Κυριακή, 19 Ιουνίου 2016

Ευρωσκεπτικισμός στην Ελλάδα και πολιτική νεωτερικότητα

του Γεράσιμου Μοσχονά
  
  
Η έρευνα της Κάπα Research - «Το Βήμα» (17.4.2016) έφερε εκ νέου στο φως τη δυσπιστία προς την ΕΕ, την αποδυνάμωση του φιλοευρωπαϊκού ρεύματος αλλά και την ανάπτυξη ενός ευρωσκεπτικιστικού - και σε μεγάλο βαθμό ευθέως αντι-ΕΕ - ρεύματος στο εσωτερικό της ελληνικής κοινής γνώμης. Η δυσπιστία προς την Ευρώπη, η οποία πήρε κατακλυσμική ένταση μετά το ξέσπασμα της κρίσης χρέους, βαίνει αυξανόμενη - αυτό προκύπτει από τη σύγκριση με προηγούμενα ευρήματα της ίδιας εταιρείας αλλά και του Ευρωβαρόμετρου.
  
Ο παλαιός ευρωσκεπτικισμός
Η βαρύτητα της τάσης αυτής έχει ελάχιστα αποτιμηθεί από την ελληνική δημόσια συζήτηση. Τα σημερινά χαρακτηριστικά του ευρωσκεπτικισμού (ο όρος δεν μας ικανοποιεί, χρησιμοποιείται συμβατικά) έχουν ελάχιστη σχέση με τον ευρωσκεπτικισμό του παρελθόντος. Στη δεκαετία του 1960, εποχή σύνδεσης της Ελλάδας με τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, η αντι-ΕΟΚ στάση της ΕΔΑ ήταν πολύ σκληρή («γεγονός ολέθριο», «εθνική συμφορά», «Η ένταξή μας στην ΕΟΚ μπορεί να συγκριθεί με Αλωση της Πόλης, Μικρασιατική Καταστροφή, χιτλερική κατοχή»). Ωστόσο η στάση αυτή δεν άγγιξε βαθύτερα την ελληνική κοινωνία και τις ευρωπαϊκές προτιμήσεις, όσο ασαφείς και αν ήταν τότε, των ελλήνων πολιτών. Παραδόξως, το ίδιο συνέβη και στη φάση ανόδου και καθιέρωσης του ΠαΣοΚ. Η μετεωρική άνοδος του τότε σκληρά ευρωσκεπτικιστικού ΠαΣοΚ («ΕΟΚ και ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο») δεν συνοδεύθηκε από αντίστοιχου μεγέθους μετακίνηση της κοινής γνώμης σε θέσεις ευρωσκεπτικιστικές, ευρωκριτικές ή αντιευρωπαϊκές.
Αντιθέτως, η βαθμιαία και, επί Σημίτη, πλήρης στροφή των ελλήνων Σοσιαλιστών σε φιλοευρωπαϊκή κατεύθυνση στηρίχθηκε καταλυτικά από την ελληνική κοινωνία. Ο ευρωπαϊσμός, στις δεκαετίες του 1990 και, εν μέρει, του 2000, υπήρξε πανίσχυρος, είχε ηγεμονική δυναμική και έφερε την Ελλάδα στον στενό πυρήνα των πιο φιλοευρωπαϊκών χωρών της ηπείρου. Ο δε αντιευρωπαϊσμός, κυρίως περιορισμένος στο στενό πλαίσιο ενός υπό εξασθένηση ΚΚΕ, εστερείτο, με την εξαίρεση ενός στενού πυρήνα (που δεν είμαστε σε θέση να τον προσδιορίσουμε αριθμητικά), εσωτερικής αξιακής και προγραμματικής συνοχής. Ηταν ένα ρεύμα μειοψηφικό, χωρίς πολιτική δυναμική.  
  
Ο νέος συνεκτικός ευρωσκεπτικισμός
Σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει σε βαθμό που εκπλήσσει. Η εμπιστοσύνη προς τους ευρωπαϊκούς θεσμούς έχει καταρρεύσει. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου, μεταξύ των 28 κρατών της ΕΕ η Ελλάδα κατέχει την πρώτη θέση στους 9 από τους 13 δείκτες δυσπιστίας προς - ή αποστασιοποίησης από - τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και τη δεύτερη στους υπόλοιπους 4 (Susannah Verney, 2015, σελ. 286). Η Ελλάδα έχει φύγει πολύ μπροστά: πρωτοπορεί σε δυσπιστία και έχει αφήσει πίσω της το παραδοσιακά ευρωσκεπτικιστικό Ηνωμένο Βασίλειο! Η εφαρμογή των μνημονίων και η (χοντροκομμένη) οικονομική εποπτεία έχουν προκαλέσει μια θάλασσα ευρωσκεπτικισμού στη χώρα. Εχουν προκαλέσει «σεισμικό σοκ» (Verney).
Επιπλέον, όπως δείξαμε αλλού, αξιοποιώντας τα ευρήματα της Διανέοσις/GPO, ο σχηματισμός μιας σημαντικής και ιδιαίτερα συνεκτικής ομάδας «σκληρού» ευρωσκεπτικισμού (που κυμαίνεται γύρω στο 20%-25% του σύνολου πληθυσμού και που, σύμφωνα με τα ευρήματα της Κάπα Research, διευρύνεται) είναι ένα νέο, κεντρικό και κρίσιμο δεδομένο της ελληνικής πολιτικής κουλτούρας.
Ο πυρήνας του «αντιευρωπαϊσμού» στην Ελλάδα έχει πλέον αποκρυσταλλωθεί και, προπάντων, επιδεικνύει μεγάλη συνάφεια όχι μόνο στις ευρωπαϊκές του προτιμήσεις αλλά και στις προτιμήσεις που αφορούν την οικονομία και το πολιτικό σύστημα. Εάν λοιπόν πάντοτε υπήρχε στην Ελλάδα ένα ποσοστό πληθυσμού δύσπιστο προς την ευρωπαϊκή ενοποίηση, το απολύτως νέο φαινόμενο είναι ότι το ποσοστό αυτό και έχει διευρυνθεί και εμφανίζει μια διακριτή και περιεκτική ταυτότητα, η οποία συμπεριλαμβάνει τις οικονομικές προτιμήσεις και τις απόψεις για τους εθνικούς πολιτικούς θεσμούς. Η θεματική «περιεκτικότητα» της ομάδας αυτής καταδεικνύει την ισχύ της. Από αυτή τη γωνία θέασης, ο αντι-ευρώ «πόλος» αποτελεί ένα επαρκώς δομημένο και επαρκώς στέρεο ρεύμα απόψεων και ιδεών - με έντονα αντιπολιτευτικά και, εν μέρει, αντισυστημικά χαρακτηριστικά. Το εν λόγω ρεύμα στερείται κομματικής εκπροσώπησης (υπό την έννοια της ισχυρής ή ενιαίας εκπροσώπησης). Ωστόσο είναι εδώ, με τρόπο επιδεικτικά εναργή και επιδεικτικά κρυστάλλινο.  
  
Ευρωπαϊκή τομή και political modernity
Στις δεκαετίες του 1990 και, εν μέρει, του 2000 ο ευρωπαϊσμός συγκροτούσε στην Ελλάδα ένα είδος παντοδύναμης ιδεολογίας. Σήμερα το ευρωπαϊκό ρεύμα εξακολουθεί να διατηρεί τον πλειοψηφικό του χαρακτήρα με τρόπο μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση. Ωστόσο, η Ελλάδα από χώρα ανήκουσα στην πρωτοπορία του φιλοευρωπαϊσμού τείνει να γίνει ουραγός. Ναι μεν η άποψη υπέρ παραμονής στην ΕΕ και στην ευρωζώνη παραμένει ισχυρά πλειοψηφική (και αυτό διαφοροποιεί θεαματικά και καθοριστικά την Ελλάδα από χώρες όπως η Μ. Βρετανία), αλλά πλέον όλοι οι άλλοι δείκτες εμπιστοσύνης προς την ΕΕ έχουν είτε δραματικά υποχωρήσει είτε πλήρως καταρρεύσει.
Η διαμόρφωση του σημαντικού και συνεκτικού αντι-ευρώ πόλου αποτελεί έκφραση μιας ευρύτερης διαιρετικής τομής (cleavage) που εμπεριέχει τη δυναμική μερικού μετασχηματισμού του ελληνικού κομματικού συστήματος. Προϊόν της περιόδου των μνημονίων, η αυξημένη σπουδαιότητα της διαιρετικής ευρωπαϊκής τομής δεν θα είναι συγκυριακή. Αντίστοιχες άλλωστε τάσεις έχουν καταγραφεί σε όλη την Ευρώπη. Η ισχυρή επίδραση της ΕΕ στον προσανατολισμό των εθνικών δημόσιων πολιτικών τείνει να μετατρέψει την «Ευρώπη» σε τμήμα της εσωτερικής πολιτικής ατζέντας και σύγκρουσης. Στη σημερινή Ελλάδα, η διείσδυση της νέας διαίρεσης συντελέστηκε βίαια, αν και καθυστερημένα σε σύγκριση με άλλες χώρες. Ηρθε όμως για να μείνει.
Η Ελλάδα του 19ου αιώνα βρέθηκε, λίγο μετά τη Γαλλία και την Ελβετία, στην πρωτοπορία των χωρών που θέσπισαν την καθολική ψηφοφορία. Μάλιστα δε, κατά το δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα, ιδιαίτερα μετά το 1875, το κοινοβουλευτικό σύστημα λειτούργησε πολύ καλύτερα από ό,τι σε πολλές ανεπτυγμένες βιομηχανικές χώρες, με αποτέλεσμα η Ελλάδα να συγκαταλέγεται «στον στενό κύκλο των συνταγματικά προηγμένων χωρών της Ευρώπης, ενώ υπερείχε κατά πολύ όλων των βαλκανικών» (Ν. Αλιβιζάτος, 2011, σελ. 25).
Δεν γνωρίζω αν η Ελλάδα αποτελεί χώρα «του ενδιάμεσου πολιτισμικού χώρου», μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Πολιτικά όμως η Ελλάδα ανήκε και ανήκει στον ευρωπαϊκό χώρο, σε πείσμα του οριενταλισμού πολλών ξένων και - ακόμη περισσότερων - ελλήνων αναλυτών. Το σημερινό μοντέλο των πολιτικών διαιρετικών τομών στο εσωτερικό της ελληνικής κοινωνίας είναι όχι απλώς ευρωπαϊκό, αλλά δυτικοευρωπαϊκό. Οι κυρίαρχες αντιπαραθέσεις (οικονομικός νεοφιλελευθερισμός οικονομικός παρεμβατισμός, πολιτισμικός φιλελευθερισμός πολιτισμικός συντηρητισμός και φιλοευρωπαϊσμός ευρωσκεπτικισμός), αντιπαραθέσεις που ξετυλίγονται πάνω στον καμβά βάθους που είναι η διαίρεση Αριστεράς Δεξιάς, δείχνουν ότι η ελληνική κοινωνία ανήκει βαθύτατα σε αυτό που ονομάζουμε political modernity. Και μάλιστα στη modernity με τη δυτικοευρωπαϊκή έννοια του όρου, καθώς οι διαιρέσεις αυτές στην Ελλάδα είναι καλύτερα σχηματισμένες και περισσότερο ανεπτυγμένες από ό,τι στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Στην ουσία, η σύγκρουση μνημονιακών και αντιμνημονιακών συνέβαλε στο να αποκρυσταλλωθεί και στη χώρα μας η λιγότερο συγκροτημένη διαίρεση, αυτή μεταξύ ευρωπαϊστών - αντιευρωπαϊστών. Πράγματι, τα μονοπάτια της πολιτικής νεωτερικότητας ακολουθούν διαδρομές που πολλοί δυσκολεύονται και να φανταστούν και να αναγνωρίσουν.
     
Ο Γεράσιμος Μοσχονάς είναι αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.
   
 

 
Άλλα γραπτά του Γεράσιμου Μοσχονά στον ιστότοπο Μετά την κρίση:
   

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Printfriendly

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:
Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:<br>Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι
Πως η αγάπη επουλώνει τη φθορά του κόσμου

Enrico Berlinguer (1981):

Enrico Berlinguer (1981):
Η ηθική διάσταση στην κρίση της πολιτικής

Danilo Kiš:

Danilo Kiš:
Συμβουλές σε νεαρούς συγγραφείς, και όχι μόνον

Wolfgang Münchau

Wolfgang Münchau
Ο συντάκτης οικονομικών θεμάτων Βόλφγκανγκ Μύνχάου (Der Spiegel - Financial Times)

Predrag Matvejević:

Predrag Matvejević:
Ο Ρωσο-Κροάτης ανιχνευτής και λάτρης του Μεσογειακού κόσμου

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο Φρανκφουρτιανός από τη Νεμπράσκα: Δικαιοσύνη & ελπίδα απέναντι στην ιδιοτέλεια των ελίτ

Azra Nuhefendić

Azra Nuhefendić
Η δημοσιογράφος με τις πολλές διεθνείς διακρίσεις, γράφει για την οριακή, γειτονική Ευρώπη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη
Όριο της Ευρώπης, οριακή Ευρώπη

Μάης του '36, Τάσος Τούσης

Μάης του '36, Τάσος Τούσης
Ο σκληρός Μεσοπόλεμος: η εποχή δοσμένη μέσα από τη ζωή ενός ανθρώπου - συμβόλου

Στον καιρό των τσιγγάνων και της μικρής Μαρίας

Ετικέτες

1968 αειφορία Αρχιτεκτονική Αυστρομαρξισμός Βαλκανική Βαρουφάκης βιοποικιλότητα Βρετανία Γαλλία Γερμανία Γκράμσι Εκπαίδευση ΕΚΤ Ελεφάντης Ενέργεια Επισφάλεια Ευρωκομμουνισμός ΗΠΑ Ήπειρος Θεοδωράκης Θεσσαλονίκη Ιβάν Κράστεφ Ινστιτούτο Bruegel Ισπανία ιστορία Ιταλία Κέϋνς Κίνα Κινηματογράφος Κλιματική αλλαγή Κοινοτισμός κοινωνική ανισότητα Κορνήλιος Καστοριάδης Κοσμάς Ψυχοπαίδης Κύπρος Λιάκος Α. Λογοτεχνία Μάνεσης Μάξ Βέμπερ Μάρξ Μαρωνίτης Μέσα Ενημέρωσης Μεσόγειος Μιχ. Παπαγιαννάκης Μουσική Μπερλινγκουέρ Νεοναζισμός Νεοφιλελευθερισμός Νίκος Πουλαντζάς Ο τόπος Οικολογία Π. Κονδύλης Παιδεία Πολωνία Πράσινοι Προσφυγιά Ρήγας Ρίτσος Ρωσία Σεφέρης Σολωμός Σοσιαλδημοκρατία συνδικαλισμός Σχολή Φραγκφούρτης Ταρκόφσκι Τουρκία Τράπεζες Τρομοκρατία Τσίπρας Φιλελευθερισμός Φιλοσοφία Φούσκα ακινήτων Χαλκιδική Χρήστος Γιανναράς Χριστιανισμός André Gorz Azra Nuhefendić Christopher Lasch Claus Offe Colin Crouch Ernst Bloch Ernst-W. Böckenförde Fischer Franklin Roosevelt Grexit Habermas J. Augstein Krugman Laclau Le Corbusier Louis Althusser Marc Mazower Matvejević Mudde Niels Kadritzke Ralf Dahrendorf Stiglitz Streeck T. S. Eliot Ulrich Beck Ulrike Guérot Umberto Eco Wallerstein Walter Benjamin Wolfgang Münchau Žižek Zygmunt Bauman

Song for the Unification (Zbigniew Preisner -
Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube

Song for the Unification (Zbigniew Preisner - <br>Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube
Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων,
ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον...
Ἡ ἀγάπη ...πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει...
Νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα·
μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη (προς Κορινθ. Α΄ 13)

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης
Νταβίντ Γκρόσμαν: Το πένθος του πατέρα και της Ιστορίας

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη
Μια ιστορία προσφυγιάς, στη Λέσβο και στη Νορβηγία

Luka Lisjak Gabrijelčič: Χάννα Άρεντ, τα πρώτα χρόνια

Luka Lisjak Gabrijelčič: Χάννα Άρεντ, τα πρώτα χρόνια
Hannah Arendt, zgodnja leta (στο Razpotja - Σλοβενικά)

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής
Erik Stokstad («Science»): New rice variety could feed the planet without warming it

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα
Τα μικροκλίματα της Ελλάδας, εξασφαλίζουν μεγάλη βιοποικιλότητα μανιταριών (Βασιλική Χρυσοστομίδου, «Καθημερινή», αναδημοσίευση «Δασαρχείο»)

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»
«Είμαι βραχυπρόθεσμα απαισιόδοξος αλλά μακροπρόθεσμα αισιόδοξος»

Zygmunt Bauman, Krzysztof Pomian, Marcel Gauchet, Michael Kazin

Zygmunt Bauman, Krzysztof Pomian, Marcel Gauchet, Michael Kazin
Ο 21ος αιώνας: Ένας κόσμος χωρίς την αριστερά (“Kultura Liberalna” - Πολωνία, αγγλικά)

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο
Η λογοτεχνική δημοσιογραφία στα καλύτερά της - Azra Nuhefendić

K.S. Karol (1924 - 10 Απριλίου 2014), ο δημοσιογράφος - του Μικαέλ Λεβύ

K.S. Karol (1924 - 10 Απριλίου 2014), ο δημοσιογράφος   - του Μικαέλ Λεβύ
- «Με ποιανού το μέρος είστε κύριε Κάρολ»; - «Είμαι με τον εαυτό μου»

Jürgen Habermas

Jürgen Habermas
¨Ολα τα κείμενα από το περιοδικό "Blätter für deutsche und internationale Politik"
(pdf, Γερμανικά)

Η Ρεïχανέχ Τζαμπαρί και οι νάρκισσοι

Η Ρεïχανέχ Τζαμπαρί και οι νάρκισσοι
Φιλελεύθεροι και «μαρξιστές» νάρκισσοι της «γενιάς του '68» στη Δύση, ποτέ δεν θα καταλάβουν γιατί προτίμησε το μνήμα για να μη παραιτηθεί από την αξιοπρέπειά της. Η αδιαφορία τους είναι φυσικό επακόλουθο της ιδεολογίας και της νοοτροπίας τους

«Σταθμοί του Σταυρού», μια ταινία του Ντίτριχ Μπρίγκμαν

«Σταθμοί του Σταυρού», μια ταινία του Ντίτριχ Μπρίγκμαν
Η Μαρία ανήκει και στους δύο κόσμους, αλλά και σε κανέναν από αυτούς. Οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πόλιν. Αντεπεξέρχεται όσο καλύτερα μπορεί στις απαιτήσεις των μεν και των δε, χωρίς να διστάζει να στηλώσει το κορμάκι της όταν διακυβεύονται οι αρχές της. Δε θέλει να τη φωτογραφίζουν, να την αναγκάζουν να ακούει ποπ μουσική, να λέει ψέματα, να αφίσταται των αξιών της. Δεν είναι ψόφιο ψάρι· πάει ενάντια στο ρεύμα. Θα θυσιάσει τη ζωή της για να μιλήσει επιτέλους ο τετράχρονος αδερφός της, που αρχίζει να θεωρείται αυτιστικός από ιατρούς και οικογένεια : μόλις ξεψυχήσει, ο αδερφός της αρχίζει να μιλάει - του Ν. Ράπτη

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)
Ο ήπιος επαναστάτης χωρίς δόγμα με τον φιλελεύθερο υποστηρικτή της κοινωνικής δικαιοσύνης και του Κέϋνς - Υπερβάσεις «φραγμάτων» σε μια εποχή που η Πολιτική γραφόταν με κεφαλαίο «Π»

The Roosevelt Institute

The Roosevelt Institute
Ελεωνόρα και Φραγκλίνος Ρούσβελτ - Πολιτική για καιρούς οικονομικής κρίσης

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»

Jean Monnet's Brandy and Europe's Fate

Jean Monnet's Brandy and Europe's Fate
Οι οραματισμοί του Ζαν Μονέ για την ενωμένη Ευρώπη και η αντιμετώπιση της κρίσης
- του Strobe Talbott (The Brookings Essay)

Georg Trakl (1887-1914) - Ένας οδοιπόρος στον μαύρο άνεμο

Georg Trakl (1887-1914) - Ένας οδοιπόρος στον μαύρο άνεμο
Η ποίηση στα σκοτεινότερά της και στα καλύτερά της
Εισαγωγή, σημειώσεις, σχόλια, μετάφραση: Ιωάννα Αβραμίδου

Παναγιώτης Ιωακειμίδης: Πολιτική εξουσία και ζώα

Παναγιώτης Ιωακειμίδης: Πολιτική εξουσία και ζώα
Ένας ρόλος για τα κατοικίδια στους χώρους της εξουσίας

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο
(πέθανε τον Μάïο του 2014)

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο <br>(πέθανε τον Μάïο του 2014)
Ο σκύλος - σύμβολο μιας σκληρής εποχής, η προσωπικότητα του 2011 (Time)

Φιλιά εις τα παιδιά

Φιλιά εις τα παιδιά
Ένα κομμάτι Θεσσαλονίκης του χθές και του σήμερα

Street Art Utopia

Street Art Utopia
We declare the world as our canvas

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο καταναλωτισμός υπονομεύει τις αξίες της σταθερότητας και της αφοσίωσης, προπαγανδίζει
την καταστροφή της οικογενειακής ζωής (φωτ. από τον ιστότοπο Eagainst.com)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)
Ο τελευταίος φιλόσοφος - τι ζητά η φιλοσοφία σ' αυτούς τους δύσκολους καιρούς;

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ
Hθικολόγος, συντηρητικός, εργατιστής, προπαγανδιστής της λιτότητας;¨Η επικριτής του καταναλωτισμού και της σπατάλης, για μια άλλη πολιτική ηθική, για τον "μικρό" πολίτη;

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»