Σάββατο, 9 Μαρτίου 2013

Το φοβερό κενό της πολιτικής σκέψης

 του Eντγκάρ Μορέν 
 
από την εφημερίδα «Le Monde» ©
    
  Δυστυχώς, οι ηγέτες μας φαίνoνται εντελώς ξεπερασμένοι
Σήμερα δεν είναι σε θέση να προτείνουν μια σωστή διάγνωση της κατάστασης και δεν μπορούν ως εκ τούτουνα προσφέρουν πρακτικές λύσεις στις προκλήσειςΌλα συμβαίνουν ως εάν μια μικρή ολιγαρχία  ενδιαφέρεται μόνο για το βραχυπρόθεσμο μέλλον, το οποίο έχει υπό τον έλεγχό της.  
Μια "ορθή διάγνωση" της κατάστασης προϋποθέτει μια σκέψη ικανή να επανενώσει και να οργανώσει τις γνώσεις και τις πληροφορίες που διαθέτουμε, οι οποίες όμως είναι διαχωρισμένες και διασκορπισμένες. 
Μια τέτοια σκέψη οφείλει να έχει επίγνωση του λάθους να υποτιμήσουμε το λάθος, του οποίου το γνώρισμα, όπως έχει πει ο Ντεκάρτ, είναι να αγνοεί ότι είναι λάθος. Οφείλει να έχει επίγνωση της αυταπάτης να υποτιμήσουμε την αυταπάτη. Λάθος και αυταπάτη οδήγησαν τους πολιτικούς και τους στρατιωτικούς που ήταν υπεύθυνοι για τη μοίρα της Γαλλίας στην καταστροφή του 1940. Οδήγησαν τον Στάλιν να εμπιστευτεί τον Χίτλερ και τον Χίτλερ να αποτύχει να καταστρέψει τη Σοβιετική Ενωση. 
Ολο το παρελθόν μας, ακόμα και το πρόσφατο, βρίθει λαθών και αυταπατών, όπως είναι η αυταπάτη μιας ατέρμονης προόδου της βιομηχανικής κοινωνίας, η αυταπάτη ότι είναι αδύνατο να συμβούν νέες οικονομικές κρίσεις, η σοβιετική και μαοϊκή αυταπάτη. Και σήμερα βασιλεύει ακόμα η αυταπάτη μιας εξόδου από την κρίση μέσω της νεοφιλελεύθερης οικονομίας, η οποία ωστόσο γέννησε αυτήν την κρίση. Βασιλεύει επίσης η αυταπάτη ότι η μόνη εναλλακτική επιλογή βρίσκεται μεταξύ δύο λαθών, του λάθους ότι η λιτότητα είναι το φάρμακο για την κρίση και του λάθους ότι η ανάπτυξη είναι το φάρμακο για τη λιτότητα. 

Το λάθος δεν είναι μόνον τύφλωση μπροστά στα γεγονότα. Το λάθος βρίσκεται και σε μια μονόπλευρη και περιοριστική θεώρηση, που δεν βλέπει παρά ένα στοιχείο, μία μόνον όψη της πραγματικότητας, η οποία είναι ταυτόχρονα μία και πολλαπλή, δηλαδή πολύπλοκη. 
Δυστυχώς, το εκπαιδευτικό μας σύστημα, που μας παρέχει τόσες πολλές γνώσεις, δεν μας διδάσκει τίποτα για τα θεμελιώδη προβλήματα της γνώσης που είναι οι κίνδυνοι του λάθους και της αυταπάτης και δεν μας διδάσκει τίποτα για τις προϋποθέσεις μιας ορθής γνώσης, ικανής να αντιμετωπίζει την πολυπλοκότητα της πραγματικότητας. 
Η μηχανή μας που μας προμηθεύει γνώσεις, καθώς είναι ανίκανη να μας προσφέρει την ικανότητα να συνδέουμε τις γνώσεις, παράγει μυωπίες και τυφλότητες στα πνεύματα. Παράδοξα, η συσσώρευση ασύνδετων γνώσεων παράγει μια νέα και πολύ «μορφωμένη» άγνοια στους ειδικούς και στους τεχνοκράτες, που έχουν την αξίωση να διαφωτίζουν και να καθοδηγούν τους υπεύθυνους πολιτικούς και την κοινωνία. 
Το χειρότερο είναι ότι αυτή η μορφωμένη άγνοια είναι ανίκανη να αντιληφθεί το φοβερό κενό της πολιτικής σκέψης, κι αυτό όχι μόνο στα κόμματά μας στη Γαλλία αλλά στην Ευρώπη και στον κόσμο. 
Είδαμε, ιδίως στις χώρες της «αραβικής άνοιξης» αλλά και στην Ισπανία και στις Ηνωμένες Πολιτείες, μια νεολαία διαπνεόμενη από τις πιο δίκαιες προσδοκίες για αξιοπρέπεια, για ελευθερία, για αδελφοσύνη, μια νεολαία που διαθέτει μια κοινωνιολογική δύναμη την οποία έχουν χάσει οι εξημερωμένοι ή παραιτημένοι μεγαλύτεροί της. Και είδαμε ότι αυτή η δύναμη, όταν διέθετε μια ευφυή ειρηνική στρατηγική, ήταν ικανή να ανατρέψει δύο δικτατορίες. Αλλά είδαμε επίσης αυτή τη νεολαία να διαιρείται, την αδυναμία των κομμάτων με κοινωνική αναφορά να διατυπώσουν μια γραμμή, να χαράξουν ένα δρόμο, ένα σχέδιο, και είδαμε παντού νέες οπισθοδρομήσεις, ακόμα και στο έδαφος των δημοκρατικών κατακτήσεων. 
Αυτό το κακό έχει γενικευτεί. Η Αριστερά είναι ανίκανη να αντλήσει από τις ελευθεριακές, σοσιαλιστικές, κομμουνιστικές πηγές της μια σκέψη που θα ανταποκρίνεται στις τωρινές συνθήκες της εξέλιξης και της παγκοσμιοποίησης. Είναι ανίκανη να ενσωματώσει την οικολογική πηγή, που είναι αναγκαία για τη διάσωση του πλανήτη…
 ..........
Θα ήθελα εδώ να υποδείξω ότι σήμερα παρουσιάζεται η ευκαιρία μιας μεταρρύθμισης της γνώσης και της σκέψης μέσω της δημόσιας εκπαίδευσης.... Η ιδέα να εισαχθεί η διδασκαλία μιας κοσμικής ηθικής είναι ταυτόχρονα αναγκαία και ανεπαρκής. Η εκκοσμίκευση στις αρχές του εικοστού αιώνα βασιζόταν στην πεποίθηση ότι η πρόοδος ήταν νόμος της ανθρώπινης ιστορίας και ότι συνοδευόταν υποχρεωτικά από την πρόοδο του λόγου και από την πρόοδο της δημοκρατίας. 
Σήμερα γνωρίζουμε ότι η ανθρώπινη πρόοδος δεν είναι ούτε σίγουρη ούτε μη αντιστρέψιμη. Γνωρίζουμε τις παθολογίες του λόγου και δεν μπορούμε να χαρακτηρίζουμε ανορθολογικά όλα όσα υπάρχουν μέσα στα πάθη, τους μύθους, τις ιδεολογίες. 
Οφείλουμε να επανέλθουμε στην πηγή του κοσμικού πνεύματος, στην πηγή του πνεύματος της Αναγέννησης, που είναι η έγερση προβλημάτων, η τροφοδοσία του προβληματισμού. Και οφείλουμε να θεωρήσουμε προβληματικό ακόμα και αυτό που ήταν η λύση, δηλαδή τον λόγο και την πρόοδο. 
Τι γίνεται λοιπόν με την ηθική; Για ένα κοσμικό πνεύμα οι πηγές της ηθικής είναι ανθρωπο-κοινωνιολογικές. Κοινωνιολογικές με την έννοια ότι η κοινότητα και η αλληλεγγύη είναι ταυτόχρονα οι πηγές της ηθικής και οι προϋποθέσεις του ευ ζην στην κοινωνία. 
Ανθρωπολογικές με την έννοια ότι κάθε ανθρώπινο υποκείμενο είναι φορέας μιας διπλής λογικής: μιας λογικής εγωκεντρικής, που το θέτει κυριολεκτικά στο κέντρο του κόσμου του και που οδηγεί στο «εγώ πρώτα απ’ όλα», και μιας λογικής του «εμείς», δηλαδή της ανάγκης για αγάπη και για κοινότητα που εμφανίζεται στο νεογέννητο και που αναπτύσσεται στην οικογένεια, στις ομάδες που ανήκουμε, στα κόμματα, στην πατρίδα. 
Βρισκόμαστε σε έναν πολιτισμό στον οποίο οι παλιές μορφές αλληλεγγύης έχουν φθαρεί, η εγωκεντρική λογική είναι υπεραναπτυγμένη, ενώ η λογική του συλλογικού «εμείς» είναι «υπανάπτυκτη». Γι’ αυτόν τον λόγο, εκτός από την εκπαίδευση, χρειάζεται να αναπτυχθεί μια μεγάλη πολιτική της αλληλεγγύης, που θα περιλαμβάνει την υποχρέωση της νεολαίας, αγοριών και κοριτσιών, για προσφορά υπηρεσιών αλληλεγγύης και τη δημιουργία οίκων αλληλεγγύης που θα φροντίζουν για την περίθαλψη των απελπισμένων και εγκταλλειμμένων ανθρώπων. 
Ετσι θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε ότι ένα από τα πολιτικά μας καθήκοντα είναι να κάνουμε τα πάντα για να αναπτύξουμε συνδυασμένα, αυτά που εμφανίζονται ως ανταγωνιστικά στα δυαδικά πνεύματα: Την ατομική αυτονομία και την κοινοτική ένταξη. 
Ετσι θα μπορέσουμε να δούμε ότι η μεταρρύθμιση της γνώσης και της σκέψης είναι αναγκαία, προαπαιτούμενη, αλλά όχι επαρκής προϋπόθεση για κάθε πολιτική ανανέωση και αναγέννηση.
Θα μπορέσουμε να δούμε ότι είναι δυνατό να αρχίσουμε από σήμερα μια εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, εισάγοντας τη γνώση των θεμελιωδών και ζωτικών θέματα που ο καθένας αντιμετωπίζει, ως άτομο, πολίτης, άνθρωπος.

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Le Monde
Ελληνική μετάφραση του Θανάση Γιαλκέτση δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα των Συντακτών, 3 Μαρτίου 2013. 

Αναδημοσιεύθηκε στις ιστοσελίδες Real Pοlitics και Πολιτική Επιθεώρηση
  
Roosevelt 2012 – Για ένα Ευρωπαικό New Deal

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Printfriendly

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:
Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:<br>Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι
Πως η αγάπη επουλώνει τη φθορά του κόσμου

Enrico Berlinguer (1981):

Enrico Berlinguer (1981):
Η ηθική διάσταση στην κρίση της πολιτικής

Danilo Kiš:

Danilo Kiš:
Συμβουλές σε νεαρούς συγγραφείς, και όχι μόνον

Wolfgang Münchau

Wolfgang Münchau
Ο συντάκτης οικονομικών θεμάτων Βόλφγκανγκ Μύνχάου (Der Spiegel - Financial Times)

Predrag Matvejević:

Predrag Matvejević:
Ο Ρωσο-Κροάτης ανιχνευτής και λάτρης του Μεσογειακού κόσμου

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο Φρανκφουρτιανός από τη Νεμπράσκα: Δικαιοσύνη & ελπίδα απέναντι στην ιδιοτέλεια των ελίτ

Azra Nuhefendić

Azra Nuhefendić
Η δημοσιογράφος με τις πολλές διεθνείς διακρίσεις, γράφει για την οριακή, γειτονική Ευρώπη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη
Όριο της Ευρώπης, οριακή Ευρώπη

Μάης του '36, Τάσος Τούσης

Μάης του '36, Τάσος Τούσης
Ο σκληρός Μεσοπόλεμος: η εποχή δοσμένη μέσα από τη ζωή ενός ανθρώπου - συμβόλου

Στον καιρό των τσιγγάνων και της μικρής Μαρίας

Ετικέτες

1968 αειφορία Αρχιτεκτονική Αυστρομαρξισμός Βαλκανική Βαρουφάκης βιοποικιλότητα Βρετανία Γαλλία Γερμανία Γκράμσι Εκπαίδευση ΕΚΤ Ελεφάντης Ενέργεια Επισφάλεια Ευρωκομμουνισμός ΗΠΑ Ήπειρος Θεοδωράκης Θεσσαλονίκη Ιβάν Κράστεφ Ινστιτούτο Bruegel Ισπανία ιστορία Ιταλία Κέϋνς Κίνα Κινηματογράφος Κλιματική αλλαγή Κοινοτισμός κοινωνική ανισότητα Κορνήλιος Καστοριάδης Κοσμάς Ψυχοπαίδης Κύπρος Λιάκος Α. Λογοτεχνία Μάνεσης Μάξ Βέμπερ Μάρξ Μαρωνίτης Μέσα Ενημέρωσης Μεσόγειος Μιχ. Παπαγιαννάκης Μουσική Μπερλινγκουέρ Νεοναζισμός Νεοφιλελευθερισμός Νίκος Πουλαντζάς Ο τόπος Οικολογία Π. Κονδύλης Παιδεία Πολωνία Πράσινοι Προσφυγιά Ρήγας Ρίτσος Ρωσία Σεφέρης Σολωμός Σοσιαλδημοκρατία συνδικαλισμός Σχολή Φραγκφούρτης Ταρκόφσκι Τουρκία Τράπεζες Τρομοκρατία Τσίπρας Φιλελευθερισμός Φιλοσοφία Φούσκα ακινήτων Χαλκιδική Χρήστος Γιανναράς Χριστιανισμός André Gorz Azra Nuhefendić Christopher Lasch Claus Offe Colin Crouch Ernst Bloch Ernst-W. Böckenförde Fischer Franklin Roosevelt Grexit Habermas J. Augstein Krugman Laclau Le Corbusier Louis Althusser Marc Mazower Matvejević Mudde Niels Kadritzke Ralf Dahrendorf Stiglitz Streeck T. S. Eliot Ulrich Beck Ulrike Guérot Umberto Eco Wallerstein Walter Benjamin Wolfgang Münchau Žižek Zygmunt Bauman

Song for the Unification (Zbigniew Preisner -
Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube

Song for the Unification (Zbigniew Preisner - <br>Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube
Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων,
ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον...
Ἡ ἀγάπη ...πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει...
Νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα·
μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη (προς Κορινθ. Α΄ 13)

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης
Νταβίντ Γκρόσμαν: Το πένθος του πατέρα και της Ιστορίας

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη
Μια ιστορία προσφυγιάς, στη Λέσβο και στη Νορβηγία

Luka Lisjak Gabrijelčič: Χάννα Άρεντ, τα πρώτα χρόνια

Luka Lisjak Gabrijelčič: Χάννα Άρεντ, τα πρώτα χρόνια
Hannah Arendt, zgodnja leta (στο Razpotja - Σλοβενικά)

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής
Erik Stokstad («Science»): New rice variety could feed the planet without warming it

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα
Τα μικροκλίματα της Ελλάδας, εξασφαλίζουν μεγάλη βιοποικιλότητα μανιταριών (Βασιλική Χρυσοστομίδου, «Καθημερινή», αναδημοσίευση «Δασαρχείο»)

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»
«Είμαι βραχυπρόθεσμα απαισιόδοξος αλλά μακροπρόθεσμα αισιόδοξος»

Zygmunt Bauman, Krzysztof Pomian, Marcel Gauchet, Michael Kazin

Zygmunt Bauman, Krzysztof Pomian, Marcel Gauchet, Michael Kazin
Ο 21ος αιώνας: Ένας κόσμος χωρίς την αριστερά (“Kultura Liberalna” - Πολωνία, αγγλικά)

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο
Η λογοτεχνική δημοσιογραφία στα καλύτερά της - Azra Nuhefendić

K.S. Karol (1924 - 10 Απριλίου 2014), ο δημοσιογράφος - του Μικαέλ Λεβύ

K.S. Karol (1924 - 10 Απριλίου 2014), ο δημοσιογράφος   - του Μικαέλ Λεβύ
- «Με ποιανού το μέρος είστε κύριε Κάρολ»; - «Είμαι με τον εαυτό μου»

Jürgen Habermas

Jürgen Habermas
¨Ολα τα κείμενα από το περιοδικό "Blätter für deutsche und internationale Politik"
(pdf, Γερμανικά)

Η Ρεïχανέχ Τζαμπαρί και οι νάρκισσοι

Η Ρεïχανέχ Τζαμπαρί και οι νάρκισσοι
Φιλελεύθεροι και «μαρξιστές» νάρκισσοι της «γενιάς του '68» στη Δύση, ποτέ δεν θα καταλάβουν γιατί προτίμησε το μνήμα για να μη παραιτηθεί από την αξιοπρέπειά της. Η αδιαφορία τους είναι φυσικό επακόλουθο της ιδεολογίας και της νοοτροπίας τους

«Σταθμοί του Σταυρού», μια ταινία του Ντίτριχ Μπρίγκμαν

«Σταθμοί του Σταυρού», μια ταινία του Ντίτριχ Μπρίγκμαν
Η Μαρία ανήκει και στους δύο κόσμους, αλλά και σε κανέναν από αυτούς. Οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πόλιν. Αντεπεξέρχεται όσο καλύτερα μπορεί στις απαιτήσεις των μεν και των δε, χωρίς να διστάζει να στηλώσει το κορμάκι της όταν διακυβεύονται οι αρχές της. Δε θέλει να τη φωτογραφίζουν, να την αναγκάζουν να ακούει ποπ μουσική, να λέει ψέματα, να αφίσταται των αξιών της. Δεν είναι ψόφιο ψάρι· πάει ενάντια στο ρεύμα. Θα θυσιάσει τη ζωή της για να μιλήσει επιτέλους ο τετράχρονος αδερφός της, που αρχίζει να θεωρείται αυτιστικός από ιατρούς και οικογένεια : μόλις ξεψυχήσει, ο αδερφός της αρχίζει να μιλάει - του Ν. Ράπτη

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)
Ο ήπιος επαναστάτης χωρίς δόγμα με τον φιλελεύθερο υποστηρικτή της κοινωνικής δικαιοσύνης και του Κέϋνς - Υπερβάσεις «φραγμάτων» σε μια εποχή που η Πολιτική γραφόταν με κεφαλαίο «Π»

The Roosevelt Institute

The Roosevelt Institute
Ελεωνόρα και Φραγκλίνος Ρούσβελτ - Πολιτική για καιρούς οικονομικής κρίσης

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»

Jean Monnet's Brandy and Europe's Fate

Jean Monnet's Brandy and Europe's Fate
Οι οραματισμοί του Ζαν Μονέ για την ενωμένη Ευρώπη και η αντιμετώπιση της κρίσης
- του Strobe Talbott (The Brookings Essay)

Georg Trakl (1887-1914) - Ένας οδοιπόρος στον μαύρο άνεμο

Georg Trakl (1887-1914) - Ένας οδοιπόρος στον μαύρο άνεμο
Η ποίηση στα σκοτεινότερά της και στα καλύτερά της
Εισαγωγή, σημειώσεις, σχόλια, μετάφραση: Ιωάννα Αβραμίδου

Παναγιώτης Ιωακειμίδης: Πολιτική εξουσία και ζώα

Παναγιώτης Ιωακειμίδης: Πολιτική εξουσία και ζώα
Ένας ρόλος για τα κατοικίδια στους χώρους της εξουσίας

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο
(πέθανε τον Μάïο του 2014)

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο <br>(πέθανε τον Μάïο του 2014)
Ο σκύλος - σύμβολο μιας σκληρής εποχής, η προσωπικότητα του 2011 (Time)

Φιλιά εις τα παιδιά

Φιλιά εις τα παιδιά
Ένα κομμάτι Θεσσαλονίκης του χθές και του σήμερα

Street Art Utopia

Street Art Utopia
We declare the world as our canvas

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο καταναλωτισμός υπονομεύει τις αξίες της σταθερότητας και της αφοσίωσης, προπαγανδίζει
την καταστροφή της οικογενειακής ζωής (φωτ. από τον ιστότοπο Eagainst.com)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)
Ο τελευταίος φιλόσοφος - τι ζητά η φιλοσοφία σ' αυτούς τους δύσκολους καιρούς;

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ
Hθικολόγος, συντηρητικός, εργατιστής, προπαγανδιστής της λιτότητας;¨Η επικριτής του καταναλωτισμού και της σπατάλης, για μια άλλη πολιτική ηθική, για τον "μικρό" πολίτη;

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»