Τετάρτη, 8 Απριλίου 2015

Ο Ιησούς ως υπερασπιστής της ουτοπίας και ο Έρνστ Μπλοχ

Για τον Έρνστ Μπλοχ, τον αθεϊσμό και τον χριστιανισμό  
      
του Γιούργκεν Μόλτμαν
  
© Der Spiegel  (30.09.1968) -
 Jürgen Moltmann über Ernst Bloch: Atheismus im Christentum - Und die Bibel ist doch links 
    
Ο Ernst Bloch, από τους μεγαλύτερους φιλοσόφους του 20ου αιώνα, έγινε γνωστός από τα βιβλία «Geist der Utopie» («Το Πνεύμα της Ουτοπίας») και «Prinzip Hoffnung» («Η Αρχή της Ελπίδας»). Από τα μεταγενέστερα έργα του είναι το «Atheismus im Christentum» («Αθεϊσμός στο Χριστιανισμό»). Στο γραπτό του για τον Έρνστ Μπλοχ (γραμμένο το 1968, με τον ηλεκτρισμό από την ατμοσφαιρα του «Annus mirabilis»), ο θεολόγος  Jürgen Moltmann γράφει για τον αλλοτριωμένο άνθρωπο στον κόσμο της ανισότητας και της εξουσίας, για το μέλλον της ουτοπίας με τον Ιησού ως υπερασπιστή της και για τα ζητήματα που θέτουν οι Γραφές και οι ιδέες του Χριστιανισμού. Το συμπέρασμά του: «Και η Αγία Γραφή είναι της αριστεράς». 
  
Τα μονοπώλια των ιδεών διαλύονται. Οι διαχωριστικές γραμμές μετακινούνται. Εδώ και καιρό είναι φανερό πως ο μαρξισμός χάνει τα «δικαιώματα πατρότητας της επανάστασης», αν και οι θεωρίες του θα συνεχίσουν να είναι οι πιο σημαντικές συμβολές. Η μοίρα το έφερε ώστε, μεταξύ άλλων, να αναλάβουν και θεολόγοι το εγκαταλελειμμένο παιδί «επανάσταση», ενώ σε Χριστιανικά πανεπιστημιακά συνέδρια, απόστολος της αντιαυταρχικής μεταρρύθμισης στην εκκλησία αρχίζει να θεωρείται πιο πολύ ο Καρλ Μαρξ, παρά ο Λούθηρος ή ο Φραγκίσκος της Ασίζης.
Από την άλλη πλευρά, οι επίσημες Εκκλησίες χάνουν το μονοπώλιο τους στο Χριστιανισμό. Διαβάζουν και άλλοι την Βίβλο και η ανάγνωσή τους είναι διαφορετική από την ανάγνωση των εκκλησιαστικών παραδόσεων. Όταν ρώτησαν τον Μπέρτολτ Μπρεχτ ποιο είναι το αγαπημένο του βιβλίο, η απάντησή του περιείχε ένα κρυμμένο, βαθύτερο νόημα: «Θα γελάσετε, είναι η Αγία Γραφή». Αυτή η ιστορία ξεκίνησε με τα έργα του Έρνστ Μπλόχ «Το Πνεύμα της Ουτοπίας» («Geist der Utopie») και «Τόμας Μύντσερ ως Θεολόγος της Επανάστασης» («Thomas M
ünzer als Theologe der Revolution»). Την ξαναβρίσκουμε στο «Κλειδί του Παραδείσου» («Himmelsschlüssel») του Λέσζεκ Κολακόφσκι (Leszek Kolakowski) και στο βιβλίο του Gardavský «Ο Θεός δεν είναι εντελώς νεκρός».
 
Το βιβλίο του Ερνστ Μπλοχ δεν υστερεί καθόλου σε ευγλωττία, σε δαιμόνια ειρωνεία και σε φαντασία που ξεχειλίζει, από τα παλαιότερά του «Το Πνεύμα της Ουτοπίας», «Η Αρχή της Ελπίδας» και άλλα. Σ' αυτό, ο αθεϊσμός υψώνει το ανάστημά του ξεπηδώντας μέσα από τον Χριστιανισμό. Από τις ίδιες τις Βιβλικές πηγές αναβλύζει αφρίζοντας το αντίθετο ρεύμα. Η Βίβλος στρέφεται ενάντια στις παραδεδομένες ερμηνείες της. Η ανάγνωσή της από τον Μπλόχ είναι «από κάτω» και όχι «από πάνω». Εξαφανίζει τις ιστορίες του Θεού με τους αμαρτωλούς ανθρώπους και φέρνει στο προσκήνιο ιστορίες ανθρώπων που μουρμουρίζουν και παραπονούνται, που έρχονται σε διαμάχη και εξεγείρονται εναντίον του ιδιότροπου Θεού τους.
Μονή Δεκούλου, Μάνη - Χριστός και Ζωδιακός Κύκλος
© proskynitis.blogspot.com
«Και η Αγία Γραφή είναι της αριστεράς»
Έτσι, η Αγία Γραφή γίνεται ένα ανατρεπτικό, επαναστατικό βιβλίο που δεν συμβιβάζεται με την εκκλησιαστική αυθεντία και με την εξουσία του κρατικοποιημένου Χριστιανισμού. Όταν διαβάζεται ως Βίβλος των Φτωχών - Biblia Pauperum, φέρνει στο φώς ένα νέο, ανεκμετάλλευτο δυναμικό επαναστατικής ελπίδας προσωποποιημένο στον Υιό του Ανθρώπου και «αποκαλύπτει το αληθινό πρόσωπο» των ανθρώπων, που εδώ στον κόσμο αυτό, έχουν καταπιεσθεί και ταπεινωθεί τόσο πολύ, ώστε το πρόσωπό τους έχει γίνει αγνώριστο. 
Μετά την παραίτηση από το «εκεί επάνω», από τον γήινο και τον ουράνιο μοναρχικό θρόνο, τώρα το «προς τα εμπρός», δηλαδή η πρόοδος, συναποτελείται από το «αστικό κατεστημένο» και τον «σοσιαλισμό που είναι μισός τσαρισμός» και κατευθύνεται προς εκείνο το ουτοπικό βασίλειο για το οποίο ο Άγιος Αυγουστίνος είπε: «Dies septimus nos ipsi erimus» («η Έβδομη Ημέρα θα είμαστε εμείς»). Ο Μπλοχ, χρησιμοποιώντας τη γλώσσα της Βίβλου, αυτό το ονομάζει «το αποκαλυμμένο μας πρόσωπο» και φιλοδοξεί έτσι να είναι συνεχιστής της φιλοσοφικής κληρονομιάς που επιζητεί την ταύτιση του ανθρώπου με τον πραγματικό εαυτό του, δηλαδή την κατάργηση της αλλοτρίωσης.
Βαθύς γνώστης των ιδεών πέρα από τα καθιερωμένα, με πάθος για το παράδοξο, αλλά και σύγχρονος με τις γενιές των θεολόγων που εμφανίστηκαν τα τελευταία 70 χρόνια, ο Μπλοχ εργάστηκε ως «κόκκινος ντετέκτιβ» που ερευνά τα μυστικά της Βίβλου. Ανίχνευσε και ξαναβρήκε τη διφορούμενη φωνή των σκλάβων μέσα σε κείμενα που συντάχθηκαν από ιερείς, βρήκε ανάμεσα στα λόγια παρηγοριάς που έρχονται από πάνω τους αναστεναγμούς και τα μουρμουρίσματα διαμαρτυρίας που έρχονται από κάτω και ανακάλυψε τις κρυφές επιθυμίες των υποταγμένων μέσα στις θρησκευτικές ιδεολογίες των αρχόντων.
Ερνστ Μπλοχ, Ρούντι Ντούτσκε, Ωσιέ-Τσε Ντούτσκε (υιός)
«Πτώματα κρυμμένα στις ντουλάπες» των χριστιανικών Εκκλησιών
Ωστόσο, ούτε είναι γραμμένες όλες οι Βιβλικές ιστορίες σύμφωνα με τα πρότυπα της «Ιστορίας του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης», ούτε το ιστορικό υλικό προσφέρει πάντα ως εναλλακτική λύση το «Πόλεμος στα παλάτια - ειρήνη στις καλύβες των φτωχών»* ή το αντίστροφο. Μάλιστα, μερικές φορές αυτή την ερμηνεία, ο ίδιος ο Μπλοχ τη βρίσκει πολύ στενή. Όμως στα παραδείγματα του Ιωβ και του Εσταυρωμένου, η θεοκρατική ερμηνεία της Βίβλου κυριάρχησε για πολύ καιρό δεν έγινε πιστευτή μόνο λόγω συνήθειας. Έτσι, «η απαλλαγή της Βίβλου από τη θεοκρατία» που επιχειρεί ο Μπλοχ, οδηγεί χριστιανούς και αθεϊστές σ' ένα δρόμο που επιφυλάσσει πολλές εκπλήξεις.
[* σύμφωνα με το σύνθημα «Frieden den Hütten! Krieg den Palästen!», του ιατρού και συγγραφέα Γκέοργκ Μπύχνερ / Georg Büchner και του θεολόγου, ιερέα και παιδαγωγού Φρίντριχ Βάϊντιγκ / Friedrich Ludwig Weidig, στον «Αγγελιοφόρο της Έσσης» / «Hessische Landbote», κατά την απόπειρα εξέγερσης των χωρικών εναντίον των ευγενών το 1834]
Μετά τον Λουδοβίκο Φόιερμπαχ (Ludwig Feuerbach), που εισήγαγε στις συνειδήσεις τον θρησκευτικό διαφωτισμό, ο Μπλοχ εγκαινιάζει τον ώριμο μετα-θρησκευτικό διαφωτισμό με ίδιο αντικείμενο. Δεν το κάνει με κοινοτοπίες, ούτε χωρίς επιχειρήματα. Με τη βοήθεια της μαρξιστικής μεθόδου αντιμετωπίζει μεταφυσικά ερωτήματα που υπερβαίνουν τον μαρξισμό. Απέναντί τους, αυτός είναι προσωρινό μόνον διανοητικό στήριγμα για τον άνθρωπο που διψά για ταυτότητα.
Ο πεισματάρης γέροντας χτυπά προς κάθε πλευρά. Η θεολογική απομυθοποίηση μπαίνει στο «καλό θρησκευτικό δωμάτιο του θεολόγου Μπούλτμαν (Rudolf Bultmann)», τοποθετεί
τον «νεοτερικό άνθρωπο Καρλ Μπαρθ (Karl Barth)» στο «μυστικό υπουργικό συμβούλιο και προπύργιο της υπερβατικότητας», τον Καθολικισμό τον φέρνει αντιμέτωπο με τη Γερμανική Ποιμαντική Επιστολή από τα ναζιστικά χρόνια του 1936 [αφορούσε τον Ισπανικό Εμφύλιο] ενώ την Λουθηρανή Υπομονή του Σταυρού την φέρνει αντιμέτωπη με το πτώμα του Τόμας Μύντσερ (Thomas Münzer), «το κρυμμένο στη ντουλάπα». Πολλά παρουσιάζονται μονόπλευρα και «υπερφωτισμένα», ας αναρωτηθούμε όμως, μήπως μια κάποια μονομέρεια είναι απαραίτητη. Τουλάχιστον εδώ, σ' αυτό τον κόσμο.
Georg Büchner
Friedrich Ludwig Weidig

Hessische Landbote, 1834


Από την «υπόσχεση του φιδιού» και τα βάσανα του Ιωβ στην απτή Ουτοπία του Ιησού
Στην ανάγνωση εκ των κάτω, η «κόκκινη γραμμή που ενώνει τις εξεγέρσεις» της Βίβλου, αρχίζει με την «υπόσχεση του φιδιού», της προνύμφης που θα μεταμορφωθεί αργότερα στον Θεό Λόγο: «Θα είστε όμοιοι με τον Θεό». Καταλήγει στο ομοούσιον, δηλαδή την κοινή ουσία του Υιού του Ανθρώπου με τον Θεό. Έτσι, το να αρνείται κανείς να είναι όμοιος με τον Θεό, μετατρέπεται σε προπατορικό αμάρτημα της ακρωτηριασμένης ανθρωπότητας. Μέσα από αυτήν υψώνουν το ανάστημά τους ο Κάϊν και ο Ιακώβ, ο Μωϋσής και ο Ιωβ. Εκθρονίζουν τους θεούς, σπάζουν το ζυγό της θεόσταλτης μοίρας και από τη φιγούρα του Γιαχβέ της Παλαιάς Διαθήκης κατασκευάζουν μιαν άλλη μορφή του θείου: Μεταβλητή, ανοικτή στο μέλλον, που προσκαλεί τον άνθρωπο να αναλάβει την εξουσία.  
Αναμφίβολα ένα από τα κορυφαία σημεία είναι ο τρόπος που παρουσιάζει ο Μπλοχ τον Ιωβ. Είναι ο πρωταθλητής της υπομονής ή ένας εβραϊκός Προμηθέας; Η ιστορία είναι ανοιχτή και μένει αναπάντητη. Οι θεολογικές ερμηνείες εύκολα κλίνουν προς τον ψευδοευσεβή τόνο των φίλων του Ιώβ. Οι αθεϊστικές λύσεις του ζητήματος της θεοδικίας** δεν είναι καλύτερες από τη λύση που έδωσε η σύζυγος του Ιώβ: «Να καταραστείς το Θεό και να πεθάνεις». Όμως ο Ιωβ καλεί αυτόν που θα «εκδικηθεί για το αίμα του» (και όχι τον «Σωτήρα»). Σύμφωνα με τον Μπλοχ, ο κατηγορηματικός αθεϊσμός δεν απαντά στα δύσκολα ερωτήματα που θέτει ο Ιωβ.  
[** Θεοδικία: Η φιλοσοφική υπεράσπιση του Θεού εναντίον της κατηγορίας ότι είτε θέλει να επικρατεί το κακό στον κόσμο, είτε είναι ανίκανος να το αντιμετωπίσει]
Ως δική του απάντηση, ο Μπλοχ προτείνει να απομακρυνθούμε από το Θεό, με την ελπίδα  (τη συνδυασμένη με αγανάκτηση) να στηριχθούμε στις συγκεκριμένες δυνατότητες που μας προσφέρονται για έναν νέο τρόπο ύπαρξης. Όμως τι θα είχε να πεί ο Ιωβ γι' αυτή την κοσμοδικία, που κρίνει τον κόσμο και επιδεικνύει ευσέβεια στις δυνατότητες που αυτός μας προσφέρει;
Η ανάγνωση της Καινής Διαθήκης από τον Μπλοχ δεν είναι λιγότερο εντυπωσιακή. Ο «Υιός του Ανθρώπου» (αντί του «Υιού του Θεού») είναι το κρυμμένο χαρακτηριστικό του Ιησού. Αυτό το αρχέτυπο, το πραγματεύεται με τη βοήθεια γνωστικιστικών και καββαλιστικών δοξασιών που περιλαμβάνονταν στην ουμανιστική παιδεία του Μπλόχ. Η ιδέα του Χριστού μπορεί να συνεχίσει να είναι ζωντανή, ακόμη και αν ο Θεός είναι νεκρός [κατά τον ισχυρισμό του Νίτσε]. Και μάλιστα, μόνον αυτή η ιδέα μπορεί να αντικαταστήσει τη λατρεία του Πατρός Θεού με τον ανθρωπιστικό μυστικισμό.
Κατά ειρωνικό τρόπο, έναντι του παλαιού Αρειανισμού και των νεότερων φιλελεύθερων εκδοχών του, ο Μπλοχ υποστηρίζει το ομοούσιο του Ιησού με τον Θεό. Ωστόσο, το ομοούσιο δεν δηλώνει την πραγματική ενσάρκωση του Θεού, αλλά την πλήρη θέωση του ανθρώπου. Εδώ ο ριζοσπαστικός αθεϊσμός αντιστρέφεται και γίνεται απόλυτος μυστικισμός του Θεού. Ο Θεός και ο άνθρωπος μετατρέπονται σε αξεχώριστες πλευρές ενός και του αυτού Όντος. Ο μυστικιστικός-ουτοπικός Λόγος αναλαμβάνει να εκπληρώσει την υπόσχεση που είχε δώσει το φίδι στους ανθρώπους, όταν ζούσαν στον Παράδεισο.
Χριστός Ελκόμενος, Άγιος Νικόλαος ,
 Μολιγκάτες Κυθήρων - © Ταξιδεύοντας
Ιστορία και Αποκάλυψη
Έτσι, το βιβλίο τελειώνει με τη σύζευξη δύο κειμένων:  
«Το να είσαι ριζοσπάστης, σημαίνει να αντιμετωπίζεις τα πράγματα από τη ρίζα τους. Η ρίζα όλων των πραγμάτων είναι ο άνθρωπος», είπε ο Καρλ Μαρξ. 
«Και δεν έχει φανερωθεί ακόμη αυτό που θα γίνουμε. Αλλά γνωρίζουμε πως όταν φανερωθεί, θα γίνουμε όμοιοι με Αυτόν, γιατί θα τον βλέπουμε όπως πραγματικά είναι» [Ἀγαπητοί, νῦν τέκνα Θεοῦ ἐσμεν, καὶ οὔπω ἐφανερώθη τί ἐσόμεθα· οἴδαμεν δὲ ὅτι ἐὰν φανερωθῇ, ὅμοιοι αὐτῷ ἐσόμεθα, ὅτι ὀψόμεθα αὐτὸν καθώς ἐστι], γράφει η Α' Επιστολή του Ιωάννη. 
«Διαβάζοντας τα δύο κείμενα το ένα μετά το άλλο», λέει ο Μπλοχ, «το πραγματικό πρόβλημα της αλλοτρίωσης και η δυνατότητα να καταργηθεί, φωτίζεται με ένα φως που ενεργεί ταυτόχρονα αποκαλυπτικά και ουτοπικά». Μετά την κίνηση του μαρξισμού από την ουτοπία στην επιστήμη, σύμφωνα με τη διατύπωση του Ένγκελς, τώρα επανασυνδέεται με τα θρησκευτικά-εξεγερσιακά αρχέτυπα και δημιουργείται μια συμμαχία ανάμεσα στην επανάσταση και στον Χριστιανισμό, όπως είχε κάποτε προεικονισθεί σε μια μοναδική ιστορική περίπτωση, στον Γερμανικό Πόλεμο των Χωρικών, ως μια μεγάλη στιγμή που προανήγγειλε την Μέλλουσα Ημέρα.

Thomas Müntzer
Θάνατος του Σίμωνος του Μάγου
Στους αθεϊστές όλα αυτά θα φανούν υπερβολικά θρήσκα, στους χριστιανούς πολύ αθεϊστικά. Όμως μια αμερόληπτη ανάγνωση παρακινεί και τις δύο πλευρές σε νέες σκέψεις και τους θέτει νέα ερωτήματα.
Ο Μπλοχ ισχυρίζεται πως το καλύτερο που προσφέρουν οι θρησκείες, είναι το γεγονός ότι παράγουν αιρετικούς. Από την πλευρά τους. οι αιρετικοί αρνούνται ότι προσπαθούν να δημιουργήσουν νέες ορθοδοξίες. Για να αποδείξω την έντιμη κριτική στάση τόσο του αιρετικού Σίμωνος του Μάγου όσο και του Ερνστ Μπλοχ, θα ρωτούσα άν, παρά την ορθή αποκάλυψη της συμμαχίας ανάμεσα στη θρησκευτικό μονοθεϊσμό και τον καισαρισμό, υπήρχε και υπάρχει επίσης, μια υπερβατικότητα απαλλαγμένη από το μύθο της εξουσίας και από το πνεύμα της δουλοπρέπειας. 
Είναι άραγε υποχρεωτικό, μαζί με τον αυτοκράτορα να πέσει και ο Θεός, ο οποίος ήδη από τον Ψαλμό 2.4 του Δαυίδ *** χλεύαζε τους εξουσιομανείς
[***παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου καὶ κατὰ τοῦ χριστοῦ αὐτοῦ...ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελάσεται αὐτούς καὶ ὁ Κύριος ἐκμυκτηριεῖ αὐτούς]
Ο «Ουράνιος Πατήρ» παραποιήθηκε και έγινε pater patriae [Πατέρας της Πατρίδας]. Ωστόσο λατρεύτηκε και ως το μυστήριο του Εσταυρωμένου, που τον σταύρωσε η αυτοκρατορική Ρώμη.

Χριστιανική εσχατολογία, το τέλος της αλλοτρίωσης και η Καντιανή «αιώνια ειρήνη»
Ο δρόμος που οδηγεί προς μια δημοκρατική και επαναστατική υπέρβαση είναι ακόμα μακρύς και δεν είναι το μόνο εμπόδιο η μοναρχική εκκλησιαστική ιεραρχία. Όμως γι' αυτό το λόγο, «ο Θεός» ως «πνεύμα της κοινότητας», δεν πρέπει να ταυτίζεται μυστικιστικά με τον μελλοντικό άνθρωπο, ακολουθώντας τη φιλοσοφία της ταυτότητας [«Identitätsphilosophie» του Σέλλινγκ, στην οποία άσκησε σφοδρή κριτική ο όψιμος Χέγκελ]. Η ρίζα της θρησκείας μπορεί να είναι στον άνθρωπο που ζει τη ζωή του σαν παιχνίδι και στο «βασίλειο της ελευθερίας» και της εμπιστοσύνης - το μέχρι στιγμής αποσπασματικά μόνον προεικονισμένο - και όχι στον άνθρωπο της εργασίας και στο «βασίλειο της αναγκαιότητας».
Στο σχήμα της λογικής του Φόιερμπαχ, για τον άνθρωπο-παραγωγό, υπάρχει μόνον η αυτο-αλλοτρίωση και η εκ νέου ανάκτηση του αλλοτριωμένου εαυτού. Αντίθετα, στο παιχνίδι, ο άνθρωπος μπορεί να πράττει εξοικειωμένος με το εξ ολοκλήρου Άλλο και με το Ξένο. Εδώ προορισμός δεν είναι ο «οίκος της ταυτότητας», αλλά ο ανεξάντλητος πλούτος των ελεύθερων διαπροσωπικών αλληλεπιδράσεων. Έτσι, η εσχατολογία του τελικά «αποκαλυμμένου προσώπου» δεν θα καταλήξει σε απλή συνάντηση του ανθρώπου με τον εαυτό του, αλλά μάλλον η αντανάκλαση της δόξας του Θεού στην εικόνα του Εσταυρωμένου, θα μεσιτεύσει με θερμό τρόπο για να πραγματοποιηθεί αυτή η συνάντηση με τον αληθή εαυτό.
Στον κόσμο των υποταγμένων δύσκολα μπορεί να γίνει λόγος για κάτι τέτοιο. Στον κόσμο των εξεγερμένων, τους κανόνες του παιχνιδιού τους ορίζουν οι αντίπαλοί τους και έτσι αυτό εμφανίζεται διαστρεβλωμένο. Όταν η υπακοή των σκλάβων δώσει τη θέση της στην εξεγερμένη αδελφότητα του Υιού του Ανθρώπου, θα υπάρξει άραγε η εξύψωση σε ένα καθεστώς, όπου όχι μόνον ο πόνος των καταπιεσμένων, αλλά και οι θυσίες των εξεγερμένων θα λησμονηθούν, μέσα σ΄ αυτό που έχει αποκληθεί «αιώνια ειρήνη»; 
Ακόμη και με τον «Αθεϊσμό στον Χριστιανισμό», η Βίβλος δεν εξαντλείται. Ο Μπλοχ γράφει: «Ούτε και ο ίδιος ο αθεϊσμός δεν αλλάζει το ανεξάντλητο: Ισχύει το αντίστροφο».
O Jürgen Moltmann είναι ομότιμος καθηγητής της Συστηματικής Ευαγγελικής Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο του Tübingen με πιο γνωστά έργα «Θεολογία της Ελπίδας» και «Ο Εσταυρωμένος Θεός». 





 

Ο Ernst Bloch (1885 - 1977) γεννήθηκε στο Λούντβιχσχάφεν, κοντά στη Στουτγκάρδη και ήταν ένας από τους πιο σημαντικούς και τους πιο «ιδιόρρυθμους» μαρξιστές φιλοσόφους του 20ού αιώνα Στη ναζιστική περίοδο έζησε ως πρόσφυγας, πρώτα στην Ελβετία και μετά στις ΗΠΑ 
Μετά την πτώση του καθεστώτος επέστρεψε στη Γερμανία και το 1949 ανέλαβε την έδρα της φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο της Λειψίας (στην τότε Ανατολική Γερμανία). 
Όταν χτίστηκε το τείχος του Βερολίνου (1961), ευρισκόμενος εκτός Γερμανίας, δεν επέστρεψε στη Λειψία και επέλεξε τη διαμονή στη Δυτική Γερμανία, όπου έγινε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τύμπιγκεν.
Το Ίδρυμα και Κέντρο Έρνστ Μπλοχ, στην πατρίδα του Λούντβιχσχάφεν. 
    
Στον ιστότοπο Μετά την Κρίση:
  
Γιάκομπ Άουγκστάϊν- Η θρησκεία ως κοινωνική ουτοπία: Η εναλλακτική λύση του Ιησού 
(από τον "Spiegel") 

Αριστείδης Μπαλτάς - Το ουτοπικό πλεόνασμα: Έρνστ Μπλόχ, Μίκης Θεοδωράκης (αναδημοσίευση από την "Αυγή")


 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Printfriendly

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:
Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:<br>Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι
Πως η αγάπη επουλώνει τη φθορά του κόσμου

Enrico Berlinguer (1981):

Enrico Berlinguer (1981):
Η ηθική διάσταση στην κρίση της πολιτικής

Danilo Kiš:

Danilo Kiš:
Συμβουλές σε νεαρούς συγγραφείς, και όχι μόνον

Wolfgang Münchau

Wolfgang Münchau
Ο συντάκτης οικονομικών θεμάτων Βόλφγκανγκ Μύνχάου (Der Spiegel - Financial Times)

Predrag Matvejević:

Predrag Matvejević:
Ο Ρωσο-Κροάτης ανιχνευτής και λάτρης του Μεσογειακού κόσμου

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο Φρανκφουρτιανός από τη Νεμπράσκα: Δικαιοσύνη & ελπίδα απέναντι στην ιδιοτέλεια των ελίτ

Azra Nuhefendić

Azra Nuhefendić
Η δημοσιογράφος με τις πολλές διεθνείς διακρίσεις, γράφει για την οριακή, γειτονική Ευρώπη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη
Όριο της Ευρώπης, οριακή Ευρώπη

Μάης του '36, Τάσος Τούσης

Μάης του '36, Τάσος Τούσης
Ο σκληρός Μεσοπόλεμος: η εποχή δοσμένη μέσα από τη ζωή ενός ανθρώπου - συμβόλου

Στον καιρό των τσιγγάνων και της μικρής Μαρίας

Ετικέτες

1968 αειφορία Αρχιτεκτονική Αυστρομαρξισμός Βαλκανική Βαρουφάκης βιοποικιλότητα Βρετανία Γαλλία Γερμανία Γκράμσι Εκπαίδευση ΕΚΤ Ελεφάντης Ενέργεια Επισφάλεια Ευρωκομμουνισμός ΗΠΑ Ήπειρος Θεοδωράκης Θεσσαλονίκη Ινστιτούτο Bruegel Ισπανία ιστορία Ιταλία Κέϋνς Κίνα Κινηματογράφος Κλιματική αλλαγή Κοινοτισμός κοινωνική ανισότητα Κορνήλιος Καστοριάδης Κοσμάς Ψυχοπαίδης Κύπρος Λογοτεχνία Μάνεσης Μάξ Βέμπερ Μάρξ Μαρωνίτης Μέσα Ενημέρωσης Μεσόγειος Μιχ. Παπαγιαννάκης Μουσική Μπερλινγκουέρ Νεοναζισμός Νεοφιλελευθερισμός Νίκος Πουλαντζάς Ο τόπος Οικολογία Π. Κονδύλης Παιδεία Πολωνία Πράσινοι Προσφυγιά Ρίτσος Ρωσία Σεφέρης Σολωμός Σοσιαλδημοκρατία συνδικαλισμός Σχολή Φραγκφούρτης Ταρκόφσκι Τουρκία Τράπεζες Τρομοκρατία Τσίπρας Φιλελευθερισμός Φιλοσοφία Φούσκα ακινήτων Χαλκιδική Χρήστος Γιανναράς Χριστιανισμός André Gorz Azra Nuhefendić Christopher Lasch Claus Offe Colin Crouch Ernst Bloch Ernst-W. Böckenförde Fischer Franklin Roosevelt Grexit Habermas J. Augstein Krugman Laclau Le Corbusier Louis Althusser Matvejević Mudde Niels Kadritzke Ralf Dahrendorf Stiglitz Streeck T. S. Eliot Ulrich Beck Ulrike Guérot Umberto Eco Wallerstein Walter Benjamin Wolfgang Münchau Žižek

Song for the Unification (Zbigniew Preisner -
Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube

Song for the Unification (Zbigniew Preisner - <br>Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube
Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων,
ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον...
Ἡ ἀγάπη ...πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει...
Νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα·
μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη (προς Κορινθ. Α΄ 13)

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης
Νταβίντ Γκρόσμαν: Το πένθος του πατέρα και της Ιστορίας

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη
Μια ιστορία προσφυγιάς, στη Λέσβο και στη Νορβηγία

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής
Erik Stokstad («Science»): New rice variety could feed the planet without warming it

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα
Τα μικροκλίματα της Ελλάδας, εξασφαλίζουν μεγάλη βιοποικιλότητα μανιταριών (Βασιλική Χρυσοστομίδου, «Καθημερινή», αναδημοσίευση «Δασαρχείο»)

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»
«Είμαι βραχυπρόθεσμα απαισιόδοξος αλλά μακροπρόθεσμα αισιόδοξος»

Zygmunt Bauman, Krzysztof Pomian, Marcel Gauchet, Michael Kazin

Zygmunt Bauman, Krzysztof Pomian, Marcel Gauchet, Michael Kazin
Ο 21ος αιώνας: Ένας κόσμος χωρίς την αριστερά (“Kultura Liberalna” - Πολωνία, αγγλικά)

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο
Η λογοτεχνική δημοσιογραφία στα καλύτερά της - Azra Nuhefendić

K.S. Karol (1924 - 10 Απριλίου 2014), ο δημοσιογράφος - του Μικαέλ Λεβύ

K.S. Karol (1924 - 10 Απριλίου 2014), ο δημοσιογράφος   - του Μικαέλ Λεβύ
- «Με ποιανού το μέρος είστε κύριε Κάρολ»; - «Είμαι με τον εαυτό μου»

Jürgen Habermas

Jürgen Habermas
¨Ολα τα κείμενα από το περιοδικό "Blätter für deutsche und internationale Politik"
(pdf, Γερμανικά)

Η Ρεïχανέχ Τζαμπαρί και οι νάρκισσοι

Η Ρεïχανέχ Τζαμπαρί και οι νάρκισσοι
Φιλελεύθεροι και «μαρξιστές» νάρκισσοι της «γενιάς του '68» στη Δύση, ποτέ δεν θα καταλάβουν γιατί προτίμησε το μνήμα για να μη παραιτηθεί από την αξιοπρέπειά της. Η αδιαφορία τους είναι φυσικό επακόλουθο της ιδεολογίας και της νοοτροπίας τους

«Σταθμοί του Σταυρού», μια ταινία του Ντίτριχ Μπρίγκμαν

«Σταθμοί του Σταυρού», μια ταινία του Ντίτριχ Μπρίγκμαν
Η Μαρία ανήκει και στους δύο κόσμους, αλλά και σε κανέναν από αυτούς. Οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πόλιν. Αντεπεξέρχεται όσο καλύτερα μπορεί στις απαιτήσεις των μεν και των δε, χωρίς να διστάζει να στηλώσει το κορμάκι της όταν διακυβεύονται οι αρχές της. Δε θέλει να τη φωτογραφίζουν, να την αναγκάζουν να ακούει ποπ μουσική, να λέει ψέματα, να αφίσταται των αξιών της. Δεν είναι ψόφιο ψάρι· πάει ενάντια στο ρεύμα. Θα θυσιάσει τη ζωή της για να μιλήσει επιτέλους ο τετράχρονος αδερφός της, που αρχίζει να θεωρείται αυτιστικός από ιατρούς και οικογένεια : μόλις ξεψυχήσει, ο αδερφός της αρχίζει να μιλάει - του Ν. Ράπτη

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)
Ο ήπιος επαναστάτης χωρίς δόγμα με τον φιλελεύθερο υποστηρικτή της κοινωνικής δικαιοσύνης και του Κέϋνς - Υπερβάσεις «φραγμάτων» σε μια εποχή που η Πολιτική γραφόταν με κεφαλαίο «Π»

The Roosevelt Institute

The Roosevelt Institute
Ελεωνόρα και Φραγκλίνος Ρούσβελτ - Πολιτική για καιρούς οικονομικής κρίσης

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»

Jean Monnet's Brandy and Europe's Fate

Jean Monnet's Brandy and Europe's Fate
Οι οραματισμοί του Ζαν Μονέ για την ενωμένη Ευρώπη και η αντιμετώπιση της κρίσης
- του Strobe Talbott (The Brookings Essay)

Georg Trakl (1887-1914) - Ένας οδοιπόρος στον μαύρο άνεμο

Georg Trakl (1887-1914) - Ένας οδοιπόρος στον μαύρο άνεμο
Η ποίηση στα σκοτεινότερά της και στα καλύτερά της
Εισαγωγή, σημειώσεις, σχόλια, μετάφραση: Ιωάννα Αβραμίδου

Παναγιώτης Ιωακειμίδης: Πολιτική εξουσία και ζώα

Παναγιώτης Ιωακειμίδης: Πολιτική εξουσία και ζώα
Ένας ρόλος για τα κατοικίδια στους χώρους της εξουσίας

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο
(πέθανε τον Μάïο του 2014)

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο <br>(πέθανε τον Μάïο του 2014)
Ο σκύλος - σύμβολο μιας σκληρής εποχής, η προσωπικότητα του 2011 (Time)

Φιλιά εις τα παιδιά

Φιλιά εις τα παιδιά
Ένα κομμάτι Θεσσαλονίκης του χθές και του σήμερα

Street Art Utopia

Street Art Utopia
We declare the world as our canvas

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο καταναλωτισμός υπονομεύει τις αξίες της σταθερότητας και της αφοσίωσης, προπαγανδίζει
την καταστροφή της οικογενειακής ζωής (φωτ. από τον ιστότοπο Eagainst.com)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)
Ο τελευταίος φιλόσοφος - τι ζητά η φιλοσοφία σ' αυτούς τους δύσκολους καιρούς;

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ
Hθικολόγος, συντηρητικός, εργατιστής, προπαγανδιστής της λιτότητας;¨Η επικριτής του καταναλωτισμού και της σπατάλης, για μια άλλη πολιτική ηθική, για τον "μικρό" πολίτη;

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»