Ένα χρόνο μετά το δημοψήφισμα, Ελλάδα και ευρωζώνη. Μέρος Α': Λαϊκή κυριαρχία, δημοκρατία, παραβίαση των κανόνων

του Γιαν-Βέρνερ Μύλλερ

© London Review of Books - Rule-Breaking. Jan-Werner Müller writes about the problems of the Eurozone, τόμ. 37, No. 16 · 27 Αυγούστου 2015, σελ. 3-7

Το άρθρο του Γ.-Β. Μύλλερ δημοσιεύτηκε στο περιοδικό του Λονδίνου αμέσως μετά το τέλος της ελληνικής περιπέτειας του περσινού καλοκαιριού 2015, ως συνολική αποτίμησή της. Ωστόσο, ένα χρόνο μετά, παραμένει πολύ επίκαιρο. Από τις εκτιμήσεις του πολλές επιβεβαιώθηκαν, ενώ άλλες με ευρύτερο περιεχόμενο δείχνουν πιθανούς δρόμους στους οποίους ίσως οδεύσουν τα μελλούμενα.

[Λάθος πρόσωπα σε λάθος θέσεις και σε λάθος χρόνο στην Ελλάδα - Δομικά ελαττώματα στην ΕΕ]

Ποτέ προηγουμένως δεν έγιναν τόσο εμφανείς στην κοινή γνώμη οι διαμάχες μεταξύ των εθνικών ελίτ εντός της ΕΕ, όσο κατά τις πρώτες εβδομάδες του καλοκαιριού [του 2015], όταν η Ελλάδα παρολίγο να αποχωρήσει - ή να εξαναγκασθεί να αποχωρήσει - από την ζώνη του ευρώ. Ποτέ πριν, μια εκδήλωση της λαϊκής βούλησης σε ένα επιμέρους εθνικό κράτος, όπως αυτή που εκφράστηκε στο ελληνικό δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου 2015, δεν καταπατήθηκε τόσο απόλυτα και τόσο γρήγορα από τους αρμόδιους για την επιβολή της ευρωπαϊκής οικονομικής ορθοδοξίας. Θυμίζω ότι μεταξύ του γαλλικού και του ολλανδικού «όχι» στη Συνταγματική Συνθήκη της ΕΕ την άνοιξη του 2005 και την έγκριση της Συνθήκης της Λισαβόνας (Δεκέμβριος 2007), η οποία διατήρησε το μεγαλύτερο μέρος του Συντάγματος που είχε απορριφθεί με τα δημοψηφίσματα στη Γαλλία και Ολλανδία,  μεσολάβησε ένα διάστημα δυόμισι ετών. Ποτέ πριν δεν εκτέθηκαν τόσο καθαρά σε κοινή θέα τα ελαττώματα της Ευρωζώνης. Ίσως πρέπει να αναμένουμε να συμβούν περισσότερα δράματα σαν το ελληνικό, πριν περάσει πολύς καιρός: η πραγματική διαμάχη για την ζώνη του ευρώ - και για την ΕΕ γενικότερα - μόλις τώρα αρχίζει.

Πάει κι ο μύθος «Βενεζουέλα»

τoυ Ανδρέα Ζεμπίλα

© «Αυγή» - Πάει κι ο μύθος «Βενεζουέλα», 23.05.2016

 
«Ναι, αλλά ο Τσάβες έδωσε στους φτωχούς να φάνε ψωμί».

Αυτή ήταν η απάντηση δύο φίλων συριζαίων πριν από έναν μήνα, όταν άσκησα κριτική στην πολιτική του πρώην ηγέτη της Βενεζουέλας και των επιγόνων του.

Βέβαια, το «ψωμί του λαού» είναι ισχυρό επιχείρημα, αλλά ανεπαρκές. Αυτό έκαναν πάντα οι αριστεροί και δεξιοί λαϊκισμοί στη Λατινική Αμερική. Θυμάστε την «αγία των φτωχών» Εβίτα Περόν στην Αργεντινή τη δεκαετία του '50; Τι απέμεινε; Τίποτα.

Έτσι ο Τσάβες κληροδότησε αυτό το απαίσιο παρόν που βλέπουμε να μαστίζει τους φτωχούς της Βενεζουέλας: άγριο ξύλο στα άδεια σούπερ μάρκετ για γάλα, αλεύρι και χαρτί τουαλέτας, παιδιά να πεθαίνουν στα νοσοκομεία από έλλειψη φαρμάκων...

Αν ο εκλιπών ηγέτης άφηνε για λίγο τις τηλεοπτικές εκπομπές του προς τον λαό και ασχολιόταν λίγο με την πραγματική ανάπτυξη της χώρας, ίσως καταλάβαινε ότι η μονοεξαγωγική ανάπτυξη βασισμένη στο πετρέλαιο θα κατέρρεε με την πρώτη πτώση της τιμής του. Δεν είχε καν φροντίσει να φτιαχτούν διυλιστήρια για να εξάγονται τουλάχιστον πιο επεξεργασμένα προϊόντα. Όσο για βιομηχανίες και άλλες παραγωγικές δραστηριότητες, ούτε κουβέντα.

Don José Gaspar Rodríguez de Francia, πρώτος δικτάτορας
της Παραγουάης - δεξιά γκράφιτι από τη Βενεζουέλα

Αντιπροσωπευτική δημοκρατία στην μεταπολεμική Ευρώπη και ο λαϊκισμός ως «σκιά» της

του Γιάν-Βέρνερ Μύλλερ
   
© Blätter für deutsche und internationale Politik - Jan-Werner Müller: Schatten der Repräsentation: Der Aufstieg des Populismus, «Blätter» 4/2016
  

Ο λαϊκισμός είναι σε άνοδο και τα αίτια προκαλούν έντονες συζητήσεις. Άν δώσουμε πίστη σε ορισμένα μοντέλα της πολιτικής επιστήμης, στις κοινωνίες υπάρχει σταθερή ζήτηση λαϊκισμού. Για παράδειγμα, ισχυρίζονται ότι στην Ευρώπη, ένα ποσοστό 10 - 15 % των ψήφων είναι σε κάθε περίπτωση εξασφαλισμένο για τους λαϊκιστές. Μήπως λοιπόν πρέπει να το συνηθίσουμε και να συμβιβαστούμε με την Μαρίν Λε Πεν, με τον Βίκτορ Ορμπάν, με τον Ντόναλντ Τραμπ και με τους Εναλλακτικούς της Γερμανίας; 

Σύμφωνα με αυτούς τους αναλυτές, άν τα μετριοπαθή εθνικιστικά ή συντηρητικά κόμματα δεν είχαν εγκαταλείψει τη θέση τους εναντίον της πολυ-πολιτισμικής κοινωνίας, τότε δεν θα είχαν αφήσει χώρο διαθέσιμο για τους λαϊκιστές. Όμως, από τη στιγμή που την εγκατέλειψαν (όπως έκαναν, λόγου χάρη, οι Γερμανοί Χριστιανοδημοκράτες στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και πιο έντονα με την τωρινή πολιτική της Άνγκελα Μέρκελ για το προσφυγικό ζήτημα), άνοιξαν ξαφνικά ελεύθερο χώρο που τον καταλαμβάνουν οι λαϊκιστές ανταγωνιστές τους.[1] 

© Gildaro Antezana: Κοκκορομαχία

Οι λαϊκιστικές δυνάμεις δεν είναι ανόητες - θέτουν εύλογα ερωτήματα για την σημερινή κατάσταση της δημοκρατίας

του Κριστομπάλ Ροβίρα Κάλτβάσσερ  
  
Πηγή: © Democratic Audit UK - Cristóbal Rovira Kaltwasser: Populist forces are not foolish – they are posing legitimate questions about the state of democracy 04/02/2015

πρώτη ελληνική δημοσίευση © ιστότοπος «Κοίτα τον Ουρανό» - Οι λαϊκιστικές δυνάμεις δεν είναι ανόητες, του Cristóbal Rovira Kaltwasser (μετάφραση Θώμη Γάκη)

 
Πως πρέπει να αξιολογούμε τα νέα λαϊκιστικά κινήματα που ριζώνουν σε κάθε γωνιά της Ευρώπης; Ο Cristóbal Rovira Kaltwasser τονίζει, πως άν και οι λαϊκιστές σε όλο τον κόσμο προκαλούν κατά καιρούς δυσάρεστες εκπλήξεις, εντούτοις θέτουν εύλογα ερωτήματα για την παρούσα κατάσταση της δημοκρατίας.

  

Το γεγονός ότι ο λαϊκισμός είναι μια παθολογία που όλο και περισσότερο επηρεάζει τις δημοκρατικές κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο, είναι ένα επιχείρημα που προωθείται από έναν αυξανόμενο αριθμό ειδικών και ακαδημαϊκών. Αυτός ο ισχυρισμός συνοδεύεται συνήθως από μια προειδοποίηση για την ανάδειξη των λαϊκιστικών δυνάμεων, οι οποίες υποθετικά επιζητούν να αποδιοργανώσουν τους ελέγχους και τις ισορροπίες που είναι εγγενείς στο φιλελεύθερο δημοκρατικό καθεστώς. Παρόλο που αυτή είναι μια βάσιμη ανησυχία, θα πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί όταν κρίνουμε τη σχέση του λαϊκισμού με τη δημοκρατία. Όπως έχω υποστηρίξει και αλλού, οι λαϊκιστικές δυνάμεις δεν είναι παθολογικές per se [καθεαυτές]. Αντιθέτως, η άνοδος του λαϊκισμού συνδέεται με την ικανότητά του να προσφέρει απλές απαντήσεις σε δυο δημοκρατικά διλήμματα που δεν έχουν ξεκάθαρη δημοκρατική λύση: το πρόβλημα της οριοθέτησης (πώς να ορίσεις τον λαό;) και των ορίων της αυτό-διακυβέρνησης (πώς να ελέγξεις αυτούς που ασκούν τον έλεγχο;).

Κας Μούντε - Ερνέστο Λακλάου: Λαϊκισμός, το φάντασμα της Βαϊμάρης, η Λατινική Αμερική και το μέλλον της Ευρώπης

Η οικονομική κρίση στη ζώνη του ευρώ και στην «ιδιαίτερη περίπτωσή» της Ελλάδα, οι πολιτικές για την αντιμετώπιση της κρίσης από τις κυρίαρχες και τις άλλες πολιτικές δυνάμεις, οι συνέπειές τους στην κοινωνία και στην πολιτική, φέρνουν στο προσκήνιο τη συζήτηση για το φαινόμενο του λαϊκισμού στην Ευρώπη, σε δεξιά αλλά και σε αριστερά κόμματα. Ο Ολλανδός Κας Μούντε και ο γνωστός ήδη από τη δεκαετία του 1980 Αργεντινός Ερνέστο Λακλάου, που χάθηκε ακριβώς πριν ένα χρόνο (Απρίλιος 2014), είναι από τους πολιτικούς επιστήμονες που μελέτησαν συστηματικά το λαϊκισμό, καταλήγοντας σε διαφορετικά συμπεράσματα.

Περισσότερα για τον Ερνέστο Λακλάου στον ιστότοπο Μετά την Κρίση: Ινίγκο Ερεχόν (Íñigo Errejón): Ernesto Laclau, θεωρητικός της ηγεμονίας

   

Κας Μούντε: Η «Ελληνική Βαϊμάρη» και το μέλλον της Ευρώπης

 

του Κας Μούντε

  
© The Huffington Post: Cas Mudde - Η «Ελληνική Βαϊμάρη» και το μέλλον της Ευρώπης (13/03/2015)
  

Μετά τις βουλευτικές εκλογές του Μαΐου και του Ιουνίου του 2012, η Ελλάδα ήταν η ευρωπαϊκή χώρα που συγκέντρωσε τις περισσότερες δυσοίωνες προβλέψεις αναφορικά με το μέλλον της. Παρόλο που και σε άλλες χώρες της Ευρώπης τα ακροδεξιά κόμματα σημείωσαν αντίστοιχα υψηλές εκλογικές επιδόσεις, το 6,9% της Χρυσής Αυγής προκάλεσε έκπληξη και ανησυχία. Ορδές δημοσιογράφων και σχολιαστών κατέφθασαν στην Αθήνα, επιχειρώντας να εξηγήσουν το φαινόμενο. Οι περισσότεροι από αυτούς περιορίστηκαν σε ρητορικά ερωτήματα («επέστρεψε ο φασισμός στην Ευρώπη;»), ενώ αυτοαποκαλούμενοι «ειδικοί» από κάθε γωνιά του πλανήτη ανέτρεξαν στο αναπόφευκτο τραύμα της Γερμανική Βαϊμάρης, ώστε να «αποκωδικοποιήσουν» την τότε ελληνική πραγματικότητα. Ορισμένοι έσπευσαν να ισχυριστούν ότι η «Βαϊμάρη του Αιγαίου» είναι το μέλλον ολόκληρης της Ευρώπης!

Χαρτονόμισμα Δημοκρατίας της Βαϊμάρης