Τίμοθι Σνάιντερ: «Ο Θεός είναι Ρώσος» - Ιβάν Ιλίν, ένας ακόμη φιλόσοφος στην υπηρεσία του απολυταρχισμού

Από τον Τσάρο και το 1917 έως το κλεπτοκρατικό κράτος

© Timothy Snyder: “God Is a Russian” , Russian, East European, and Eurasian Studies at the Whitney and Betty MacMillan Center for International and Area Studies, Yale University,
5.4.2018

και © The New York Review

«Η πολιτική είναι η τέχνη του εντοπισμού και της εξουδετέρωσης του εχθρού»

Ιβάν Ιλίν, 1948

Ο Ρώσος κοίταξε τον Σατανά στα μάτια, έβαλε τον Θεό στον καναπέ του ψυχαναλυτή και κατάλαβε ότι το έθνος του μπορούσε να λυτρώσει τον κόσμο. Ένας απελπισμένος Θεός αφηγήθηκε στον Ρώσο μια ιστορία αποτυχίας. Εν αρχή ην ο Λόγος, η αγνότητα και τελειότητα· και ο Λόγος ήταν ο Θεός. Όμως τότε ο Θεός έκανε ένα νεανικό λάθος. Δημιούργησε τον κόσμο για να ολοκληρώσει τον εαυτό Του, αλλά αντίθετα σπίλωσε τον εαυτό Του και κρύφτηκε από εντροπή. Το προπατορικό αμάρτημα ήταν του Θεού, όχι του Αδάμ και της Εύας· ήταν η απελευθέρωση των ατελών. Από τη στιγμή που οι άνθρωποι βρέθηκαν στον κόσμο, κατανόησαν πράγματα και βίωσαν συναισθήματα που δεν μπορούσαν να συντεθούν, ώστε να κάνουν πράξη αυτό που ήθελε να φτιάξει ο Θεός. Κάθε  σκέψη και κάθε πάθος των ανθρώπων ενδυνάμωνε τον έλεγχο που ασκούσε στον κόσμο ο Σατανάς.

Και έτσι ο Ρώσος, που ήταν φιλόσοφος, κατανόησε όλη την ιστορία ως όνειδος, ως αίσχος. Ο κόσμος, από τότε που δημιουργήθηκε, ήταν ένα συνονθύλευμα αποτελούμενο από θραύσματα, από κομμάτια χωρίς νόημα. Όσο περισσότερο προσπαθούσαν οι άνθρωποι να τον κατανοήσουν, τόσο πιο αμαρτωλοί γινόταν. Η σύγχρονη ζωή, με τον πλουραλισμό της και την κοινωνία των πολιτών της, ενίσχυε τα ελαττώματα του κόσμου και κρατούσε τον Θεό στην εξορία. Η μοναδική ελπίδα του Θεού ήταν η εξής: Ένα δίκαιο έθνος να ακολουθήσει έναν ηγέτη, για να δημιουργηθεί μια νέα πολιτική ολότητα, κι έτσι να εκκινήσει μια επανόρθωση του κόσμου, ο οποίος θα μπορούσε ίσως με τη σειρά του να λυτρώσει τον ίδιο τον Θεό. Επειδή η ενοποιητική αρχή του Λόγου είναι το μόνο αγαθόν που υπάρχει στο σύμπαν, κάθε μέσο που θα μπορούσε να επιφέρει την επιστροφή του Λόγου θα ήταν δικαιολογημένο.

Έτσι αυτός ο Ρώσος φιλόσοφος, του οποίου το όνομα ήταν Ιβάν Ιλίν, στο τέλος κατάφερε να φτιάξει με τη φαντασία του έναν ρωσικό χριστιανικό φασισμό. Γεννημένος το 1883, ολοκλήρωσε λίγο πριν από τη Ρωσική Επανάσταση του 1917 τη διατριβή του με θέμα την αποτυχία του Θεού στα εγκόσμια πράγματα. Εκδιώχτηκε από την πατρίδα του το 1922 από τη σοβιετική εξουσία, την οποία ο ίδιος περιφρονούσε, ενστερνίστηκε το εγχείρημα του Μπενίτο Μουσολίνι και ολοκλήρωσε τη συγγραφή ενός άλλου βιβλίου το 1925, μια δικαιολόγηση της βίαιης αντεπανάστασης. Ως πολιτικός πρόσφυγας στη Γερμανία και στην Ελβετία, έγραφε στις δεκαετίες του 1920 και του 1930 για τους Λευκούς Ρώσους που είχαν εγκαταλείψει την πατρίδα τους μετά την ήττα στον Ρωσικό Εμφύλιο Πόλεμο. Στις δεκαετίες του 1940 και του 1950 έγραφε για τους μελλοντικούς Ρώσους που θα έβλεπαν το τέλος της Σοβιετικής εξουσίας. 

Μιχαήλ Νεστερώφ: Ο Στοχαστής (Πορτρέτο του Ιβάν Ιλίν), 1921, Ρωσικό Κρατικό Μουσείο, Αγία Πετρούπολη

Σε τί σειρά κατατάσσεται η Ελλάδα ως προς τον «Δείκτη Ευδαιμονίας»; ΟΗΕ - World Happiness Report 2019

Μόλις δημοσιεύτηκε η παγκόσμια έρευνα του έτους 2019 για το πόσο ευτυχισμένες αισθάνονται οι κοινωνίες του πλανήτη (World Happiness Report 2019, ολόκληρος σε pdf), η οποία κάθε χρόνο διεξάγεται από το Δίκτυο Βιώσιμης Εξέλιξης (Sustainable Development Solutions Network) του ΟΗΕ. Είναι αυτό που σ' άλλες εποχές, όταν μετρούσε το εύ ζήν, θα ονομαζόνταν στην ελληνική γλώσσα «Σύνθετος Δείκτης Ευδαιμονίας». Ή κάπως έτσι.

Αυτή τη φορά, πρώτη χώρα στην κατάταξη είναι η Φινλανδία, με τάση ανοδική, ακολουθούμενη από - ποιές άλλες; - λοιπές Σκανδιναβικές χώρες, μερικές άλλες βορειο- ή κεντροευρωπαικές, τον Καναδά, τη Νέα Ζηλανδία. 

Η Ελλάδα κατατάσσεται στην 82η θέση, στην ίδια πάνω-κάτω κατηγορία με την Τουρκία, τη Μαλαισία, το Χονγκ-Κονγκ, από τις ευρωπαϊκές τη Λευκορωσία, τη Βοσνία & Ερζεγοβίνη και - ποιά άλλη; - τη βορειοδυτική μας γείτονα που ονομάζεται πια Βόρεια Μακεδονία, την οποία τόσο υποτιμούμε, μολονότι ως κοινωνίες που αντιμετωπίζουν κρίση αξιών και μελλοντικών προσανατολισμών, από αρκετές απόψεις μοιάζουμε σαν δυό στάλες νερό.

Τι συμβαίνει στις μέλισσες και στις πεταλούδες (και σε άλλα όντα); Γιατί οι άνθρωποι δεν το συνειδητοποιούν;

του Verlyn Klinkenborg

© The New York Review of Books - Verlyn Klinkenborg: What’s Happening to the Bees and Butterflies?, τεύχος Δεκεμβρίου 2016

Στις αρχές Μαΐου, πούλησα το παλιό αγρόκτημα μου και μετακόμισα δέκα μίλια δυτικά. Και οι δύο τόποι, ο παλιός και ο νέος, βρίσκονται σε ένα τοπίο που μοιάζει να είναι ένα και το αυτό, το συνηθισμένο τοπίο της Πολιτείας της Νέας Υόρκης: Χωματόδρομοι, κυματιστοί λόφοι, μεγάλες συστάδες με πολλά δένδρα. Όμως το να μετακομίσεις δέκα μίλια πιο πέρα, είναι μεγαλύτερη αλλαγή από αυτήν που υπέθετα. Τώρα ζω σε μια λεκάνη που «λαξεύτηκε» κάποτε από την αργή διαδρομή ενός παγετώνα, όχι στην προεξοχή ενός βραχώδους εδαφικού σχηματισμού. Το έδαφος είναι βαρύ, έχει  πολύ πηλό, όχι πορώδες με ποταμίσια βότσαλα. Εδώ υπάρχουν βελανιδιές, φράξοι και ψηλές μαύρες αγριοκερασιές αντί για Οξιές, αμερικάνικες Ασπροκαρυδιές [Hickory - Carya amara, Carya Illinoensis (πεκάν), Carya ovata, δέντρα που ανήκουν στην ίδια οικογένεια με την γνωστή μας Καρυδιά του Παλαιού Κόσμου Juglans regia· παράγουν και αυτά εδώδιμα καρύδια] και καναδικές Τσούγιες [hemlock - Tsuga canadensis]. 
Tον Μάιο κελαϊδούσαν στους φράχτες πουλιά που δεν είχα ξανακούσει ποτέ πριν· λόγου χάρη, διάφορα στρουθιόμορφα των αμερικάνικων λιβαδιών [prairie warblers - πουλιά της τάξης passeriformes, όπως οι Σπουργίτες και πολλά ωδικά του Παλαιού Κόσμου, από την Καρδερίνα μέχρι το Αηδόνι], το τραγούδι των οποίων ακούγεται σαν [αντιστικτικό] discantus σε ανοδική κλίμακα. Και αυτά που φτεροκοπούσαν πάνω από τους αγρούς τον Ιούνιο, τι να ήταν; Μήπως Δολιχόνυχες (bobolinks  - Dolichonyx oryzivorus); Όταν ήρθε το φθινόπωρο, παρατήρησα μερικές αμερικάνικες Σταχτάρες ή Πετροχελίδονα των καμινάδων [chimney swift - Chaetura pelagica] να κυνηγούν έντομα εν πτήσει, βγάζοντας δυνατές τσιριχτές φωνές, σε ύψη που μόλις και μετά βίας μπορούσες να τις διακρίνεις με γυμνό μάτι.
Τα περισσότερα είδη πτηνών που βλέπω εδώ είναι ίδια με εκείνα που έβλεπα στο παλιό αγρόκτημα - αμερικάνικα Γατοπούλια [catbirds, Στρουθιόμορφα της οικογένειας Mimidae, όπως η Dumetella carolinensis και η Melanoptila glabrirostris] στους φράκτες, και ο αμερικάνικος ασπρόμαυρος Δρυοκολάπτης ή λοφιοφόρος Τρυποκάρυδος [Dryocopus pileatus] που στοιχειώνει το δάσος με το τυμπάνισμά του καθώς πελεκάει το ξύλο. Δηλαδή βλέπω τα ίδια είδη, αλλά διαφορετικά άτομα. Για τους περισσότερους ανθρώπους, η ταυτότητα ενός πουλιού συνοψίζεται στο επίπεδο του είδους. Βλέπουμε τον τύπο σαν ένα δείγμα. Κάνουμε ατέλειωτα φασαρία για τις δικές μας ταυτότητες ως ατόμων, ευχαρίστως αποδίδουμε ατομικότητα και στα θηλαστικά πέραν ενός ορισμένου μεγέθους: Σε μια αλεπού που τριγυρίζει σε έναν βοσκότοπο ή σε μια μαύρη αρκούδα που διασχίζει τον δρόμο το σούρουπο. Ομως η ταυτότητα των άγριων πτηνών ως ατόμων κουκουλώνεται μέσα στην ταυτότητά τους ως μελών ενός είδους.

Ο πίνακας 111 του κλασικού βιβλίου του John James Audubon, Birds of America, με Λοφιοφόρους Δρυοκολάπτες (1 ♀, 3 ♂♂) - από The New York Review of Books

Οι «χιλμπίληδες» της Ευρώπης και της Ελλάδας

του Αντώνη Καρακούση 

© Το Βήμα - Αντώνης Καρακούσης: Οι «χιλμπίληδες» της Ευρώπης και της Ελλάδας, 09.09.2018
  

Τον περασμένο Μάιο κυκλοφόρησε στην Αθήνα από τις εκδόσεις Δώμα το βιβλίο του Αμερικανού Τζέιμς Ντέιβιντ Βανς, με τον ξεχωριστό τίτλο «Το τραγούδι του Χιλμπίλη» [το αμερικανικό πρωτότυπο: “Hillbilly Elegy”].

Εκεί, ο μόλις 34 ετών συγγραφέας, που έζησε δύσκολα παιδικά χρόνια, κινδύνευσε να εγκαταλείψει το Λύκειο, αλλά κατάφερε να ξεφύγει και να αποφοιτήσει αργότερα από την ξεχωριστή Νομική Σχολή του Γέιλ, καταγράφει τις προσωπικές του εμπειρίες από την κατεστραμμένη επαρχιακή ζώνη των άλλοτε ανεπτυγμένων βιομηχανικών μεσοδυτικών Πολιτειών.

Οι «χιλμπίληδες», κάτοικοι των λόφων νοτίως της οροσειράς των Απαλαχίων, ιρλανδοσκωτσέζικης καταγωγής, διακριτοί από τους χαρακτηριστικούς κόκκινους σβέρκους, την πίστη στις παραδόσεις της καταγωγής τους και την εμμονή τους στον τόπο των πρώτων αποίκων προγόνων τους, έζησαν όλες τις μεταπτώσεις της αμερικανικής Ιστορίας και ζωής.

Ξεκίνησαν ως κολίγοι στα μεγάλα κτήματα των γαιοκτημόνων του Οχάιο και του Κεντάκι, μεταπήδησαν αργότερα στα ανθρακωρυχεία της περιοχής και μετέπειτα διακρίθηκαν ως εργάτες στις χαλυβουργίες και στις βαριές βιομηχανίες που εγκαταστάθηκαν στην ευρύτερη ζώνη των Απαλαχίων.
Και τώρα με την κατάρρευση της βιομηχανίας, άνεργοι, περιθωριοποιημένοι, ανεκπαίδευτοι, πνιγμένοι στη φτώχεια των επιδομάτων και στη δίνη της μειωμένης αυτοεκτίμησης που γεννά η μακροχρόνια χρήση των ναρκωτικών.

Οι άλλοτε περήφανοι και για πολλούς ιδιόμορφοι «χιλμπίληδες» είναι σήμερα συνώνυμοι των «λευκών σκουπιδιών», από τις ταχύτερα φτωχοποιημένες ομάδες της Αμερικής, με το μικρότερο προσδόκιμο, σε δυσμενέστερη θέση ακόμη και από τους καταφρονεμένους μαύρους και τους παράνομους ισπανόφωνους που μεταναστεύουν μαζικά στις ΗΠΑ από το γειτονικό Μεξικό.

Ο συγγραφέας περιγράφει με συγκλονιστικό τρόπο τη μετάπτωση των «χιλμπίληδων» με τα αμάνικα πουκάμισα στην αμορφωσιά και στην αυτοκαταστροφική περιθωριοποίηση, φανερώνοντας ταυτόχρονα το προνομιακό πεδίο πολιτικής δράσης του λαϊκιστή Ντόναλντ Τραμπ.

Οπως σχολίασε ο βρετανικός «Εconomist», ο Ντέιβιντ Βανς έδωσε στον κόσμο ό,τι καλύτερο για την τρέχουσα αμερικανική εξέλιξη και κρίση.

 

«Ο δικός μας τόπος» και το κοσμοπολίτικο «Οπουδήποτε». Η αίσθηση της απώλειας και αποξένωσης

της Ζουζάνε Σαρνόβσκι

© Die Zeit - Susanne Scharnowski Heimat: Die Verlustangst ist real, 17.2.2018

Ζούμε σε εποχή κυκλοθυμικά ευμετάβλητη. Και μια λέξη μόνον, άν θέτει υπό αμφισβήτηση μια συγκεκριμένη άποψη για τον κόσμο, μπορεί να προκαλέσει ισχυρές ή και υπερβολικές αντιδράσεις. Παραδείγματα: Λαός (Volk). Γερμανικός. Εθνικός. Αυτές οι λέξεις ξυπνούν σε πολλούς μνήμες από τις σκοτεινές πλευρές της γερμανικής ιστορίας. Μιά τέτοια σίγουρη λέξη-πυροκροτητής είναι και η λέξη «ο δικός μας τόπος», «ο γενέθλιος τόπος» (Heimat*). Σε μερικών τα μυαλά έρχονται αμέσως οι παρελάσεις των ναζιστικών Ταγμάτων Εφόδου (Sturmabteilung, συνοπτικά SA) και τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, σε άλλων όμιλοι με παραδοσιακές φορεσιές που χορεύουν βαυαρέζικους χορούς, ή κινηματογραφικές ταινίες και τηλεοπτικές σειρές τοπικού ή φολκλορικού περιεχομένου (Heimatfilme) με τον Rudolf Prack. Γι' αυτό δεν εκπλήττουν καθόλου οι διαδικτυακές αντιδράσεις διακωμώδησης, οργής ή ακόμη και φρίκης, που ακολούθησαν μετά την ανακοίνωση ότι στο νέο Ομοσπονδιακό Υπουργικό Συμβούλιο, ο μελλοντικός υπουργός Εσωτερικών - ο οποίος μάλιστα θα είναι Βαυαρός - θα έχει και την αρμοδιότητα για τον νέο τομέα «Heimat» [Ομοσπονδιακό Υπουργείο Εσωτερικών, Οικοδόμησης και Τόπου = Bundesministerium für Inneres, Bauen und Heimat]. 
Μπορεί κανείς εύκολα να φανταστεί πόσο σοβαρές πολιτικές συζητήσεις θα προκαλέσει η εισαγωγή ενός «Υπουργείου του Τόπου μας»: Ποια θα πρέπει να είναι τα συγκεκριμένα καθήκοντά του; Γιατί να λέγεται έτσι; Μήπως χρησιμοποιείται η λέξη «Heimat» ως εργαλείο για να κατευνάσει τους οργισμένους πολίτες και να τους αποτρέψει να ψηφίζουν την ακροδεξιά Εναλλακτική (AfD), άν και στο σχεδόν εκατοντασέλιδο βασικό πρόγραμμα του κόμματος αυτού, η εν λόγω λέξη εμφανίζεται μόνον δέκα φορές;
Αυτή η στιγματισμένη, υποτίθεται, λέξη, προκαλεί αντιδράσεις που μόνον στη Γερμανία θα μπορούσαν να υπάρξουν· παράδειγμα ένα κείμενο του συγγραφέα Σράιμπερ (Daniel Schreiber) στην εφημερίδα Zeit Online. Σ' αυτό, ο Σράιμπερ παρουσιάζει ένα σύνολο από στερεότυπα για τον «τόπο μας», που κυκλοφορούν γύρω με τη μια ή την άλλη έννοια, με στόχο να δυσφημήσει αυτή τη λέξη· την συνδέει με πολιτικές ιδέες στιγματισμένες ως κάθε άλλο παρά ελκυστικές ή και ως κακοήθεις.

Ήπειρος, Μαστοροχώρια Κονίτσης. Ασημοχώρι (Λισκάτσι) και Οξιά (Σέλτση)

Η άθλια διαχείριση του λεγόμενου μακεδονικού ζητήματος. Η τραγωδία του 1993 θα γίνει φάρσα του 2018;

Ένας συντηρητικός πολιτικός σχολιαστής, ο Κώστας Ιορδανίδης, τις τελευταίες ημέρες του 2017, έγραψε εύστοχα στην εφημερίδα Καθημερινή για το λεγόμενο μακεδονικό ζήτημα, μεταξύ άλλων τα εξής:

«[...] Φθάσαμε αισίως στα τέλη του 2017 και η ονομασία της ΠΓΔ της Μακεδονίας αναδεικνύεται σε μείζον ζήτημα πολιτικής αντιπαραθέσεως, πριν συνομολογηθεί καν συμφωνία [...] Παρέλκει ασφαλώς το ιστορικό της κρίσεως του “μακεδονικού ζητήματος” υπό τη νέα του μορφή – διότι περί αυτού και μόνον πρόκειται – και η άθλια διαχείρισή του, ιδιαίτερα τα πρώτα χρόνια, όταν διαμορφώθηκαν οι προϋποθέσεις μονίμου αδιεξόδου [...] το αδιέξοδο είναι πλήρες και ουδείς συναισθάνεται την ευθύνη. Οι πάντες αισθάνονται δικαιωμένοι, είτε επιδιώκουν μια λύση συμβιβαστική είτε την απορρίπτουν [...]».

Και καταλήγει αναφέροντας ως εξαίρεση την κίνηση (κατ' άλλους αμφιλεγόμενη) του Γεωργίου Ράλλη, ο οποίος, όταν στηνόταν σε γερά θεμέλια αυτό το αδιέξοδο, «αηδίασε» και «παραιτήθηκε από το βουλευτικό αξίωμα, στις 29 Μαρτίου 1993, αποδοκιμάζοντας τους χειρισμούς του πρωθυπουργού Μητσοτάκη και την αδιαλλαξία του ΠΑΣΟΚ».

Το άρθρο του Κ. Ιορδανίδη αναλύει εύστοχα και σύντομα το μέρος της άθλιας πολιτικής διαχείρισης που χρεώνεται στη «δική μας» πλευρά, σε τούτο το νοτιοβαλκανικό σήριαλ επαναμβανόμενων επεισοδίων τύπου Star Wars, με φαινομενικό επίκεντρο τους εκατέρωθεν «πατριωτισμούς»· στην πραγματικότητα η άθλια διαχείριση ήταν και είναι, κατά πρώτο λόγο, κλασικός επικοινωνιακός κομματικός πόλεμος, αγώνας για τα σύμβολα, με όπλα τα σύμβολα και με διεγερτικό τα σύμβολα, για να κατακτηθούν καρδιές και πνεύματα στα εσωτερικά ακροατήρια και εκλογικά σώματα των δύο χωρών. Και αυτά τα χρόνια τα είδαμε όλα: Δεν υπάρχουν πιά αθώοι θεατές. Το κατοπτρικό είδωλο της πρώτης, της «δικής μας» άθλιας διαχείρισης, το είδαμε μετά απέναντι από την Αθήνα, τσιμεντοσανίδες Aquapanel να λαμποκοπούν σαν αρχαία Πεντελικά μάρμαρα στα Σκόπια.

Γιαν-Βέρνερ Μύλλερ: Πώς τρέφουν τον λαϊκισμό οι μή λαϊκιστές πολιτικοί και η τεχνοκρατική πολιτική

© ZEIT Wissen Nο. 5/2016 - Jan-Werner Müller. Populismus: "Der Spuk geht nicht so schnell vorbei"
Το πρώτο μέρος της συνέντευξης του καθηγητή πολιτικής επιστήμης στο πανεπιστήμιο του Πρίνστον στους Katrin Zeug και Niels Boeing της εφημερίδας Die Zeit, 4. 9.2016

 

Μελετώντας τον Ντόναλντ Τραμπ και τους οπαδούς του ο Jan-Werner Müller διαπιστώνει σε τί συνίσταται ο λαϊκισμός: Υπάρχει ένας αληθινός, αυθεντικός λαός που έχει μόνον έναν αληθινό εκπρόσωπο: τον Τραμπ. Όποιος είναι εναντίον του, αυτομάτως παύει να είναι μέρος αυτού του λαού και δεν μετρά, ούτε ηθικά ούτε πολιτικά.

Την εβδομάδα που συναντήσαμε τον καθηγητή Jan-Werner Müller για τη συνέντευξη, το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, στη Συνέλευσή του στο Κλίβελαντ, επέλεγε τον Donald Trump ως προεδρικό του υποψήφιο, ενώ στη Γερμανία, ο ηγέτης της Pegida Lutz Bachmann ίδρυε και αυτός δικό του κόμμα. Λίγο πριν, οι Βρετανοί είχαν ψηφίσει εναντίον της συμμετοχής της χώρας τους στην ΕΕ και οι Αυστριακοί, για ελάχιστες ψήφους, είχαν αποφύγει την εκλογή ενός λαϊκιστή της Δεξιάς ως προέδρου της Δημοκρατίας. Η Μαρίν ΛεΠεν στη Γαλλία, ο Βίκτορ Ορμπάν στην Ουγγαρία, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Τουρκία: οι μελετητές του λαϊκισμού έχουν πολλή δουλειά. Ο Jan-Werner Müller μόλις μετακόμισε από το Πρίνστον στη Βιέννη για ερευνητική εργασία ενός χρόνου. Είναι μια ζεστή μέρα, ήπιαμε πέντε μπουκάλια νερό, ο ιδρώτας τρέχει. Συζητάμε για την εξουσία, για τη δημοκρατία και για απογοητευμένους λευκούς άνδρες.

  Katrin Zeug, Niels Boeing

ZEIT Wissen: Καθηγητά Μύλλερ, τι σχέση έχει ο λαϊκισμός με την αποπλάνηση;

Jan-Werner Müller: Πάντα αντιστέκομαι στον τρόπο σκέψης που μετατρέπει αυτό το θέμα σε ζήτημα ψυχολογίας. Είναι πολύ εύκολη εξήγηση τα συναισθήματα που αποδίδονται στα θύματα του λαϊκισμού: εξαπατήθηκαν, είναι όλοι φορτισμένοι με δυσαρέσκειες ή με θυμό, είναι οι απογοητευμένοι, οι φοβισμένοι. 

 

ZEIT Wissen: Δεν είναι αλήθεια;

Müller: Δεν αρνούμαι ότι μπορεί να υπάρχουν και αυτές οι περιπτώσεις. Όμως άν σκεφτούμε έτσι, λέμε έμμεσα ότι οι άνθρωποι δεν μπορούν να σκεφτούν ανεξάρτητα, ότι είναι ανήμποροι και παραδομένοι στις ψεύτικες υποσχέσεις ή στα δικά τους ξεσπάσματα οργής. Αν αντιμετωπίσουμε το «πλήθος των παρασυρμένων» ως θύματα δημαγωγών, είμαστε σε ολισθηρό δρόμο. Τότε παρασυρόμαστε εμείς οι ίδιοι από εικασίες που ήταν χαρακτηριστικές της ψυχολογίας των μαζών του 19ου αιώνα και της θεωρίας του εκσυγχρονισμού της δεκαετίας του 1950: οι μάζες, το πλήθος, που υποτίθεται ότι είναι παράλογο και φοβάται τη νεωτερικότητα. Η άποψη αυτή είναι πολύ διαδεδομένη σήμερα. Έτσι έγραψε κάποτε ο Τόνι Μπλερ: απλά, πολλοί άνθρωποι δεν μπορούν να καταλάβουν τον σύγχρονο κόσμο. Σ' αυτό το θέμα, καλύτερα να είμαστε προσεκτικοί.

Φωτογραφίες:© Giant vegetable competition - Autumn Flower Show, Harrogate, Βρετανία

Λαϊκισμός στη σύγχρονη δημοκρατία. Η ώρα του γητευτή με τον μαγικό αυλό

του Χέλμουτ Ντούμπιελ

© Die Zeit - Helmut Dubiel : Die Stunde der Verführer - Populismus ist Teil der Massendemokratie - und ihr Problem, 5.9.2002

  
Σύμφωνα με τον θρύλο, η μεσαιωνική πόλη του Χάμελν υπέφερε από στρατιές αρουραίων. Ως από μηχανής θεός, την γλύτωσε ένας πλανόδιος γητευτής: συγκέντρωσε τα ενοχλητικά ζώα παίζοντας τη μαγική φλογέρα του και τα οδήγησε μακριά από την πόλη. Όμως στο τέλος έκλεψε και όλα τα παιδιά του Χάμελν. Το άρθρο γράφτηκε το 2002 αλλά είναι απολύτως επίκαιρο. Ο Χέλμουτ Ντούμπιελ, σημαντικός κοινιωνιολόγος της Κριτικής Θεωρίας, επισημαίνει ότι οι λαϊκιστές πολιτικοί της εποχής μας κάνουν «αντεστραμμένη ψυχανάλυση» και υπόσχονται στον λαό λύτρωση από τις μεγάλες πληγές που βασανίζουν τα αδύναμα και τα μεσαία στρώματα στις σύγχρονες κοινωνίες. Στο τέλος όμως του κλέβουν το πιο πολύτιμο: την ελπίδα για ένα καλύτερο, πραγματοποιήσιμο και βιώσιμο μέλλον.

  

Η επιδημία του λαϊκισμού που έχει προσβάλλει την Δυτική Ευρώπη δεν είναι κάτι νέο, ούτε είναι πολιτική «εφεύρεση» της γηραιάς ηπείρου. Ο όρος «λαϊκισμός» κατάγεται από μια έννοια της κοινωνικής ιστορίας. Χρησιμοποιήθηκε αρχικά για να περιγράψει αγροτικά κινήματα στις Ηνωμένες Πολιτείες, στη Ρωσία και στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, τα οποία εμφανίστηκαν στα τέλη του 19ου αιώνα ως αντίδραση στον καπιταλιστικό εκσυγχρονισμό του γεωργικού τομέα. Παρόμοια κινήματα σχηματίστηκαν μερικές δεκαετίες αργότερα στις μεγάλες πόλεις της Λατινικής Αμερικής, ως επακόλουθο της εισροής εσωτερικών μεταναστών από αγροτικές περιοχές. Αυτοί οι φτωχοί ή και εξαθλιωμένοι πληθυσμοί αποτέλεσαν το δυναμικό που στήριξε του λεγόμενους λαϊκιστές δικτάτορες, όπως ο Βάργκας στη Βραζιλία και ο Περόν στην Αργεντινή, στον αγώνα τους εναντίον της κατεστημένης ολιγαρχίας. Από τότε, η λέξη «λαϊκιστικό» δεν σημαίνει μόνον έναν τύπο κοινωνικού κινήματος, αλλά και μια τεχνική της κυριαρχίας, την οποία χρησιμοποιεί μια ελίτ για να ανέλθει στην εξουσία με τη βοήθεια του «λαού».

H νέα Δεξιά στη Γερμανία και οι διανοούμενοί της

του Γιάν Βέρνερ Μύλλερ

   
© The New York Review of Books Daily - © Jan-Werner Müller: Behind the New German Right, 14.4.2016, αναδημοσίευση Tr@nsit online - Institute for Human Sciences in Vienna, 21.04.2016
    

Σε όλη τη διάρκεια της μεταπολεμικής της ιστορίας, η Γερμανία κατάφερνε με κάποιο τρόπο να αντισταθεί στους πειρασμούς του δεξιού λαϊκισμού. Τώρα πια αυτό δεν ισχύει. Στις 13 Μαρτίου 2016, η «Εναλλακτική πρόταση για τη Γερμανία» (AfD) - ένα κόμμα που έχει δηλώσει ότι ίσως είναι αναγκαίο να πυροβολούνται οι μετανάστες που προσπαθούν να μπούν παράνομα στη χώρα και ανακίνησε την ιδέα να απαγορευτούν στη Γερμανία τα μουσουλμανικά τεμένη - επέτυχε διψήφια νούμερα στα αποτελέσματα των εκλογών τριών γερμανικών ομόσπονδων χωρών. Στη μία, στη Σαξονία-Άνχαλτ, το κόμμα αυτό πήρε σχεδόν το ένα τέταρτο των ψήφων. Σύμφωνα με μερικούς παρατηρητές, η επιτυχία της AfD αποδεικνύει απλά την περαιτέρω «εξομάλυνση» της Γερμανίας: τώρα, και η χώρα αυτή γίνεται όμοια με τις άλλες μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γαλλία, οι οποίες έχουν από καιρό κόμματα που αντιτίθενται στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και καταγγέλουν το υπάρχον πολιτικό κατεστημένο ότι απέτυχε να εκπροσωπήσει τον λαό ως ώφειλε. Και γιατί θα έπρεπε η Γερμανία να αποτελεί εξαίρεση;

© Wolfgang Rattay/Reuters - Διαδηλωτές των Pegida με αυτοκρατορικές σημαίες της Γερμανίας,

με τη σημαία Wirmer της αντιχιτλερικής αντίστασης και την κανονική σημαία, στις 9.1.2016

διαμαρτύρονται για τις επιθέσεις εναντίον γυναικών στην Κολωνία την παραμονή Πρωτοχρονιάς

Η άνοδος του δεξιού λαϊκισμού και οι τράπεζες

του Τόμας Φρίκε
 
© Der Spiegel - Thomas Fricke: Aufstieg der Rechtspopulisten. Schaut auf die Banken, 15.04.2016

 

Οι λαϊκιστές της Δεξιάς βρίσκουν παντού ευνοϊκές συνθήκες και επωφελούνται. Ο λόγος είναι μόνον οι πρόσφυγες; Όχι. Ας στρέψουμε την προσοχή μας κάπου αλλού, στην πραγματική κρίση του αιώνα.

   

Η εισροή νέων προσφύγων στη Γερμανία έχει σχεδόν σταματήσει, οι διαδικασίες για να κατοχυρώσει κάποιος το δικαίωμα του ασύλου έχουν γίνει αυστηρότερες και οι προσπάθειες έχουν στραφεί τώρα στην ένταξη των προσφύγων στην γερμανική κοινωνία. Δεν υπάρχει πια λόγος να δυσανασχετεί κανείς για συρροή όλο και περισσότερων αλλοδαπών, να ζητά την αλλαγή της πολιτικής της Μέρκελ ή να βρίζει τα μέσα ενημέρωσης που ψεύδονται. Κανονικά, η Φράουκε Πέτρι, η πρόεδρος του κόμματος Εναλλακτική Λύση (AfD) έπρεπε να πάρει την άδειά της και να πάει να κάνει διακοπές παρέα με τον Ντόναλντ Τραμπ ή την Μαρίν Λε Πεν. Εκτός άν δεν είναι ο φόβος των προσφύγων αυτό που συνεχίζει να τροφοδοτεί με ψηφοφόρους το δεξιό λαϊκιστικό κόμμα της.

Από την άλλη πλευρά, οι Γάλλοι έχουν την Λε Πεν, άν και δεν έχουν υποδεχτεί ούτε καν ένα μικρό κλάσμα των προσφύγων που ήρθαν στη Γερμανία, ενώ οι Αμερικανοί έχουν τον Ντόναλντ Τραμπ παρόλο που δεν έχουν Μέρκελ.

Η ωραιότερη χώρα του κόσμου

του Ανδρέα Δρυμιώτη
 

© Καθημερινή - Ανδρέας Δρυμιώτης: Η ωραιότερη χώρα του κόσμου, 21.02.2016

Αναδημοσίευση: «μη μαδάς τη μαργαρίτα»
    

   
Στη μιά πλευρά, η «χαλαρή ιεραρχία ατομιστών πολιτικών [...], τόσο απασχολημένοι με τον προσωπικό τους αγώνα για εξουσία, ώστε δεν έχουν τον χρόνο να αναπτύξουν οικονομική πολιτική, ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι είχαν την ικανότητα». Μαζί τους «ο πολυμήχανος αστός όλο φιγούρα». Και οι παρατρεχάμενοι προπαγανδιστές, που ανταγωνίζονται στην «υπερβολή των εθνικών αξιώσεων και στην κολακεία της εθνικής ματαιοδοξίας». Συχνά «η εξυπνάδα τους εκφυλίζεται σε πονηριά, η ευρηματικότητά τους σε ανειλικρίνεια, η λιτότητά τους σε απληστία και η επινοητικότητά τους σε απάτη». Στην άλλη, «το θύμα, το ψώνιο», πρόθυμος χορηγός «για του αφέντη το  φαΐ». Προκαλεί πόνο, αλλά για μας μιλά ο μύθος: για πράγματα δικά μας, οικεία. Για το πώς πεθαίνουν μια χώρα, σήμερα όπως και χθες.

Γ. Ρ.

 

Ο ​​Cesar Augusto Gaviria Trujillo διετέλεσε πρόεδρος της Κολομβίας για την περίοδο 1990 - 1994. Ξεκινώντας την προεκλογική εκστρατεία του και μιλώντας στους ξένους δημοσιογράφους, είπε (στα αγγλικά) μεταξύ άλλων τα ακόλουθα:

«Colombians say, God made our land so beautiful it was unfair to the rest of the world. So to even the score, God populated the land with a race of evil men». 

Οταν άκουσα τα παραπάνω λόγια, βλέποντας την εξαιρετική τηλεοπτική σειρά «Narcos» (παραγωγή Netflix), πέρασαν από το μυαλό μου διάφορες σκέψεις. Η πρώτη αντίδρασή μου ήταν ότι αν κάποιος Ελληνας πολιτικός έκανε τη δήλωση αυτή σε ξένους δημοσιογράφους, όχι μόνο πρόεδρος δεν θα εκλεγόταν αλλά ούτε και βουλευτής δεν θα γινόταν. Θυμάστε την καθολική αντίδραση που είχαμε όταν ο ΓΑΠ σαν πρωθυπουργός μίλησε στο Davos (Ιανουάριος 2010) για την «αντιμετώπιση της διαφθοράς και της σπατάλης»; Εγώ τη θυμάμαι. Είμαστε έτοιμοι να τον κρεμάσουμε γιατί τόλμησε να μας εκθέσει στο εξωτερικό.

Άννα Συνοδινού, Ντέιβιντ Μπάουι, στον ίδιο αιώνα

Η Άννα Συνοδινού γεννήθηκε το 1927, ήταν το όγδοο παιδί της οικογένειας. Ο Ντέιβιντ Ρόμπερτ Τζόουνς, γνωστός ως Μπάουϊ, γεννήθηκε το 1947 στη φτωχογειτονιά του Μπρίξτον. Ο αδελφός του έπασχε από σχιζοφρένεια. Ο Ντέιβιντ δυσκολεύτηκε πολύ να το αντιμετωπίσει.

Ο Ντέιβιντ Μπάουϊ ηλικιακά θα μπορούσε να είναι γιός της Άννας Συνοδινού. Άν και ήταν εξίσου δημιουργικοί, ανήκαν σε δύο διαφορετικούς κόσμους. Στους δύο διαφορετικούς κόσμους που συνυπήρχαν στην «Εποχή των Άκρων, στον σύντομο 20ό Αιώνα» (Χόμπσμπάουμ) και απομακρύνονταν όλο και περισσότερο μεταξύ τους με το πέρασμα του χρόνου.

Ο Μπάουϊ δήλωνε απολιτικός και ήταν η προσωποποίηση της πιο ακραίας καλλιτεχνικής αβανγκάρντ. Ήταν πολυσύνθετος. μουσικός της ροκ αλλά και απίστευτα εκφραστικός ηθοποιός, ήταν εικαστικός περφόρμερ, μίμος, ήταν ο «κατά φαντασίαν αστροναύτης», μια ενσάρκωση του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα: Μιας θριαμβεύουσας εποχής της τεχνολογίας και αυτών που διέδιδε, τότε που ο τεχνικός πολιτισμός ανοίγονταν στον διαπλανητικό κόσμο και στο εικονικό «υπερπέραν»· όταν τα τελευταία ακέραια κλασικά υπολείμματα εικόνων, ήχων, ιδεών και τεχνών του πνευματικού πολιτισμού εκείνου του αιώνα και των περασμένων αιώνων, όσα είχαν βρεί καταφύγιο στη σύγχρονη τέχνη και στη νεωτερική σκέψη, θραύονταν κι αυτά σε χίλια μετα-νεωτερικά είδωλα και κομμάτια πολύχρωμων καθρεφτών. Ήταν άνοιγμα σε νέα πλανητική εποχή ή αρχή διάλυσης χωρίς ανασύνθεση; Πρόοδος ή παρακμή; Οδήγησε σε νέα εποχή ή εκεί όπου πολιτισμός και φύση πεθαίνουν μαζί;