Συμπληρώθηκαν 100 χρόνια από τη γέννηση του Ανδρέα Παπανδρέου. «Πόσο τον γνωρίζουν αυτοί που τον “διεκδικούν” σήμερα και πόσο σωστά τον αξιολογούν αυτοί που τον μισούν; Και τί ήταν στην πραγματικότητα ο Ανδρέας Παπανδρέου; Λαϊκιστής του κρατισμού, του πελατειακού κυνισμού και της δημοσιονομικής κραιπάλης; Ή μεταρρυθμιστής - με αντιφάσεις και υπαναχωρήσεις, έστω»;
Στα ερωτήματα αυτά που θέτει ο Π. Τσίμας, προσθέτει και μια δική του διαπίστωση, που ίσως αποκαλύπτει και τη γενικότερη αδυναμία (ή μήπως μή βούληση;) της ελληνικής πολιτικής να εξετάσει τον εαυτό της και την ιστορία της, να κυτταχτεί στον καθρέφτη: «Όσοι λατρεύουν κι όσοι μισούν τον Παπανδρέου, θυμούνται μόνον δύο χρόνια από την ζωή του, τα δύο πρώτα χρόνια μετά την εκλογική νίκη του 1981». Θυμούνται μόνον τα δύο χρόνια που ο Α. Π. έκανε τις τομές με το παρελθόν, την «αλλαγή» όπως έλεγαν τότε, πράγματα αυτονόητα προοδευτικά και καλοδεχούμενα σύμφωνα με τους μεν, αυτονόητα καταστροφικά και απορριπτέα σύμφωνα με τους δε.
Κανείς δεν θυμάται τα επόμενα χρόνια του Α. Παπανδρέου. Ίσως γιατί δεν προσφέρονται ούτε για τις δοξολογίες της μιας πλευράς ούτε για τις καταδίκες της άλλης. Με τις αντιφάσεις, τις υπαναχωρήσεις και τα ζιγκ-ζαγκ αντιπροσωπεύουν πολύ καλά, ως ένα είδος «μέσου όρου», τη γενική εικόνα της πολιτικής μας στη μεταπολιτευτική περίοδο, είτε κυβερνούσε το ΠΑΣΟΚ, είτε κυβερνούσε η ΝΔ. Η πολιτική διαχείριση στον αυτόματο πιλότο, με τους ζωντανούς πιλότους να εναλλάσσονται στο πιλοτήριο. Στο «είτε κυβερνούσε το ΠΑΣΟΚ, είτε κυβερνούσε η ΝΔ» θα μπορούσε κάποιος να προσθέσει «είτε κυβερνά ο ΣΥΡΙΖΑ σήμερα», μόνο που για τη νέα πράξη αυτού του έργου, αυτή που άρχισε μετά την εισπήδηση και στην Ελλάδα της διεθνούς οικονομικής κρίσης, δεν ξέρουμε ακόμη πώς θα λήξει. Ενώ για τις προηγούμενες ολοκληρωμένες πράξεις του, δηλαδή τα επεισόδια «1981-1989», «1989-1990», «1990-1993», «1993-1996», «1996-2004» και τον συγκλονιστικό επίλογο «2004-2009», με όλες τις υπαρκτές διαφορές μεταξύ τους, τώρα ξέρουμε ποιά ήταν η τελική ανακεφαλαίωση τους, το σωρευτικό τους φινάλε.
Τόσο εκείνοι που θαυμάζουν τον Ανδρέα Παπανδρέου, όσο και εκείνοι που τον μισούν, κάνουν το ίδιο λάθος. Ξεχνούν ότι οι πολιτικές αξιολογήσεις που έχουν νόημα και μπορούν να είναι χρήσιμες (ακόμη και για τους ίδιους, άν ενδιαφέρονται για τα μακροπρόθεσμα) γίνονται εκ του αποτελέσματος και με βάση τα πραγματικά γεγονότα· όχι με βάση ιδεατές κατασκευές βολικές για τους αξιολογούντες ούτε με το τί ταιριάζει στα βραχυπρόθεσμα πολιτικά τους συμφέροντα και στόχους.
Γ. Ρ.
Ο Ανδρέας Παπανδρέου γεννήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 1919. Η μητέρα του ήταν μια καλλιεργημένη αλλά συναισθηματικά ανασφαλής γυναίκα, ο πατέρας του ένας έντονα πολιτικοποιημένος δικηγόρος. Γενέτειρά του η Χίος, όπου ο πατέρας του Γεώργιος Παπανδρέου υπηρετούσε ως γενικός διοικητής νήσων Αιγαίου Πελάγους. Τα νησιά είχαν περιέλθει πρόσφατα στην Ελλάδα από την καταρρέουσα Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Έτσι αρχίζει η βιογραφία του Ανδρέα Παπανδρέου - η καλύτερη που έχει γραφτεί - από τον Σπύρο Δράϊνα. Εκατό χρόνια από την γέννησή του σήμερα, ο Ανδρέας, η πολιτική του κληρονομιά, το συμβολικό φορτίο του ονόματός του, είναι προς διεκδίκηση. Το έπαθλο ενός πολιτικού αγώνα, παράξενου, αταίριαστου αλλά πολιτικά κρίσιμου. Τον διεκδικούν οι φυσικοί κληρονόμοι της παράταξης που εκείνος ίδρυσε, το σημερινό ΚΙΝΑΛ, στην προσπάθειά τους να αμυνθούν απέναντι στο πολιτικό σχέδιο του Αλέξη Τσίπρα να τους περιθωριοποιήσει εκλογικά και να τους αφομοιώσει, δια «επιθετικής εξαγοράς» μετεκλογικά, όταν ΣΥΡΙΖΑ και ΚΙΝΑΛ θα συγκατοικούν στην αντιπολίτευση. Τον διεκδικεί και ο ίδιος ο Αλέξης Τσίπρας, φυσικά. Ο οποίος φιλοδοξεί να κάνει, με άλλους όρους και με διαφορετικά πολιτικά μεγέθη, το ανάποδο από αυτό που έκανε στην πρώιμη μεταπολίτευση ο Ανδρέας. Εκείνος μετατόπισε το Κέντρο προς τα αριστερά. Ετούτος επιδιώκει να κατακτήσει το Κέντρο, με μια έφοδο εξ αριστερών.
Στο μεταξύ, η επέτειος των 100 χρόνων επαναφέρει, ξανά, το πολυσυζητημένο και αναπάντητο ερώτημα: Ποια είναι στ’ αλήθεια η πολιτική κληρονομιά, το αυθεντικό στίγμα του Ανδρέα στην ιστορία;
