Σάββατο, 12 Οκτωβρίου 2013

Κληρονόμοι πρoγόνων που «δεν είχαν ούτε ιερό ούτε όσιο».

Με αφορμή τη δημοσίευση μιας παλιάς συζήτησης (2003) του Κώστα Αξελού με τον Κωστή Κορνέτη στο διαδικτυακό περιοδικό "Χρόνος": Κώστας Αξελός: «Για μας δεν υπήρχε ιερό και όσιο»
Η συζήτηση αναδημοσιεύθηκε στoν ιστότοπο Πολιτική Επιθεώρηση
  
Στις ιδέες, όπως στην φύση και στην πραγματική ζωή, δημιουργία εκ του μηδενός δεν φαίνεται να υπάρχει, παρά μόνον σε ειδικές, όχι συνηθισμένες περιπτώσεις. Και όταν μιλάμε για αυτοδημιούργητους, συνήθως είναι απλό σχήμα λόγου. Η συζήτηση για τη συμπεριφορά αυτών που αποκαλούνται πνευματικός κόσμος ή διανοούμενοι στην Ελλάδα της κρίσης, και κυρίως στις προηγούμενες μεταπολιτευτικές δεκαετίες που έθρεψαν την κρίση, συνήθως ξεχνά αυτή τη συνέχεια. «Ο πνευματικός κόσμος δεν στέκεται στο ύψος του» είναι η συνήθης μομφή, και υπονοείται ότι παλιότερα ήταν αλλοιώς: Υποτίθεται σιωπηρά ότι οι προκάτοχοι, οι δυό-τρείς αμέσως προηγούμενες γενιές Ελλήνων διανοοουμένων, έχτισαν πνευματικούς κόσμους όμορφους, ηθικούς, αγγελικά πλασμένους.
Είναι έτσι; Σκόρπισαν και σπατάλησαν οι άσωτοι κληρονόμοι κάποιο πολύτιμο κληροδότημα; Μαγάρισε και ευτέλισε η γενιά των περιφερόμενων καναλικών διανοούμενων της μεταπολίτευσης το άγιο έργο της εμφυλιακής γενιάς του «Ματαρόα";

Η συζήτηση του Κώστα Αξελού με τον Κ. Κορνέτη είναι αποκαλυπτική. Αυτή η ειλικρινής παραδοχή - μάλλον με καμάρι - του φιλοσόφου που δεν ζει πιά, ότι «δεν είχαν ούτε ιερό ούτε όσιο», στην πραγματικότητα έχει πολύ μεγαλύτερο βάθος απ' ότι φαίνεται σε πρώτη ανάγνωση. Ίσως η νοτιο-βαλκανική μεταμοντέρνα πνευματικότητα των δεκαετιών του 1970, του 1980, του 1990 και 2000 δεν είναι τόσο «καινοτομική» και παρθενογεννημένη, όσο υποθέτουν οι επικριτές της. 
Φυσικά, δεν πρόκειται για παραξενιά κατάλληλη μόνον για την άκρη της Ευρώπης, που την προετοίμασαν στα ένδοξα Παρίσια ξεριζωμένοι Έλληνες εμιγκρέδες: Το μεταμοντέρνο «όλα επιτρέπονται» - anything goes, είχε παντού στη Δύση ρίζες, βαθειά πίσω στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια.
Αυτοί οι εμιγκρέδες ήταν συχνά ορμητικοί και διανοητικά παραγωγικοί, αλλά πράγματι, πολλοί δεν είχαν ιερό ούτε όσιο. Ο Κώστας Αξελός, νεαρός στον Αθηναïκό Δεκέμβρη του 1944 και στo KKE, αμφιλεγόμενος εξεγερμένος αστός, αφού έπαιξε ίσως θανάσιμα παιχνίδια με ζωές ανθρώπων, βρέθηκε μετά να παίζει φιλοσοφικά «παιχνίδια» με τον Χάïντεγκερ. Που λίγα χρόνια πρίν, είχε παίξει πολύ πιό ανοίκεια «παιχνίδια» με τον Εθνικοσοσιαλισμό. Ακριβώς όπως ο μέγιστος Ζάν Πώλ Σάρτρ έπαιξε τα δικά του «παιχνίδια» με τον Σταλινισμό, και μετά με την λεγόμενη Πολιτιστική Επανάσταση του Μάο ΤσεΤούγκ, αλλά και συμπαραστάθηκε στην Ισλαμική του αγιατολάχ Χομεïνί. Και δεν ήταν σπάνιες εξαιρέσεις. Φυσικά, όλοι έπαιξαν και τα άλλα «παιχνίδια», για τα οποία καυχήθηκαν χωρίς επιφύλαξη: Με τις σκέψεις, με τις λέξεις, με τα σχήματα λόγου, με τη ζωή, με το άλλο φύλο...
Απλώς παιχνίδια έπαιζαν, «δεν είχαν ούτε ιερό ούτε όσιο». Με τον νέο «αέρα» που έμοιαζε δημιουργικός και καινοτομικός στην πρώτη μεταπολεμική εποχή της επανεκκίνησης, εντυπωσίαζαν, έγιναν διάσημοι, συζητήθηκαν με πάθος, απέκτησαν πιστούς οπαδούς σαν τους γκουρού από την Ανατολή, είχαν και σκληρούς αντιπάλους. Αλλά τι άφησαν ως πνευματική παρακαταθήκη;
Λίγα. Ωστόσο, στην παράδοση που δημιούργησε μεταπολεμικά ο πνευματικός κόσμος άλλων εθνών, υπήρξε ο σκληρός πνευματικός αγώνας, και έτσι κάτι σώθηκε. Σώζεται ό,τι με κόπο και αγώνα σμιλεύεται και αποκτά καθαρότητα περιεχομένου και μορφής. Με το δίκιο του ο νεότερος Σέρβος συγγραφέας Ντάνιλο Κις, που έζησε επίσης στο Παρίσι, συμβουλεύει, «στη διένεξη Σάρτρ - Καμύ, να μην επιτρέψουμε να μας πείσουν ότι  είχαν δίκιο και οι δύο».
Όσο αξίζει να σκέφτεται κανείς, τι συνέπειες έχει το να γίνεται ισοπεδωτικός και μηδενιστικός, άλλο τόσο αξίζει να τον προβληματίζει τι συνεπάγεται το όλα επιτρέπονται. Και τι σημαίνει για τους επιγόνους, να μην έχουν οι πρόγονοι ούτε ιερό ούτε όσιο.
Άν και η γενιά αυτή των φυγάδων του Ελληνικού Εμφυλίου υπήρξε γενικά καινοτομική και εγκεφαλικά παραγωγική, παρόλο που το έργο ορισμένων παραμένει αξιοθαύμαστο με τα διεθνή αξιολογικά μέτρα (Κ. Καστοριάδης, Κ. Παπαïωάννου, Ε. Αρβελέρ), ωστόσο δεν έχτισαν παράδοση («παράδοση είναι να δημιουργείς και μάλιστα εκ του μηδενός» - Σαββόπουλος). Δεν έγιναν «δάσκαλοι», πόσο μάλλον «γενάρχες πεπρωμένων» για την γενέθλια χώρα και την σπαραγμένη κοινωνία που άφησαν πίσω νεαροί, επιβιβασμένοι σ' ένα Νεοζηλανδικό καράβι. Ούτε μπορούσαν να γίνουν, αφού δεν είχαν ούτε ιερό ούτε όσιο. Είναι μεν πολύτιμο και δυσεύρετο πράγμα η πνευματική καινοτομία και παραγωγικότητα, αλλά διαφορετικό και πολύ πιό πολύτιμο και δυσεύρετο, η πνευματική ακεραιότητα και εντιμότητα, πόσο μάλλον όταν συμψηφίζεται ο βίος και η πολιτεία ως όλον.
Οι επίγονοι, πλήν ορισμένων με πνευματική ανεξαρτησία «με κόπο κερδισμένη» (Christopher Lasch), ταιριαστοί με τους πνευματικούς προγόνους, συνεχίζουν το δρόμο που τους υποδείχθηκε με δισήμαντες λέξεις («Words, words»...) ή με υπαινιγμούς και αόριστα νεύματα. Απλά «παιχνίδια» ήταν άλλωστε, και παραμένουν «παιχνίδια»...

Γιώργος Β. Ριτζούλης 


 Διονύσιος Σολωμός - Εἰς Φραγκίσκα Φράϊζερ - «Ὄμορφος κόσμος, ἠθικός, ἀγγελικὰ πλασμένος»

Ματαρόα, το πλοίο της μεγάλης φυγής (εφημερίδα Καθημερινή)

Η οδύσσεια προς την ελευθερία (για το Ματαρόα - εφημερίδα Έθνος)

Words - between the lines of age (Neil Young)
.....
If I was a junkman selling you cars,
Washing your windows and shining your stars,
Thinking your mind was my own in a dream
What would you wonder and how would it seem?
Living in castles a bit at a time
The King started laughing and talking in rhyme.
Singing words, words between the lines of age.

Words, words between the lines of age. 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Printfriendly

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:
Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:<br>Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι
Πως η αγάπη επουλώνει τη φθορά του κόσμου

Enrico Berlinguer (1981):

Enrico Berlinguer (1981):
Η ηθική διάσταση στην κρίση της πολιτικής

Danilo Kiš:

Danilo Kiš:
Συμβουλές σε νεαρούς συγγραφείς, και όχι μόνον

Wolfgang Münchau

Wolfgang Münchau
Ο συντάκτης οικονομικών θεμάτων Βόλφγκανγκ Μύνχάου (Der Spiegel - Financial Times)

Predrag Matvejević:

Predrag Matvejević:
Ο Ρωσο-Κροάτης ανιχνευτής και λάτρης του Μεσογειακού κόσμου

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο Φρανκφουρτιανός από τη Νεμπράσκα: Δικαιοσύνη & ελπίδα απέναντι στην ιδιοτέλεια των ελίτ

Azra Nuhefendić

Azra Nuhefendić
Η δημοσιογράφος με τις πολλές διεθνείς διακρίσεις, γράφει για την οριακή, γειτονική Ευρώπη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη
Όριο της Ευρώπης, οριακή Ευρώπη

Μάης του '36, Τάσος Τούσης

Μάης του '36, Τάσος Τούσης
Ο σκληρός Μεσοπόλεμος: η εποχή δοσμένη μέσα από τη ζωή ενός ανθρώπου - συμβόλου

Στον καιρό των τσιγγάνων και της μικρής Μαρίας

Ετικέτες

1968 αειφορία Αρχιτεκτονική Αυστρομαρξισμός Βαλκανική βιοποικιλότητα Βρετανία Γαλλία Γερμανία Γκράμσι Εκπαίδευση ΕΚΤ Ελεφάντης Ενέργεια Επισφάλεια Ευρωκομμουνισμός ΗΠΑ Ήπειρος Θεοδωράκης Θεσσαλονίκη Ιβάν Κράστεφ Ινστιτούτο Bruegel Ισπανία ιστορία Ιταλία Κέϋνς Κίνα Κινηματογράφος Κλιματική αλλαγή Κοινοτισμός κοινωνική ανισότητα Κορνήλιος Καστοριάδης Κοσμάς Ψυχοπαίδης Κύπρος Λιάκος Α. Λογοτεχνία Μάνεσης Μάξ Βέμπερ Μάρξ Μαρωνίτης Μέσα Ενημέρωσης Μεσόγειος Μεταπολίτευση Μιχ. Παπαγιαννάκης Μουσική Μπερλινγκουέρ Νεοναζισμός Νεοφιλελευθερισμός Νίκος Πουλαντζάς Νίτσε Ο τόπος Οικολογία Π. Κονδύλης Παιδεία Πολωνία Πράσινοι Προσφυγιά Ρήγας Ρίτσος Ρωσία Σεφέρης Σολωμός Σοσιαλδημοκρατία Σχολή Φραγκφούρτης Ταρκόφσκι Τουρκία Τρομοκρατία Τσίπρας Φιλελευθερισμός Φιλοσοφία Χαλκιδική Χρήστος Γιανναράς Χριστιανισμός André Gorz Azra Nuhefendić Balibar Carl Schmitt Christopher Lasch Claus Offe Colin Crouch Ernst Bloch Fischer Franklin Roosevelt Grexit Habermas J. Augstein Jan-Werner Müller Krugman Laclau Le Corbusier Louis Althusser Marc Mazower Matvejević Miroslav Krleža Mudde Niels Kadritzke Stiglitz Streeck T. S. Eliot Ulrich Beck Ulrike Guérot Umberto Eco Wallerstein Walter Benjamin Wolfgang Münchau Žižek Zygmunt Bauman

Song for the Unification (Zbigniew Preisner -
Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube

Song for the Unification (Zbigniew Preisner - <br>Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube
Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων,
ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον...
Ἡ ἀγάπη ...πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει...
Νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα·
μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη (προς Κορινθ. Α΄ 13)

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης
Νταβίντ Γκρόσμαν: Το πένθος του πατέρα και της Ιστορίας

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη
Μια ιστορία προσφυγιάς, στη Λέσβο και στη Νορβηγία

Luka Lisjak Gabrijelčič: Χάννα Άρεντ, τα πρώτα χρόνια

Luka Lisjak Gabrijelčič: Χάννα Άρεντ, τα πρώτα χρόνια
Hannah Arendt, zgodnja leta (στο Razpotja - Σλοβενικά)

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής
Erik Stokstad («Science»): New rice variety could feed the planet without warming it

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα
Τα μικροκλίματα της Ελλάδας, εξασφαλίζουν μεγάλη βιοποικιλότητα μανιταριών (Βασιλική Χρυσοστομίδου, «Καθημερινή», αναδημοσίευση «Δασαρχείο»)

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»
«Είμαι βραχυπρόθεσμα απαισιόδοξος αλλά μακροπρόθεσμα αισιόδοξος»

Zygmunt Bauman, Krzysztof Pomian, Marcel Gauchet, Michael Kazin

Zygmunt Bauman, Krzysztof Pomian, Marcel Gauchet, Michael Kazin
Ο 21ος αιώνας: Ένας κόσμος χωρίς την αριστερά (“Kultura Liberalna” - Πολωνία, αγγλικά)

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο
Η λογοτεχνική δημοσιογραφία στα καλύτερά της - Azra Nuhefendić

K.S. Karol (1924 - 10 Απριλίου 2014), ο δημοσιογράφος - του Μικαέλ Λεβύ

K.S. Karol (1924 - 10 Απριλίου 2014), ο δημοσιογράφος   - του Μικαέλ Λεβύ
- «Με ποιανού το μέρος είστε κύριε Κάρολ»; - «Είμαι με τον εαυτό μου»

Jürgen Habermas

Jürgen Habermas
¨Ολα τα κείμενα από το περιοδικό "Blätter für deutsche und internationale Politik"
(pdf, Γερμανικά)

Η Ρεïχανέχ Τζαμπαρί και οι νάρκισσοι

Η Ρεïχανέχ Τζαμπαρί και οι νάρκισσοι
Φιλελεύθεροι και «μαρξιστές» νάρκισσοι της «γενιάς του '68» στη Δύση, ποτέ δεν θα καταλάβουν γιατί προτίμησε το μνήμα για να μη παραιτηθεί από την αξιοπρέπειά της. Η αδιαφορία τους είναι φυσικό επακόλουθο της ιδεολογίας και της νοοτροπίας τους

«Σταθμοί του Σταυρού», μια ταινία του Ντίτριχ Μπρίγκμαν

«Σταθμοί του Σταυρού», μια ταινία του Ντίτριχ Μπρίγκμαν
Η Μαρία ανήκει και στους δύο κόσμους, αλλά και σε κανέναν από αυτούς. Οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πόλιν. Αντεπεξέρχεται όσο καλύτερα μπορεί στις απαιτήσεις των μεν και των δε, χωρίς να διστάζει να στηλώσει το κορμάκι της όταν διακυβεύονται οι αρχές της. Δε θέλει να τη φωτογραφίζουν, να την αναγκάζουν να ακούει ποπ μουσική, να λέει ψέματα, να αφίσταται των αξιών της. Δεν είναι ψόφιο ψάρι· πάει ενάντια στο ρεύμα. Θα θυσιάσει τη ζωή της για να μιλήσει επιτέλους ο τετράχρονος αδερφός της, που αρχίζει να θεωρείται αυτιστικός από ιατρούς και οικογένεια : μόλις ξεψυχήσει, ο αδερφός της αρχίζει να μιλάει - του Ν. Ράπτη

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)
Ο ήπιος επαναστάτης χωρίς δόγμα με τον φιλελεύθερο υποστηρικτή της κοινωνικής δικαιοσύνης και του Κέϋνς - Υπερβάσεις «φραγμάτων» σε μια εποχή που η Πολιτική γραφόταν με κεφαλαίο «Π»

The Roosevelt Institute

The Roosevelt Institute
Ελεωνόρα και Φραγκλίνος Ρούσβελτ - Πολιτική για καιρούς οικονομικής κρίσης

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»

Jean Monnet's Brandy and Europe's Fate

Jean Monnet's Brandy and Europe's Fate
Οι οραματισμοί του Ζαν Μονέ για την ενωμένη Ευρώπη και η αντιμετώπιση της κρίσης
- του Strobe Talbott (The Brookings Essay)

Georg Trakl (1887-1914) - Ένας οδοιπόρος στον μαύρο άνεμο

Georg Trakl (1887-1914) - Ένας οδοιπόρος στον μαύρο άνεμο
Η ποίηση στα σκοτεινότερά της και στα καλύτερά της
Εισαγωγή, σημειώσεις, σχόλια, μετάφραση: Ιωάννα Αβραμίδου

Παναγιώτης Ιωακειμίδης: Πολιτική εξουσία και ζώα

Παναγιώτης Ιωακειμίδης: Πολιτική εξουσία και ζώα
Ένας ρόλος για τα κατοικίδια στους χώρους της εξουσίας

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο
(πέθανε τον Μάïο του 2014)

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο <br>(πέθανε τον Μάïο του 2014)
Ο σκύλος - σύμβολο μιας σκληρής εποχής, η προσωπικότητα του 2011 (Time)

Φιλιά εις τα παιδιά

Φιλιά εις τα παιδιά
Ένα κομμάτι Θεσσαλονίκης του χθές και του σήμερα

Street Art Utopia

Street Art Utopia
We declare the world as our canvas

Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας & Ανάπτυξης:
Γιατί μεγαλώνει διαρκώς η κοινωνική ανισότητα

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο καταναλωτισμός υπονομεύει τις αξίες της σταθερότητας και της αφοσίωσης, προπαγανδίζει
την καταστροφή της οικογενειακής ζωής (φωτ. από τον ιστότοπο Eagainst.com)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)
Ο τελευταίος φιλόσοφος - τι ζητά η φιλοσοφία σ' αυτούς τους δύσκολους καιρούς;

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ
Hθικολόγος, συντηρητικός, εργατιστής, προπαγανδιστής της λιτότητας;¨Η επικριτής του καταναλωτισμού και της σπατάλης, για μια άλλη πολιτική ηθική, για τον "μικρό" πολίτη;

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»