Τρίτη, 22 Μαΐου 2018

Ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, ο Κέινς, ο Μαρξ και η χρηματοπιστωτική σφαίρα

του Γιάννη Μηλιού
 
© Τα Νέα - Γιάννης Μηλιός: Ο Κέινς, ο Μαρξ και η χρηματοπιστωτική σφαίρα, 19.5.2018

Η διαφορετική προβληματική των Μαρξ και Κέινς για το ρόλο της χρηματοπιστωτικής σφαίρας στον καπιταλισμό και για τη σχέση της με την «πραγματική οικονομία».
 
1. Ο Μαρξ και ο Κέινς του Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ
Στις 5 Μαΐου 2018 έκλεισαν 200 χρόνια από τη γέννηση του Καρλ Μαρξ. Στην τελετή που έλαβε χώρα στην πόλη Τριρ, τη γενέτειρά του, ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, μεταξύ άλλων, υποστήριξε: «Ο Καρλ Μαρξ ήταν ένας φιλόσοφος που έβλεπε στο μέλλον, είχε δημιουργικές προσδοκίες. Και σήμερα συμβολίζει πράγματα για τα οποία δεν ευθύνεται και τα οποία δεν προκάλεσε».
Σχεδόν δυο χρόνια νωρίτερα, στις 8 Νοεμβρίου 2016, ογδόντα χρόνια μετά την έκδοση της Γενικής Θεωρίας του Κέινς, ο κύριος Γιούνκερ, μιλώντας στο Collège d' Europe στην πόλη Μπριζ του Βελγίου, δήλωνε: «Μου αρέσει ο Κέινς διότι κάποτε είπε: ‟Οταν τα γεγονότα αλλάζουν, αλλάζω την άποψή μου”. Ως προς αυτή την αρχή παραμένω κεϊνσιανός. Είναι μια από τις μοναδικές αρχές του Κέινς […] που παραμένω πιστός σ' αυτόν».
Ο κύριος Γιούνκερ είναι καλός πολιτικός. Μπορεί να μιλάει για οτιδήποτε και οποιονδήποτε χωρίς να μπαίνει καθόλου στο περιεχόμενο και την ουσία όσων αναφέρεται. Και να υπαινίσσεται ότι τα πάντα θα μπορούσαν να αφομοιωθούν σε ό,τι ο ίδιος εκπροσωπεί. 
2. Οταν η χρηµατοπιστωτική κατάρρευση κλόνισε την οικονοµική ορθοδοξία
Μετά το ξέσπασμα της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης το 2007-8, με ορατή όψη της τη χρηματοπιστωτική κατάρρευση, οι διαχειριστές της οικονομικής πολιτικής και οι εκπρόσωποι της νεοκλασικής - νεοφιλελεύθερης οικονομικής ορθοδοξίας δεν έκρυβαν την αμηχανία τους. Με έκπληξη διαπίστωναν οι περισσότεροι ότι η θρυλούμενη αυτορρύθμιση των αγορών στο βέλτιστο σημείο ισορροπίας αποδεικνυόταν ένας μύθος.
Ο πρώην επικεφαλής της Ομοσπονδιακής Τράπεζας τον ΗΠΑ Αλαν Γκρίνσπαν, καταθέτοντας για τα αίτια της κρίσης ενώπιον επιτροπής του Κογκρέσου, ερωτήθηκε από τον πρόεδρο της επιτροπής Χένρι Γουάξμαν: «Συμπεράνατε ότι η εικόνα του κόσμου που είχατε, η ιδεολογία σας, δεν ήταν ορθή, δεν λειτουργούσε;». Η απάντηση του Γκρίνσπαν ήταν αφοπλιστική:
«Ακριβώς αυτός ήταν ο λόγος που ήμουν συγκλονισμένος διότι εδώ και 40 χρόνια πάνω κάτω πορευόμουν με σημαντικά στοιχεία ότι λειτουργούσε εξαιρετικά καλά».
Στον απόηχο του κλονισμού της «ορθοδοξίας» και των πορισμάτων της, αναζωπυρώθηκε το ενδιαφέρον για τις ετερόδοξες οικονομικές προσεγγίσεις και ιδίως για τη θεωρία του Κέινς και εκείνη του Μαρξ. Βεβαίως, στην επίσημη σκηνή των οικονομολόγων, δηλαδή εκείνων που με τον έναν ή τον άλλο τρόπο σχετίζονται με τα κέντρα άσκησης οικονομικής πολιτικής ή με τη διαμόρφωση των απόψεων της κοινής γνώμης, η κριτική στην «ορθοδοξία» διατυπώθηκε από κεϊνσιανή σκοπιά. Ο Πολ Κρούγκμαν, στον οποίο το 2008 απονεμήθηκε το Βραβείο Νομπέλ Οικονομικών, έγραφε στις 6/9/2009:
«Λοιπόν, αυτό είναι που νομίζω ότι πρέπει να κάνουν οι οικονομολόγοι: Πρώτον, πρέπει να αντιμετωπίσουν την άβολη πραγματικότητα ότι οι χρηματοπιστωτικές αγορές υπολείπονται πολύ της τελειότητας […]. Δεύτερον, πρέπει να παραδεχτούν [...] ότι τα κεϊνσιανά οικονομικά παραμένουν το καλύτερο πλαίσιο που έχουμε για να κατανοήσουμε τις οικονομικές κάμψεις και υφέσεις. Τρίτον, θα πρέπει να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να ενσωματώσουν τις πραγματικότητες της οικονομίας στη μακροοικονομική θεωρία».
3. Ο Μαρξ απέναντι στον Κέινς
Η Γενική Θεωρία, το μεγάλο έργο του Κέινς, συντάχτηκε μετά τη Μεγάλη Υφεση του 1929, που για σημαντική μερίδα της κοινωνίας αποτελούσε ένδειξη της αδυναμίας του καπιταλισμού να εξασφαλίσει την κοινωνική ευημερία. Ο Κέινς απέρριπτε όμως κάθε άποψη για την αναγκαιότητα ανατροπής του καπιταλισμού, υποστηρίζοντας την προοπτική μιας «σώφρονος» εναλλακτικής οικονομικής πολιτικής, η οποία θα μπορούσε να προσφέρει πλήρη απασχόληση στο πλαίσιο του καπιταλιστικού συστήματος. Θεωρούσε ότι η βασική αιτία των προβλημάτων εντοπίζεται στον βλαπτικό ρόλο του απόντος από την παραγωγή ιδιοκτήτη χρηματοπιστωτικών τίτλων, δηλαδή του εισοδηματία, τον οποίο αποκαλούσε ραντιέρη, διότι αποτελούσε έναν «επενδυτή χωρίς ρόλο», του οποίου το εισόδημα «δεν αμείβει τη γνήσια θυσία» (Keynes J. M., 2010, Η Γενική Θεωρία: σ. 392).
Ο απών από την παραγωγή ιδιοκτήτης του κεφαλαίου αποσπά υψηλές αποδόσεις στο πεδίο της διανομής του εισοδήματος, επιβραδύνοντας ή ακόμα και στραγγαλίζοντας τις αναπτυξιακές δυνατότητες της επιχείρησης και συνεπώς της «πραγματικής οικονομίας»: «Ο ιδιοκτήτης κεφαλαίου μπορεί να αποκτά τόκο, επειδή το κεφάλαιο σπανίζει, όπως ακριβώς ο κάτοχος γης μπορεί να αποκτά πρόσοδο, επειδή η γη σπανίζει» (όπ.π.).
Μέσα από αυτή την προβληματική, ο Κέινς θεωρεί το χρηματοπιστωτικό σύστημα κατά κύριο λόγο σφαίρα κερδοσκοπίας, μηχανισμό ιδιοποίησης πλούτου εκ μέρους των «ραντιέρηδων», και συνεπώς τάσσεται υπέρ της συρρίκνωσης ή και κατάργησής του, υπέρ της «ευθανασίας» του ραντιέρη:
«Θεωρώ, συνεπώς, τη ραντιέρικη πλευρά του καπιταλισμού μεταβατική φάση που θα εξαλειφθεί [...] Επιπλέον, θα είναι προς όφελος της διαδοχής των γεγονότων που υπερασπιζόμαστε ότι η ευθανασία του ραντιέρη, του μη λειτουργικού επενδυτή, δεν θα είναι απότομη, αλλά βαθμιαία […] και, επομένως, θα επέλθει χωρίς να απαιτηθεί επανάσταση» (όπ.π.: σ. 392-393).
Η προβληματική του Μαρξ είναι διαμετρικά αντίθετη ως προς αυτήν του Κέινς. Ο Μαρξ υποστηρίζει ότι οι οικονομικές σχέσεις που χαρακτηρίζουν το καπιταλιστικό σύστημα αποκτούν εξωτερικά αναγκαστικά «πραγμώδη» μορφή, δηλαδή εμφανίζονται ως χρήμα που παράγει περισσότερο χρήμα, ως ένα «πράγμα» που αυτοαυξάνεται, καθώς λειτουργεί ως κεφάλαιο. Επίσης, ότι το πιστωτικό χρήμα είναι η πλέον δραστική και ευέλικτη μορφή χρήματος, ότι επομένως η χρηματοπιστωτική σφαίρα δεν συνιστά μια «παρασιτική» απόφυση της «πραγματικής οικονομίας», αλλά αναγκαίο δομικό στοιχείο του καπιταλιστικού συστήματος, μηχανισμό ελέγχου και επιβολής των «κανόνων» του συστήματος.
Για τον Μαρξ το χρηματοπιστωτικό σύστημα είναι δομικό - απαραίτητο στοιχείο του καπιταλισμού:
Ο καπιταλισμός είναι «[…] ένα σύστημα παραγωγής στο οποίο όλη η συνοχή της διαδικασίας αναπαραγωγής στηρίζεται στην πίστη […]» (Το Κεφάλαιο, τόμος 3: σ. 617). «Αυτός ο κοινωνικός χαρακτήρας του κεφαλαίου πετυχαίνεται και πραγματοποιείται πέρα για πέρα μόνο με την πλήρη ανάπτυξη του πιστωτικού και τραπεζικού συστήματος» (όπ.π.: σ. 758).
Οπως δεν υπήρξε μέχρι σήμερα καπιταλισμός χωρίς κρίσεις, είναι σίγουρο ότι και στο μέλλον οι κρίσεις θα συνοδεύουν τον καπιταλισμό, ένα σύστημα από τη φύση του εκμεταλλευτικό και καταπιεστικό. 
Ο Γιάννης Μηλιός είναι καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο με κύριο αντικείμενο την Ιστορία των Οικονομικών Θεωριών. Είναι διδάκτωρ Κοινωνικών και Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Osnabrück Δ. Γερμανίας, διδάκτωρ Μηχανικός ΕΜΠ και Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός της Technische Hochschule Darmstadt, Δ. Γερμανίας. Στα ερευνητικά αντικείμενα του περιλαμβάνονται οι θεωρίες της αξίας, του χρήματος και του χρηματοπιστωτικού συστήματος, οι θεωρίες της διεθνούς οικονομίας και του ιμπεριαλισμού και οι αρχές θεμελίωσης των οικονομικών θεωριών. Είναι Διευθυντής της τριμηνιαίας επιθεώρησης οικονομικής και πολιτικής θεωρίας Θέσεις, μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου της ετήσιας Γερμανικής έκδοσης Beiträge zur Marx-Engels-Forschung, Neue Folge, Berlin και συμμετέχει σε επιστημονικά συμβούλια και συντακτικές επιτροπές διεθνών οικονομικών επιθεωρήσεων. Μόλις κυκλοφόρησε το βιβλίο του The Origins of Capitalism as a Social System (Routledge). Έχει συγγράψει ή επιμεληθεί άλλα 15 βιβλία του επιστημονικού αντικειμένου του, τα πιο πρόσφατα εκ των οποίων είναι: Dimitris Sotiropoulos / John Milios / Spyros Lapatsioras: A Political Economy of Contemporary Capitalism and its Crisis. Demystifying Finance (Routledge), Γιάννης Μηλιός και Δ. Π. Σωτηρόπουλος: Ιμπεριαλισμός, Χρηματοπιστωτικές Αγορές, Κρίση (Νήσος), John Milios / Dimitris P. Sotiropoulos: Rethinking Imperialism - A Study of Capitalist Rule  (Palgrave-McMillan). 
 
Στον ιστοχώρο Μετά την Κρίση :

Thomas Fischer: Μήπως ο Μαρξ δεν κατάλαβε τι είναι καπιταλισμός; - Με την ευκαιρία των 200ών γενεθλίων του

  

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Printfriendly

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:
Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:<br>Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι
Πως η αγάπη επουλώνει τη φθορά του κόσμου

Enrico Berlinguer (1981):

Enrico Berlinguer (1981):
Η ηθική διάσταση στην κρίση της πολιτικής

Danilo Kiš:

Danilo Kiš:
Συμβουλές σε νεαρούς συγγραφείς, και όχι μόνον

Wolfgang Münchau

Wolfgang Münchau
Ο συντάκτης οικονομικών θεμάτων Βόλφγκανγκ Μύνχάου (Financial Times - Der Spiegel)

Predrag Matvejević:

Predrag Matvejević:
Ο Ρωσο-Κροάτης ανιχνευτής και λάτρης του Μεσογειακού κόσμου

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο Φρανκφουρτιανός από τη Νεμπράσκα: Δικαιοσύνη & ελπίδα απέναντι στην ιδιοτέλεια των ελίτ

Azra Nuhefendić

Azra Nuhefendić
Η δημοσιογράφος με τις πολλές διεθνείς διακρίσεις, γράφει για την οριακή, γειτονική Ευρώπη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη
Όριο της Ευρώπης, οριακή Ευρώπη

Μάης του '36, Τάσος Τούσης

Μάης του '36, Τάσος Τούσης
Ο σκληρός Μεσοπόλεμος: η εποχή δοσμένη μέσα από τη ζωή ενός ανθρώπου - συμβόλου

Στον καιρό των τσιγγάνων και της μικρής Μαρίας

Ετικέτες

1968 αειφορία αντιπροσωπευτική δημοκρατία Αρχιτεκτονική Αυστρομαρξισμός Βαλκανική βιοποικιλότητα Βρετανία Γαλλία Γερμανία Γκράμσι Έθνος και ΕΕ Εκπαίδευση Ελεφάντης Ενέργεια Επισφάλεια Ευρωκομμουνισμός ΗΠΑ Ήπειρος Θ. Αγγελόπουλος Θεοδωράκης Θεσσαλονίκη Ιβάν Κράστεφ Ισπανία ιστορία Ιταλία Καζαντζάκης Κέϋνς Κίνα Κινηματογράφος Κλιματική αλλαγή Κοινοτισμός κοινωνική ανισότητα Κορνήλιος Καστοριάδης Κοσμάς Ψυχοπαίδης Λιάκος Α. Λογοτεχνία Μάνεσης Μάξ Βέμπερ Μάρξ Μαρωνίτης Μέσα «κοινωνικής» δικτύωσης Μεσόγειος Μεταπολίτευση Μιχ. Παπαγιαννάκης Μουσική Μπερλινγκουέρ Νεοφιλελευθερισμός Νίκος Πουλαντζάς Νίτσε Ο τόπος Οικολογία Π. Κονδύλης Παγκοσμιοποίηση Παιδεία Πολωνία Πράσινοι Ρήγας Ρίτσος Ρωσία Σεφέρης Σολωμός Σοσιαλδημοκρατία Σχολή Φραγκφούρτης Ταρκόφσκι Τσακαλώτος Τσίπρας Φιλελευθερισμός Φιλοσοφία Χαλκιδική Χέγκελ Χρήστος Γιανναράς Χριστιανισμός Acemoglu/Robinson Adorno André Gorz Azra Nuhefendić Balibar Brexit Carl Schmitt Christopher Lasch Claus Offe Colin Crouch Ernst Bloch Franklin Roosevelt Habermas Hannah Arendt Heidegger J. Augstein Jan-Werner Müller Jeremy Corbyn Laclau Le Corbusier Louis Althusser Marc Mazower Matvejević Miroslav Krleža Mudde Niels Kadritzke Otto Bauer Ruskin Streeck T. S. Eliot Timothy Snyder Ulrich Beck Ulrike Guérot Wallerstein Walter Benjamin Wolfgang Münchau Zygmunt Bauman

Song for the Unification (Zbigniew Preisner -
Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube

Song for the Unification (Zbigniew Preisner - <br>Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube
Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων,
ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον...
Ἡ ἀγάπη ...πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει...
Νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα·
μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη (προς Κορινθ. Α΄ 13)

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης
Νταβίντ Γκρόσμαν: Το πένθος του πατέρα και της Ιστορίας

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη
Μια ιστορία προσφυγιάς, στη Λέσβο και στη Νορβηγία

Luka Lisjak Gabrijelčič: Χάννα Άρεντ, τα πρώτα χρόνια

Luka Lisjak Gabrijelčič: Χάννα Άρεντ, τα πρώτα χρόνια
Hannah Arendt, zgodnja leta (στο Razpotja - Σλοβενικά)

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής
Erik Stokstad («Science»): New rice variety could feed the planet without warming it

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα
Τα μικροκλίματα της Ελλάδας, εξασφαλίζουν μεγάλη βιοποικιλότητα μανιταριών (Βασιλική Χρυσοστομίδου, «Καθημερινή», αναδημοσίευση «Δασαρχείο»)

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»
«Είμαι βραχυπρόθεσμα απαισιόδοξος αλλά μακροπρόθεσμα αισιόδοξος»

Zygmunt Bauman, Krzysztof Pomian, Marcel Gauchet, Michael Kazin

Zygmunt Bauman, Krzysztof Pomian, Marcel Gauchet, Michael Kazin
Ο 21ος αιώνας: Ένας κόσμος χωρίς την αριστερά (“Kultura Liberalna” - Πολωνία, αγγλικά)

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο
Η λογοτεχνική δημοσιογραφία στα καλύτερά της - Azra Nuhefendić

K.S. Karol (1924 - 10 Απριλίου 2014), ο δημοσιογράφος - του Μικαέλ Λεβύ

K.S. Karol (1924 - 10 Απριλίου 2014), ο δημοσιογράφος   - του Μικαέλ Λεβύ
- «Με ποιανού το μέρος είστε, κύριε Κάρολ»; - «Είμαι με τον εαυτό μου»

Jürgen Habermas

Jürgen Habermas
¨Ολα τα κείμενα από το περιοδικό "Blätter für deutsche und internationale Politik"
(pdf, Γερμανικά)

Η Ρεïχανέχ Τζαμπαρί και οι νάρκισσοι

Η Ρεïχανέχ Τζαμπαρί και οι νάρκισσοι
Φιλελεύθεροι και «μαρξιστές» νάρκισσοι της «γενιάς του '68» στη Δύση, ποτέ δεν θα καταλάβουν γιατί προτίμησε το μνήμα για να μη παραιτηθεί από την αξιοπρέπειά της. Η αδιαφορία τους είναι φυσικό επακόλουθο της ιδεολογίας και της νοοτροπίας τους

«Σταθμοί του Σταυρού», μια ταινία του Ντίτριχ Μπρίγκμαν

«Σταθμοί του Σταυρού», μια ταινία του Ντίτριχ Μπρίγκμαν
Η Μαρία ανήκει και στους δύο κόσμους, αλλά και σε κανέναν από αυτούς. Οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πόλιν. Αντεπεξέρχεται όσο καλύτερα μπορεί στις απαιτήσεις των μεν και των δε, χωρίς να διστάζει να στηλώσει το κορμάκι της όταν διακυβεύονται οι αρχές της. Δε θέλει να τη φωτογραφίζουν, να την αναγκάζουν να ακούει ποπ μουσική, να λέει ψέματα, να αφίσταται των αξιών της. Δεν είναι ψόφιο ψάρι· πάει ενάντια στο ρεύμα. Θα θυσιάσει τη ζωή της για να μιλήσει επιτέλους ο τετράχρονος αδερφός της, που αρχίζει να θεωρείται αυτιστικός από ιατρούς και οικογένεια : μόλις ξεψυχήσει, ο αδερφός της αρχίζει να μιλάει - του Ν. Ράπτη

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)
Ο ήπιος επαναστάτης χωρίς δόγμα με τον φιλελεύθερο υποστηρικτή της κοινωνικής δικαιοσύνης και του Κέϋνς - Υπερβάσεις «φραγμάτων» σε μια εποχή που η Πολιτική γραφόταν με κεφαλαίο «Π»

The Roosevelt Institute

The Roosevelt Institute
Ελεωνόρα και Φραγκλίνος Ρούσβελτ - Πολιτική για καιρούς οικονομικής κρίσης

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»

Jean Monnet's Brandy and Europe's Fate

Jean Monnet's Brandy and Europe's Fate
Οι οραματισμοί του Ζαν Μονέ για την ενωμένη Ευρώπη και η αντιμετώπιση της κρίσης
- του Strobe Talbott (The Brookings Essay)

Georg Trakl (1887-1914) - Ένας οδοιπόρος στον μαύρο άνεμο

Georg Trakl (1887-1914) - Ένας οδοιπόρος στον μαύρο άνεμο
Η ποίηση στα σκοτεινότερά της και στα καλύτερά της
Εισαγωγή, σημειώσεις, σχόλια, μετάφραση: Ιωάννα Αβραμίδου

Παναγιώτης Ιωακειμίδης: Πολιτική εξουσία και ζώα

Παναγιώτης Ιωακειμίδης: Πολιτική εξουσία και ζώα
Ένας ρόλος για τα κατοικίδια στους χώρους της εξουσίας

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο
(πέθανε τον Μάïο του 2014)

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο <br>(πέθανε τον Μάïο του 2014)
Ο σκύλος - σύμβολο μιας σκληρής εποχής, η προσωπικότητα του 2011 (Time)

Φιλιά εις τα παιδιά

Φιλιά εις τα παιδιά
Ένα κομμάτι Θεσσαλονίκης του χθές και του σήμερα

Street Art Utopia

Street Art Utopia
We declare the world as our canvas

Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας & Ανάπτυξης:
Γιατί μεγαλώνει διαρκώς η κοινωνική ανισότητα

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο καταναλωτισμός υπονομεύει τις αξίες της σταθερότητας και της αφοσίωσης, προπαγανδίζει
την καταστροφή της οικογενειακής ζωής

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)
Βλέπει τον εαυτό του ως κοινωνιολόγο κυρίως, όμως είναι και ο «τελευταίος φιλόσοφος» - τι ζητά η φιλοσοφία σ' αυτούς τους δύσκολους καιρούς;

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ
Hθικολόγος, συντηρητικός, εργατιστής, προπαγανδιστής της λιτότητας;¨Η επικριτής του καταναλωτισμού και της σπατάλης, για μια άλλη πολιτική ηθική, υπέρ του «μικρού» πολίτη;

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»

Ψηλά στην Πίνδο, στο Περτούλι

Ψηλά στην Πίνδο, στο Περτούλι