Ο ιός και ο ξενιστής : Το Ελληνικό πολιτικό σύστημα προσαρμόζεται στο Μνημόνιο

Το πολιτικό σύστημα έχει τα χαρακτηριστικά των ιών: Μεταλλάσσονται μέσα στα περιβάλλοντα αναπαραγωγής τους. Το Μνημόνιο είναι ο νέος ξενιστής του πολιτικού συστήματος και η σχέση τους είναι σχέση συμβίωσης, με τη βιολογική έννοια. Το σημερινό πολιτικό σύστημα είναι η τερατώδης μετάλλαξη της πολιτικής, που υφίσταται χάρη στο Μνημόνιο, στο οποίο δίνει το πρόσωπο που του αναγνωρίζει η Eλληνική κοινωνία.

  

του Αλέξη Καλοκαιρινού

 

Στην Ελλάδα, από την είσοδο στην ΟΝΕ (2001) ως την είσοδο στο Μνημόνιο (2010), ζήσαμε στο «τέλος της Ιστορίας». Ζήσαμε πραγματικά, αλλά η μνημονιακή εμπειρία μας δείχνει τις διαστάσεις της ιδεολογίας, που ήταν κι αυτή μέρος της ζωής: Oι πεποιθήσεις δεν απεικόνιζαν την πραγματικότητα. Η εμπειρία θα μπορούσε να φέρει μια διόρθωση της ιδεολογίας. Αυτό δεν συμβαίνει. Η ιδεολογία στην Ελληνική κοινωνία έχει πάρει την πιο άγρια τροπή. Η πραγματικότητα αγρίεψε, επίσης. Αλλά η διάσταση της πραγματικότητας με τις πεποιθήσεις που σχηματίζονται στο κοινωνικό σώμα μεγάλωσε δραματικά. Οι παραισθήσεις στα χρόνια του Μνημονίου αυξήθηκαν, ακόμη κι αν αποκαταστάθηκε η αίσθηση πως η Ιστορία βρίσκεται σε κίνηση (προς άγνωστη όμως κατεύθυνση, όπως συνήθως συμβαίνει με την πραγματική Ιστορία).

    

Η άλλη όψη της κοινωνικής συνθήκης, παρά τις σχηματικές μας διακρίσεις, είναι η πολιτική. Η αντιπολίτευση είναι ενωμένη στην καταδίκη του Μνημονίου που «σκοτώνει»: Σκοτώνει την κοινωνία κατά την αριστερά, σκοτώνει το έθνος κατά την ακροδεξιά. Η ενωμένη αντιπολίτευση προωθεί με αρκετή επιτυχία την αντίληψη μιας κατεχόμενης χώρας και έχει καταστήσει γενικά αποδεκτή την ψευδή παραδοχή ότι οι δείκτες της χώρας συγκρίνονται, αν δεν υπερβαίνουν, εκείνους μιας πολεμικής ήττας. Λες και οι μισές υποδομές της χώρας έχουν καταστραφεί και ένα μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού έχει εκλείψει. Η ενωμένη αντιπολίτευση προσπαθεί να συμπληρώσει τους αριθμούς σκυλεύοντας τους αυτόχειρες.

Ευρώπη, μίλα για τις σκοτεινές σου πλευρές

Η Ευρώπη στο ψυχαναλυτικό ντιβάνι 

 

συνέντευξη της Γιούλια Κρίστεβα στην Frankfurter Allgemeine Zeitung (©)

Γιούλια Κρίστεβα, ας υποθέσουμε πως η Ευρώπη έρχεται στο γραφείο σας και κάθεται στο ψυχαναλυτικό ντιβάνι σας. Τι θα λέγατε σ' αυτόν τον παράξενο "ασθενή" σας, οι απογοητεύσεις του οποίου πολλαπλασιάζονται τελευταία;

Πρώτα-πρώτα, θα προσπαθούσα να τον κάνω να μιλήσει για την κρυφή σκιά του, την σκοτεινή του πλευρά, αυτή τη σύγχρονη εκδοχή του προπατορικού αμαρτήματος. Η Ευρώπη πάσχει από τα εγκλήματα που έχει διαπράξει. Όταν άρχισαν την οικοδόμηση της Ευρώπης μετά τον πόλεμο, άφησαν συνειδητά το παρελθόν και την μνήμη στην άκρη. Για το λόγο αυτό, οι Συνθήκες της Ρώμης του 1957 δεν παραπέμπουν ούτε τον πολιτισμό, ούτε την ιστορία. Ήθελαν να οικοδομήσουν και πάλι την ήπειρο απωθώντας το παρελθόν της, ελπίζοντας να δημιουργήσουν έναν λειτουργικό homo economicus.

Για τη δεκαετία του 1950 συμφωνώ μαζί σας. Αλλά από τότε, έχει γίνει στην Ευρώπη μια συνεπής επεξεργασία της ιστορικής μνήμης...

Νομίζω ότι αυτή η απώθηση είναι σήμερα αντιφατική, αμφιλεγόμενη. Βεβαίως, οι διανοούμενοι και οι επιστήμονες έχουν φέρει σε πέρας ένα αξιοσημείωτο αναλυτικό έργο. Αλλά αυτή η γνώση δεν έχει μεταβιβασθεί επαρκώς στις μάζες. Ορισμένες χώρες - και αναφέρομαι βέβαια κατά πρώτο λόγο στη Γερμανία, αλλά όχι μόνο σ' αυτήν - έχουν σκύψει με γενναιότητα στο παρελθόν τους. 

Όμως η Ευρώπη ως τέτοια, ως σύνολο, δεν έχει ασχοληθεί σοβαρά με την ιστορία της. Και δεν σκέφτομαι μόνον το ζήτημα του Ολοκαυτώματος. Σκέφτομαι την Ιερά Εξέταση, τα πογκρόμ, την αποικιοκρατία, την ανδροκρατική αλαζονεία ή τους πολέμους που υπήρξαν καταστροφικοί για την ήπειρο και εξαπλώθηκαν σε όλο τον κόσμο. Όσο αυτή η κρυφή σκιά δεν διερευνάται και δεν υποβάλλεται σε κριτική, η Ευρώπη δεν θα κινηθεί προς τα εμπρός, αλλά θα είναι καταδικασμένη ακόμη και να οπισθοδρομεί.