Τετάρτη, 12 Αυγούστου 2020

Πανδημία, «κοινωνίες της διακινδύνευσης» (Ούλριχ Μπεκ) και πολιτική

Αναζητώντας εργαλεία προκειμένου να εμβαθύνει η δημόσια συζήτηση για την πανδημία - για το παρόν της, για την προϊστορία της και για τα «μετά από αυτήν» - οδηγούμαστε στο πιο ευρύ ερώτημα για την αντιμετώπιση (ή τη διαχείριση) των μεγάλων διακινδυνεύσεων, όπως αυτές συνειδητοποιούνται σήμερα ή πρωτοεμφανίζονται μπροστά μας ή φαίνονται στον ορίζοντα, καθώς προχωρά ο 21ος Αιώνας. Ωστόσο, μια πολύ περιεκτική εξέταση της δέσμης ζητημάτων που αρχίζουν από τις ολοένα πιο πυκνές οικονομικές κρίσεις και την αστάθεια της πολιτικά ακαθοδήγητης παγκοσμιοποίησης και φθάνουν ως την αδιάκοπα εξελισσόμενη κλιματική κρίση, τις (καθόλου απρόβλεπτες, διότι εντελώς προβλέψιμες στατιστικά) πανδημίες και πολλά άλλα, είχε ήδη αρχίσει αρκετά πριν την αλλαγή του αιώνα. Κυρίως υπό το φώς των εννοιολογικών εργαλείων που έφεραν για πρώτη φορά στο προσκήνιο οι εργασίες του κοινωνιολόγου Ούλριχ Μπεκ (Ulrich Beck).
Στην «κοινωνία της διακινδύνευσης»: Επιταγές της ιστορικής τομής
Πολύ σχηματικά, στις εργασίες του Μπεκ θεωρείται ότι η μετεξέλιξη της «μαζικής» δημοκρατικής-καταναλωτικής κοινωνίας του δεύτερου μισού του 20ού Αιώνα σε «κοινωνία της διακινδύνευσης» (Risikogesellschaft) συνιστά ιστορική τομή. Το αντίστοιχο κανονιστικό αίτημα που τίθεται - όπως συμβαίνει σε κάθε ιστορική τομή -, είναι να συνειδητοποιηθεί το παρόν ως «νέα κατάσταση» και να δώσει σταθερό έδαφος και κίνητρα για «νέα καθήκοντα», νέες μορφές σκέψης και δράσης. Στην προκειμένη περίπτωση, να κατανοηθεί ως αίτημα μετάβασης από την «πρώτη νεωτερικότητα» στο ανώτερο επίπεδο μιας «δεύτερης» («αναστοχαστικής», reflexive) νεωτερικότητας.  
Η οργάνωση της κοινωνίας, οι θεσμοί, τα συστήματα της οικονομίας και της πολιτικής, ο όλος πολιτισμός της εποχής μας, πρέπει να κυταχτούν στον καθρέφτη. Να κάνουν αντικείμενο συστηματικής, αυστηρής, επίμονης εξέτασης τον ίδιο τον εαυτό τους. Να βγάλουν καινοτομικά συμπεράσματα. Να ψάξουν για νέες διεξόδους από καταστάσεις, που εκ πρώτης όψεως μας φαίνονται ακόμη αμετακίνητες ή μονόδρομοι χωρίς εναλλακτικές λύσεις, ενώ στην πραγματικότητα αποδεικνύονται ήδη δρόμοι αδιέξοδοι. Αυτή η αλληλουχία πρέπει να μορφοποιηθεί ενεργά και να καθοδηγηθεί από την δημοκρατική πολιτική, εάν θέλουμε να συμβεί όντως έτσι και όχι να οδηγήσουν «αστόχαστα» οι διακινδυνεύσεις σε συνθήκες ανεξέλεγκτου χάους, ακόμη και βαρβαρότητας.
Στην ουσία, έτσι τίθεται αίτημα επαναπροσδιορισμού της λειτουργίας των πολιτικών δυνάμεων, των κοινωνικών κινημάτων με κατεύθυνση τη χειραφέτηση, του δομικού ρόλου της πολιτικής εξουσίας σε κρατικό και (κυρίως) σε δια-κρατικό επίπεδο, αν όχι και του πολιτικού στοιχείου ως όλου.
Ενώ η διαρκής υπόκρουση της κλιματικής κρίσης ακούγεται όλο και πιο έντονα, η πανδημία οξύνει απότομα και έντονα αυτή την προβληματική, η οποία συνδέει τη διακινδύνευση - το ρίσκο - με τον κίνδυνο ιστορικής παλινδρόμησης στη βαρβαρότητα. Το ερμηνευτικό σχήμα του Ούλριχ Μπεκ επικαιροποιεί συμπεράσματα της Κριτικής Θεωρίας της Σχολής της Φρανκφούρτης και φωτίζει με διαπεραστικό φώς το χάσμα μεταξύ της εργαλειακής
και της ουσιαστικής ορθολογικότηταςΑπό την άλλη πλευρά, ως «θετική διέξοδο», δίνει μια πιο απτή μορφή στο αίτημα της «συμφιλίωσης» (των ανθρώπων μεταξύ τους και των ανθρώπων με τη λοιπή φύση), για το οποίο μιλούσε διαρκώς ο Αντόρνο.
Έτσι οδηγείται κανείς και σε πιο απτές υποθέσεις και προϋποθέσεις για την τέτοια ή την αλλοιώτικη μορφοποίηση του αύριο. Και μάλιστα χωρίς να χρειάζεται να επικαλεσθεί ιδεολογικές και ιδεαλιστικές εικασίες περί προόδου ή παρακμής του πολιτισμού, ούτε εικοτολογικές φιλοσοφίες της ιστορίας που έχουν διαψευσθεί, π.χ. του φιλοσοφικού φιλελευθερισμού ή του μαρξιστικού «ασυνεπούς υλισμού» (βλ. Carl Amery), αλλά κυρίως δομικά-πραγματολογικά επιχειρήματα που παρακινούν σε απτές πολιτικές/προγραμματικές απαντήσεις. Π.χ. ο κοινωνιολόγος Αντρέας Ρέκβιτς (Andreas Reckwitz), εικάζει, μάλλον αισιόδοξα, ότι «βρισκόμαστε σήμερα σε μια κατάσταση αλλαγής πολιτικού παραδείγματος ανάλογη με εκείνη που ξεκίνησε στη δεκαετία του 1970» (η οποία είχε ως αποτέλεσμα την επικράτηση του νεοφιλελεύθερης μορφής καπιταλισμού). Ή, με άλλα λόγια, ότι «η πανδημία θα επιταχύνει τις διαδικασίες αλλαγής πολιτικού παραδείγματος που ξεκίνησαν το 2010».
Μια συντηρητική στρατηγική άμυνας χωρίς λαϊκισμό και Τραμπισμό - «Ακούει την επιστήμη»;
Στο φώς αυτής της μεγάλης συζήτησης, η οποία αλλού έχει προχωρήσει πιο πολύ, αλλού λιγότερο, ερμηνεύονται - μεταξύ άλλων - και μερικές ιδέες που εξέφρασε πρόσφατα για την πανδημία και για τις αξίες της ίδιας της ζωής και της αξιοπρεπούς διαβίωσης ο πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Βουλής στη Γερμανία Βόλφγκανγκ  Σόιμπλε, οι οποίες προκάλεσαν πολλές αντιδράσεις. Για μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα πραγμάτευση των απόψεων Σόιμπλε, με επίπεδο δυσανάλογα υψηλό σε σύγκριση με την σχετική ενδοελλαδική δημόσια συζήτηση, βλ. στον ιστοχώρο marginalia το άρθρο του Στ. Χρονόπουλου «Πανδημία, ζωή και πολιτική - Μπορεί ο Β. Σόιμπλε να έχει δίκιο;»
Ως προς αυτές καθεαυτές τις  ιδέες Σόιμπλε, ξεχωρίζει ιδίως το εξής:  Ο πεπειραμένος συντηρητικός πολιτικός προσπαθεί να σκεφτεί στρατηγικά. Βλέπει σε ποιά σημεία του σημερινού πολιτικού τοπίου, στη Γερμανία και στην Ευρώπη ως όλον, είναι αδύνατη πια μια απολύτως άκαμπτη στάση των συντηρητικών, όπως της εποχής 1990-2010. Π.χ., σε δημοκρατίες με ελευθερίες και πλήρη δικαιώματα του πολίτη, από πολιτική άποψη έχουν καταστεί πια μη υπερασπίσιμες οι σημερινές ανεξέλεγκτες κοινωνικές ανισότητες. Μη υπερασπίσιμες είναι σήμερα και οι ανορθολογικές εικασίες περί αγορών που δήθεν λειτουργούν αποτελεσματικά («effective markets») ανεξαρτήτως των συνθηκών που υπάρχουν «έξω» από αυτέςΕπίσης, μια άρνηση ή υποβάθμιση της κλιματικής αλλαγής είναι αδύνατο να στηριχθεί με λογικά επιχειρήματα.
Η ίδια η
«έξωση» (externalization) των όχι στενά οικονομικών παραμέτρων και αποτελεσμάτων της οικονομικής διαδικασίας - περιβαλλοντικών, κοινωνικών, ψυχολογικών ή υγειονομικών -, η εξαίρεση τους από τη σχέση κόστους-ωφέλειας, αποκαλύπτεται πιά ως ψευδαισθητική ή ως παραπλανητική λαθροχειρία. Είναι ανέφικτο να μεταφορτωθούν σε κάποιο «αλλού» ή σε κάποιο «μετά» τα βλαπτικά επακόλουθα της οικονομικής δραστηριότητας. Και ο λόγος είναι προφανής: Για ό,τι αφορά τεράστια - ολοένα μεγαλύτερα - μεγέθη υλικών και ενεργειακών παραμέτρων, όπως αυτά που διατηρούν σε λειτουργία το σημερινό σύστημα της οικονομίας, δεν υπάρχει «αλλού», διότι η Γη είναι μια σφαίρα με μετρήσιμο, περιορισμένο μέγεθος. Και δεν υπάρχει «μετά», διότι το αύριο έρχεται καταπάνω μας με όλο και μεγαλύτερη ταχύτητα και γίνεται «τώρα». Λόγου χάρη: Χρειάστηκαν εκατοντάδες εκατομμύρια έτη για να αφαιρέσει  από την ατμόσφαιρα η δράση ζωντανών οργανισμών, γιγαντιαίες ποσότητες άνθρακα, οι οποίες αποθηκεύτηκαν μέσα στον φλοιό της Γης ως πετρέλαιο, φυσικό αέριο ή κάρβουνο· όμως, από τις απαρχές του νεοτερικού πολιτισμού και υπό τους ισχύοντες σε όλο τον πλανήτη τρόπους παραγωγής και κατανάλωσης, οι ίδιες ποσότητες καίγονται και απελευθερώνονται πίσω στην ατμόσφαιρα μέσα σε ελάχιστες δεκαετίες. Όλο και πιο πολύ, όλο και πιο γρήγορα. Αυτά που η οικονομία αφήνει έξω από τους λογαριασμούς της, αργά ή γρήγορα, αλλά αναπότρεπτα, επιστρέφουν δριμύτερα και την επιβαρύνουν, όπως τα απωθημένα επιστρέφουν στην ψυχή σύμφωνα με την ψυχαναλυτική θεωρία.
Όμως ως συντηρητικός, βλέπει o Β. Σόιμπλε και ποιά «κάστρα» μπορούν ενδεχομένως να κρατηθούν. Π.χ., θέλει να επιβεβαιωθεί η (κυρίως φαντασιακή, ωστόσο πολύ σημαντική, ειδικά για τη Γερμανία και για όλη την Ευρώπη) συνέχεια, που ενώνει την «λαμπρή τριακονταετία» 1945-1975 με αυτό που ακολούθησε ως νεοφιλελεύθερη εποχή. Και, κυρίως, θέλει να υποσχεθεί μια κάποιας μορφής εύσχημη και ευημερούσα συνέχεια προς το μέλλον. Προσπαθεί έτσι να «εξορκίσει» την ιστορική τομή μεταξύ «αστόχαστης» και «αναστοχαστικής» νεωτερικής εποχής, που εισήγαγε ο Ούλριχ Μπεκ. Αυτό, ο Β. Σόιμπλε το κάνει ευφυώς, ως «πολιτικόν ζώον»: Συγκεκριμένα, επιμένει στην προτεραιότητα της πολιτικής, επικαλείται το αυτεξούσιο της πολιτικής να αποφασίζει αυτή για το δέον γενέσθαι, και όχι κάποιοι ειδικοί, επιστήμονες ή τεχνοκράτες.
Εδώ, το μεγάλο πρόβλημα είναι το εξής: Η πολιτική, όσο αυτεξούσια κι άν είναι στο πεδίο της
(και τέτοια πρέπει να είναι), είναι ωστόσο υποχρεωμένη να αντλεί από τις επιστήμες, τις φυσικές και τις κοινωνικές, τα πραγματολογικά δεδομένα, τους «ωμούς αριθμούς», τις «στατιστικές», δηλαδή όλα αυτά στα οποία αναγκάζεται, τελικά, να ακουμπά - εάν δεν θέλει να γίνει πολιτική τύπου Τραμπ. Αλλά εκεί, στις πραγματολογικές στηρίξεις, η υπόθεση του Ούλριχ Μπεκ περί ιστορικής τομής, βρίσκει πολύ περισσότερα επιχειρήματα υπέρ της ορθολογικότητας της. Την ευνοούν η στατιστική, οι πιθανότητες, η επισκόπηση των μέχρι τώρα συμβάντων και της τροχιάς που μας έφερε εδώ που είμαστε. Ο Μπεκ αποφεύγει τον βολικό αγνωστικισμό, προτείνει ένα δρομολόγιο για το επιρρεπές σε κρίσεις μέλλον. Έγραφε το 2012, με αφορμή την κρίση της ευρωζώνης:*
«Και μετά την κρίση, πάλι θα χρειαζόμαστε πιο πολλή συνεργασία, πιο πολλή Ευρώπη, για να αντέξουμε την επόμενη και την μεθεπόμενη κρίση. Πάντα σύμφωνα με την κοσμοπολιτική εντολή: Συνεργασία ή αποτυχία»!
Αντίθετα, η στρατηγική Σόιμπλε δυσκολεύεται να πείσει για τον ρεαλισμό και την βιωσιμότητά της, ιδίως μεσο-μακροπρόθεσμα. Κυρίως επειδή αποφεύγει να αντικρύσει καταπρόσωπο το στατιστικά πιθανό και το ενδεχόμενο να συμβεί και αύριο - όπως συμβαίνει τώρα - η «δυσμενέστερη περίπτωση», η ανεξέλεγκτη κατάσταση που «δεν προβλέφτηκε» έγκαιρα. 

Φθορά της αξιοπρέπειας του ανθρώπου, συνωμοσιολογία και ανορθολογισμός
Εξάλλου, για την αξιοπρέπεια του ανθρώπου, που σωστά επικαλείται ως ύψιστο αγαθό ο νομικός Β. Σόιμπλε, δεν αρκεί η κατοχύρωσή της σε ένα Σύνταγμα και στους λοιπούς θεσμούς ενός δημοκρατικού κράτους. Διότι η ύπαρξή της ή η ανυπαρξία της, αλλά και η βιωσιμότητα της δημοκρατίας, εξαρτώνται, σε τελευταία ανάλυση, από τις επικρατούσες αξίες, νοοτροπίες, ηθικές συνθήκες και υλικές προϋποθέσεις μιας εποχής και μιας κοινωνίας· επίσης, χρειάζονται διαρκή διεκδίκηση και επιβεβαίωση, δηλαδή πρέπει να στηρίζονται έμπρακτα από ανθρώπους-πολίτες. Το παράδοξο «απόφθεγμα» - αξίωμα του Έρνστ-Βόλφγκανγκ Μπέκενφέρντε (Ernst-Wolfgang Böckenförde), στέκει αμείλικτο εμπόδιο στο δρόμο κάθε πολιτικής αντίληψης που θέλει να ξεγλιστρήσει από τις (αυτο)κριτικές αξιολογήσεις και να εξορίσει έξω από τη δημόσια συζήτηση το ζήτημα του εύ ζην:
«Το φιλελεύθερο και εκκοσμικευμένο δημοκρατικό κράτος τρέφεται και διατηρείται στη ζωή από προϋποθέσεις τις οποίες δεν μπορεί να εγγυηθεί αυτό το ίδιο»
Άλλωστε, όταν χάνεται η αξιοπρέπεια, συνήθως δεν χάνεται μονομιάς και «με βρόντο, μα μ' ένα λυγμό». Λυγμό χαμηλόφωνο, αλλά συνεχή, μακροχρόνιο, βασανιστικό. 
Την πρωτογενή απώλεια αξιοπρέπειας δεν την δημιουργούν οι καραντίνες, τα lockdown και άλλα κυβερνητικά μέτρα λόγω πανδημίας, ούτε οι ενδεχόμενοι αυριανοί περιορισμοί λόγω κλιματικής αλλαγής. Σε τελευταία ανάλυση, η απώλεια αξιοπρέπειας δημιουργείται πρώτα-πρώτα από το γεγονός ότι οι επικρατούσες σήμερα αξίες, νοοτροπίες και οι δύο συστημικές βάσεις των κοινωνιών (η αγορά και η πολιτική εξουσία), είναι πολύ τρωτές, λειτουργικά ευάλωτες στις οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις πανδημιών ή άλλων έκτακτων καταστάσεων που υπήρχαν ανέκαθεν· την ίδια στιγμή, η άλλη τους όψη, η σκληρή, «δυναμική» και άκαμπτη, είναι αυτή που προκαλεί την κλιματική αλλαγή και άλλες νέες διακινδυνεύσεις. Και δεν είναι παράδοξο, αλλά ευεξήγητο και αναμενόμενο, το γεγονός ότι πολλοί άνθρωποι αντιδρούν σ΄ αυτόν τον δομικό, συστημικό ανορθολογισμό, με τον δικό τους υποκειμενικό ανορθολογισμό. Καλύτερη τροφή του ανορθολογισμού και της συνωμοσιολογίας είναι οι ανεξέλεγκτες καταστάσεις, τα στατιστικά προβλέψιμα που δεν τα προβλέπει η πολιτική.
Τέτοιες αμυντικές πολιτικές στρατηγικές περιορισμού των ζημιών - «κουτσά στραβά άς το περάσουμε κι αυτό, για αύριο έχει ο Θεός», ήδη επωάζουν και άλλους επιθετικούς συνωμοσιολόγους και ανορθολογιστές. Ετοιμάζουν παντού τους Τραμπιστές του αύριο. Αυτό κάνουν πολιτικές όπως του Β. Σόιμπλε και πολλών άλλων, των περισσότερων απ' όσους σημερινούς πολιτικούς περνούν τον εαυτό τους για ορθολογιστή. Για να αποφύγουν να αντλήσουν αυτοκριτικά συμπεράσματα από πράξεις και παραλείψεις του παρελθόντος, βασίζονται στο λογικοφανές επιχείρημα «δεν ξέραμε». Αλλά όπως ακριβώς αποφεύγουν τη λογοδοσία για το χθες (λέγοντάς μας «μα, τότε, δεν ξέραμε τις επιπτώσεις»), ομοίως καταφεύγουν και σε έναν βολικό αγνωστικισμό για το αύριο: «Κανένας μας δεν ξέρει τι συνέπειες θα έχουν οι αποφάσεις μας».
«Τις ξέρατε πολύ καλά τις συνέπειες των αποφάσεών σας, γι' αυτό και συνέβησαν αυτά που συνέβησαν· δικά σας έργα είναι, δικά σας και των ευνοουμένων σας». Έτσι θα απαντήσουν αύριο, στην επόμενη «απρόβλεπτη» κρίση, οι συνωμοσιολόγοι, ανορθολογιστές και Τραμπιστές όλου του κόσμου. Καχύποπτοι αλλά εντελώς ανύποπτοι για το τί πραγματικά συμβαίνει.

Γιώργος Β. Ριτζούλης


* Bλ. Ulrich Beck: «Συνεργασία ή αποτυχία;» Περιέχεται στον τόμο: Δημοκρατία ή Καπιταλισμός - Η Ευρώπη σε κρίση, Τόμος Α’ (2014, το γερμανικό πρωτότυπο συλλογικό έργο από τις εκδόσεις Blätter für deutsche und internationale Politik, 2012)

Στο πλούσιο επιστημονικό και συγγραφικό έργο του  Ulrich Beck (1944 - 2015) συγκαταλέγονται τα βιβλία: Risikogesellschaft (Η Κοινωνία της διακινδύνευσης), Die Erfindung des politischen (Η Επινόηση του Πολιτικού), Kinder der Freiheit (Παιδιά της Ελευθερίας), καθώς και οι υπό την εποπτεία του συλλογές κειμένων Politik der Globalisierung και Perspektiven der Weltgesellschaft.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Printfriendly

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:
Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:<br>Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι
Πως η αγάπη επουλώνει τη φθορά του κόσμου

Enrico Berlinguer (1981):

Enrico Berlinguer (1981):
Η ηθική διάσταση στην κρίση της πολιτικής

Danilo Kiš:

Danilo Kiš:
Συμβουλές σε νεαρούς συγγραφείς, και όχι μόνον

Wolfgang Münchau

Wolfgang Münchau
Ο συντάκτης οικονομικών θεμάτων Βόλφγκανγκ Μύνχάου (Financial Times - Der Spiegel)

Predrag Matvejević:

Predrag Matvejević:
Ο Ρωσο-Κροάτης ανιχνευτής και λάτρης του Μεσογειακού κόσμου

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο Φρανκφουρτιανός από τη Νεμπράσκα: Δικαιοσύνη & ελπίδα απέναντι στην ιδιοτέλεια των ελίτ

Azra Nuhefendić

Azra Nuhefendić
Η δημοσιογράφος με τις πολλές διεθνείς διακρίσεις, γράφει για την οριακή, γειτονική Ευρώπη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη
Όριο της Ευρώπης, οριακή Ευρώπη

Μάης του '36, Τάσος Τούσης

Μάης του '36, Τάσος Τούσης
Ο σκληρός Μεσοπόλεμος: η εποχή δοσμένη μέσα από τη ζωή ενός ανθρώπου - συμβόλου

Στον καιρό των τσιγγάνων και της μικρής Μαρίας

Ετικέτες

«Γενιά του '30» «Μακεδονικό» 1968 αειφορία αντιπροσωπευτική δημοκρατία Αριστοτέλης Αρχιτεκτονική Αυστρομαρξισμός Βαλκανική βιοποικιλότητα Βρετανία Γαλλία Γερμανία Γκράμσι Έθνος και ΕΕ Εκπαίδευση Ελεφάντης Ενέργεια Επισφάλεια Ευρωκομμουνισμός ηγεμονία ΗΠΑ Ήπειρος Θ. Αγγελόπουλος Θεοδωράκης Θεσσαλονίκη Ιβάν Κράστεφ ιστορία Ιταλία Καζαντζάκης Καταναλωτισμός Κεντρική Ευρώπη Κέϋνς Κίνα Κινηματογράφος Κλιματική αλλαγή Κοινοτισμός κοινωνική ανισότητα Κορνήλιος Καστοριάδης Κοσμάς Ψυχοπαίδης Κράτος Πρόνοιας Κώστας Καραμανλής Λιάκος Α. Λογοτεχνία Μάνεσης Μάξ Βέμπερ Μάρξ Μαρωνίτης Μέλισσες Μέσα «κοινωνικής» δικτύωσης Μέσα Ενημέρωσης Μεσόγειος Μεταπολίτευση Μιχ. Παπαγιαννάκης Μουσική Μπερλινγκουέρ Νεοφιλελευθερισμός Νίκος Πουλαντζάς Νίτσε Ο τόπος Οικολογία Π. Κονδύλης Παγκοσμιοποίηση Παιδεία Πολωνία Πράσινοι Ρήγας Ρίτσος Ρωσία Σεφέρης Σημίτης Σολωμός Σοσιαλδημοκρατία Σχολή Φραγκφούρτης Ταρκόφσκι Τουρκία Τραμπ Τροβαδούροι Τσακαλώτος Τσίπρας Φιλελευθερισμός Φιλοσοφία Χαλκιδική Χέγκελ Χριστιανισμός Acemoglu/Robinson Adorno Albrecht von Lucke André Gorz Azra Nuhefendić Balibar Brexit Carl Schmitt Chomsky Christopher Lasch Claus Offe Colin Crouch Elmar Altvater Ernst Bloch Ernst-W. Böckenförde Franklin Roosevelt Habermas Hannah Arendt Heidegger Jan-Werner Müller Jeremy Corbyn Laclau Le Corbusier Louis Althusser Marc Mazower Matvejević Michel Foucault Miroslav Krleža Mudde Otto Bauer PRAXIS International Ruskin Sandel Michael Strauss Leo Streeck T. S. Eliot Timothy Snyder Tolkien Ulrich Beck Ulrike Guérot Wallerstein Walter Benjamin Wolfgang Münchau Zygmunt Bauman

Song for the Unification (Zbigniew Preisner -
Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube

Song for the Unification (Zbigniew Preisner - <br>Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube
Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων,
ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον...
Ἡ ἀγάπη ...πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει...
Νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα·
μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη (προς Κορινθ. Α΄ 13)

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης
Νταβίντ Γκρόσμαν: Το πένθος του πατέρα και της Ιστορίας

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη
Μια ιστορία προσφυγιάς, στη Λέσβο και στη Νορβηγία

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής
Erik Stokstad («Science»): New rice variety could feed the planet without warming it

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα
Τα μικροκλίματα της Ελλάδας, εξασφαλίζουν μεγάλη βιοποικιλότητα μανιταριών (Βασιλική Χρυσοστομίδου, «Καθημερινή», αναδημοσίευση «Δασαρχείο»)

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»
«Είμαι βραχυπρόθεσμα απαισιόδοξος αλλά μακροπρόθεσμα αισιόδοξος»

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο
Η λογοτεχνική δημοσιογραφία στα καλύτερά της - Azra Nuhefendić

Jürgen Habermas

Jürgen Habermas
¨Ολα τα κείμενα από το περιοδικό "Blätter für deutsche und internationale Politik"
(pdf, Γερμανικά)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)
Ο ήπιος επαναστάτης χωρίς δόγμα με τον φιλελεύθερο υποστηρικτή της κοινωνικής δικαιοσύνης και του Κέϋνς - Υπερβάσεις «φραγμάτων» σε μια εποχή που η Πολιτική γραφόταν με κεφαλαίο «Π»

The Roosevelt Institute

The Roosevelt Institute
Ελεωνόρα και Φραγκλίνος Ρούσβελτ - Πολιτική για καιρούς οικονομικής κρίσης

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο
(πέθανε τον Μάïο του 2014)

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο <br>(πέθανε τον Μάïο του 2014)
Ο σκύλος - σύμβολο μιας σκληρής εποχής, η προσωπικότητα του 2011 (Time)

Φιλιά εις τα παιδιά

Φιλιά εις τα παιδιά
Ένα κομμάτι Θεσσαλονίκης του χθές και του σήμερα

Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας & Ανάπτυξης:
Γιατί μεγαλώνει διαρκώς η κοινωνική ανισότητα

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο καταναλωτισμός υπονομεύει τις αξίες της σταθερότητας και της αφοσίωσης, προπαγανδίζει
την καταστροφή της οικογενειακής ζωής

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)
Βλέπει τον εαυτό του ως κοινωνιολόγο κυρίως, όμως είναι και ο «τελευταίος φιλόσοφος» ή μάλλον κάνει φιλοσοφική κοινωνιολογία και κοινωνιολογική φιλοσοφία- τι ζητά η φιλοσοφία σ' αυτούς τους δύσκολους καιρούς;

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ
Hθικολόγος, συντηρητικός, εργατιστής, προπαγανδιστής της λιτότητας;¨Η επικριτής του καταναλωτισμού και της σπατάλης, για μια άλλη πολιτική ηθική, υπέρ του «μικρού» πολίτη;

Ψηλά στην Πίνδο, στο Περτούλι

Ψηλά στην Πίνδο, στο Περτούλι