Μήπως ο Μαρξ δεν κατάλαβε τι είναι καπιταλισμός;Με την ευκαιρία των 200ών γενεθλίων του

του Τόμας Φίσερ

 
© Der Spiegel - Thomas Fischer: Marx, 219a, Gewalt Unangenehme Unordnungen, Teil Eins: Karl Marx, 12.05.2018

 
Φέτος εορτάζουμε τα 200ά γενέθλια του Καρλ Μαρξ. Γέμισαν οι αιθέρες του ελεύθερου Τύπου με έπεα πτερόεντα και με γραπτά που μένουν· ο θόρυβος που κάνουν μας φέρνει ζάλη. Από τα (δημοσιογραφικά) κείμενα που γράφτηκαν για τα γενέθλια του Μαρξ [5 Μαΐου 1818], διαλέγω δύο που βρήκα ενδιαφέροντα.

Ο κύριος καθηγητής Μάρτιν Ρόνχάιμερ (Martin Rhonheimer) του Ποντιφικού Πανεπιστημίου του Τιμίου Σταυρού στη Ρώμη (Pontificia Università della Santa Croce), χρησιμοποίησε μισή σελίδα της εφημερίδας «Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung» (FAS) της 6ης Μαΐου 2018 για να μας πει ότι ο κύριος Μαρξ κατασκεύασε μεν ένα αφήγημα περί καπιταλισμού, ωστόσο, o γερο-ανόητος δεν είχε καταλάβει τι είναι ο καπιταλισμός, επειδή «παρέβλεψε και παραγνώρισε τον επιχειρηματία»! Διότι, σύμφωνα με τον Ρόνχάιμερ, την αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας και επομένως την ευημερία στον κόσμο, την οφείλουμε «αποκλειστικά και μόνον» στα επιτεύγματα του επιχειρηματία!

Μπορεί κανείς να προσθέσει και άλλα πράγματα ως συμπλήρωμα: Ο Θωμάς Ακινάτης, ο γερο-χασομέρης, στα φημισμένα best-sellers που έγραψε το έτος 1250 μ.Χ., παρέβλεψε και παραγνώρισε την κεντρική μορφή του ιδιοκτήτη δούλων. Ακολουθώντας την λογική του Ρόνχάιμερ, την εκρηκτική αύξηση της ευημερίας στην Ευρώπη μεταξύ του 12ου αιώνα π.Χ. και του 12ου αιώνα μ.Χ., την οφείλουμε αποκλειστικά και μόνον στα επιτεύγματα των ιδιοκτητών σκλάβων· και χωρίς την δουλοκτησία, οι Βαυαροί με το ηλιοψημένο δέρμα ακόμη και σήμερα θα συνέχιζαν να τριγυρίζουν όλη μέρα γύρω από την ψηλή κορυφή των Άλπεων Τσούγκσπίτσε (Zugspitze) για να μαζεύουν άγρια ​​ραδίκια.

Και τι να πούμε για την δουλοπαροικία και την κεντρική μορφή του γαιοκτήμονα; Ούτε και γι' αυτόν δεν ήξεραν και δεν έψαξαν να μάθουν, άν και, μετά από 1200 χρόνια, κατάφερε να πάρει τη θέση των δουλέμπορου που τόση πολλή ευημερία είχε προσφέρει στον κόσμο. Ο μεγαλογαιοκτήμονας με τα λατιφούντια, που σήμερα, έχοντας τη φιλική υποστήριξη και της Γερμανίας, ανακτά την απεριόριστη εξουσία στη Βραζιλία και εξαθλιώνει το 90 % του πληθυσμού της χώρας του, ήταν ένας προφήτης της παραγωγικότητας και της ευημερίας. Ήδη στους καιρούς τους, οι κύριοι Καρλομάγνος και Πέτρος ο Μέγας γνώριζαν από τις μηνιαίες εκθέσεις των εξειδικευμένων στη δημοσιονομική λιτότητα οικονομολόγων τους, ότι αντί να ταΐζεις ένα κοπάδι δέκα χιλιάδων δούλων, είναι πιο παραγωγικό να έχεις δέκα χιλιάδες αγρότες δουλοπάροικους και από τα δέκα τους γογγύλια που βγάζουν από το χωράφι να τους παίρνεις μόνον τα πέντε.

Το νέο άγαλμα του Καρλ Μαρξ μπροστά στο πατρικό του σπίτι στη γενέτειρά του Trier, δώρο της Κίνας για τα 200ά γενέθλια

Μιχάλης Παπαγιαννάκης

Από τους εκλεγμένους πολιτικούς της Αριστεράς μετά το 1980, εκείνος που με σταθερότητα και επιμονή έδειχνε τον άλλο δρόμο, αυτόν που δεν θέλησε να περπατήσει η ελληνική πολιτική ως όλον, ούτε η ίδια η Αριστερά, ήταν αναμφίβολα ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης. 

Εκτός των άλλων, αγωνίστηκε πολύ για πράγματα που είναι συνεχώς μπροστά μας, καθημερινά και ανοίκεια, αλλά η ελληνική πολιτική τάξη φροντίζει να τα εξορίζει από τον δημόσιο διάλογο. Και ήταν Έλληνας Ευρωπαίος. Φεντεραλιστής. Αλλά πιο σημαντικό είναι το πώς έβλεπε την ένωση της Ευρώπης. Όλα αυτά, μαζί με το γεγονός ότι δεν είδε ποτέ την παρουσία του στην πολιτική ως πηγή προσωπικού οφέλους, δικού του ή άλλων, του χάρισαν πιστούς φίλους - όχι μόνον ιδεολογικά ταυτόσημους - και τον τίμησαν με πολλούς εχθρούς - όχι μόνον από την αντίπαλη πολιτική πλευρά.

Όσο μπόρεσε στον καιρό του, αυταπάτες δεν έτρεφε. Και εκτιμούσε δεόντως τα δεδομένα από σκληρό υλικό, «τους αριθμούς». Αυτό τον βοήθησε να βλέπει μακριά και του στοίχισε να μην είναι αποδεκτός από πολλούς «δικούς του» που δεν απόφευγαν τις ψευδαισθήσεις, μερικοί ενδεχομένως με καλές προθέσεις. Όμως στην πολιτική μετρά τελικά το αποτέλεσμα.

«Θα υπάρξουν σκληρότερες μορφές λιτότητας γιατί θα πρέπει να καλυφθεί αυτό το φοβερό έλλειμμα. Είμαστε σε πλήρη παράβαση με όλους τους κανονισμούς της Ε.Ε. Εκτός της απίθανης περίπτωσης που έχουμε ρυθμούς ανάπτυξης του 5% ή του 6%, που είναι όνειρα για τον ευρωπαϊκό καπιταλισμό» (συνέντευξη στην «Κυριακάτικη Αυγή», 5.9.2004, Σεπτέμβριος του 2004, πριν ακόμη σβήσει το ολυμπιακό όνειρο).

Ασφαλώς κανείς δεν μπορεί να ξέρει τι θα έλεγε και τι θα έκανε, άν ήταν παρών στα χρόνια μετά την τυπική εκδήλωση της κρίσης στην Ελλάδα το 2010. Το σίγουρο είναι ένα: Αν και οι ιδέες που εκπροσωπούσε ο Μιχάλης ηττήθηκαν κατά κράτος πολιτικά όταν ζούσε, οι «νίκες» αποδείχτηκαν στην πραγματικότητα πανωλεθρίες για τη χώρα. Και οι νικητές του χθες είναι σήμερα πεσμένοι κατάχαμα και ανυπόληπτοι.

Ωστόσο, όσοι τον γνώρισαν, ξέρουν καλά ότι άν ζούσε τώρα, δεν θα αισθανόταν καμμιά ικανοποίηση - πόσο μάλλον υπερηφάνεια, ή «να κάνει τον ήρωα πίσω από το γραφείο» - επειδή εκείνος ήταν διαφορετικός από τους άλλους και είδε προβλεπτικά το αδιέξοδο που παραμόνευε στον πολυπερπατημένο δρόμο. Θα ένοιωθε μόνον θλίψη. Αλλά θλίψη επανορθωτική, όχι παραίτηση χωρίς ελπίδα και αγώνα. Γιατί είναι επίσης σίγουρο, ότι άν ζούσε τώρα ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης, θα ήταν «με τους πολλούς, όχι με τους λίγους». Με τους αδύναμους τώρα σε καιρούς κρίσης, όπως ήταν με τους παραγκωνισμένους σε καιρούς φούσκας τότε· όχι με τους πολυπροστατευμένους τώρα, όπως δεν ήταν τότε με τους πολυπριμοδοτημένους. Θα ήταν υπέρ της πολιτικής αντιπαράθεσης με ουσία, προς όφελος των κοινών, των δημόσιων, της Res Publica· όχι υπέρ της κοκκορομαχίας προς όφελος των πελατών, των παρεών και της όποιας προσωπικής πολιτικής στρατηγικής.

Και παραφράζοντας αυτό που ειπώθηκε αλλού για άλλους, άν ζούσε τώρα, ακόμη και οι μέλισσες θα ήταν βέβαιες ότι ο Παπαγιαννάκης είναι με το μέρος τους και όχι με τον άπληστο τρόπο του οικονομείν και του πολιτεύεσθαι που εξοντώνει μέλισσες και άλλα όντα, πριονίζοντας το κλαδί πάνω στο οποίο στηρίζεται και η δική μας ζωή.

Εννιά χρόνια μετά τον Μάιο του 2009, που πήρε από τη ζωή τον Μιχάλη Παπαγιαννάκη, αναδημοσιεύουμε μια από τις τελευταίες του συνεντεύξεις (στον Στ. Θεοδωράκη, Τα Νέα 28.2.2009), αποσπάσματα παλιότερης συνέντευξης στην Κυριακάτικη Αυγή (Σεπτέμβριος 2004, με την ευκαιρία της λήξης των Ολυμπιακών Αγώνων) και εκτενή αποσπάσματα από το άρθρο ενθύμησης «Ο δικός μας Μιχάλης», του «Ιού της Ελευθεροτυπίας».

Γ. Ρ.
  

1. Ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης εξομολογείται όσα του δίδαξε η ζωή:  «Γερνώντας έγινα λίγο πιο εξτρεμιστής - Για να αλλάξει η ρότα της χώρας πρέπει να συνεργαστούμε»

© Τα Νέα - συνέντευξη στον Σταύρο Θεοδωράκη, 28.2.2009
  

Το ελληνικό κράτος δεν φαίνεται να συμφωνεί με αυτό [Έλληνας είναι όποιος γεννιέται ή «μεγαλώνει ανάμεσά μας», λέει ο Παπαγιαννάκης]. Εδώ αρνείται να δώσει την υπηκοότητα στα παιδιά των μεταναστών που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στη χώρα μας.  

Και γι΄ αυτό πρέπει να υπάρχει μια Αριστερά που να συγκρούεται σκληρά με αυτούς που χτυπάνε τις ελευθερίες, την ισότητα, τον ανθρωπισμό δηλαδή μιας κοινωνίας.
 
Υπάρχουν πάντως κάποιοι που λένε ότι το κόμμα σας δεν νοιάζεται για τίποτε, παρά μόνο για συγκρούσεις.

Ναι, το έχει κάνει ο Συνασπισμός και είναι λάθος. Γιατί Αριστερά δεν είναι μόνο σύγκρουση. Ο Συνασπισμός έχει στο DΝΑ του τη «συνεργασία» και τον «διάλογο». Και υπάρχουν προβλήματα που για να λυθούν απαιτούν ευρύτατες συσπειρώσεις. Αν κάποια στιγμή βάλουμε μυαλό και αποφασίσουμε να αλλάξουμε τη ρότα της χώρας, θα πρέπει να συνεργαστούμε.