της Νατάσσας Στασινού
© Ναυτεμπορική - Νατάσσα Στασινού: Ο χάρτης των ανισοτήτων και ο ελέφαντας στην κάλπη - Έρευνες για το εισοδηματικό χάσμα στον πλανήτη και σύνδεσή του από ερευνητές με την αντισυστημική ψήφο, 20.2.2017
© Ναυτεμπορική - Νατάσσα Στασινού: Ο χάρτης των ανισοτήτων και ο ελέφαντας στην κάλπη - Έρευνες για το εισοδηματικό χάσμα στον πλανήτη και σύνδεσή του από ερευνητές με την αντισυστημική ψήφο, 20.2.2017
Ποιοί κέρδισαν και ποιοί έχασαν από την παγκοσμιοποίηση; Οι έρευνες του Σερβοαμερικανού οικονομολόγου Μπράνκο Μιλάνοβιτς, πρώην επικεφαλής του τμήματος Ερευνών της Παγκόσμιας Τράπεζας, όπως επίσης οι μελέτες και τα συμπεράσματα του Τομά Πικετί και της ομάδας του συγκλίνουν στο ίδιο συμπέρασμα: Ευρέα κοινωνικά στρώματα στις πιο ισχυρές αναδυόμενες οικονομίες (ιδίως στην Κίνα) βγήκαν από την απόλυτη φτώχεια ή και βελτίωσαν την οικονομική θέση τους. Όχι όμως οι πιο φτωχοί των φτωχών του πλανήτη. Στις πλούσιες χώρες, η εργατική τάξη, πολλές μερίδες των μεσαίων κοινωνικών στρωμάτων και οι νέοι είναι οι μεγάλοι χαμένοι. Το 10 % των πλουσιότερων στις πλούσιες χώρες, μαζί με το 1 % στις αναδυόμενες οικονομίες και στη Ρωσία, είναι οι μεγάλοι κερδισμένοι. Πολλές από τις ανισότητες μεταξύ διαφορετικών χωρών σε πλανητικό επίπεδο μειώθηκαν. Αυξήθηκαν όμως παντού οι ανισότητες μέσα στις μεμονωμένες χώρες.
Αυτό το διάγραμμα, του «ελέφαντα με τη σηκωμένη προβοσκίδα», εκτός από τον «λογαριασμό» της παγκοσμιοποίησης, εξηγεί και πολλά συμβαίνοντα στην πολιτική, ιδίως την δυσφορία εκτεταμένων κοινωνικών στρωμάτων στις χώρες της Ευρώπης και στις ΗΠΑ. Ο λογαριασμός της οικονομίας παραδόθηκε ήδη στην πολιτική.
Γ. Ρ.
Είναι ο πλανήτης του 21ου αιώνα, της παγκοσμιοποίησης και των ανοιχτών συνόρων πιο άνισος από εκείνον του προηγούμενου αιώνα; Εξαρτάται πώς το βλέπει κανείς. H ψαλίδα μεταξύ πλουσίων - φτωχών στον παγκόσμιο πληθυσμό έχει αμβλυνθεί ελαφρώς, καθώς τα νοικοκυριά των αναπτυσσόμενων οικονομιών καλύπτουν σιγά σιγά την απόσταση από εκείνα των ανεπτυγμένων.
Σε έναν κόσμο εθνών-κρατών, ωστόσο, δεν είναι οι ανισότητες μεταξύ των χωρών, αλλά οι ανισότητες στο εσωτερικό των χωρών εκείνες που έχουν μεγαλύτερη σημασία. Αυτές βαίνουν αυξανόμενες τις τελευταίες δεκαετίες, με τον ΟΟΣΑ να υπολογίζει ότι η πλειονότητα των ανθρώπων ζει σε οικονομίες όπου το εισοδηματικό χάσμα είναι σήμερα μεγαλύτερο από ό,τι πριν από μία γενιά. Η τάση αυτή αποτυπώνεται και στην κάλπη.
Ο παγκόσμιος δείκτης ανισότητας της Παγκόσμιας Τράπεζας, Gini, αν και παραμένει εξαιρετικά υψηλός, υποχώρησε κατά 2 μονάδες από το 1988, σε 70 το 2008 και έκτοτε έχει μείνει σταθερός. Όταν όμως μετράμε τις εγχώριες ανισότητες, στη συντριπτική πλειονότητα των κρατών-μελών του ΟΟΣΑ έχει το ίδιο διάστημα αυξηθεί.
Πρόκειται για πλήρη αντιστροφή της εικόνας σε σχέση με τον 20ό αιώνα, όταν άνοιγε η ψαλίδα μεταξύ πλούσιων και φτωχών χωρών, αλλά περιορίζονταν οι ανισότητες στο εσωτερικό των οικονομιών. Το 1955 o Simon Kuznets, Λιθουανο-Αμερικανός καθηγητής Οικονομικών στο Harvard, είχε περιγράψει τη σχέση ανάμεσα στην ανισότητα και την ευημερία ως ένα ανάποδο U, το οποίο έμεινε γνωστό ως «καμπύλη Kuznets».
Όπως εξηγούσε οι ανισότητες αυξάνονται στο αρχικό στάδιο της βιομηχανοποίησης, καθώς μεταφέρεται δυναμικό από τον αγροτικό τομέα στα εργοστάσια. Όταν, όμως, αυτή ολοκληρωθεί, οι πολίτες απαιτούν αναδιανομή πλούτου και οι ανισότητες περιορίζονται. Τα δεδομένα επιβεβαίωναν τη θεωρία έως και τις αρχές της δεκαετίας του ‘90. Στη συνέχεια η καμπύλη Kuznets έδωσε τη θέση της σε ένα πλάγιο Ν και τελικά στον «ελέφαντα» του Σερβοαμερικανού οικονομολόγου Μπράνκο Μιλάνοβιτς, πρώην επικεφαλής του τμήματος Ερευνών της Παγκόσμιας Τράπεζας.
