παραπομπή σε βιβλιογραφία» - μια συνέχεια με τον κόσμο των αρχών και των μέσων του 20ου αιώνα, και κυρίως με την τυπική αριστερή πολιτική ορολογία που αναπτύχθηκε τότε.

Αυτό που βλέπουμε μπροστά μας στον Ουκρανικό Πόλεμο είναι τυπικό αυτοκρατορικό εγχείρημα. Στη διαπίστωση αυτή υπάρχει αρκετά ευρεία συμφωνία, ωστόσο πίσω από τη γενική περιγραφή, οι συμφωνούντες επί της αρχής διαφωνούν εντελώς στις «λεπτομέρειες». Και ως γνωστόν, ο διάβολος και οι πειρασμοί του κρύβονται στις λεπτομέρειες, 

Στην προσπάθεια να εξηγηθεί τί συμβαίνει, πολλοί, ακόμη και τώρα, γράφοντας στην ελληνική γλώσσα για τον Ουκρανικό Πόλεμο, δεν χρησιμοποιούν την ελληνική λέξη αλλά τη λατινική και τα λατινικά παράγωγα. Το βλέπουμε και σε άρθρα που μέχρι και με τον τίτλο τους μας φέρνουν στο νού τον κατ΄ εξοχήν Αυτοκράτορα της νεωτερικής εποχής και τους Ναπολεοντείους Πολέμους του, όπως τους εικονογράφησε η μεγαλοφυΐα του Λέοντος Τολστόι, ενός από τους πολλούς μεγάλους κλασικούς που έδωσε στον παγκόσμιο πολιτισμό η ρωσική λογοτεχνία (Χριστόφορος Βερναρδάκης, Χαρίλαος Φλώρος - «Πόλεμος και Ειρήνη», στην Εφημερίδα των Συντακτών, 15.3.2022). Το κάνουν για έναν και μόνο λόγο: Θέλουν να δείξουν και πάλι, και στο θέμα αυτό - κυρίως συμβολικά αλλά και ως παραπομπή σε βιβλιογραφία - τη συνέχεια του τώρα με τον κόσμο της αρχής του 20ου αιώνα και με την τυπική αριστερή πολιτική ορολογία που αναπτύχθηκε τότε. Εν προκειμένω εμπλέκεται κυρίως και εκ πρώτης όψεως ο ρωσικός Μπολσεβικισμός και το συγγραφικό έργο του Β. Ι. Ουλιάνωφ (Λένιν), αλλά όχι μόνον· εμπλέκεται επίσης το έργο αρκετά διαφορετικών συγχρόνων του, όπως π.χ. του Καρλ Κάουτσκι, της Ρόζας Λούξεμπουργκ και άλλων. Όταν μάλιστα, σε τωρινά γραπτά εμφανίζονται επί λέξει φράσεις όπως «ανώτατο στάδιο του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού», είναι παραπάνω από εμφανής η προσπάθεια να τονισθεί ο συμβολισμός περί συνέχειας. Μέσω της χρήσης όρων και λέξεων που δηλώνουν συνέχεια, επιζητείται και μια πολιτική κατεύθυνση συνέχειας σε συγκεκριμένους πολιτικούς χώρους. Της Αριστεράς εν προκειμένω. 

Υπάρχει όμως συνέχεια στον πραγματικό, υλικό κόσμο; Πόσο μοιάζει ο κόσμος του 2020 με τον κόσμο του 1920;

Βραχυπρόθεσμη πολιτική οπτική

του Χρίστου Αλεξόπουλου

© Μεταρρύθμιση - Χρίστος Αλεξόπουλος:  Βραχυπρόθεσμη πολιτική οπτική, 13.9.2020

Και ενώ στα υπερβόρεια της Σιβηρίας σημειώθηκε αυτό το καλοκαίρι ρεκόρ 38 Βαθμών Κελσίου (διευκρίνηση: άνω του μηδενός), στα δικά μας ήπια Μεσογειακά κλίματα πυκνώνουν οι Μεσογειακοί κυκλώνες· η Κεφαλονιά παίρνει λίγη γεύση Καραϊβικής, η Εύβοια και η Καρδίτσα μοιάζουν για λίγο με φθινοπωρινή Λουιζιάνα, Άρκανσο ή Αϊόβα. «Ακραία καιρικά φαινόμενα», κατά το στερεότυπο σλόγκαν των μέσων ενημέρωσης;  Ή έρχεται όλο και πιο κοντά η «νέα κανονικότητα»;

Μας πέσανε πολλά μαζί, λες και δεν έφταναν ο Covid, η ΑΟΖ, ο Ερντογάν και η Μόρια. Η ικανότητα «χώνευσης» του εγχώριου συλλογικού νου υπερφορτώθηκε. «Χαλαρά» λοιπόν, «μην αγχωνόμαστε», ας μη δραματοποιούμε και όσα συμβαίνουν «εκεί έξω», πέρα από τον καθιερωμένο τρόπο σκέψης μας - άν και όχι πέρα από τη μύτη μας. Σιγά, η ελληνική πολιτική αυτοσυγκεντρώνεται (στον δικό της κόσμο) και ο ημεδαπός δημόσιος διάλογος κοιμάται.

Γ. Ρ.

 

Η σύγχρονη πολιτική λειτουργία χαρακτηρίζεται σε μεγάλο βαθμό από την βραχυπρόθεσμη οπτική ως προς τον σχεδιασμό και την διαχείριση της εξέλιξης. Τόσο τα κόμματα όσο και τα πολιτικά πρόσωπα οριοθετούν την πολιτική τους ενασχόληση με τους διάφορους τομείς (π.χ. οικονομία, υγεία κ.λ.π.) με σημείο αναφοράς την βραχυπρόθεσμη διαχείριση της δυναμικής, που αναπτύσσεται στην πραγματικότητα, ώστε να διασφαλίζεται η πολιτική τους βιωσιμότητα και η αναπαραγωγή του ισχύοντος μοντέλου κοινωνικής οργάνωσης. Αυτή η οπτική όμως δεν συμβάλλει στην μετεξέλιξη της κοινωνίας σύμφωνα με τις ανάγκες της δυναμικής ενός βιώσιμου μέλλοντος.

Με ανάλογη οπτική λειτουργούν και οι πολίτες. Η πραγματικότητα βιώνεται και γίνεται νοητικά αντιληπτή σε συνάρτηση με τον βιολογικό χρόνο στο ατομικό πεδίο και όχι ως δυναμικό μέγεθος, το οποίο υπερβαίνει το άτομο και τις ανάγκες του στα όρια του βιολογικού του χρόνου. Γι' αυτό και η έννοια του συμφέροντος συνδέεται με το άτομο και όχι με την ανθρώπινη οντότητα και την βιωσιμότητα της.

Πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πορεία των κοινωνιών και οι επιπτώσεις της όχι μόνο στην ποιότητα της ανθρώπινης ζωής αλλά και γενικότερα στην βιωσιμότητα της βιοποικιλότητας από το ένα μέρος και η αντιμετώπιση και κυρίως αποφυγή των ανθρωπογενών κινδύνων από το άλλο.

Τον Ιούνιο του 2020 στην πόλη Βερχογιάνσκ στη Σιβηρία η θερμοκρασία προσέγγισε τους 38 βαθμούς Κελσίου. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό (World Meteorological Organisation, WMO) αυτό οφείλεται στην κλιματική αλλαγή, την οποία δρομολόγησε η ανθρώπινη δραστηριότητα.

Εγκράτεια - Μια αρετή που υπερβαίνει τα όρια

της Ματίλντα Αμούνδσεν Μπέργκστρεμ

© Glänta -  Matilda Amundsen Bergström:  Måttfullhet  1-2/2020 (Swedish version) / © Eurozine (English version) Temperance - Virtue overcoming boundaries, 19.8.2020 (pdf)

  

Ο Πάπας Γρηγόριος Ι, επίσκοπος Ρώμης από το 590 έως το 604 μ.Χ., είχε πεισθεί κατά τη διάρκεια της θητείας του ότι έφτασε το τέλος του κόσμου. Έζησε στη διάρκεια της ασυνήθιστα κρύας και υγρής περιόδου που είναι γνωστή σήμερα ως η «Μικρή Εποχή των Παγετώνων της Ύστερης Αρχαιότητας», η οποία προκλήθηκε από ηφαιστειακές εκρήξεις και από μεγάλη μεταβλητότητα στον κύκλο της ηλιακής δραστηριότητας. Τότε, ο Γρηγόριος δεν μπορούσε να γνωρίζει για τις εκτεταμένες επιπτώσεις στο κλίμα που μπορούσε να προκαλέσει η διασπορά ηφαιστειακής τέφρας στην ατμόσφαιρα ή οι διακυμάνσεις της ηλιακής δραστηριότητας. Ήξερε μόνον αυτό που έβλεπε μπροστά του, ότι ολόκληρος ο κόσμος, όπως εκείνος τον είχε συνηθίσει, τώρα έμοιαζε να διαλύεται. Η προηγουμένως τόσο κλιματικά ευχάριστη, η φιλόξενη για τον άνθρωπο περιοχή της Μεσογείου, είχε αλλάξει πολύ. Οι μέσες θερμοκρασίες του αέρα είχαν μειωθεί κατά έναν βαθμό Κελσίου. Πλημμύρες και θύελλες κατέστρεφαν τις καλλιέργειες τη μια χρονιά μετά την άλλη. Παρόλες τις τεχνολογικές καινοτομίες τους, οι Ρωμαίοι ήταν ανυπεράσπιστοι μπροστά σε τέτοιες οικολογικές αναστατώσεις. Λιμοί και επιδημίες ακολούθησαν, ο πληθυσμός της Ρώμης από ένα εκατομμύριο έπεσε στις είκοσι χιλιάδες τον 7ο αιώνα. Οι οικονομίες κατέρρευσαν. Τα πολιτικά συστήματα διαλύθηκαν. Μεγάλες ροές μεταναστών άλλαξαν για πάντα την ευρωπαϊκή δημογραφία.

Σήμερα, οι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι η «Μικρή Εποχή των Παγετώνων της Ύστερης Αρχαιότητας» είχε και αυτή συμβάλει, μαζί με πολλά άλλα, στην πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, πτώση που είχε συντελεσθεί πριν από τη θητεία του Γρηγορίου. Όμως ο Γρηγόριος φοβόταν ότι δεν θα αποδεικνύονταν μετρημένες μόνον οι μέρες της Ρώμης, αλλά και οι μέρες όλης της ανθρωπότητας. Και πίστευε ότι ήξερε το γιατί. Θεωρούσε αυτή την «εξέγερση» του πλανήτη Γη εναντίον των ανθρώπων ως θεϊκή τιμωρία για τον μη βιώσιμο, χωρίς όρια τρόπο ζωής τους. Μέσα στην απληστία τους, οι άνθρωποι ξεπέρασαν ηθικά, οικολογικά και οικονομικά όρια που δεν θα 'πρεπε ποτέ να παραβιάζονται. Σύμφωνα με τον Γρηγόριο, μόνο ένα πράγμα θα μπορούσε να ηρεμήσει τον Θεό και την οργισμένη Γη: Η εγκράτεια, η κορυφαία των αρετών.

Ο Άγιος Σεβαστιανός μεσιτεύει στο Θεό για τη σωτηρία των ανθρώπων κατά την λεγόμενη Επιδημία της Εποχής του Ιουστινιανού (527-565 μ. Χ.) - από εικονογράφηση του 1490

Από τη μια κρίση στην επόμενη

Δύο άρθρα των Άλμπρεχτ φον Λούκε και Παντελή Μπουκάλα ρίχνουν ματιές στην πραγματική πραγματικότητα, πέρα από τα βραχυπρόθεσμα, τα φαινομενικά και ιδεοληπτικά.

Μαζί με τους «συνωστισμούς», παντού συνωστίζονται και οι αυταπάτες. Πώς θα μπορούσε να αποτελεί εξαίρεση η σημερινή Ελλάδα; Βλέπουμε τη μεγάλη, οπισθοδρομική, καταστροφική αυταπάτη των «αιώνια χθεσινών» («Ewiggestrige» κατά τον Friedrich Schiller), αυτών που ελπίζουν, μάταια, σε μια σύντομη ολική επαναφορά τής πρό πανδημίας κατάστασης, σ' εκείνη που θεωρούν ακόμη ως «την κανονικότητα». Δηλαδή επιστροφή σε κατάσταση που αποδεικνύεται όλο και πιο καθαρά - με ποικίλων ειδών αποδείξεις - μη βιώσιμη, αδιέξοδη, ακανόνιστη. Βλέπουμε όμως κι άλλες μικρές αυταπάτες, παράγωγες της πρώτης, άν και χωρίς πραγματική επίδραση σε όσα διαδραματίζονται: Μερικοί προβλέπουν με δέος ότι τα δυστοπικά συστήματα της οικονομίας και της πολιτικής όπως τα ξέρουμε μέχρι τώρα, θα βγούν μέσα από τις πολλαπλές κρίσεις άθικτα, αμετάβλητα ή και ενδυναμωμένα.

Και οι δύο παραλλαγές της ίδιας αυταπάτης ξεχνούν ότι το σύστημα της οικονομίας (ο καπιταλισμός) είναι τρόπος παραγωγής, όχι αναλλοίωτη Πλατωνική «ιδέα» ή μεταφυσικό «κινούν αίτιο», «θεός» που κινεί ο,τιδήποτε συμβαίνει στον κόσμο. Το σύστημα της οικονομίας διεισδύει μεν σε όλα τα πεδία της κοινωνίας, τα «αποικίζει», σκορπίζει παθογόνες επιδράσεις, ωστόσο, υπό την πίεση των πραγμάτων, μεταλλάσσεται και το ίδιο, γίνεται διαρκώς αυτό που δεν ήταν χθες. Όπως συνέβη στην ιστορία και με άλλους τρόπους παραγωγής. Ξεχνούν, επίσης, αυτό που μας έμαθε η Χάννα Άρεντ: Ότι η πολιτική και η εξουσία είναι «της πόλεως», δηλαδή κοινωνική σχέση που δημιουργείται από τους «πολλούς», αντικατοπτρίζει μεταβαλλόμενους συσχετισμούς ισχύος· και δεν μπορεί να μένει για πολύ χρόνο ανεξέλεγκτο εργαλείο στα χέρια μιας πολιτικής ελίτ ή μιας κοινωνικής τάξης.

Έτσι, μόνον φαινομενικά είναι παράδοξες κάποιες συγκλίσεις απόψεων: Αφενός βλέπουμε τους (νεο)φιλελεύθερους ή άλλους που συνδέουν τις τύχες τους με το status quo και επικρίνουν ή υπονομεύουν με ποικίλους τρόπους τα μέτρα προστασίας - αυτοί δυσαρεστούνται επειδή τα μέτρα καταστέλλουν μορφές επιχειρηματικότητας που θριάμβευσαν στην περίοδο 1980-2010. Αφετέρου βλέπουμε και επικριτές «εξ αριστερών», με χαρακτηριστικά είτε αναρχοφιλελεύθερα-αντικρατικά, είτε λαϊκίστικα-μεσαιοταξίτικα, είτε μεταμοντέρνα - μεταστρουκτουραλιστικά (αυτοί αντλούν κυρίως από τον Μ. Φουκώ). Οι τελευταίοι εμπνέονται και από μια γραμμή «μοιρολατρικών» ιδεών, δημοφιλή σε μερικούς κύκλους Ελλήνων αριστερών ιδεαλιστών της νεότερης γενιάς, η οποία οδηγεί από τον Χάιντεγκερ και τον Καρλ Σμιτ μέχρι τον Τζόρτζιο Αγκάμπεν. Δεν είναι σύγκλιση παρά φύσιν. Και οι δύο πλευρές φαντασιώνονται έναν ακίνητο κόσμο, ένα ημερολόγιο παγωμένο στο έτος 2007· η μία πλευρά με ελπίδα, η άλλη με τρόμο.

Και των δύο ειδών οι αυταπάτες είναι «νεκρό βάρος της Ιστορίας», «μοιρολατρία», «κτηνώδης αδρανής μάζα που πνίγει την ευφυΐα», βολικές φαντασιώσεις χωρίς απαισιοδοξία της σκέψης ή κλαψουρίσματα χωρίς καινοτομική αισιοδοξία της βούλησης· γι' αυτά προειδοποίησε ο Γκράμσι.

  

Γ. Ρ. 

Ι

© Blätter für deutsche und internationale Politik, τ. 7/2020 - Albrecht von Lucke: Die Corona-Wende, Ιούλιος 2020

 

[...] Δύο πολιτικές προσεγγίσεις ανταγωνίζονται σήμερα εν μέσω κρίσης του κορωνοϊού: Η συντηρητική-οπισθοδρομική προσέγγιση θεωρεί ως δεδομένο, αλλά χωρίς να το εξετάζει σε βάθος, ότι πρέπει πρώτα να εξαλειφθούν όλες οι οικονομικές επιπτώσεις της πανδημίας, προτού καταστεί δυνατό να αντιμετωπιστούν ξανά άλλα ζητήματα, προπαντός τα σχετικά με το κλίμα. Η βιώσιμη προοδευτική προσέγγιση, ωστόσο, επιμένει ότι πρέπει να πολεμήσουμε όλες τις κρίσεις ταυτόχρονα.

Στην πραγματικότητα, ο ισχυρισμός ότι πρέπει να αποκαταστήσουμε την προ κρίσης κατάσταση, είναι καθαρή περίπτωση ψευδαίσθησης, αυταπάτη· και  μάλιστα, είναι αυταπάτη καταστροφική. Διότι οι επιπτώσεις της πανδημίας θα κρατήσουν για χρόνια, ενώ ταυτόχρονα θα γίνεται ολοένα και πιο οξεία η κλιματική κρίση. Η ιδέα ότι θα μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε την κλιματική κρίση μόνον όταν εξαλειφθούν οι επιπτώσεις της πανδημίας, παραγνωρίζει εντελώς τη σκληρή πραγματικότητα· στη μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη χρονική κλίμακα δεν θα δημιουργήσει καμιά ασφαλή κατάσταση ή αίσθηση ασφάλειας. 
Συνακόλουθα, το κρίσιμο ζήτημα είναι το εξής: Θα προχωρήσουμε προς το μέλλον με πραγματικά βιώσιμο τρόπο ή θα πορευόμαστε κοιτώντας μόνον προς τα πίσω, ελπίζοντας σε μια αποκατάσταση ή παλινόρθωση της πρότερης κατάστασης;

Μετά την πανδημία: Στρατηγικές εξόδου με βιωσιμότητα

της Mάγια Γκέπελ και του Άχιμ Τρούγκερ

© Die Welt - Maja Göpel, Achim Truger: Ein Wirtschaftswunder 2.0 ist möglich. Die Politik muss es nur wollen, 16.4.2020

 

Η πανδημία μπορεί να συμβάλει στον επαναπροσδιορισμό της σχέσης του κράτους με την οικονομία, να ανακατανείμει τους ρόλους και τελικά να λειτουργήσει ως η αρχή του τέλους της μονοδιάστατης οικονομίας. Αρκεί να το θελήσει - και να το επιβάλλει - η δημοκρατική πολιτική. Όλα αυτά ισχύουν, επίσης, για χώρες όπως η Ελλάδα. Προπαντός γι' αυτές (βλ. «Πανδημία και βιωσιμότητα - Η εμμονή του ελληνικού κομματικού συστήματος στο αποτυχημένο οικονομικό μοντέλο»)

  

Μετά από την εκτεταμένη συμφωνία ως προς την οικονομική πολιτική που είδαμε στην αρχική φάση της πανδημίας, άρχισε η συζήτηση για τα μέτρα που ελήφθησαν μετά την οξεία κρίση του κορωνοϊού. Προφανώς, μερικοί θέλουν να χρησιμοποιήσουν τούτη τη νέα συζήτηση ως εργαλείο για να αμφισβητήσουν κάποιες ευρείες συναινέσεις που είχαν διαμορφωθεί ήδη πριν από την κρίση, λόγου χάρη για την προστασία του κλίματος· αυτό μεγεθύνει ακόμη περισσότερο την αβεβαιότητα για την οικονομία.

Πολλές επιχειρήσεις και ολόκληροι οικονομικοί κλάδοι βρίσκονται στο χείλος της καταστροφής. Πρέπει τα κράτη να τους σώσουν όλους ανεξαιρέτως; Ποιούς να σώσουν, ποιούς όχι; Και πώς η βοήθεια με δημόσιο χρήμα θα είναι συμβατή με τις  ανάγκες του αύριο και με την αειφορία; (Photo © WELT / Matthias Heinrich)

Ο πιο επικίνδυνος άνθρωπος στον κόσμο Μογκούλοι των μέσων ενημέρωσης

του Κρίστιαν Στέκερ

© Der Spiegel - Christian Stöcker: Der gefährlichste Mann der Welt, 19.01.2020

 

Πού να ψάξει κανείς για τους πιο επικίνδυνους ανθρώπους της εποχής μας; Στον κόσμο της πολιτικής ή στον κόσμο των πάμπλουτων, βουλιμικών ανδρών που ελέγχουν σήμερα, εκτός πολλών άλλων πραγμάτων, τα μεγάλης ακροαματικότητας μέσα ενημέρωσης; Εάν κρίνει κανείς από την Ελλάδα - ιδίως από τις εξελίξεις στα ΜΜΕ τα τελευταία χρόνια αλλά και τις εντελώς πρόσφατες, τις ποδοσφαιρο-πολιτικο-επιχειρηματικές - το ερώτημα είναι κρίσιμο και η πιθανή απάντηση πολύ λυπηρή, πάρα πολύ δυσάρεστη για όσους βλέπουν τη δημόσια σφαίρα ως αρένα της δημοκρατίας. Ωστόσο μπορεί επίσης να διαλύει πολλές ψευδαισθήσεις των τελευταίων δεκαετιών. Όμως ο Κρίστιαν Στέκερ γράφει για έναν πολύ πιο επικίνδυνο υπέργηρο μογκούλο των ΜΜΕ, με προπαγανδιστική δράση παγκόσμιας εμβέλειας: Ο πιο ζάπλουτος, πιο βουλιμικός και πιο αδίστακτος χορηγός παραπληροφόρησης και «μετα-αλήθειας» (post-truth) στον κόσμο είναι ο Ρούπερτ Μέρντοκ.

 Γ. Ρ.

  

Οι δύο κύριοι γνωρίζουν ο ένας τον άλλον καλά, αυτό είναι το μόνο σίγουρο. Σε μια σειρά φωτογραφιών που έχουν ληφθεί σε ένα παλάτι της Αγίας Πετρούπολης, είναι μαζί. Και οι δύο χαμογελούν. Ο ένας κάπως πιο πολύ, επειδή ακριβώς αυτή τη στιγμή προσφέρει στον εαυτό του κάτι πολύ ακριβό. Στη μια από αυτές τις φωτογραφίες ο Βλαντίμιρ Πούτιν προβάρει στο δάχτυλό του το βαρυφορτωμένο με διαμάντια δαχτυλίδι Super Bowl του Αμερικανού δισεκατομμυριούχου Ρόμπερτ Κραφτ (Robert Kraft). Τα δαχτυλίδια αυτά είναι έπαθλα που προσφέρονται κάθε χρόνο στους νικητές του πρωταθλήματος American Football, οι οποίοι, στη συνέχεια τα πωλούν σε υπερπλούσιους έναντι εξωφρενικών αντιτίμων, που ξεπερνούν τα 300.000 δολλάρια για κάθε δαχτυλίδι. Ο μογκούλος των μέσων ενημέρωσης Ρούπερτ Μέρντοκ (Rupert Murdoch) στέκεται μεταξύ των δύο, και όπως συμβαίνει συχνά όταν χαμογελάει, μοιάζει σαν να συλλογίζεται μήπως μετά το χαμόγελο πρέπει και να δαγκώσει.
Η φωτογραφία έγινε διάσημη επειδή ο Πούτιν, μετά την πρόβα, έβαλε το πολύτιμο δαχτυλίδι στην τσέπη του αντί να το επιστρέψει. Το έχει κρατήσει μέχρι σήμερα, κάτι που ο Kραφτ προφανώς αποδέχτηκε εν τω μεταξύ.

Οι κύριοι αυτοί γνωρίζονται καλά μεταξύ τους: Ο μεγαλύτερος στον κόσμο μογκούλος των ΜΜΕ

(2ος από αριστερά) με τον Πρόεδρο της Ρωσικής Ομοσπονδίας Β. Πούτιν

2005, στην Αγία Πετρούπολη - © Alexander Zemlianichenko /AP

«Ανάμεσα στον εύγλωττο ουμανισμό και στην αναλφάβητη βαρβαρότητα» (Τόμας Μαν, Το Μαγικό Βουνό)*

O Τόμας Μαν άρχισε να γράφει το Μαγικό Βουνό το 1912-13. Τα Βαλκάνια κάπνιζαν, όλη η Ευρώπη μύριζε ήδη μπαρούτι, σε λίγο άρχισε ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος που ξεκλήρισε τη νεολαία της ηπείρου στα χαρακώματα του Βελγίου, της Ουκρανίας, του Καϊμάκτσαλαν, της Καλλίπολης. Το μυθιστόρημα ολοκληρώθηκε μετά από 12 χρόνια, το 1924, ενώ ακόμη αναδυόταν από τα χώματα η μυρωδιά του αίματος, ωστόσο μπορούσε να γίνει κι ένας πρώτος ψύχραιμος απολογισμός. Ο Τόμας Μαν έκανε τον δικό του. Ο γιός του μεγαλεμπόρου από το Λύμπεκ και της Γερμανο-Βραζιλιάνας συγγραφέως, ο «απολιτικός στοχαστής», ο κήρυκας της αντιδιαφωτιστικής πολιτισμικής απαισιοδοξίας, ο προπαγανδιστής ενός ιδιαίτερου εθνικού δρόμου (Sonderweg) της Γερμανίας, υποκλίθηκε στα επιχειρήματα του αδελφού του και ιδεολογικού αντιπάλου του, του Χάινριχ Μαν. Ο Τόμας Μαν άλλαξε κι έγινε άλλος άνθρωπος: Μαχητικός δημοκράτης, διεθνιστής, σκυταλοδρόμος του Διαφωτισμού. Όμως η μεγάλη πλειοψηφία του πολιτικού προσωπικού των ευρωπαϊκών χωρών - συντηρητικοί, εθνικιστές, φιλελεύθεροι ή κομμουνιστές μετά τον Λένιν - και οι εθνικές ή υπερεθνικές οικονομικές ελίτ της ηπείρου, έκαναν άλλους, δικούς τους απολογισμούς. Συνέχισαν απτόητοι, καθένας στο δρόμο του δικού του στενού συμφέροντος. Δεκαπέντε χρόνια μετά, η Ευρώπη μπήκε υπνοβατώντας στο δεύτερο σφαγείο και ολοκαύτωμα, χειρότερο του πρώτου.

Μονομάχοι στο Μαγικό Βουνό Το κλίμα αλλάζει, «το μήνυμα ακούγεται, αλλά στην πράξη καμιά πρόοδος»*

του Παύλου Τσίμα

© HuffingtonPost - Παύλος Τσίμας: Νταβός, ένα κλικ «αριστερά» - Το μήνυμα ακούγεται καιρό τώρα: Η διεθνής οικονομική τάξη έχει μπει σε λάθος δρόμο, 22.01.2020

Το Νταβός έχει τον μύθο του. Κάθε Ιανουάριο, μερικοί από τους πλουσιότερους και ισχυρότερους ανθρώπους στον κόσμο συγκεντρώνονται στο Μαγικό Βουνό, σε ένα χιονισμένο χωριό των Αλπεων και συζητούν τα πραγματα του κόσμου ή κλείνουν συμφωνίες μέσα σε καπνούς πούρων και με ένα ποτήρι καλό μολτ στο χέρι. Κάπως έτσι το προσλαμβάνει η οικουμενική λαϊκή φαντασία. 

Πριν 20 χρόνια, στον καιρό των διαδηλώσεων κατά της παγκοσμιοποίησης στο Σιατλ ή την Γένοβα, το Νταβός ήταν ένα σύμβολο του κακού. Ο ιερός ναός της παγκοσμιοποίησης. Μα τώρα που τον αγώνα κατά της παγκοσμιοποίησης και των κανόνων της δεν τον δίνουν πια συμπαθείς νεαροί διαδηλωτές στους δρόμους, αλλά ο Πρόεδρος Τραμπ παρέα με τους φίλους του - τον Όρμπαν, τον Ερντογάν, τον Πούτιν - πού βρίσκεται το καλό και πού το κακό;

Στο βήμα η Γκρέτα Τούνμπεργκ μαζί με την Ώτομ Πελτιέ, 15χρονη γηγενή Αμερικανίδα («Ινδιάνα») από το Οντάριο του Καναδά, αγωνίστρια για το νερό και για το κλίμα

Οι πρωταγωνιστές

Το Νταβός έχει τους σταρ του. Φέτος τους πρώτους ρόλους έχουν εξασφαλίσει η Γκρέτα Τούνμπεργκ και ο Ντόναλντ Τραμπ και δεν φαίνεται στον λευκό ορίζοντα κανείς ικανός να διεκδικήσει την προσοχή μας πέρα από αυτό το ζευγάρι που συμβολίζει τόσο γραφικά τα αληθινά διλήμματα του κόσμου μας. Έκλεψαν την παράσταση ήδη από την πρώτη μέρα.

«Το σπίτι μας καίγεται και η αδράνειά σας ρίχνει λάδι στην φωτιά», φώναξε εκείνη στους ηγέτες των μεγάλων επιχειρήσεων και των κρατών.

«Μην ακούτε τους ψευδοπροφήτες της καταστροφής», απάντησε ο Τραμπ. Εκμεταλλευθείτε τις ευκαιρίες - δηλαδή πλουτίστε, γυρίστε την πλάτη σ′ εκείνους που προβλέπουν την Αποκάλυψη. Ο Τραμπ έχει την δύναμη φυσικά να κάνει τα σενάρια της Αποκάλυψης να βγουν αληθινά μια ώρα αρχύτερα. Αλλά και η Γκρέτα έχει μια απάντηση: «Η γενιά μου δεν είναι σαν τις δικές σας, εμείς δεν θα καταθέσουμε τα όπλα τόσο εύκολα». Λες;

...και ο αντίπαλος βαδίζει προς τον τόπο της μονομαχίας (©JIM WATSON via Getty Images)

Στην Αυστραλία: Το Τσερνομπίλ της εποχής της κλιματικής κρίσης

© Brad Fleet

Εμείς όμως ξεχάσαμε το Μάτι, την Ηλεία...

Γιατί χάνονται το χιόνι, η αστερόσκονη και τα Χριστούγεννα;

Τέτοιες μέρες κάθε χρόνου, δυστυχώς, αυτές οι σκέψεις μπορεί να γίνονται ολοένα και πιο επίκαιρες.

   

Λένε συχνά, ότι για τους ορθόδοξους χριστιανούς - τουλάχιστον για τους ορθόδοξους του Οικουμενικού Πατριαρχείου ή για τους Έλληνες χριστιανούς της Εκκλησίας της Ελλάδας  - η κατεξοχήν θρησκευτική εορτή  είναι το ανοιξιάτικο Πάσχα. Εικάζουν τώρα ότι η μεγάλη τριπλή γιορτή του χειμώνα, τα Χριστούγεννα μαζί με την Πρωτοχρονιά και τα Φώτα, όχι μόνον δεν βιώνεται - και ποτέ δεν βιωνόταν - ως ισότιμη με τη γιορτή του Πάσχα, αλλά δεν ήταν ούτε καν πηγή βιωμάτων μιας «πλήρως θρησκευτικής εορτής» ιδιαίτερης σημασίας. 

Οι πιο παλιοί, τουλάχιστον όσοι περάσαμε τα παιδικά μας χρόνια στις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες έξω από τα κέντρα των δύο μεγάλων πόλεων, εντελώς άλλα πράγματα θυμόμαστε από την πραγματική παράδοση των τόπων μας, από τους γονείς μας, από τους παλιότερους μας. Και δεν χρειάζεται να σκεφτούμε μόνον τις «εξωτικές» λαϊκές τελετουργίες του χιονιού και της φωτιάς των βαθιά βαλκανικών Χριστουγέννων στη Δυτική Μακεδονία, όπως τις τεράστιες φωτιές στη Φλώρινα τη νύχτα της 23ης Δεκεμβρίου - με ξύλα που πρέπει να είναι από κέδρους - , τις «κλαδαριές» στη Σιάτιστα, το «Χριστουγεννιάτικο Ξύλο» (Μπότνικ) που υποδέχεται στο τζάκι τον Μικρό Χριστό σε χωριά της Έδεσσας και άλλους «εμπρησμούς» αλλού. Ούτε τα «καρναβάλια» της Γέννησης, της Πρωτοχρονιάς και των Φώτων (αλλού λέγονται ραγκουτσάρια - μάλλον από το ρήμα ράγκαμ = γεννώ, αλλού μπουμπουσιάρια), στην Καστοριά, στα Γρεβενά, στην Κοζάνη και στα χωριά του Βοΐου και του Σινιάτσικου, ή άλλες αντίστοιχες τελετουργίες στη λοιπή Ελλάδα. Ακόμη και σε λιγότερο «εξωτικά» μέρη, πολύ κοντά στη «συμπρωτεύουσα» Θεσσαλονίκη, ο πατέρας μου έφερνε πάντα στο σπίτι, λίγες μέρες πρίν τα Χριστούγεννα, ένα κλαδί άγριου θάμνου, που μένει καταπράσινος όλο το χειμώνα, ήδη στολισμένου από τη φύση με μικρούς κόκκινους σκληρούς καρπούς που ωριμάζουν τον Δεκέμβριο, για να του βάλουμε κι άλλα στολίδια και να το κάνουμε χριστουγεννιάτικο δέντρο.

Ο παράξενος θάμνος λέγεται Ruscus aculeatus - Λαγομηλιά ή Οξυμυρσίνη. Συνηθισμένο φυτό σε όλη τη νότια και κεντρική Ευρασία, φυτρώνει στα δάση, κάτω από τα δέντρα. Δεν του κρεμούσαμε τότε ηλεκτρικά φωτάκια. Μόνον γυάλινα χρωματιστά στολίδια και πολύχρωμες χάρτινες φιγούρες, «σκαλιστά», με Φάτνες, Μάγους, Αγιοβασίληδες και αγγέλους, όλα πασπαλισμένα με χρυσόσκονη και ασημόσκονη.  Ήταν Αστερόσκονη, magical stardust, σαν την αστερόσκονη στο τραγούδι της Τζόνι Μίτσελ και στα μυθιστορήματα του Φίλιπ Πούλμαν για μικρά και μεγάλα παιδιά. Έριχνε τα σπιθίσματα της λάμψης της πάνω στους κόκκινους μικρούς γυαλιστερούς καρπούς και στα στιλπνά, σκληρά, αγκαθωτά φυλλοκλάδια, τόσο αιχμηρά όσο του Ακάνθινου Στεφάνου (κατά την παράδοση φτιαγμένου από κλαδιά Paliurus spina-Christi - Παλιούρι ή Αγκάθι του Χριστού). Κι εκείνα τα αντανακλούσαν, πολλαπλασίαζαν τις σπίθες της αστερόσκονης.

Αφύσικες φαντασιώσεις, αδιαπραγμάτευτοι τρόποι ζωής - «Mε τα δεινά των πολλών πληρώνεται η χλιδή των λίγων»

Στον κόσμο όπως είναι σήμερα - στον οποίο, υποτίθεται, κυριαρχεί η ψυχρή λογική, η τεχνολογία και η επιστήμη -, πράγματα μεθυστικά και υπνωτικά είναι οι συνθετικές αδρεναλίνες και τεστοστερόνες που κινούν τους τρόπους ζωής των περισσότερων ανθρώπων. Ιδίως αρρένων μεσήλικων ή κάπως νεότερων άν και όχι πια στην πρώτη νεότητα, αλλά όχι μόνον αυτών. Λόγου χάρη: Η ερεθιστική θέα του αμύθητου πλούτου ελάχιστων και η απατηλή προσδοκία - από πολλούς - ενός τέτοιου πλούτου· η βουλιμία για την «κατάκτηση του άλλου φύλου»· η αρπακτική πλεονεξία για συσσώρευση χρήματος ή άλλων περιουσιακών στοιχείων· η κατανάλωση άχρηστων και συχνότατα βλαβερών για τον καταναλωτή πραγμάτων· τα τεράστια τζιπ ή άλλα αυτοκίνητα βάρους δύο τόννων για να μετακινείται ένα άτομο μόνο του μέσα σε πόλεις· το διοξείδιο του άνθρακος που αποπνέει όλο το κέλυφος αυτής της μοντέρνας, ελεύθερης και πλούσιας ζωής που τόσο γουστάρουμε - και που το πανηγυρίζουμε ως δείκτη ανάπτυξης και προόδου. 

Όσο επικρατεί ο Αφύσικος κανόνας ότι οι διαφορετικοί τρόποι ζωής είναι εξίσου θεμιτοί και δεν επιδέχονται αξιολόγηση και κριτική με λογικά επιχειρήματα, η υπνωτική δράση αυτών των συνθετικών αναβολικών και διεγερτικών θα παραμένει ακατανίκητη.
Ένα παράδειγμα: Οι πλούσιες ελίτ των ΗΠΑ αμφότερων των πολιτικών αποχρώσεων (φιλελεύθερες και λαïκίστικες) θεωρούν αδιαπραγμάτευτο κεκτημένο τον λεγόμενο αμερικανικό τρόπο ζωής, δηλαδή την επιδίωξη ή τη φαντασίωση μιας ζωής με όλες τις παραπάνω συνθετικές ουσίες σε μέγιστη συγκέντρωση, αυτές που ρίχνει μέσα στα μυαλά των ανθρώπων το ισχύον οικονομικό σύστημα. Ας θυμηθούμε ότι ακόμη και επί προεδρίας Ομπάμα, στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το κλίμα στη Νότια Αφρική (2011), ο τότε αρχιδιαπραγμεταυτής των ΗΠΑ Todd Stern, μιλώντας στην ολομέλεια της Διάσκεψης, είπε το εξής διαβόητο: “If equity is in, we are out”. «Γιατί άν σταματήσει η παροχή διεγερτικών, το οικονομικό και κοινωνικό σύστημά μας θα απονεκρωθεί». Έτσι θα αιτιολογούσε το veto του, εάν ήθελε να γίνει ευθύς και ειλικρινής.
Παραδείγματα ανάλογα, ίσως όχι τόσο ακραία, μπορούμε να δούμε άφθονα και εδώ, στην καθημερινή μας ζωή, γύρω μας.

© Paul Kuttner/ The World At 1°C - Nathan Thanki