Παραπλανητικoί χειρισμοί (false flag operations)* σε διεκδικήσεις εγκυρότητας των αξιών - Αγώνες για αναγνώριση σε εποχή αποτυχίας - (Μέρος 3ο)

→ Το 1ο Μέρος: Αγώνες για αναγνώριση σε εποχή κρίσης και αποτυχίας: Σε ποιους αναγνωρίζονται αξίες και δικαιώματα; Τί λογής αξίες, ποια δικαιώματα;  ← 

→ Το  2ο Μέρος  Αποδέσμευση και παρεμποδισμένες επικοινωνίες  ←

 

Α. Επιστήμη ίσον κυριαρχία;

Ακόμη και οι αγώνες για τη γνώση ή για την κατανόηση της πραγματικότητας, φυσικής και κοινωνικής, υπό τις νεωτερικές συνθήκες συνδέονται, όπως είδαμε, με τον «πόλεμο των αξιών». Ειδικά σ’ αυτό το μέτωπο, η διεκδίκηση λογικής εγκυρότητας είναι, ούτως ή άλλως, το κρίσιμο όπλο της μάχης. Είναι όμως και το κριτήριο που χωρίζει αυτούς που θεωρούν αυτή τη διεκδίκηση ως παράμετρο αναγκαία ώστε αυτοί οι αγώνες να μπορούν (υπό προϋποθέσεις) να αποφέρουν κέρδος νοήματος και κέρδος ελευθερίας, από εκείνους που την απορρίπτουν ως χρήσιμη παράμετρο, δεδομένου ότι κατά τη δική τους γνώμη ο αγώνας για έγκυρη έλλογη γνώση, για επιστημονική κατανόηση, είναι αγώνας άγονος και αποφέρει στο τέλος απώλεια ελευθερίας. Θα λέγαμε ίσως και απώλεια νοήματος, ωστόσο αυτή η αξία δεν περιλαμβάνεται στο εννοιολογικό οπλοστάσιο της δεύτερης κατηγορίας στοχαστών.

Επιστήμη και γνωσιακή-νοητική κατανόηση της πραγματικότητας ίσον κυριαρχία και εξουσία, δεν είναι απλά και μόνον η συνοπτική περιγραφή μιας ορισμένης παράδοσης σκέψης που αρχίζει από τον Νίτσε και τον Χάιντεγκερ και καταλήγει σε αρκετούς μεταδομιστές του τέλους του 20ού Αιώνα (π.χ. Ζιλ Ντελέζ και Μισέλ Φουκώ). Η εξίσωση είναι επίσης παρούσα στο εμβληματικό αλλά σκοτεινό και αδιέξοδο έργο των Τέοντορ Αντόρνο και Μαξ Χορκχάιμερ Η Διαλεκτική του Διαφωτισμού. Ωστόσο η επιχειρηματολογία των τελευταίων έχει αρκετά διαφορετική μορφή από την παράδοση που εγαινίασε ο Νίτσε και πιο βαθειές, πιο σύνθετες παραμέτρους (για τις διαφορές βλ. Jürgen Habermas, «The Entwinement of Myth and Enlightenment: Re-Reading “Dialectic of Enlightenment”», στο περιοδικό New German Critique τ. 26, 1982). Όμως το πιο κρίσιμο είναι τα εντελώς διαφορετικά ιστορικά πλαίσια και οι αποκλίνουσες βιωμένες εμπειρίες και αποκλίνουσες αξιακές στάσεις των στοχαστών απέναντι σ΄ αυτά. Οι Αντόρνο και Χορκχάιμερ, Γερμανοεβραίοι που ξέφυγαν από το Ναζιστικό καθεστώς, έγραψαν το έργο εκείνο, που αποτέλεσε στροφή στον τρόπο σκέψης τους και εγκατάλειψη του μέχρι τότε διεπιστημονικού προγράμματος της Σχολής της Φρανκφούρτης**, στα σκοτεινά χρόνια του Β’ ΠΠ πολέμου, πρόσφυγες στις ΗΠΑ και ενώ κάπνιζαν ακόμη οι φούρνοι του Άουσβιτς. Αντίθετα, το έργο του Νίτσε γράφηκε στο τέλος του 19ου Αιώνα, στην γεμάτη πλασματική αισιοδοξία εποχή της μεγάλης ανόδου του βιομηχανικού πολιτισμού και του ιμπεριαλισμού· ενώ το βασικό έργο του Χάιντεγκερ γράφηκε μια δεκαετία περίπου πριν ο συγγραφέας διακηρύξει την ενθουσιώδη πίστη του στον Χίτλερ. Όσο για το έργο των μεταδομιστών στο τέλος του 20ού Αιώνα, ήταν το έργο σημαντικών στοχαστών που έζησαν σε εποχή διαρκούς ανόδου της σχετικής ευμάρειας και σχετικής ελευθερίας, έργο ανθρώπων που δεν συναντούσαν τα παλιά εμπόδια στην «αυτοπραγμάτωση», στην επιλογή και βίωση τρόπων ζωής σύμφωνων με τις υποκειμενικές επιθυμίες τους, είτε κοινότοπων είτε εκκεντρικών.

Όμως υπάρχει πράγματι αυτή η σύνδεση γνώσης και κυριαρχίας; Είναι αλήθεια ότι η πρόοδος της επιστήμης και η εμβάθυνση της γνώσης του φυσικού κόσμου είναι αυτό που δημιουργεί τις απώλειες ελευθερίας και νοήματος, τις οποίες αναμφίβολα παρατηρούμε σήμερα; Καταλήγει αναγκαστικά εκεί, δεν μπορεί να πάρει άλλο δρόμο; Είναι όντως φτιαγμένο σύμφωνα με σχέδια που εκπόνησε η επιστήμη και η γνώση, τούτο το «σιδερένιο κλουβί» της οικονομίας, της τεχνολογίας και της κοινωνικο-πολιτικής συνθήκης, στο οποίο έχουμε εγκλωβιστεί οι «τελευταίες γενιές» των χρόνων του όψιμου καπιταλισμού, επαληθεύοντας την προφητική παραβολή του Μαξ Βέμπερ; Είναι αλήθεια ότι οικονομία, τεχνολογία, πολιτική, κοινωνική συνθήκη και τρόπος ζωής, «αντιγράφουν» πράγματι από τα γνωστικά πρότυπα που παράγει η ορθολογική κατανόηση του φυσικού κόσμου; Αληθεύει ότι χρησιμοποιούν πάντα τα καλούπια και τα πατρόν που κατασκευάζει η επιστημονική γνώση;

Ας κάνουμε έναν στοιχειώδη έλεγχο, χρησιμοποιώντας ως ενδεικτικό παράδειγμα ένα βασικό πεδίο της σημερινής οικονομίας, της τεχνολογίας και του ισχύοντος τρόπου ζωής: Την τροφοδοσία με ενέργεια.

Ναόμι Κλάιν : Τοξική νοσταλγία - Ο Πούτιν, ο Τραμπ και ο Φλεγόμενος Πλανήτης

Ο πόλεμος αναδομεί τον κόσμο μας. Θα μπορέσουμε να δαμάσουμε αυτή την κατάσταση εκτάκτου ανάγκης και να τη στρέψουμε σε δράσεις για την σωτηρία του κλίματος; Ή θα υπνοβατήσουμε και θα παραδοθούμε, μεγιστοποιώντας την εξόρυξη και χρήση πετρελαίου και φυσικού αερίου, σε ένα τελικό, θανάσιμα καταστροφικό «Gas and Oil Rush»?

Naomi Klein: Toxic Nostalgia, From Putin to Trump to the Trucker Convoys, The Intercept, 1.3.2022

Αναδημοσιεύτηκε στη γερμανική γλώσσα στο: Blätter, τ. 4/2022, σ. 104-112, σε μετάφραση: Karl D. Bredthauer: Naomi Klein: Toxische Nostalgie - Putin, Trump und der brennende Planet

Φαίνεται πως αυτό που παρακινεί τον Βλαντίμιρ Πούτιν είναι η νοσταλγία της αυτοκρατορίας· νοσταλγία, μαζί με την επιθυμία να απαλείψει τη ντροπή της θεραπείας με οικονομικό σοκ, στην οποία υποβλήθηκε η Ρωσία στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Η νοσταλγία του «μεγαλείου» της Αμερικής είναι η μια από τις κινητήριες δυνάμεις που τροφοδοτούν και τώρα με ενέργεια το κίνημα υπό την ηγεσία του Ντόναλντ Τραμπ· νοσταλγία, μαζί με την επιθυμία να μη ντρέπονται και να μην είναι πια υποχρεωμένοι να λογοδοτούν για την κακία που δοξάζουν ως αρετή: Για την White Supremacy (την υπεροχή των λευκών), η οποία στιγμάτισε τις Ηνωμένες Πολιτείες από την ίδρυσή τους και τις στοιχειώνει μέχρι σήμερα. Νοσταλγία είναι και αυτό που εμψυχώνει εκείνους τους Καναδούς φορτηγατζήδες που είχαν καταλάβει την Οτάβα για σχεδόν ένα μήνα· σείοντας τις ερυθρόλευκες σημαίες τους λες και ήταν κατακτητικός στρατός, επικαλούνταν άλλους καιρούς, τότε που όλα ήταν πιο «απλά»: Καιρούς στους οποίους δεν τάραζαν την ήσυχη συνείδησή τους μνήμες για τα νεκρά σώματα παιδιών γηγενών Αμερικανικών φυλών, τα οστά των οποίων ανακαλύπτονται ακόμη και σήμερα στις αυλές εκείνων των ιδρυμάτων προώθησης της γενοκτονίας, που κάποτε τολμούσαν να αυτοαποκαλούνται «σχολεία».[1] 

Δεν πρόκειται για τις ζεστές, παρηγορητικές νοσταλγίες που γεννιούνται από ομιχλώδεις αναμνήσεις ευτυχισμένων στιγμών της παιδικής ηλικίας. Αντιθέτως, εδώ έχουμε να κάνουμε με εκδοχές νοσταλγίας γεμάτες οργή· εκδοχές καταστροφικές, φονικές, που προσκολλώνται σε φανταστικές, ψευδείς μνήμες για περασμένες δόξες, αν και όλα τα δεδομένα αποδεικνύουν ότι τότε, η πραγματικότητα ήταν η ακριβώς αντίθετη.

19 Μαρτίου 2022, το κίνημα για τη σωτηρία του κλίματος «Extinction Rebellion» φόρεσε στο άγαλμα της Marianne, στην Place de la République στο Παρίσι, ένα γιλέκο στα χρώματα της Ουκρανικής σημαίας - κίτρινο και μπλε - με το σύνθημα «Stop oil, Stop war» (Εικόνα: IMAGO / Starface / Blaetter)

Σλάβοϊ Ζίζεκ: Τα όρια της φιλελεύθερης δημοκρατίας

© The Philosopical Salon - Slavoj Žižek: The Limits of Liberal Democracy , 26.10.2020

 

Στο σκηνικό της παγκόσμιας πανδημίας και των προεδρικών εκλογών στις ΗΠΑ μετά 4 χρόνια Τραμπ, ο Σλοβένος φιλόσοφος Σλάβοϊ Ζίζεκ πραγματεύεται μια κρίσιμη πολιτική πτυχή της εποχής μας: Την αδυναμία του «φιλελεύθερου Κέντρου» να στηρίξει επαρκώς τη φιλελεύθερη δημοκρατία όπως εμφανίζονταν μέχρι τώρα, δηλαδή ως αντιπροσωπευτική δημοκρατία με ελευθερίες, με δικαιώματα και με λειτουργική αποτελεσματικότητα. 

Η πολυπραγμοσύνη του Ζίζεκ και το γεγονός ότι κοινωνιολογεί και πολιτικολογεί ως φιλόσοφος, αλλά αδυνατεί (ή αποφεύγει) να φιλοσοφεί ως κοινωνιολόγος και ως πολιτικός επιστήμων, άλλοτε τον έχει οδηγήσει σε εύστοχες εκλάμψεις (π.χ. για την προστασία της κληρονομιάς του Διαφωτισμού στην Ευρώπη), άλλοτε σε σκοτεινές γωνίες της πολιτικής σκέψης. Και στο άρθρο τούτο εκδηλώνεται ένα συνηθισμένο λογικό σφάλμα, το σφάλμα της σύγχυσης μεταξύ εννοιών που ανήκουν σε διαφορετικές κατηγορίες (category mistake): Ο Ζίζεκ διολισθαίνει προς την αντιμετώπιση του καπιταλισμού όχι ως τρόπου παραγωγής αλλά ως συστήματος διακυβέρνησης. Όμως αυτός o τρόπος παραγωγής μπορεί να ευδοκιμεί υπό εντελώς διαφορετικά πολιτεύματα - μάλιστα την πιο πρόσφατη θριαμβευτική επιτυχία του καπιταλισμού τη βλέπουμε στη χώρα της οποίας το σημερινό πολίτευμα οικοδομήθηκε από πολιτικό με το όνομα Μάο Τσε Τουγκ. Μια από τις αιτίες αυτής της ανάμειξης μη ομοειδών πραγμάτων είναι και η στήριξη σε απαλλαγμένες από κανονιστικές αρχές εικασίες περί εξουσίας, π.χ. όπως υπάρχουν στο έργο του Μισέλ Φουκώ.

Κυρίως όμως, ο Ζίζεκ εκδηλώνει πάλι την μεθοδολογική κλίση του προς διπολικές ερμηνείες του πολιτικού αγώνα. Αυτές είναι πιο συγγενικές με δόγματα του Καρλ Σμιτ, «στοχαστή επικίνδυνου» κατά τον Γιαν-Βέρνερ Μύλλερ παρά με τις ακραιφνώς πολυπολικές (που αντιστοιχούν, έμμεσα, στην πολυταξική δομή της κοινωνίας) και αξιολογικές πολιτικές επισημάνσεις του Μαρξ στο μόνο, αλλά κλασικό, έργο πολιτικής επιστήμης που έγραψε, την «18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη». Και στέκονται πολύ μακριά από το έργο της ηγεμονίας που ανέπτυξε ο Γκράμσι. Όταν  γράφει, π.χ., ότι στο πολιτικό επίπεδο «βασική ανταγωνιστική σχέση είναι μεταξύ του κατεστημένου και της Αριστεράς» ή όταν αναλύει γεγονότα της πολιτικής στη Γαλλία ή στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο Ζίζεκ παραβλέπει (όπως και ο Αλαίν Μπαντιού) ότι πίσω από τη «συναινετική αντιπροσώπευση του καπιταλισμού» δρα η όλο και πιο πολυστρωματική δομή των σημερινών κοινωνιών, ιδίως τα ποικίλα μεσαία στρώματα με τις εσωτερικές τους αντιπαλότητες συμφερόντων ή νοοτροπιών, πράγμα που επικαθορίζει τα μέτωπα σύγκρουσης και τις γραμμές συναίνεσης. Κοινωνιολόγοι όπως ο Κλάους Όφφε και ο Νηλ Ντέιβιντσον έχουν γράψει πολλά γι' αυτό.  

Επίσης όσοι, όπως ο Ζίζεκ, υιοθετούν διπολικές και αντι-πολυπολικές πολιτικές ή κοινωνικές τοπολογίες του τύπου «κατεστημένο - Αριστερά», «λαός - ελίτ», «συστημικοί - αντισυστημικοί», «εμείς - αυτοί» κτλ, σιωπηρά αποδέχονται την αρμοδιότητα της λαϊκίστικης εναλλακτικής Δεξιάς να καθορίζει ή να συγκαθορίζει εκείνη τις έννοιες και τα πολιτικά ερμηνευτικά σχήματα και έτσι προσθέτουν στην ισχύ της να το κάνει. Αυτό, ανεξάρτητα από τις αντίθετες προθέσεις δεξιών και αριστερών διπολιστών, δεν μένει χωρίς συνέπειες: Έχουμε σύγχυση στην κοινωνία και ψευδοσωτήρες στην πολιτική. Όποιος αποκτά ισχύ για να καθορίζει τις έννοιες και τις λέξεις, αποκτά και πολιτική ισχύ με τη στενή σημασία.

Ωστόσο, παρά την περιπλάνησή του σ' αυτό το προβληματικό μονοπάτι, ο Ζίζεκ φθάνει εν τέλει, κατά παράδοξο τρόπο, σε έναν βατό δρόμο διαφυγής από αυτό που αποκαλεί ορθά «κατεστραμμένο τοπίο» της εποχής μας. Παραπέμποντας στη Χάννα Άρεντ και στη νεαρή Αμερικανίδα Congresswoman Αλεξάντρια Οκάζιο-Κορτέζ, μιλά για ένα κρίσιμο καθήκον της Αριστεράς, το οποίο είναι και μια από τις αναγκαίες προϋποθέσεις για να σωθεί ό,τι αξίζει να σωθεί και να υπερβεί ο κόσμος τα σημερινά αδιέξοδα: «Καθήκον της Αριστεράς είναι τώρα να σώσει την “αστική” δημοκρατία μας». Κατονομάζει και την άλλη όψη αυτού του νομίσματος: «Ο μόνος τρόπος για να προχωρήσουμε πέρα από τη φιλελεύθερη δημοκρατία είναι να είμαστε πιο πιστοί σ' αυτήν από τους ίδιους τους φιλελεύθερους δημοκράτες». Βέβαια, άν τον σπρώξει ο μεταμοντέρνος δεύτερος εαυτός του («anything goes»), ίσως αύριο ο Ζίζεκ γράψει πράγματα ασύμβατα μ' αυτά που διαβάζουμε στο άρθρο τούτο. «Δεν ξέρεις ποτέ τι θα ακούσεις αύριο από τον Σλοβένο φιλόσοφο» (βλ. και νεότερη συνέντευξή του στην εφημερίδα Τα Νέα). Πάντως, τώρα λέει και αυτός κάτι ουσιώδες, που το διέκριναν έγκαιρα διανοητές μη μαρξιστές, μη φιλελεύθεροι και μη φιλόσοφοι (αλλά όχι αντιφιλελεύθεροι ή αντιμαρξιστές), όπως ο Σοσιαλδημοκράτης συνταγματολόγος Έρνστ Βόλφγκανγκ Μπεκενφέρντε: Ο πολιτικο-φιλοσοφικός φιλελευθερισμός (πόσο μάλλον ο οικονομικός!) δεν έχουν από μόνοι τους επαρκείς ικανότητες για να συντηρούν στη ζωή τη φιλελεύθερη δημοκρατία. Ιδίως αδυνατούν να τη διαχειριστούν με αξιοπιστία σε καιρούς δύσκολους όπως οι τωρινοί. Τώρα μετρούν ως δημοκρατικές αξίες μόνον η αλληλεγγύη και η κοινωνική συνοχή, το λειτουργικό κράτος πρόνοιας, οι αρετές του πολίτη και όχι τα βίτσια του ιδιώτη. Και χωρίς αυτά μπορεί να ανοίγει μόνον ο δρόμος για τη δυστοπία των αντικοινωνικών κυρίαρχων α λα Καρλ Σμιτ και όχι για κοινωνικές επαναστάσεις.

Κατά τρόπο ακόμη πιο παράδοξο, σαν ηχώ μερικών από τα επιχειρήματα του Ζίζεκ, ακούμε και τη φωνή μιας προσωπικότητας από την αντίπερα όχθη, εξίσου αμφιλεγόμενης όπως του Ζίζεκ: Του Ελβετού διοργανωτή του World Economic Forum στο Νταβός Κλάους Σβαμπ «Ο νεοφιλελευθερισμός εξεμέτρησε το ζην», λέει ο Σβαμπ. Ζούμε σε παράδοξη, επικίνδυνη, αλλά ενδιαφέρουσα εποχή, με μη προβλέψιμο αύριο. Το μεγάλο ματς παίζεται ήδη.

Γ. Ρ. 

 

Αυτές τις εβδομάδες πριν από τις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ, διάφορες μορφές λαϊκίστικης αντίστασης δημιουργούν λίγο-λίγο μια ενιαία εικόνα: «Στο τελικό στάδιο αμέσως πριν τις προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ, ένοπλες ομάδες ιδιωτικών πολιτοφυλακών σφυρηλατούν συμμαχίες με κήρυκες των θεωριών συνωμοσίας και με εχθρούς των εμβολιασμών που ισχυρίζονται ότι η πανδημία του κοροναϊού είναι μια φάρσα. Αυτό εντείνει τις ανησυχίες ότι καθώς βαδίζουμε προς την ημέρα των εκλογών, μπορεί να ανακύψουν σοβαρά προβλήματα. Κορυφαίοι υποστηρικτές της προπαγάνδας  που στρέφεται ενάντια στους ομοσπονδιακούς κυβερνητικούς θεσμούς και ενάντια στον επιστημονικό λόγο, συναντήθηκαν το προηγούμενο Σαββατοκύριακο και μαζί τους ήταν ο ιδρυτής μιας από τις μεγαλύτερες ομάδες των ιδιωτικών πολιτοφυλακών» [γράφει στον Guardian ο Ed Pilkington].

Σλάβοϊ Ζίζεκ

Ο αγώνας των γενεών στα χρόνια της πανδημίας

Τελικά, τις θυμήθηκαν τις ευάλωτες ομάδες! Αφού η πολιτική έκανε το χρέος της απέναντι σε επιχειρηματίες χώρων συνάθροισης, απέναντι στον τουρισμό, μπιτσόμπαρα, βαπόρια, αεροπλάνα, ΚΤΕΛ, αφού επέβαλε μέτρα προστασίας (!) στα δημόσια μέσα μεταφοράς, οι αρμόδιοι σκέφτηκαν κι εμάς, τους κάποιας ηλικίας: Θέλουν να μας προστατέψουν από τον κορονοϊό. Τώρα ανησυχούν για τους συνωστισμούς και για τη συμπεριφορά «της νεολαίας». Οι ίδιοι αρμόδιοι που άνοιξαν διάπλατα χώρους και τόπους όπου ξημεροβραδυάζονται συγκεκριμένες μερίδες νέων - και όχι και τόσο νέων.

'Ομως η παλλαϊκή ουρανομήκης απαίτηση, με τα ΜΜΕ συντονισμένα να υπερθεματίζουν, με τον καλό πολιτικό κόσμο, δεξιό, κεντρώο και αριστερό να πιέζει, είναι άλλη: Να μας δώσουν τα αναδρομικά. Όχι «όλα τα κιλά, όλα τα λεφτά», αλλά σίγουρα όλα τα δεδικασμένα, όλο το χρήμα, όπως ορίζει η Δικαστική μας εξουσία και όπως επιδικάζουν τα έγκυρα Μέσα Ενημέρωσής μας και όλος ο φιλολαϊκός πολιτικός κόσμος μας. Να μας τα δώσουν τα σίγουρα των υψηλοσυνταξιούχων, όπως προτρέχει η κυβέρνησή μας· άς πέσει όμως κι ένα ψιχουλάκι στους χαμηλοσυνταξιούχους, δε θα χαλάσει ο κόσμος.

Αλλά ίσως ακουστεί επικίνδυνος αντίλογος: Για τους νεότερους, τους κάτω των 30, ποιοί νοιάζονται; Για την ανεργία ή για τους εξευτελιστικούς ανθυποκατώτατους μισθούς όσων αγοριών και κοριτσιών έχουν την τύχη να εργάζονται, πριν και μετά την πανδημία; Για το δίλημμα τους, είτε μετανάστευση, είτε συμβίωση με τη μαμά ή με τον παππού μέχρι τα 40, γάμο στα 41 και συγκατοίκηση με την πεθερά, δικό τους νοικοκυριό στα 45, παιδιά στα 50;
Προς τί ο φόβος; Βλέπουμε να κουνιέται φύλλο; Και γιατί να κουνηθεί άλλωστε; Αυτούς δεν τους ρίξανε δα και στον Καιάδα! Ενώ εμάς μας ρίχνουνε!

Ρόμπερτ Σίλλερ (Νόμπελ Οικονομίας 2013): Ο πρόεδρος Τραμπ και οι φούσκες των μετοχών και των ακινήτων

© Der Spiegel - US-Nobelpreisträger Shiller in Davos "Der nächste Crash könnte massiv sein", 22.01.2020

 

Μια συνέντευξη του Robert Shiller (Βραβείο Νόμπελ για την Οικονομία του έτους 2013) στους δημοσιογράφους David Böcking und Michael Sauga (Der Spiegel). Η συζήτηση έγινε αυτό τον Ιανουάριο στο Klosters, ένα ήσυχο ελβετικό χωριό των Άλπεων, γειτονικό με το θορυβώδες Νταβός αλλά μακρυά από τις εκεί μονομαχίες για την οικονομία και την οικολογία. Ο οικονομολόγος Σίλλερ βρέθηκε εκεί για να παρακολουθήσει τις συζητήσεις που έγιναν στο Διεθνές Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός. Λίγες ημέρες πρίν, ο πρόεδρος Τραμπ είχε υπερηφανευθεί στο Νταβός ότι επί των ημερών της προεδρίας του, οι ΗΠΑ έγιναν πιο ισχυρές οικονομικά από κάθε άλλη περίοδο της ιστορίας τους. Ωστόσο, ο Σίλλερ γνωστός για τις πρωτοποριακές έρευνες του στις διακυμάνσεις τιμών των ακινήτων και στην λεγόμενη ψυχολογία των αγορών, θεωρεί πιθανή μια νέα απότομη και μεγάλη πτώση στην αμερικανική οικονομία, κυρίως στον τομέα της αγοράς ακινήτων και στις τιμές των μετοχών. Και δεν διστάζει να εισέλθει σε μονοπάτια της σκέψης που αποφεύγουν οι πιο συμβατικοί οικονομολόγοι.

     

SPIEGEL: Καθηγητά Shiller, ο Αμερικανός πρόεδρος Donald Trump δήλωσε στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός ότι αυτός δημιούργησε τη μεγαλύτερη οικονομική άνοδο στην ιστορία των ΗΠΑ. Είναι αλήθεια;
Σίλερ: Όχι. Η ανάπτυξη της αμερικανικής οικονομίας δεν είναι υψηλότερη από της εποχής Ομπάμα. Εάν παρατηρήσουμε υπό οικονομική οπτική γωνία, υπάρχουν εκπληκτικές ομοιότητες μεταξύ της θητείας των δύο προέδρων. Όμως ο Τραμπ ασφαλώς ξέρει πώς μπορεί να δημιουργεί οικονομική ευφορία. Οι Ηνωμένες Πολιτείες βιώνουν την πιο μακροχρόνια περίοδο έντονης οικονομικής ανόδου στην ιστορία τους. Το ερώτημα είναι πόσο καιρό θα διαρκέσει αυτό. 

 
SPIEGEL: Εσείς μπορείτε να δώσετε απάντηση σ' αυτό το ερώτημα; 

Σίλερ: Οι αγορές ακινήτων και οι χρηματιστηριακές αγορές παρουσιάζουν σήμερα άνοδο πολύ πιο ραγδαία από την άνοδο της πραγματικής οικονομίας. Η τωρινή άνοδος των τιμών των κατοικιών είναι η τρίτη υψηλότερη στην αμερικανική ιστορία μετά  το 1890, ενώ μόνον δύο φορές έχει συμβεί μεγαλύτερη άνοδος στις τιμές των μετοχών από αυτή που παρατηρούμε σήμερα: Η μιά ήταν στη διάρκεια της έκρηξης της λεγόμενης Νέας Οικονομίας, γύρω στο έτος 2000, και η άλλη πρίν τη «Μαύρη Παρασκευή» του 1929. Η σημερινή ραγδαία άνοδος αυτών των περιουσικών στοιχείων στις ΗΠΑ οφείλεται κυρίως στην καλή οικονομική ψυχολογία των καταναλωτών και των επενδυτών· και είναι αναμφισβήτητο ότι  τούτη η καλή οικονομική ψυχολογία οφείλεται, εν μέρει τουλάχιστον, στον Τραμπ.

Ντόναλντ Τραμπ, γύρω στο 1990

Ο πιο επικίνδυνος άνθρωπος στον κόσμο Μογκούλοι των μέσων ενημέρωσης

του Κρίστιαν Στέκερ

© Der Spiegel - Christian Stöcker: Der gefährlichste Mann der Welt, 19.01.2020

 

Πού να ψάξει κανείς για τους πιο επικίνδυνους ανθρώπους της εποχής μας; Στον κόσμο της πολιτικής ή στον κόσμο των πάμπλουτων, βουλιμικών ανδρών που ελέγχουν σήμερα, εκτός πολλών άλλων πραγμάτων, τα μεγάλης ακροαματικότητας μέσα ενημέρωσης; Εάν κρίνει κανείς από την Ελλάδα - ιδίως από τις εξελίξεις στα ΜΜΕ τα τελευταία χρόνια αλλά και τις εντελώς πρόσφατες, τις ποδοσφαιρο-πολιτικο-επιχειρηματικές - το ερώτημα είναι κρίσιμο και η πιθανή απάντηση πολύ λυπηρή, πάρα πολύ δυσάρεστη για όσους βλέπουν τη δημόσια σφαίρα ως αρένα της δημοκρατίας. Ωστόσο μπορεί επίσης να διαλύει πολλές ψευδαισθήσεις των τελευταίων δεκαετιών. Όμως ο Κρίστιαν Στέκερ γράφει για έναν πολύ πιο επικίνδυνο υπέργηρο μογκούλο των ΜΜΕ, με προπαγανδιστική δράση παγκόσμιας εμβέλειας: Ο πιο ζάπλουτος, πιο βουλιμικός και πιο αδίστακτος χορηγός παραπληροφόρησης και «μετα-αλήθειας» (post-truth) στον κόσμο είναι ο Ρούπερτ Μέρντοκ.

 Γ. Ρ.

  

Οι δύο κύριοι γνωρίζουν ο ένας τον άλλον καλά, αυτό είναι το μόνο σίγουρο. Σε μια σειρά φωτογραφιών που έχουν ληφθεί σε ένα παλάτι της Αγίας Πετρούπολης, είναι μαζί. Και οι δύο χαμογελούν. Ο ένας κάπως πιο πολύ, επειδή ακριβώς αυτή τη στιγμή προσφέρει στον εαυτό του κάτι πολύ ακριβό. Στη μια από αυτές τις φωτογραφίες ο Βλαντίμιρ Πούτιν προβάρει στο δάχτυλό του το βαρυφορτωμένο με διαμάντια δαχτυλίδι Super Bowl του Αμερικανού δισεκατομμυριούχου Ρόμπερτ Κραφτ (Robert Kraft). Τα δαχτυλίδια αυτά είναι έπαθλα που προσφέρονται κάθε χρόνο στους νικητές του πρωταθλήματος American Football, οι οποίοι, στη συνέχεια τα πωλούν σε υπερπλούσιους έναντι εξωφρενικών αντιτίμων, που ξεπερνούν τα 300.000 δολλάρια για κάθε δαχτυλίδι. Ο μογκούλος των μέσων ενημέρωσης Ρούπερτ Μέρντοκ (Rupert Murdoch) στέκεται μεταξύ των δύο, και όπως συμβαίνει συχνά όταν χαμογελάει, μοιάζει σαν να συλλογίζεται μήπως μετά το χαμόγελο πρέπει και να δαγκώσει.
Η φωτογραφία έγινε διάσημη επειδή ο Πούτιν, μετά την πρόβα, έβαλε το πολύτιμο δαχτυλίδι στην τσέπη του αντί να το επιστρέψει. Το έχει κρατήσει μέχρι σήμερα, κάτι που ο Kραφτ προφανώς αποδέχτηκε εν τω μεταξύ.

Οι κύριοι αυτοί γνωρίζονται καλά μεταξύ τους: Ο μεγαλύτερος στον κόσμο μογκούλος των ΜΜΕ

(2ος από αριστερά) με τον Πρόεδρο της Ρωσικής Ομοσπονδίας Β. Πούτιν

2005, στην Αγία Πετρούπολη - © Alexander Zemlianichenko /AP

Αρχή 2020, δυσοίωνα κοάσματα

1. Όταν παλεύουν στο βάλτο τα βουβάλια, την πληρώνουν τα βατράχια

Η κατάρριψη του ουκρανικού πολιτικού αεροπλάνου από αντιαεροπορικό πύραυλο στην Τεχεράνη και ο φόνος 179 ανθρώπων ξεσήκωσε κρυφά κύματα ενθουσιασμού στις εταιρείες και στις χώρες που εμπορεύονται πολεμικό υλικό υψηλής τεχνολογίας, αλλά και γενικά στους πωλητές υλικού ή άυλου μιλιταρισμού όλου του κόσμου.

Και τί άλλο να κάνουν; Πελάτες και συνάδελφοί τους έκαναν το εγκληματικό, αλλά σύνηθες λάθος, αναμενόμενο από όσους έχουν μια σταλιά μυαλό· και θα το πληρώσουν, πολιτικά και κυρίως οικονομικά. Όμως άλλοι πελάτες και συνάδελφοί τους κερδίζουν ή θα κερδίσουν πολύ περισσότερα από το γεγονός αυτό.
Ένα ακόμη παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος μέσα στο κύκλωμα της εμπορίας οπλικών συστημάτων και μέσα στη Μιλιταριστική Διεθνή. Οι πληρωμές και τα κέρδη των συναλλασσομένων έχουν αλγεβρικό άθροισμα μηδέν.
Πριν μερικά χρόνια ίδιο περιστατικό συνέβη στον Περσικό Κόλπο με αντίστροφους δράστες: Αμερικανικός (όχι ρωσικός όπως τώρα) ανταεροπορικός πύραυλος εκτοξεύτηκε από αμερικανικό πολεμικό πλοίο (και όχι από οπλικά συστήματα των διαβόητων «Φρουρών της Επανάστασης του Ιράν»), χτύπησε ιρανικό πολιτικό αεροπλάνο και σκότωσε 290 άτομα.

Τεχεράνη 12.1.2019 Ιρανοί πολίτες διαδηλώνουν μετά την παραδοχή της κατάρριψης και τιμούν τα θύματα του ουκρανικού Boeing 737: «Ανώτατε ηγέτη Αλί Χαμενεΐ παραιτήσου» [© Atta Kenare/AFP - Al Jazeera]

Στη χώρα των βαρόνων ληστών άλλοτε, των αναρχο-καπιταλιστών τώρα - Πώς ο πιο βαθύς καρκίνος διαδίδεται σε πανεπιστήμια, κοινοβούλια, κυβερνητικούς θεσμούς

του Άλεξ Κοτς

©The Gurdian - Alex Kotch: Death and destruction: this is David Koch's sad legacy, 27.8.2019

Οι μόχθοι, τα δεινά, οι δυστυχίες των ανθρώπων δεν έχουν καμιά σημασία· εκτός αν τα υφίσταται ο ίδιος o ζάπλουτος ή - ίσως - άλλα μέλη της οικογένειάς του.

Στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας. ο αντικρατικός αναρχο-καπιταλισμός, δηλαδή η πιο ακραία μορφή του κλασικού νεοφιλελευθερισμού αγγλοσαξωνικού τύπου, με αιχμή την απαίτηση νόμιμης φοροαποφυγής και το βαθύ μίσος κατά του κράτους πρόνοιας, είναι κίνημα και διεκδίκηση μάλλον κάποιων μεσαίων επιχειρηματιών, ορισμένων ελευθεροεπαγγελματιών και άλλων αυτοαποκαλούμενων ή και κατά φαντασίαν «μεσαιοταξιτών». Έχει σχετικά περιθωριακή παρουσία στην επίσημη πολιτική ή εξαπολύει από εκεί νερωμένες πολιτικές τοξίνες τύπου «επιτελικό κράτος». Στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, οι μεγάλες επιχειρήσεις προτιμούν «να τα βρίσκουν» συναινετικά με το κράτος και με την καθιερωμένη πολιτική. Αυτό κάνουν, τόσο οι ημικρατικές αυτοκινητοβιομηχανίες της Γερμανίας και της Γαλλίας με τα «πειραγμένα» Diesel και με πρωθυπουργούς Ομόσπονδων Χωρών (Länder, των καθ' ημάς «κρατιδίων» - μερικά από αυτά είναι οι μεγαλύτεροι μέτοχοι και όχι μόνον της VW) στα εποπτικά τους συμβούλια των θεσμών συναπόφασης (Mitbestimmung), όσο και οι Έλληνες ολιγάρχες, οι πάνω απ' όλα τηλεοπτικοί. 
Αντίθετα, στις ΗΠΑ, ο αντικρατικός αναρχο-καπιταλισμός είναι κατά παράδοση επιθετικό κίνημα που δικεδικεί την πλήρη απορρύθμιση. Προωθείται από ολιγάρχες που βρίσκονται πίσω από γιγαντιαίους επιχειρηματικούς ομίλους, συχνά ολιγοπωλιακούς, με επίκεντρα κυρίως το πετρέλαιο, τα φάρμακα, τα όπλα, τα χρηματοπιστωτικά. Ο αναρχο-καπιταλισμός, οι δισεκατομμυριούχοι ελευθεριακοί (libertarians) με τα πολύμορφα lobby τους και η τερατώδης επίδρασή τους στην πολιτική, στη δημόσια σφαίρα και στην εκπαίδευση είναι ο πιο βαθύς καρκίνος που μαστίζει την Αμερική. Στην κατά παράδοση χώρα των βαρόνων ληστών, αυτός ο καρκίνος ήταν μεταδοτικός και εξακολουθεί να είναι - με μεγάλη εξαίρεση την εποχή του Φρανγκλίνου Ρούσβελτ. Τώρα βλέπουμε πώς τον διέδωσαν επί δεκαετίες, με άοκνη επιμονή, με ανεξάντλητο χρήμα και με Οργουελική προπαγάνδα, σε πανεπιστήμια, σε αίθουσες κοινοβουλίων και στον Λευκό Οίκο.

Γ. Ρ.
  

Το 1992, ο δισεκατομμυριούχος βιομήχανος Ντέιβιντ Κοκ (David Koch) διαγνώστηκε με προχωρημένο καρκίνο του προστάτη και οι γιατροί τού έδιναν μόνο λίγα χρόνια ζωής. Χάρις στον τεράστιο πλούτο του μπόρεσε να πληρώσει για τις καλύτερες θεραπείες στον κόσμο και έζησε άλλα 27  χρόνια μέχρι το θάνατό του, στο τέλος Αυγούστου 2019. 

Σε όλη του τη ζωή ως ενήλικας, μαζί με τον μεγαλύτερο αδελφό του Τσαρλς κυβερνούσε τις Koch Industries, έναν βιομηχανικό όμιλο εταιρειών με ποικίλες δραστηριότητες. Με τζίρο περίπου 110 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, ο όμιλος Koch παράγει χημικά προιόντα και λιπάσματα, συνθετικά υλικά όπως το Lycra, πωλεί ξυλεία και κατασκευάζει χαρτί και προϊόντα γυαλιού. Παράγει επίσης ηλεκτρονικά εξαρτήματα που χρησιμοποιούνται σε οπλικά συστήματα. Προπαντός όμως, η Koch Industries εξορύσσει και διυλίζει πετρελαιοειδή και εκμεταλλεύεται αγωγούς πετρελαίου και αερίου που έχει εξαπλώσει σε όλη τη Βόρεια Αμερική. Σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου Amherst της Μασαχουσέτης, ο όμιλος ιδιωτικών εταιρειών Koch Industries είναι ο 17ος μεγαλύτερος παραγωγός αερίων θερμοκηπίου των Ηνωμένων Πολιτειών και ο 13ος μεγαλύτερος ρυπαντής των υδάτων. Στη ρύπανση ξεπερνά τους πετρελαϊκούς γίγαντες Exxon-Mobil, Occidental Petroleum και Phillips 66.

Πολιτισμικός εμφύλιος πόλεμος των μεσαίων τάξεων, αυταπάτες των φιλελεύθερων, η διέξοδος: Στρατηγική κοινωνικών αγώνων για αναγνώριση και αναδιανομή

του Μαρκ Ζάξερ
 

© International Politics and Society - Marc Saxer: The Liberal Delusion, 26.11.2018 / στη γερμανική γλώσσα / Αναδημοσίευση: Social Europe - The Liberal Delusion, 3.12.2018

Το να πιστεύουμε ότι μπορούμε να σταματήσουμε τους δεξιούς λαϊκιστές χρησιμοποιώντας ως όπλο την ηθική αγανάκτηση είναι αυταπάτη. Στην πραγματικότητα, το μόνο που καταφέρνουμε έτσι, είναι να τους ενισχύουμε. Είναι καιρός, οι προοδευτικές δυνάμεις να διώξουν από πάνω τους τον ηθικό πανικό τους, να επιστρέψουν στη συζήτηση περί στρατηγικής και πολιτικής και να δούν την πολιτική αλλαγή ως καρπό συνδυασμένων κοινωνικών αγώνων για αναγνώριση και για αναδιανομή.

 

Η ιδέα ότι πρέπει να κρατάμε άκαμπτη στάση εναντίον του δεξιού λαϊκισμού είναι διαδεδομένη. Ωστόσο, όλα τα αντι-λαϊκιστικά hashtags στο Twitter, όλες οι δημόσιες εκκλήσεις χωρίς πραγματικούς παραλήπτες και όλες οι συναυλίες καλής θέλησης των τελευταίων ετών δεν έχουν συνεισφέρει καθόλου σε μια ανακοπή της ανόδου του. Είναι σαφές ότι χρειαζόμαστε μια πιο αποτελεσματική στρατηγική και ότι η πορεία για να την εφεύρουμε έχει ως αρχή μιαν απλή ερώτηση: Στην πράξη, ποιανών τις αξίες υπερασπιζόμαστε;
Ο αγώνας ενάντια στην άκρα Δεξιά δεν θα κερδηθεί ποτέ, όσο διεξάγεται υπό την μορφή πολιτισμικού ταξικού αγώνα. Η γραμμή αυτού του [πολιτισμικού] μετώπου περνά ανάμεσα από ομάδες των μεσαίων τάξεων· και γι' αυτόν τον λόγο - ακόμη και στην δική μας εποχή της ακραίας κοινωνικής ανισότητας - η συζήτηση εστιάζει σε ζητήματα ηθικής και ταυτότητας και όχι σε ζητήματα κατανομής του πλούτου.