του Νίκο Πεχ
© Die Zeit - Niko Paech: Wirtschaftswachstum: Der zerstörerische Traum vom Fortschritt, 3.1.2017
Ο τρόπος ζωής στους τόπους του υπεραναπτυγμένου καπιταλισμού σαγηνεύει, όμως είναι καταστροφικός από οικολογική και πολιτισμική άποψη. Οι τεχνολογίες της ψηφιακής εποχής γενικεύονται, αλλά επιδεινώνουν την κατάσταση. Αχαλίνωτος καταναλωτισμός που συμβαδίζει με τερατώδους έκτασης εργασιακή επισφάλεια και με μακροχρόνια διαρθρωτική ανεργία· μια «ενεργειακή επανάσταση» που - τελικά - δεν μειώνει τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακος· νέες δυνατότητες με τα ακηδεμόνευτα διαδικτυακά μέσα επικοινωνίας, όμως στην πράξη και αυτά εκφυλίζονται σε μια επιφανειακή, αερολόγο και τελικά τοξική «κοινωνική» δικτύωση· η μετανάστευση και τα αδιέξοδα που δημιουργεί για μετανάστες και ντόπιους· τα όνειρα και η δυσφορία στο ξύπνημα· οι ταπεινωτικές συγκρίσεις νικητών και ηττημένων στον αγώνα δρόμου για εκσυγχρονισμό και για «εκσυγχρονισμό», για μεταρρυθμίσεις και για «μεταρρυθμίσεις»· οι μεγάλες προσδοκίες και οι ελάχιστες δυνατότητες. Απέναντι σ΄ όλα αυτά, μια έκκληση για περισσότερη απλότητα και αξιοπρέπεια.
Η
ευημερία του κέντρου της Ευρώπης, με τα υψηλά επίπεδα κινητικότητας και κατανάλωσης, βασίζεται σε τρεις βιομηχανικές επαναστάσεις και στη συνακόλουθη τεχνολογική πρόοδο, η οποία αύξησε με σταθερούς ρυθμούς την παραγωγικότητα της
εργασίας. Οι συνέπειές τους είναι παράδοξες: Από τη μία πλευρά, με την ίδια
ποσότητα εργασίας μπορούν να παράγονται όλο και περισσότερα αγαθά και, χάρις στην αύξηση των μισθών, μια ευρεία πλειοψηφία
πολιτών μπορεί να έχει στη διάθεσή της όλο
και περισσότερα οικονομικά μέσα. Από την άλλη πλευρά, αυτή η ίδια η αύξηση της
παραγωγικότητας χρησιμοποιείται για να αποδεσμεύονται εργαζόμενοι από την παραγωγική διαδικασία και να
αντικαθίσταται από μηχανές.
Υπό το σημερινό κυρίαρχο σύστημα και προκειμένου να μην οδηγεί η διαδικασία αυτή σε εκτεταμένη ανεργία αλλά σε αυξανόμενη
ευημερία για όλους, είναι αναγκαίο να κινείται η οικονομία διαρκώς ανοδικά. Και όσο πιό έντονα αυξάνει την παραγωγικότητα η τεχνολογική πρόοδος, τόσο μεγαλύτερη πρέπει να είναι η άνοδος της οικονομίας.
Διαφαίνεται τώρα μια τέταρτη βιομηχανική επανάσταση. Αυτή θα εισαγάγει πολλούς τομείς των υπηρεσιών στην ψηφιακή εποχή και ίσως
ξεπεράσει πέραν πάσης προσδοκίας κάθε μέχρι τώρα τεχνολογικό εξορθολογισμό της οικονομικής διαδικασίας και τα επακόλουθά του. Έτσι, προκειμένου να αποφευχθεί μια κοινωνική και πολιτική καταστροφή, οι κοινωνίες που θα τεθούν
υπό κολοσσιαία πίεση οικονομικής ανόδου, μεγαλύτερη από κάθε εποχή του παρελθόντος, θα είναι ιδίως οι πιο καινοτομικές κοινωνίες· δηλαδή εκείνες που εδώ και πολύ καιρό απειλούνται με ασφυξία, θαμμένες κάτω από χιονοστιβάδες κατανάλωσης.
