Ευρωπαϊκή Ένωση και εθνικά κράτη - πολίτες και πολιτικά υποκείμενα - διαφθορά και ΜΜΕ - Τρία ακόμη άρθρα του Χρίστου Αλεξόπουλου

Ι. Ευρώπη των πολιτών και όχι των κρατών

 © Μεταρρύθμιση - Χρίστος Αλεξόπουλος: Ευρώπη των πολιτών και όχι των κρατών, 23.8.2020

  

Αν και στην Ελλάδα το πολιτικό σύστημα και κατ' επέκταση τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης ασχολούνται διαχρονικά με τις «ευθύνες» πολιτικών προσώπων, π.χ. για την πυρκαγιά στο Μάτι (Ιούλιος 2018) και τις τραγικές της επιπτώσεις (χωρίς να λαμβάνουν υπόψη την συμβολή όλων των κομμάτων που διαχειρίσθηκαν κυβερνητική εξουσία, στην άναρχη δόμηση, στα αυθαίρετα και στην έλλειψη μακροπρόθεσμου σχεδιασμού), με βασικό στόχο την διαμόρφωση του επιθυμητού πολιτικού κλίματος, στο ευρωπαϊκό επίπεδο γίνεται διάλογος σχετικά με την αντιμετώπιση των οικονομικών επιπτώσεων της πανδημίας του κορωνοϊού (Covid-19) στα κράτη-μέλη. 

Σε αυτό το πλαίσιο η αντιπαράθεση των κυβερνήσεων επικεντρώνεται στον τρόπο διαχείρισης των κονδυλίων από το Ταμείο Ανάκαμψης. Η βοήθεια στα κράτη-μέλη θα δοθεί με την μορφή επιχορηγήσεων ή δανείων, όπως συνέβη με την αντιμετώπιση της ελληνικής οικονομικής κρίσης;

Ανεξάρτητα από τον συμβιβασμό στον οποίο κατέληξαν και τις επιπτώσεις του στις διάφορες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης γίνεται εμφανές, ότι ο προσανατολισμός και ο πραγματισμός του ευρωπαϊκού πολιτικού συστήματος δεν οδηγούν στην ανάπτυξη δυναμικής για την ολοκλήρωση του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, αλλά συμβάλλουν στην αναπαραγωγή της λογικής οικοδόμησης «στενών» οικονομικών και πολιτικών σχέσεων κρατικών οντοτήτων με εθνικά συμφέροντα και στην αποδυνάμωση του γεωπολιτικού βάρους της Ευρώπης ως υπερεθνικού μορφώματος με συνοχή, με αποτέλεσμα την άνοδο του ευρωσκεπτικισμού στις ευρωπαϊκές κοινωνίες.

 

Πάλι η διαμάχη για το αγέννητο παιδί: Δυο γάιδαροι μαλώνανε σε ξένον αχυρώνα. Για τις ζωές των άλλων

Πριν από μήνες, με αφορμή τη σφοδρή συζήτηση που πυροδότησε στην εγχώρια δημόσια σφαίρα η απόφαση της Ιεράς Συνόδου για θέσπιση «Ημέρας του Αγέννητου Παιδιού», και κυρίως με αφορμή την οργισμένη αντίδραση φιλελεύθερων και αριστερών, διατυπώθηκε στον ιστοχώρο τούτο η εξής θέση: Αυτή η αριστεροφιλελεύθερη κραυγή μάχης που υπερασπίζεται - έτσι απλά - το «δικαίωμα στην άμβλωση», μπορεί πολύ εύκολα να οδηγήσει έξω από κάθε ουσιωδώς λογική και κανονιστική θέση. Δηλαδή, να διολισθήσει σε μια θέση που εξαρχής αρνείται να υπακούει σε κανόνες δικαιοσύνης, και μάλιστα καθολικής ισχύος (βλ. «Εμείς που μας επέτρεψαν να γεννηθούμε και οι άλλοι, που μέλλει - άν τους το επιτρέπουμε - να γεννηθούν»). 

Εμείς που μας επέτρεψαν να γεννηθούμε και οι άλλοι, που μέλλει - άν τους το επιτρέπουμε - να γεννηθούν

Η συζήτηση που ξέσπασε με την απόφαση της Ιεράς Συνόδου για θέσπιση «Ημέρας του Αγέννητου Παιδιού», πυροδότησε την οργισμένη αντίδραση φιλελεύθερων και αριστερών. Λάβαρό τους και κραυγή μάχης το δικαίωμα στην άμβλωση.

«Δικαίωμα» στην άμβλωση; Πότε και υπό ποιές προϋποθέσεις; Και πότε η άσκηση ενός δικαιώματος από κάποια άτομα δεν θίγει πιο θεμελιώδη δικαιώματα άλλων ατόμων;
Δεν είναι τόσο προφανή τα πράγματα, άν θέλουμε να κάνουμε μια συζήτηση ορθολογική και κανονιστική (που υπακούει σε κανόνες δικαιοσύνης, και μάλιστα καθολικής ισχύος).
Π.χ. ισχύει ο «χρυσός κανόνας», ή ακριβέστερα η κατηγορική επιταγή του Καντ ως κανόνας δικαιοσύνης; «Να πράττεις μόνον σύμφωνα με αρχές που θα ήθελες ταυτόχρονα να ισχύουν ως κανόνες καθολικής ισχύος». Εάν ναι, τότε προκύπτει το εξής: Εάν αναγνωρίσω το δικαίωμα στην άμβλωση ως καθολικής ισχύος και χωρίς προϋποθέσεις δικαίωμα, τότε πρέπει να το αναγνωρίσω (εκ των υστέρων, αλλά αυτό το επιβάλλει η καθολικότητα) και ως δικαίωμα της μητέρας μου. Αλλά εάν εκείνη το ασκούσε, δεν θα υπήρχα. Συγκρούεται - στην πράξη - το «δικαίωμα» της μητέρας μου με το δικό μου δικαίωμα στη ζωή.
Φυσικά δεν είναι επιχειρηματολογία σοφιστείας. Τίθεται το ζήτημα άν μπορεί ένα δικαίωμα να είναι έγκυρο όταν αντιτίθεται στην ύπαρξη κανόνων δικαιοσύνης καθολικής ισχύος.

Μάικλ Σαντέλ: Ευρωπαίοι, ξυπνήστε από το «Αμερικανικό Όνειρο»

© Kultura Liberalna - Pobudka z amerykańskiego snu - Ο Michael Sandel μιλάει στον Łukasz Pawłowski, τεύχος 284  (24/2014),17.6.2014

  
Ο Michael Sandel είναι σήμερα ο πιό δημοφιλής καθηγητής του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ και πιθανότατα όλων των αμερικανικών πανεπιστημίων. Τα αμφιθέατρα όπου διδάσκει πολιτική φιλοσοφία είναι πάντα κατάμεστα. Η σειρά μαθημάτων του «Περί Δικαιοσύνης» είναι η πρώτη σειρά παραδόσεων του Χάρβαρντ που υπάρχει δωρεάν στο διαδίκτυο (youtube) και στην τηλεόραση. Την έχουν παρακολουθήσει δεκάδες εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλο των κόσμο, περιλαμβανομένης της Κίνας, όπου ο Σαντέλ χαρακτηρίστηκε ως «η πιο επιδραστική αλλοδαπή προσωπικότητα της χρονιάς» (2011, China Newsweek).
Ο M. Σαντέλ μιλά στον Λούκας Παβλόφσκι της σπουδαίας πολωνικής πολιτικής επιθεώρησης Kultura Liberalna για τις δυσοίωνες επιπτώσεις μιας ελεύθερης αγοράς χωρίς περιοριστικούς φραγμούς, για τις συνέπειες των αυξανόμενων κοινωνικών ανισοτήτων σε ΗΠΑ και Ευρώπη, για την σιωπηλή, αυτοκαταστροφική επανάσταση που υφίστανται εδώ και δεκαετίες οι δυτικές δημοκρατίες: Από οικονομίες της αγοράς μετατρέπονται σε κοινωνίες της αγοράς.

Γ. Ρ.

  

Łukasz Pawłowski: Στα βιβλία σας προειδοποιείτε για τους κινδύνους που προέρχονται από την ελεύθερη αγορά. Όμως. τώρα συζητάμε σε μια χώρα όπου οι άνθρωποι, πριν από 25 χρόνια, αγωνίστηκαν με πολλές θυσίες για να κερδίσουν όχι μόνον την πολιτική τους ελευθερία αλλά και την οικονομική τους ελευθερία. Χάρις στην επιτυχία αυτού του αγώνα, η Πολωνία έχει φτάσει σε επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης στο οποίο θα ήταν αδύνατο να φτάσει με τέτοιο ταχύ ρυθμό αν είχε επιβιώσει το προηγούμενο σύστημα. Και τώρα έρχεστε εσείς εδώ από τις Ηνωμένες Πολιτείες, που θεωρούνται το πρότυπο της ελεύθερης αγοράς, για να μας προειδοποιήσετε για τα κακά αυτής της ελεύθερης αγοράς. Από τι ακριβώς θέλετε να μας προστατεύσετε; 
Michael Sandel: Αυτός είναι πολύ ενδιαφέρων τρόπος για να ξεκινήσουμε τη συζήτησή μας. Μπορώ να ρωτήσω όλους εσάς που έχετε συγκεντρωθεί εδώ, τι σηματοδοτεί η 25η επέτειος των [πρώτων πολυκομματικών] κοινοβουλευτικών εκλογών στην Πολωνία του Ιουνίου 1989: Ελεύθερη αγορά ή ελευθερία; Και είναι αυτά τα δύο πράγματα ταυτόσημα; Ή μήπως είναι μια γιορτή της δημοκρατίας ή επίκληση κάποιου είδους αλληλεγγύης; Υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους μπορούμε να μιλήσουμε για το τί έγινε πριν από περίπου 25 χρόνια - πανηγυρίζουμε απλά και μόνον για την ελεύθερη αγορά ή για την έλευση μιας δημοκρατίας και μιας ελευθερίας που ήρθε μαζί με την ελεύθερη αγορά; Κατά μία έννοια, οι άνθρωποι που αγωνίστηκαν ενάντια στο προηγούμενο σύστημα, πιθανώς υποστήριζαν κάποιο ή κάποια από αυτά τα ιδανικά. Ένα από αυτά τα ιδανικά ήταν η οικονομική ελευθερία, και αυτό εκ πρώτης όψεως με βάζει σε δύσκολη θέση. Μόνον εκ πρώτης όψεως όμως· διότι ο στόχος μου δεν είναι να επικρίνω την ελεύθερη αγορά καθεαυτή. Θέλω μόνον να πω, ότι πρέπει να αρχίσουμε μια δημόσια συζήτηση για τα ηθικά όρια της ελεύθερης αγοράς. 

Ο Μ. Σαντέλ στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ

[Η σιωπηλή επανάσταση στις δυτικές δημοκρατίες: Από οικονομίες της αγοράς γίνονται κοινωνίες της αγοράς]

Ł. P. : Γιατί πρέπει να το κάνουμε;
Michael Sandel: Εδώ και μερικές δεκαετίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες δυτικές χώρες έχουν υποβληθεί σε μια επανάσταση, σε μια πολύ σιωπηλή επανάσταση. Με τρόπο που δεν έγινε αντιληπτός από κανέναν, αυτο-μεταμορφωθήκαμε και από οικονομίες της αγοράς γίναμε κοινωνίες της αγοράς.

Πορεία αποσύνθεσης; Κατάρρευση του συστήματος κοινωνικών αξιών, διαφθορά, κομματικό σύστημα και πολιτικό προσωπικό

του Χρίστου Αλεξόπουλου
 
© Μεταρρύθμιση - Πορεία αποσύνθεσης; 19.02.2017

 

Φαίνεται, ότι ωρίμασαν οι συνθήκες για την πραγματοποίηση αυτοκριτικής και ριζικών αλλαγών τόσο στο πολιτικό σύστημα όσο και στην κοινωνία. Η πορεία αποσύνθεσης της χώρας έχει φθάσει σε οριακό σημείο, με κίνδυνο, εάν δεν ανακοπεί, να οδηγήσει σε πολύ δυσάρεστα αποτελέσματα, τα οποία θα οριοθετήσουν ένα μέλλον χωρίς προοπτική. 

Γι’ αυτό, η αυτοκριτική δεν πρέπει να εξαντλείται μόνο στην ανάληψη των προσωπικών ευθυνών, αλλά να οδηγεί και στην πραγματοποίηση των αναγκαίων αλλαγών στη δομή των κομμάτων και στο περιεχόμενο του πολιτικού λόγου, ώστε να συμπορεύονται με την δυναμική της διαρκώς μετασχηματιζόμενης πραγματικότητας και μάλιστα σε βάθος χρόνου.

Σίγουρα οι συνθήκες ωρίμασαν. Το θέμα είναι, εάν συμβαίνει το ίδιο και με το πολιτικό σύστημα, διότι μια πορεία ανάταξης και ανασυγκρότησης θα είναι επώδυνη για τους πολίτες οι οποίοι έχουν συνηθίσει σε άλλες συνθήκες στασιμότητας και βολέματος χωρίς δυναμική και μέλλον και τώρα πρέπει να αλλάξουν σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα και με αρκετά υψηλό κόστος μάλιστα, που θα έχει και πολιτικές προεκτάσεις.

Γι’ αυτό είναι αναγκαίο να δρομολογηθεί άμεσα συναινετική πορεία των κομμάτων για όσο χρονικό διάστημα απαιτηθεί, μέχρι να επιτευχθεί η ανάκαμψη.

Είναι αυτό εφικτό; Τι δείχνει την ωρίμανση των συνθηκών;

Εάν ληφθεί υπόψη η μέχρι τώρα πρακτική των κομμάτων, δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα προοπτική συναίνεσης. Κυριαρχεί η πόλωση και μάλιστα η ακραία, η οποία δεν επιτρέπει την έκφραση της κοινωνικής πλειοψηφίας στο επίπεδο της διακυβέρνησης.

Έτσι και αλλιώς, το σημαντικό για τα κόμματα και το πολιτικό προσωπικό είναι η διαχείριση της κυβερνητικής εξουσίας. Γι’ αυτό και δεν επεξεργάζονται αξιόπιστες μακροπρόθεσμες πολιτικές προτάσεις, οι οποίες να λαμβάνουν υπόψη τις ευρωπαϊκές και παγκόσμιες συνθήκες σε συνδυασμό με τις δυνατότητες της χώρας σε όλους τους τομείς. Αρκούνται μόνο στις χαμηλού επιπέδου αντιπαραθέσεις σε σχέση με το ποιός είναι πιο ικανός από τον άλλο.

Πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η συζήτηση, που έγινε στη Βουλή (1.2.2017) με θέμα την αντιμετώπιση της διαφθοράς και της διαπλοκής, με αφορμή το πόρισμα της εξεταστικής επιτροπής για την δανειοδότηση κομμάτων και μέσων ενημέρωσης [βλ. και εδώ, Έχουμε μπλέξει, όμως δεν είναι αυτό που νομίζετε. Σκηνές θεάτρου και εικόνες της πραγματικότητας]. 

Έκθεση της Διεθνούς Διαφάνειας για το 2016 - Διαφθορά σε χώρες της ΕΕ

Σημειώσεις για τη λεγόμενη ελληνική ιδιαιτερότητα και για τον εκσυγχρονισμό

Με αφορμή και πάλι μια επιφυλλίδα του Χρ. Γιανναρά: H διαφορά της πρόσληψης από τη μίμηση (Καθημερινή, 4.9.2016)

  

Ο εκσυγχρονισμός σε οποιοδήποτε κράτος ή κοινωνία μπορεί να είναι είτε ουσιαστικός, είτε προσχηματικός, επιφανειακός ή και παραπλανητικός. Μπορεί να ανοίγει νέους ορίζοντες για τον «κοινό, απλό πολίτη» (δηλαδή την πλειοψηφία) ή να στενεύει τους ήδη υπάρχοντες. Όμως αυτό το ζήτημα, δεν σχετίζεται τόσο με το πρόβλημα της ιδιαιτερότητας της Α ή Β κοινωνίας - παρά μόνον δευτερευόντως.
Σχετίζεται κυρίως με το τι ακριβώς ενοοούμε με τις λέξεις «καλή ζωή», «ευδαιμονία», «προσδοκίες των ανθρώπων», αλλά και «αρετή» ή και «αξιοπρέπεια». Αυτά είναι ζητήματα αξιολόγησης ή επιλογής αξιών.
Σχετίζεται επισης σε μεγάλο βαθμό με το παμπάλαιο ερώτημα: εκσυγχρονισμός - ή άλλο πράγμα - «για ποιούς και γιατί;» Για τον κοινό ή μέσο πολίτη; Ή για επιλεγμένες ομάδες; (Νάτος πάλι μπροστά μας ο αμφίσημος όρος «ελίτ») Προτεραιότητα έχει ο απλός πολίτης, και ιδίως οι ασθενέστεροι, ή αντίθετα, διαφόρων ειδών «ειδικές ομάδες» που παρουσιάζουν «πολιτικό ενδιαφέρον» (target groups στη γλώσσα της δημοσκοπικής τεχνικής) και δυνητικοί «πελάτες» του πολιτικού προσωπικού; Όλα αυτά, ως προς τα βασικά και πλην λεπτομερειών, είναι προβλήματα καθολικής ισχύος, τουλάχιστον στον Δυτικό ή ανεπτυγμένο κόσμο με την ευρεία έννοια (στον οποίο ανήκουν επίσης π.χ. η Ελλάδα, η Βουλγαρία ή η Ρωσία), και δεν αφορούν το Α ή Β εθνικό, γεωγραφικό ή άλλο «ιδιαίτερο». 

Ο παρτικουλαρισμός, δηλαδή η επικράτηση στη δημόσια σφαίρα και στην πολιτική πράξη ειδικών, τοπικών και γενικά επιμέρους ιδιαιτεροτήτων, ενδιαφερόντων και συμφερόντων εις βάρος των κοινών και καθολικών, υπάρχει εδώ και παντού σε τόσο έντονο βαθμό, ακριβώς γιατί το πολιτικό προσωπικό και οι έχοντες βήμα δημόσιου λόγου λειτουργούν ως ενισχυτές, προπαγανδιστές και εντολοδόχοι του. Δεν το κάνουν «εκ παραδρομής», αλλά επειδή ο παρτικουλαρισμός βολεύει και τη δική τους ιδιοτέλεια - ή και απληστία.

William Blake: Ancient of Days (ο Παλαιός των Ημερών), 1794

Δημήτρης Κ. Ψυχογιός: Φταίνε οι πολίτες ή οι πολιτικοί; - Με ένα σχόλιο

Παρά τις αντιρρήσεις που μπορεί να έχει κανείς για επιμέρους κρίσεις του Δημήτρη Ψυχογιού, στο βασικό είναι σαφής και ακριβοδίκαιος: Στη Βρετανία, στην Ελλάδα και παντού, πολιτικοί εξαπατούν, πολίτες εξαπατώνται. Συνήθως οι πολιτικοί που εξαπατούν, εξαπατούν εν πλήρει συνειδήσει. Όσοι πολίτες εξαπατώνται, συχνότατα εξαπατώνται λόγω ψευδούς συνείδησης. Ιδεολογίες ονόμαζε τις ψευδείς συνειδήσεις κάποιος που μερικοί σημερινοί ιδεολόγοι τον ακολουθούν πιστά ως Προφήτη και συντάκτη Ιερών Γραφών και άλλοι ιδεολόγοι τον εξορκίζουν ως απόστολο του Κακού.

Αυτή η διάκριση, μεταξύ του συνειδητού δράστη και του χρήσιμου στον δράστη αλλά ασυνείδητου (ενίοτε και ηλίθιου) συνενόχου, κατανέμει και τις ευθύνες. Αυτό δεν είναι ηθικολογία: οι ευθύνες ούτως ή άλλως είναι πολιτικές. Παρόλο που η κοινωνία και η πολιτική έχουν ανέκαθεν τις εγγενείς τους αδιαφάνειες, και πάλι πολιτικοί, στο παρόν και στο παρελθόν, φρόντισαν και φροντίζουν να γίνεται αυτό το πέπλο της ομίχλης - οι ιδεολογίες - βαρύ, αδιαπέραστο και «μοιραίο».

Είναι λοιπόν αναπόφευκτη σκληρή μοίρα αυτή η εξαπάτηση; Ο Χανς Μάγκνους Έντσενσμπέργκερ, σε μια περίφημη συνέντευξή του στο περιοδικό Spiegel το 1987 μας είχε επισημάνει το αυτονόητο: «Η κοινωνία δεν είναι κοπάδι προβάτων»:

«Προς τα πού κινείται αυτό το Όλον, αυτό το μεγάλο, πλαδαρό, ευαίσθητο τέρας που ονομάζουμε κοινωνία, με τον εγκέφαλό του, τον διακλαδωμένο προς όλες τις κατευθύνσεις; Είναι παράδοξο, αλλά στο ερώτημα αυτό δεν υπάρχουν λογικές απαντήσεις και συμπεράσματα. Μερικές φορές αυτό το Όλον αντιδρά εκπληκτικά έξυπνα, ευφάνταστα, ρεαλιστικά. Άλλες φορές συμπεριφέρεται με άθλιο, ηλίθιο και ύπουλο τρόπο. Δεν ξέρω τι έχει στο μυαλό του, και ως εκ τούτου πρέπει να τα βγάλω πέρα χωρίς αισιοδοξία χωρίς απαισιοδοξία».

Die Gesellschaft ist keine Hammelherde, συνέντευξη του Hans Magnus Enzensberger στους P. Von Stolle und H.Karasek (Der Spiegel, 19.01.1987)

Σήμερα το κατά Έντσενσμπέργκερ «τέρας» με την ψευδή συνείδηση φαίνεται να αντιδρά ηλίθια. Αυτή η ηλιθιότητα - αντίθετα με τη γνώμη του Ε. Βενιζέλου - προκύπτει από λόγους πολύ σοβαρούς και είναι εξηγήσιμη. Πάντως, όποιοι και να είναι οι λόγοι, ζούμε σε εποχή θριάμβου των πραγματικών τεράτων της πολιτικής, των συνειδητών δραστών, αυτών που εννοούσε και ο Αντόνιο Γκράμσι στην πασίγνωστη ρήση του. Ωστόσο το παρόν δεν είναι αιώνιο: κάποια στιγμή κάτι «καινούργιο γεννιέται» (δηλαδή η κοινωνία αρχίζει να αντιδρά έξυπνα) ή ακόμη και αυτό που φαίνεται αναπόδραστη μοίρα, μερικές φορές «πεθαίνει» με ξαφνικό θάνατο, γκρεμίζεται, για λόγους ίσως δυσερμήνευτους αλλά όχι παράλογους. Λόγου χάρη, πριν ένα χρόνο, όπως γράφει ο Ψυχογιός, «ο συνταγματικός μας βασιλέας, από (λογική) ανάγκη της εξουσιαστικής επιβίωσης έγραψε στα παλιά του παπούτσια (παράλογα) εκλογικά προγράμματα και δημοψηφίσματα». Και έτσι «φαίνεται πως γλυτώσαμε», συμπεραίνει ο Δ.Ψ. Ποιός ξέρει; Μπορεί στην επόμενη κρίση ή στην πορεία της παρούσας, η πανουργία του Λόγου να φέρει μια κατανομή εξουσιών προσαρμοσμένη στην αυτεπίγνωση και στα «κιλά» ενός κράτους που απέτυχε. Μπορεί να φέρει ακόμη και (το όντως αναγκαίο) Συνταγματικό Δικαστήριο ή άλλες θεσμικές εξισορροπήσεις. Ίσως λοιπόν, η βαθιά απαισιοδοξία με την οποία καταλήγει ο Δημήτρης Ψυχογιός, μπορεί κάπως να μετριαστεί.

Γ. Ρ.

© Το Βήμα - Δημήτρης Κ. Ψυχογιός: Φταίνε οι πολίτες ή οι πολιτικοί; 30/06/2016

  

Από τη μια, έχουμε την επίσημη δήλωση του Αλέξη Τσίπρα για το δημοψήφισμα στη Βρετανία (Βήμα, 24/6/16, Τσίπρας: Χρειαζόμαστε μια μεγάλη προοδευτική συμμαχία στην Ευρώπη). Πρόκειται για αχταρμά όπου επαναλαμβάνονταν όλα τα γνωστά κυβερνητικά συνθήματα για να ερμηνευθεί το Leave:

«ακραίες επιλογές λιτότητας, έλλειμμα δημοκρατίας, εκβιαστική επιβολή αντιλαϊκών και άδικων επιλογών, διχαστικά στερεότυπα, υπεροπτικός και αλαζονικός λόγος των τεχνοκρατών».

Λεβιάθαν

Νόμιμον, άρα και ηθικόν για τον πολίτη; Και για τον πολιτικό ή δημόσιο λειτουργό, τι;

Εφόσον ο πολίτης δικαιούται να έχει νόμιμα εξωχώρια εταιρεία - με την προϋπόθεση ότι είναι φορολογικά συνεπής - δεν δικαιούται το ίδιο και ο πολιτικός ή άλλος δημόσιος λειτουργός;

Ο πολιτικός δεν είναι (και δεν πρέπει να είναι) «απλώς» πολίτης. Είναι αντιπρόσωπος, εντολοδόχος των πολιτών και «ηχείο» της φωνής τους. Και άν είναι υπ-ουργός ή κατέχει άλλη θέση υψηλού δημόσιου λειτουργού, είναι, κατά πρώτο λόγο, ανώτερης βαθμίδας «υπηρέτης» τους.

Με τον ελληνικό μεταμοντέρνο «πολιτικό διάλογο», όπως γίνεται εδώ και πολύ καιρό στην λεγόμενη δημόσια σφαίρα μας, δεν φαίνεται να πηγαίνουμε ούτε πόντο μπροστά. Η κρίση, τελικά, δεν ήταν ευκαιρία, όπως υπέθεσαν μερικοί. Αποδείχτηκε ότι υπάρχει και χειρότερη Ελλάδα, και τη θέλουμε.

Ακούμε θεωρητικολογίες χωρίς θεωρία και συζητάμε περί πολιτικής (εμμονικά κομματοκεντρικά, δηλαδή επικεντρωμένοι στο ένα και μοναδικό ελληνικό κόμμα, στο κράτος-λάφυρο) με αφόρητα απολιτικό τρόπο. Αυτή η αφόρητη πολιτικολογία χωρίς πολιτική ακυρώνει κάθε αξιολογική κρίση και απονεκρώνει την κοινή γνώμη. Τη στιγμή που αυτό ακριβώς, η αντιπαράθεση διαφορετικών γνωμών μέσα σε μια κριτική κοινή γνώμη, θα ήταν το μόνο που μπορεί να διακόψει την καταστροφική (και αυτοκαταστροφική) μανία των ελληνικών ελίτ, πολιτικών και οικονομικών.

ICIJ / Panama Papers  - Η ελληνική λίστα offshore

Τζων Γκρέι: Η Ευρώπη είναι κρίσεις, η μια μετά την άλλη - Η πολιτική είναι μια σειρά προσωρινές θεραπείες για μια επαναλαμβανόμενη ασθένεια

  © Kultura Liberalna (Βαρσοβία) - Europe is a series of crises - συζήτηση του John Gray με τον Tomasz Sawczuk, 3.11.2015

  

Η ΕΕ είναι δυσλειτουργική. 'Ομως, όποιος της γυρίζει την πλάτη, στην πράξη αποδέχεται την «Πουτινοποίηση» της Ευρώπης

  

1. [Η μεταναστευτική κρίση και η ΕΕ]

  

Tomasz Sawczuk: Μετά την ουκρανική και την ελληνική κρίση, έχουμε τώρα την μεταναστευτική κρίση. Η Ευρώπη όλο και περισσότερο διχογνωμεί. 
John Gray: Τώρα πια η μεγάλη κρίση δεν είναι η οικονομική, αλλά το μεταναστευτικό πρόβλημα. Και μπορεί να χειροτερέψει. Η κατάσταση στη Συρία θα γίνει πιο δύσκολη, ως επακόλουθο της ρωσικής επέμβασης, σκόπιμο ή ακούσιο. Όμως ακόμη και όταν ο πόλεμος στη Συρία τελειώσει, οι ανισότητες του πλούτου μεταξύ της Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής είναι τόσο μεγάλες, ώστε η μετανάστευση θα είναι μια μόνιμη κατάσταση. Η κριτική που έχω να κάνω στις ευρωπαϊκές ηγεσίες είναι η εξής: συνεχίζουν να μιλούν γι' αυτήν σαν να είναι μια προσωρινή κρίση, από αυτές που διαρκούν μόνον για μια χρονιά. Λένε «ναι, μπορούμε να απορροφήσουμε ένα εκατομμύριο». Ωραία, αυτό είναι το εύκολο. Όμως, τι θα γίνει τα επόμενα χρόνια;
  
Θα έχει συνέχεια.
Δύο εκατομμύρια, τρία εκατομμύρια; Είναι πολύ δύσκολο, ίσως αποδειχτεί μια πρόκληση που οι ευρωπαϊκές χώρες δεν θα μπορέσουν να αντιμετωπίσουν μέχρι τέλους. Και αυτό που με τρομάζει είναι το εξής: κατά τη γνώμη μου, όσοι λένε ότι η Ευρώπη πρέπει να έχει μια πολιτική ανοικτών θυρών, ξεχνούν ένα πολύ βασικό γεγονός. Ένας από τους τομείς στον οποίο η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα σε πολύ καλύτερη κατάσταση συγκρινόμενη με το παρελθόν, είναι ότι, λίγο-πολύ, όλα τα ευρωπαϊκά κράτη είναι τώρα δημοκρατικά. Και η τελευταία φορά που είχαμε ανοιχτά σύνορα στην Ευρώπη - σε αντίθεση με τη Ρωσία - ήταν πριν από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, σε μια εποχή που δεν υπήρχε κράτος πρόνοιας, που ήταν αδύναμα τα συνδικάτα και υπήρχε περιορισμένη δημοκρατία. 
Είναι μάλλον εύκολο, τουλάχιστον λειτουργικά εφικτό, να έχουμε έναν κόσμο χωρίς σύνορα, αν ταυτόχρονα δεν έχουμε δημοκρατία. Αλλά από τη στιγμή που εφαρμόζονται δημοκρατικά συστήματα, οποιαδήποτε αλλαγή στη ζωή σημαντικού αριθμού ανθρώπων εξαιτίας μεγάλης εισροής μεταναστών, θα παράγει λαϊκή αντίδραση. Και αυτές οι αντιδράσεις δεν είναι πάντα του φιλελεύθερου είδους. Όσοι πιστεύουν ότι αρκεί μια φιλελεύθερη ηθική στάση, ξεχνούν ένα βασικό γεγονός, ότι υπάρχει μεγάλη ένταση μεταξύ του κόσμου των ανοιχτών συνόρων και της δημοκρατίας.

  Photo: © Josef Schulz -Übergang (από την επιθεώρηση Krytyca Polytyczna)

Άννα Συνοδινού, Ντέιβιντ Μπάουι, στον ίδιο αιώνα

Η Άννα Συνοδινού γεννήθηκε το 1927, ήταν το όγδοο παιδί της οικογένειας. Ο Ντέιβιντ Ρόμπερτ Τζόουνς, γνωστός ως Μπάουϊ, γεννήθηκε το 1947 στη φτωχογειτονιά του Μπρίξτον. Ο αδελφός του έπασχε από σχιζοφρένεια. Ο Ντέιβιντ δυσκολεύτηκε πολύ να το αντιμετωπίσει.

Ο Ντέιβιντ Μπάουϊ ηλικιακά θα μπορούσε να είναι γιός της Άννας Συνοδινού. Άν και ήταν εξίσου δημιουργικοί, ανήκαν σε δύο διαφορετικούς κόσμους. Στους δύο διαφορετικούς κόσμους που συνυπήρχαν στην «Εποχή των Άκρων, στον σύντομο 20ό Αιώνα» (Χόμπσμπάουμ) και απομακρύνονταν όλο και περισσότερο μεταξύ τους με το πέρασμα του χρόνου.

Ο Μπάουϊ δήλωνε απολιτικός και ήταν η προσωποποίηση της πιο ακραίας καλλιτεχνικής αβανγκάρντ. Ήταν πολυσύνθετος. μουσικός της ροκ αλλά και απίστευτα εκφραστικός ηθοποιός, ήταν εικαστικός περφόρμερ, μίμος, ήταν ο «κατά φαντασίαν αστροναύτης», μια ενσάρκωση του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα: Μιας θριαμβεύουσας εποχής της τεχνολογίας και αυτών που διέδιδε, τότε που ο τεχνικός πολιτισμός ανοίγονταν στον διαπλανητικό κόσμο και στο εικονικό «υπερπέραν»· όταν τα τελευταία ακέραια κλασικά υπολείμματα εικόνων, ήχων, ιδεών και τεχνών του πνευματικού πολιτισμού εκείνου του αιώνα και των περασμένων αιώνων, όσα είχαν βρεί καταφύγιο στη σύγχρονη τέχνη και στη νεωτερική σκέψη, θραύονταν κι αυτά σε χίλια μετα-νεωτερικά είδωλα και κομμάτια πολύχρωμων καθρεφτών. Ήταν άνοιγμα σε νέα πλανητική εποχή ή αρχή διάλυσης χωρίς ανασύνθεση; Πρόοδος ή παρακμή; Οδήγησε σε νέα εποχή ή εκεί όπου πολιτισμός και φύση πεθαίνουν μαζί;

Παν. Κονδύλης, αξιολογική ουδετερότητα και πολιτική πράξη. Η ηθική της ευθύνης στην Ελλάδα της κρίσης

Ο Παναγιώτης Κονδύλης στο γραπτό «Οφειλόμενες Απαντήσεις» (βλ. μεταθανάτια έκδοση δοκιμίων Μελαγχολία και Πολεμική, 2003) εξήγησε ότι η βασική θεωρητική του θέση, η «αξιολογικά ουδέτερη (ή ελεύθερη, όπως τη χαρακτηρίζει) περιγραφική θεωρία της απόφασης», μόνον εν μέρει συμφωνούσε με την ακραιφνή αποφασιοκρατία του Καρλ Σμιτ. Ενώ ο Σμιτ πίστευε ότι το κάθε τι το πολιτικό στηρίζεται αποκλειστικά στη «σχέση εχθρού και φίλου», ο Κονδύλης ισχυριζόταν ότι η σχέση αυτή είναι απλά και μόνον ένα γενικό ανθρωπολογικό και κοινωνικό χαρακτηριστικό, που συναντάται σε όλη την πρακτική και διανοητική δραστηριότητα του ανθρώπου και στον όλο κοινωνικό βίο, άρα δεν αποτελεί διακριτικό γνώρισμα του Πολιτικού. 

Ο Κονδύλης ομολογούσε στη συνέχεια ότι πιο ευρεία επιρροή δέχτηκε από την «ήπια» αποφασιοκρατία του Μαξ Βέμπερ, ιδίως από τη θέση του Βέμπερ ότι οι κοινωνικές επιστήμες, για να είναι πράγματι επιστήμες, πρέπει, για όσα αυτός θεωρούσε πέραν της γνωστικής δραστηριότητας, να τηρούν αξιολογική ουδετερότητα: δηλαδή να θεωρούν όλες τις αξίες και τις απόψεις περί αγαθού ή μη αγαθού ως ισότιμες («πολυθεϊσμός των αξιών») και οι ίδιες να μη κάνουν αξιολογικές κρίσεις σε θέματα ηθικής ή πολιτικής φύσης.

Ραφαήλ: Ακαδημία, Πλάτων, Αριστοτέλης

Το ανορθολογικό στοιχείο στην ελληνική θεωρητική σκέψη. Μια σημαντική εισήγηση του Κοσμά Ψυχοπαίδη

Ο Κοσμάς Ψυχοπαίδης, μαζί με τους Κορνήλιο Καστοριάδη, Νίκο Πουλαντζά, Κώστα Παπαϊωάννου και Παναγιώτη Κονδύλη, υπήρξε από τους πιο αξιόλογους Έλληνες πολιτικούς στοχαστές και κοινωνιολόγους του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα. Στο έργο του ερμήνευσε την παράδοση του Διαφωτισμού που εκπροσωπείται κυρίως από τους Ρουσώ, Καντ, Χέγκελ αλλά και από τον Μαρξ, ως απόπειρα θεμελίωσης πολιτικών κανόνων που δεν οπισθοδρομεί σε προ-νεωτερικού τύπου αντιλήψεις περί αγαθού, ούτε εκφυλίζεται σε εγωιστικό πράττειν. Ο Ψυχοπαίδης, στο πλευρό (μεταξύ άλλων) της Νεότερης Σχολής της Φρανκφούρτης με τον Jürgen Habermas, υποστήριξε την Κανονιστική Θεωρία, ως αντίπαλο ρεύμα της αποφασιοκρατίας. Κατ' αυτόν, η  θεμελίωση των πολιτικών κανόνων, οριοθετείται όχι μόνον από τις ιστορικές σχέσεις ιδιοκτησίας, ιδιοποίησης και διανομής του κοινωνικού προϊόντος και από το κανονιστικό περιεχόμενο αυτών των σχέσεων, αλλά και από συστήματα αξιών που επιτρέπουν την αξιολόγησή του. Υπ' αυτό το πρίσμα, άσκησε κριτική στις αντίπαλες απόψεις τριών επιφανών Ελλήνων στοχαστών, συγκεκριμένα του Χ. Γιανναρά και των αναφερθέντων Κ. Καστοριάδη και Π. Κονδύλη.

Γ. Ρ. 

Εισήγηση στο 8ο Επιστημονικό Συνέδριο του Ιδρύματος Σάκη Καράγιωργα «Ιδεολογικά ρεύματα & τάσεις της διανόησης στη σημερινή Ελλάδα», δημοσιευμένη στον ομότιτλο τόμο πρακτικών του συνεδρίoυ (Ίδρυμα Σ. Καράγιωργα Αθήνα 2002). Αναδημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Τετράδια Πολιτικού Διαλόγου Έρευνας & Κριτικής» τ. 50/51 με την ευγενή άδεια της κ. Ολυμπίας Ψυχοπαiδη.

    

Ι. Όψεις του ανορθολογισμού στην Ελλάδα  

Η πνευματική ζωή στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται σε μεγάλο βαθμό από ανορθολογισμό όσον αφορά τις θεωρητικές κατασκευές, τα πολιτικά και φιλοσοφικά επιχειρήματα και τις θεμελιώσεις που αφορούν το πολιτικό σύστημα, τους κοινωνικούς θεσμούς και την ταυτότητα των μελών της κοινωνίας. Ιστορικά η ελληνική κοινωνική ταυτότητα στις επιμέρους εκφάνσεις της συγκροτείται μέσα από εγγενείς αντινομίες της ελληνικής πολιτικής ζωής, που αφορούν την οριοθέτηση της ελληνικής εθνικής οντότητας, τη συμβίωση με όρους δικαιοσύνης μέσα σε αυτήν, τις ιστορικές δυνατότητες δράσης της κοινωνίας, την πολιτειακή μορφή, τη σχέση πολιτισμού, κοινωνίας και πολιτικής. Μέχρι σήμερα, αντινομικά στοιχεία που αφορούν το τι είμαστε, τι θέλουμε, τι μπορούμε, τι μας ενώνει και τι μας χωρίζει, ποιοι είναι κάθε φορά για μας «οι άλλοι», τι μας χαρακτηρίζει, τι μας λείπει και ποιος φταίει γι' αυτό, επιβιώνουν στο κοινωνικό συνειδησιακό και ασύνειδο υπόστρωμα και παράλληλα επικαλύπτονται πολλαπλά από νέες μορφές φόβων, αισθημάτων απειλής, νέες επιθετικότητες, ανασφάλειες, επικλήσεις ταυτότητας, μισαλλοδοξίες, εθνικισμούς και ρατσιστικές τάσεις και αντιδραστικές ιδεολογίες, ενόψει της νέας φτώχειας, της αποδόμησης των όποιων εξασφαλίσεων του κοινωνικού κράτους, του νεοφιλελεύθερου μοντέλου ζωής και της απαξίωσης των στοιχείων αλληλεγγύης.

Ουΐλλιαμ Μπλέικ: Βεεμώθ & Λεβιάθαν

Ουΐλλιαμ Μπλέικ: 

από την εικονογράφηση

της Θείας Κωμωδίας του Δάντη