Τετάρτη, 18 Οκτωβρίου 2017

Οκτώβριος 1917, εκατό χρόνια μετά. Ζωγραφίζοντας με γκρίζο χρώμα πάνω σε γκρίζο φόντο

[...] So kommt dazu ohnehin die Philosophie immer zu spät [...] Wenn die Philosophie ihr Grau in Grau malt, dann ist eine Gestalt des Lebens alt geworden, und mit Grau in Grau lässt sie sich nicht verjüngen, sondern nur erkennen; die Eule der Minerva beginnt erst mit der einbrechenden Dämmerung ihren Flug.
[...] Ούτως ή άλλως, πάντα η φιλοσοφία έρχεται όταν είναι πολύ αργά [...] Ό­ταν η φιλοσοφία ζωγραφίζει με το γκρίζο της χρώμα πάνω σε γκρίζο φόντο, τότε μια μορφή ζωής έχει γεράσει και δεν μπορούμε να την κάνουμε να ξανανιώσει χρωματίζοντας με γκρίζο πάνω σε γκρίζο· αλλά μπορούμε μόνον να την γνωρίσουμε και να την κατανοήσουμε. Η γλαύξ, το σοφό πουλί της Αθηνάς, αρχίζει να πετά μόνον όταν πέσει το σούρουπο. 
Τι συνέβη τον Οκτώβρη του 1917 στη Ρωσία; Μια κοινωνική επανάσταση ή ένα πολιτικό πραξικόπημα; 
Το σίγουρο είναι ότι άλλαξε η διαδρομή της παγκόσμιας ιστορίας. Για εβδομήντα χρόνια και κάτι. Δηλαδή, όχι για πολύ, άν μετρήσουμε με τα δικά της μέτρα.
Η αλήθεια είναι, πως όσο η μεταρρυθμιστική Σοσιαλδημοκρατία, την οποία πρώτος σκιαγράφησε ο Έντουαρντ Μπερνστάιν, ήταν (ανάλογα με το πως το βλέπει κανείς) είτε δημιουργική εξέλιξη, είτε «αναθεώρηση» και εγκατάλειψη του μαρξισμού του Καρλ Μαρξ και του Φρίντριχ Ένγκελς, άλλο τόσο ήταν και ο επαναστατικός Μπολσεβικισμός - δηλαδή ο μαρξισμός του Βλαντίμιρ Ίλιτς Λένιν - είτε δημιουργική εξέλιξη είτε «αναθεώρηση» και εγκατάλειψη του μαρξισμού των Μαρξ και Ένγκελς (ανάλογα με το πως το βλέπει κανείς, πάλι): Ο Μαρξ ποτέ δεν έγραψε για σοσιαλισμό σε χώρα με ασήμαντο ποσοστό εργατικής τάξης, όπως ήταν τότε στην πραγματικότητα η Ρωσία· και μάλλον ποτέ δεν πέρασε από το μυαλό του κάτι τέτοιο.
Άλλωστε, ο Μαρξ, όχι τυχαία, διάλεξε ως τόπους διαμονής, μελέτης της πραγματικότητας και παρέμβασης στο εργατικό κίνημα, πρώτα το Παρίσι των πρώτων εργατικών εξεγέρσεων του αιώνα του και μετά το βιομηχανικό-προλεταριακό Λονδίνο της βικτωριανής εποχής. Όχι την Αγία Πετρούπολη των Ναρόντικων που κυνηγούσαν με βόμβες τον Τσάρο, ούτε την Αθήνα με τον αιώνιο και φανατικό κομματικό διπολισμό (τότε του Βούλγαρη εναντίον του Κουμουνδούρου), ούτε την φιλόξενη Στοκχόλμη ή την ωραία Κοπεγχάγη.
Και τι θα έλεγε ο Μαρξ, άν ζούσε, για την εντελώς αγροτική (στις επαναστατικές της δεκαετίες 1940-1980) Κίνα; Για την Κούβα; Για το Βιετνάμ; Όλες οι «σοσιαλιστικές επαναστάσεις» του 20ού αιώνα, είτε έγιναν σε χώρες εντελώς, μα εντελώς αγροτικές, χωρίς ισχυρή ή πληθυσμιακά σημαντική εργατική τάξη, είτε «εξήχθησαν» με τον τρόπο που εξήγαγε τη Γαλλική Επανάσταση ο Ναπολέων Βοναπάρτης.
Η τελευταία πραγματική εργατική εξέγερση με κομμουνιστικές προθέσεις ήταν η άτυχη των Σπαρτακιστών στο Βερολίνο και σε άλλα μέρη της Γερμανίας το 1919. Αλλά και αυτή ήταν πολύ μειοψηφική για να την ονομάσει κανείς επανάσταση (η Ρόζα Λούξεμπουργκ προειδοποίησε έγκαιρα για το μάταιο της εξέγερσης χωρίς σαφή υποστήριξη της πλειοψηφίας του λαού, αλλά δεν εισακούστηκε από την πλειοψηφία των συντρόφων της). 
Σε όλη τη διάρκεια του 20ού αιώνα, καλώς ή κακώς, αυτό που ήθελε η πραγματική εργατική τάξη εκεί όπου ήταν ισχυρή, ήταν φιλολαϊκές μεταρρυθμίσεις· επίσης, στις πιο πολλές περιόδους, ειρήνη: Ζητούσε από την δημοκρατία να δαμάσει τον καπιταλισμό, ζητούσε από την πολιτική να κυβερνά την οικονομία - ζητούσε αυτό που σήμερα γύρισε ανάστροφα και φορτώνει στην πλάτη της όλες τις αμαρτίες των κοινωνικών της εταίρων και ταξικών της αντιπάλων· όχι όμως επαναστατική ανατροπή.
Μπόρις Μιχαήλοβιτς Κουστόντιεφ (1878-1927): «Ο Μπολσεβίκος» - Κόκκινοι Φρουροί
Εν τω μεταξύ, η ιστορία έφερε στον κόσμο νέες «μορφές ζωής»· λόγου χάρη τον οιονεί Τσαρισμό χωρίς στέμμα της μετασοβιετικής Ρωσίας και τον νέο υπαρκτό κομμουνισμό της Κίνας, με το πολίτευμα της Λαϊκής Δημοκρατίας να στηρίζει τον πιο δυναμικό καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής του πλανήτη, το πιο δυνατό εμπορικό εθνικό κράτος - πρωταθλητή της παγκοσμιοποίησης και τον πιο ανεξάντλητο επενδυτή* και δανειστή του σημερινού κόσμου. Τώρα, τις νέες και παλιές μορφές παγκόσμιας πολιτικής ζωής τις φωτίζει το ζοφερό φως που έρχεται από ένα μέλλον κλιματικής αλλαγής και τις τρέφουν οι απώλειες νοήματος και οι απώλειες ελευθερίας στο «σιδερένιο κλουβί» του υπερώριμου καπιταλισμού.
Για ό,τι αφορά τον μήνα των θαυμάτων Οκτώβρη του 1917, το μόνο που έχει απομείνει σήμερα ζωντανό για να κεντρίζει διαφωνίες και φιλονικίες, είναι αυτό το αμήχανο: «Πως το βλέπει κανείς; Ποιοί “εξέφραζαν” και “οδηγούσαν” το “ρεύμα της ιστορίας το 1917; Οι επαναστάτες ή οι μεταρρυθμιστές»; Αλλά τώρα που επαναστάτες δεν υπάρχουν πια εδώ και οι μεταρρυθμιστές είναι βαρειά άρρωστοι, κατάντησε κι αυτό θέμα συζήτησης για συζητητές που συζητούν για να ξεχωρίσουν, να οριοθετηθούν μεταξύ τους· όχι πραγματικό πολιτικό και ιστορικό πρόβλημα προς λύση. Είναι μια ζωγραφική με γκρίζο χρώμα πάνω σε γκρίζο φόντο. Για όσο δεν θέλουμε να γνωρίσουμε και να κατανοήσουμε την πραγματικότητα, αυτή η ζωγραφική φτιάχνεται για να τη χαίρονται μόνον ιδεολόγοι και πλάστες ιδεολογημάτων - δηλαδή εκείνοι που ο ίδιος ο Μαρξ αποκαλούσε φορείς και πομπούς ψευδών συνειδήσεων.
Γ. Ρ.
*  Ο επενδυτικός κλάδος του Κινεζικού ομίλου HNA είναι ο μεγαλύτερος μέτοχος της Deutsche Bank (Manager Magazin, 3.5.2017)

http://62.103.28.111/infopubl/05.01.4960.0103/#33/z
 
 
Μια αναδρομή στα χρόνια 1989-1990, όταν τέλειωσε εκείνη η ιστορία που άρχισε το 1917:
 
Γιώργος Β. Ριτζούλης: Εκατό χρόνια σιγουριάς 
δημοσιευμένο στο περιοδικό Ο Πολίτης, τεύχος 103, 3(Μάρτιος)/1990,

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Printfriendly

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:
Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:<br>Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι
Πως η αγάπη επουλώνει τη φθορά του κόσμου

Enrico Berlinguer (1981):

Enrico Berlinguer (1981):
Η ηθική διάσταση στην κρίση της πολιτικής

Danilo Kiš:

Danilo Kiš:
Συμβουλές σε νεαρούς συγγραφείς, και όχι μόνον

Wolfgang Münchau

Wolfgang Münchau
Ο συντάκτης οικονομικών θεμάτων Βόλφγκανγκ Μύνχάου (Financial Times - Der Spiegel)

Predrag Matvejević:

Predrag Matvejević:
Ο Ρωσο-Κροάτης ανιχνευτής και λάτρης του Μεσογειακού κόσμου

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο Φρανκφουρτιανός από τη Νεμπράσκα: Δικαιοσύνη & ελπίδα απέναντι στην ιδιοτέλεια των ελίτ

Azra Nuhefendić

Azra Nuhefendić
Η δημοσιογράφος με τις πολλές διεθνείς διακρίσεις, γράφει για την οριακή, γειτονική Ευρώπη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη
Όριο της Ευρώπης, οριακή Ευρώπη

Μάης του '36, Τάσος Τούσης

Μάης του '36, Τάσος Τούσης
Ο σκληρός Μεσοπόλεμος: η εποχή δοσμένη μέσα από τη ζωή ενός ανθρώπου - συμβόλου

Στον καιρό των τσιγγάνων και της μικρής Μαρίας

Ετικέτες

«Γενιά του '30» 1968 αειφορία αντιπροσωπευτική δημοκρατία Αρχιτεκτονική Αυστρομαρξισμός Βαλκανική βιοποικιλότητα Βρετανία Γαλλία Γερμανία Γκράμσι Έθνος και ΕΕ Εκπαίδευση Ελεφάντης Ενέργεια Επισφάλεια Ευρωκομμουνισμός ΗΠΑ Ήπειρος Θ. Αγγελόπουλος Θεοδωράκης Θεσσαλονίκη Ιβάν Κράστεφ Ισπανία ιστορία Ιταλία Καζαντζάκης Κέϋνς Κίνα Κινηματογράφος Κλιματική αλλαγή Κοινοτισμός κοινωνική ανισότητα Κορνήλιος Καστοριάδης Κοσμάς Ψυχοπαίδης Λιάκος Α. Λογοτεχνία Μάνεσης Μάξ Βέμπερ Μάρξ Μαρωνίτης Μέλισσες Μέσα «κοινωνικής» δικτύωσης Μεσόγειος Μεταπολίτευση Μιχ. Παπαγιαννάκης Μουσική Μπερλινγκουέρ Νεοφιλελευθερισμός Νίκος Πουλαντζάς Νίτσε Ο τόπος Οικολογία Π. Κονδύλης Παγκοσμιοποίηση Παιδεία Πολωνία Πράσινοι Ρήγας Ρίτσος Ρωσία Σεφέρης Σολωμός Σοσιαλδημοκρατία Σχολή Φραγκφούρτης Ταρκόφσκι Τσακαλώτος Τσίπρας Φιλελευθερισμός Φιλοσοφία Χαλκιδική Χέγκελ Χρήστος Γιανναράς Χριστιανισμός Acemoglu/Robinson Adorno André Gorz Azra Nuhefendić Balibar Brexit Carl Schmitt Christopher Lasch Claus Offe Colin Crouch Ernst Bloch Franklin Roosevelt Habermas Hannah Arendt Heidegger J. Augstein Jan-Werner Müller Jeremy Corbyn Laclau Le Corbusier Louis Althusser Marc Mazower Matvejević Miroslav Krleža Mudde Niels Kadritzke Otto Bauer Ruskin Streeck T. S. Eliot Timothy Snyder Ulrich Beck Ulrike Guérot Wallerstein Walter Benjamin Wolfgang Münchau Zygmunt Bauman

Song for the Unification (Zbigniew Preisner -
Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube

Song for the Unification (Zbigniew Preisner - <br>Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube
Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων,
ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον...
Ἡ ἀγάπη ...πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει...
Νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα·
μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη (προς Κορινθ. Α΄ 13)

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης
Νταβίντ Γκρόσμαν: Το πένθος του πατέρα και της Ιστορίας

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη
Μια ιστορία προσφυγιάς, στη Λέσβο και στη Νορβηγία

Luka Lisjak Gabrijelčič: Χάννα Άρεντ, τα πρώτα χρόνια

Luka Lisjak Gabrijelčič: Χάννα Άρεντ, τα πρώτα χρόνια
Hannah Arendt, zgodnja leta (στο Razpotja - Σλοβενικά)

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής
Erik Stokstad («Science»): New rice variety could feed the planet without warming it

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα
Τα μικροκλίματα της Ελλάδας, εξασφαλίζουν μεγάλη βιοποικιλότητα μανιταριών (Βασιλική Χρυσοστομίδου, «Καθημερινή», αναδημοσίευση «Δασαρχείο»)

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»
«Είμαι βραχυπρόθεσμα απαισιόδοξος αλλά μακροπρόθεσμα αισιόδοξος»

Zygmunt Bauman, Krzysztof Pomian, Marcel Gauchet, Michael Kazin

Zygmunt Bauman, Krzysztof Pomian, Marcel Gauchet, Michael Kazin
Ο 21ος αιώνας: Ένας κόσμος χωρίς την αριστερά (“Kultura Liberalna” - Πολωνία, αγγλικά)

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο
Η λογοτεχνική δημοσιογραφία στα καλύτερά της - Azra Nuhefendić

K.S. Karol (1924 - 10 Απριλίου 2014), ο δημοσιογράφος - του Μικαέλ Λεβύ

K.S. Karol (1924 - 10 Απριλίου 2014), ο δημοσιογράφος   - του Μικαέλ Λεβύ
- «Με ποιανού το μέρος είστε, κύριε Κάρολ»; - «Είμαι με τον εαυτό μου»

Jürgen Habermas

Jürgen Habermas
¨Ολα τα κείμενα από το περιοδικό "Blätter für deutsche und internationale Politik"
(pdf, Γερμανικά)

Η Ρεïχανέχ Τζαμπαρί και οι νάρκισσοι

Η Ρεïχανέχ Τζαμπαρί και οι νάρκισσοι
Φιλελεύθεροι και «μαρξιστές» νάρκισσοι της «γενιάς του '68» στη Δύση, ποτέ δεν θα καταλάβουν γιατί προτίμησε το μνήμα για να μη παραιτηθεί από την αξιοπρέπειά της. Η αδιαφορία τους είναι φυσικό επακόλουθο της ιδεολογίας και της νοοτροπίας τους

«Σταθμοί του Σταυρού», μια ταινία του Ντίτριχ Μπρίγκμαν

«Σταθμοί του Σταυρού», μια ταινία του Ντίτριχ Μπρίγκμαν
Η Μαρία ανήκει και στους δύο κόσμους, αλλά και σε κανέναν από αυτούς. Οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πόλιν. Αντεπεξέρχεται όσο καλύτερα μπορεί στις απαιτήσεις των μεν και των δε, χωρίς να διστάζει να στηλώσει το κορμάκι της όταν διακυβεύονται οι αρχές της. Δε θέλει να τη φωτογραφίζουν, να την αναγκάζουν να ακούει ποπ μουσική, να λέει ψέματα, να αφίσταται των αξιών της. Δεν είναι ψόφιο ψάρι· πάει ενάντια στο ρεύμα. Θα θυσιάσει τη ζωή της για να μιλήσει επιτέλους ο τετράχρονος αδερφός της, που αρχίζει να θεωρείται αυτιστικός από ιατρούς και οικογένεια : μόλις ξεψυχήσει, ο αδερφός της αρχίζει να μιλάει - του Ν. Ράπτη

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)
Ο ήπιος επαναστάτης χωρίς δόγμα με τον φιλελεύθερο υποστηρικτή της κοινωνικής δικαιοσύνης και του Κέϋνς - Υπερβάσεις «φραγμάτων» σε μια εποχή που η Πολιτική γραφόταν με κεφαλαίο «Π»

The Roosevelt Institute

The Roosevelt Institute
Ελεωνόρα και Φραγκλίνος Ρούσβελτ - Πολιτική για καιρούς οικονομικής κρίσης

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»

Jean Monnet's Brandy and Europe's Fate

Jean Monnet's Brandy and Europe's Fate
Οι οραματισμοί του Ζαν Μονέ για την ενωμένη Ευρώπη και η αντιμετώπιση της κρίσης
- του Strobe Talbott (The Brookings Essay)

Georg Trakl (1887-1914) - Ένας οδοιπόρος στον μαύρο άνεμο

Georg Trakl (1887-1914) - Ένας οδοιπόρος στον μαύρο άνεμο
Η ποίηση στα σκοτεινότερά της και στα καλύτερά της
Εισαγωγή, σημειώσεις, σχόλια, μετάφραση: Ιωάννα Αβραμίδου

Παναγιώτης Ιωακειμίδης: Πολιτική εξουσία και ζώα

Παναγιώτης Ιωακειμίδης: Πολιτική εξουσία και ζώα
Ένας ρόλος για τα κατοικίδια στους χώρους της εξουσίας

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο
(πέθανε τον Μάïο του 2014)

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο <br>(πέθανε τον Μάïο του 2014)
Ο σκύλος - σύμβολο μιας σκληρής εποχής, η προσωπικότητα του 2011 (Time)

Φιλιά εις τα παιδιά

Φιλιά εις τα παιδιά
Ένα κομμάτι Θεσσαλονίκης του χθές και του σήμερα

Street Art Utopia

Street Art Utopia
We declare the world as our canvas

Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας & Ανάπτυξης:
Γιατί μεγαλώνει διαρκώς η κοινωνική ανισότητα

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο καταναλωτισμός υπονομεύει τις αξίες της σταθερότητας και της αφοσίωσης, προπαγανδίζει
την καταστροφή της οικογενειακής ζωής

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)
Βλέπει τον εαυτό του ως κοινωνιολόγο κυρίως, όμως είναι και ο «τελευταίος φιλόσοφος» - τι ζητά η φιλοσοφία σ' αυτούς τους δύσκολους καιρούς;

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ
Hθικολόγος, συντηρητικός, εργατιστής, προπαγανδιστής της λιτότητας;¨Η επικριτής του καταναλωτισμού και της σπατάλης, για μια άλλη πολιτική ηθική, υπέρ του «μικρού» πολίτη;

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»

Ψηλά στην Πίνδο, στο Περτούλι

Ψηλά στην Πίνδο, στο Περτούλι