Παρασκευή, 23 Νοεμβρίου 2018

Άλλο η αισιοδοξία, άλλο η ελπίδα

«Λίγα λόγια ακόμη, για τις διδασκαλίες που δίνουν οδηγίες και μας λένε πώς θα 'πρεπε να είναι ο κόσμος: Γι' αυτά τα πράγματα, η φιλοσοφία έρχεται πάντοτε πολύ αργά. Ως σκέψη για τον κόσμο, εμφανίζεται μόνον σε χρόνο που η πραγματικότητα έχει ολοκληρώσει τη διαδικασία του σχηματισμού της και έχει ήδη συμπληρωθεί. Αυτό που διδάσκει η ιδέα, το δείχνει αναγκαστικά και η ιστορία, διότι το ιδεατό εμφανίζεται απέναντι στο πραγματικό μόνον όταν έχει ωριμάσει η πραγματικότητα· και έχοντας πια συλλάβει την ουσία του, αναδομεί αυτόν τον ίδιο τον πραγματικό κόσμο με τη μορφή μιας πνευματικής επικράτειας. Όταν η φιλοσοφία χρωματίζει με γκρίζο χρώμα πάνω σε γκρίζο φόντο, τότε μια μορφή ζωής έχει γεράσει και ξεπεραστεί· και με το γκρίζο πάνω σε γκρίζο της φιλοσοφίας η μορφή αυτή δεν μπορεί να ανανεωθεί, αλλά μόνον να κατανοήσει τον εαυτό της. Η γλαυξ της Αθηνάς αρχίζει την πτήση της μόνον όταν πέσει το λυκόφως».
Χέγκελ,   Βασικές Αρχές της Φιλοσοφίας του Δικαίου (1820)
Νομίζουμε - ή νομίζαμε μέχρι πρόσφατα - ότι ζούμε σε χώρα όπου η πολιτική διαδραματίζεται πάντα με ένταση, με πυκνές και απότομες αλλαγές και με πάθη· ίσως πιστεύαμε, όπως έλεγε ο ιστορικός Νίκος Σβορώνος, ότι «ο αντιστασιακός χαρακτήρας», μολονότι δεν είναι γνώρισμα του ελληνικού λαού, ωστόσο είναι «γνώρισμα της ελληνικής ιστορίας». Όμως, σε τούτη ακριβώς τη χώρα αναγκάζεται κανείς, περισσότερο από πολλές άλλες, να καταλήξει, από δύο διαφορετικούς δρόμους ταυτόχρονα, σε μια πραγματικά ρεαλιστική προσέγγιση της πολιτικής - χωρίς το απαξιωτικό και συσκοτιστικό νόημα που δίνουν εδώ συχνά στον όρο «ρεαλισμός»και σε προτίμηση για «ομαλές» λύσεις. 
Αφενός γιατί, όπως παντού στον κόσμο, κανένα μήλο
δεν πέφτει από το δέντρο άν δεν ωριμάσει· και άν το ρίξεις με το έτσι θέλω, θα το φας ξινό. Είναι τούτο ακριβώς που έγραψε ο Χέγκελ: Αυτό το σοφό πουλί της Αθηνάς, η κουκουβάγια, αρχίζει την πτήση της πολύ αργά, μόνον αφού πέσει το σούρουπο. Δηλαδή οι κοινωνικές αλλαγές, καλές ή κακές, γίνονται όταν γίνονται, συμβαίνουν, αλλά οι άνθρωποι δεν μπορούν να τις εκβιάσουν με την υποκειμενική βούλησή τους, να τις κάνουν πράξη όπου και όποτε το κρίνουν σκόπιμο. Ούτε και μπορεί κανείς να περιγράψει το πώς και το πότε, παρά μόνον όταν οι εξελίξεις έχουν ήδη πάρει τον ανεπίστρεπτο δρόμο τους. Και όταν οι αλλαγές γίνονται, τότε είναι πολύ αργά για να τις επιταχύνει, να τις σταματήσει ή να αλλάξει την τροχιά τους η βούληση κάποιου «υποκειμενικού παράγοντα».
Όμως, αντίθετα από τη γνώμη του Χέγκελ (και πολλών άλλων), δεν υπάρχει κάποια νομοτέλεια ή εγγενής λογική που κινεί την ιστορία. Και τα συμβαίνοντα στις κοινωνίες δεν τα δημιουργεί κάποιο υποκείμενο με τη συνειδητή του δράση. Αλλά εξίσου δεν έχουν σχέση ούτε με την αλήθεια ούτε με την πραγματική πραγματικότητα (παρά μόνον με την μετα-αλήθεια και με την πλαστή πραγματικότητα), αυτά που διαδίδουν οι μοιρολατρίες και δεισιδαιμονίες όλων των ειδών. Τώρα οι πιο μοντέρνες και σκληρές δεισιδαιμονίες είναι η οικονομίστικη και η πολιτισμική μοιρολατρία, οι νέες μορφές θρησκευτικής πίστης που κηρύσσουν ότι το οικονομικό και πολιτισμικό «σιδερένιο κλουβί» μέσα στο οποίο καταντήσαμε να ζούμε έχει κάγκελα άθραυστα και είναι άφθαρτο και αιώνιο.  
Ισχύει το αντίθετο: Αυτό που προκύπτει κάθε φορά, επηρεάζεται πάρα πολύ - και επωάζεται πολύ καιρό πριν εκδηλωθεί - από την αλληλεπίδραση, επικοινωνία και σύγκρουση μεταξύ ξεχωριστών υποκειμένων, ή οιονεί υποκειμένων, που συνυπάρχουν και συναποτελούν την κοινωνία, είτε πρόκειται για άτομα, είτε για συλλογικά υποκείμενα, όπως κοινωνικές τάξεις και στρώματα, ομάδες ανθρώπων με ιδιαίτερες απόψεις, θεσμικά όργανα ως συμπυκνώσεις και ισορροπήσεις σχέσεων, βουλήσεων και συμφερόντων, ακόμη και οι γενιές που μεγαλώνουν, οι άλλες που είναι στα μισά της ζωής κι αυτές που σιγά-σιγά αποχωρούν κλπ. Τούτη η κρίσιμη αλληλεπίδραση συμβαίνει μέσα σ' αυτό που λέμε «δημόσια σφαίρα».
Άλμπρεχτ Ντύρερ - Μικρή Κουκουβάγια (1505)
Αφετέρου, στον τόπο αυτό, από τη δεκαετία του '50 και δώθε, γενιές ολόκληρες γεννήθηκαν, ενηλικιώθηκαν και γέρασαν, αλλά πολλοί δεν είδαν να ωριμάζει κανένα γλυκό μήλο η ελληνική μηλιά. Τα μήλα της εξακολουθούν να είναι τόσο πικρά και ξινά, όσο ήταν και πριν 20, 30 ή 40 χρόνια - τουλάχιστον για εκείνους που έτσι τα γεύτηκαν γιατί δεν «πέρασαν καλά» αυτές τις δεκαετίες. Αυτή που θα μπορούσε να τα «επωάσει» με τη θέρμη της, για να ωριμάσουν κάποτε γλυκά μήλα, η δημόσια σφαίρα, είναι στην Ελλάδα πολύ αδύναμη και παγωμένη, επειδή ήταν και είναι πάρα πολύ χειραγωγημένη. Δεν επηρεάζει τα πραγματικά τεκταινόμενα· μόνον επηρεάζεται από όσους έχουν στα χέρια τους δυνατούς πομπούς, κεραίες και τηλεβόες. Πάντα και τώρα «φτιάχνουν οι Έλληνες κυκλώματα και ιστορία οι παρέες», αλλά κατά πολύ ειρωνικό τρόπο, με προθέσεις και αποτελέσματα διαφορετικά από εκείνα που υπέθετε ο Διονύσης Σαββόπουλος το 1983.
Το να σκεφτόμαστε απαισιόδοξα για όσα έγιναν και γίνονται - μέχρι και να λαμβάνουμε σοβαρά υπόψη το ενδεχόμενο να ζούμε σε αποτυχημένο κράτος, ανίκανο να διαχειριστεί τον πολιτικό του χρόνο - είναι λογικό και δείχνει σύνεση. Όμως δεν είναι ψυχωφελές, αλλά ούτε και λογικό, να μένει στο τέλος η απογοήτευση ως σύνοψη, συμπέρασμα και οδηγός για το πρακτέον. Ίσως μια λύση είναι να βλέπει κανείς τα συμβαίνοντα από κάποια απόσταση και με κάποια φανερή ειρωνεία στο βλέμμα· γιατί μόνον έτσι επιβεβαιώνεται μέσα μας και υποδηλώνεται στους άλλους η πιο ρεαλιστική από όλες τις ρεαλιστικές σκέψεις, ότι κάποτε όλα αλλάζουν, άρα μπορεί να κρατιέται ζωντανό αυτό που έχουμε ανάγκη όλοι: Λίγη ελπίδα.
Άλλο πράγμα η αισιοδοξία, άλλο η ελπίδα. Στη σημερινή Ελλάδα, η πρώτη είναι κακός σύμβουλος. Η δεύτερη είναι αναγκαίος και πιστός φίλος.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Printfriendly

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:
Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:<br>Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι
Πως η αγάπη επουλώνει τη φθορά του κόσμου

Enrico Berlinguer (1981):

Enrico Berlinguer (1981):
Η ηθική διάσταση στην κρίση της πολιτικής

Danilo Kiš:

Danilo Kiš:
Συμβουλές σε νεαρούς συγγραφείς, και όχι μόνον

Wolfgang Münchau

Wolfgang Münchau
Ο συντάκτης οικονομικών θεμάτων Βόλφγκανγκ Μύνχάου (Financial Times - Der Spiegel)

Predrag Matvejević:

Predrag Matvejević:
Ο Ρωσο-Κροάτης ανιχνευτής και λάτρης του Μεσογειακού κόσμου

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο Φρανκφουρτιανός από τη Νεμπράσκα: Δικαιοσύνη & ελπίδα απέναντι στην ιδιοτέλεια των ελίτ

Azra Nuhefendić

Azra Nuhefendić
Η δημοσιογράφος με τις πολλές διεθνείς διακρίσεις, γράφει για την οριακή, γειτονική Ευρώπη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη
Όριο της Ευρώπης, οριακή Ευρώπη

Μάης του '36, Τάσος Τούσης

Μάης του '36, Τάσος Τούσης
Ο σκληρός Μεσοπόλεμος: η εποχή δοσμένη μέσα από τη ζωή ενός ανθρώπου - συμβόλου

Στον καιρό των τσιγγάνων και της μικρής Μαρίας

Ετικέτες

«Γενιά του '30» «Μακεδονικό» 1968 αειφορία αντιπροσωπευτική δημοκρατία Αριστοτέλης Αρχιτεκτονική Αυστρομαρξισμός Βαλκανική βιοποικιλότητα Βρετανία Γαλλία Γερμανία Γκράμσι Έθνος και ΕΕ Εκπαίδευση Ελεφάντης Ενέργεια Επισφάλεια Ευρωκομμουνισμός ηγεμονία ΗΠΑ Ήπειρος Θ. Αγγελόπουλος Θεοδωράκης Θεσσαλονίκη Ιβάν Κράστεφ ιστορία Ιταλία Καζαντζάκης Καταναλωτισμός Κεντρική Ευρώπη Κέϋνς Κίνα Κινηματογράφος Κλιματική αλλαγή Κοινοτισμός κοινωνική ανισότητα Κορνήλιος Καστοριάδης Κοσμάς Ψυχοπαίδης Κράτος Πρόνοιας Κώστας Καραμανλής Λιάκος Α. Λογοτεχνία Μάνεσης Μάξ Βέμπερ Μάρξ Μαρωνίτης Μέλισσες Μέσα «κοινωνικής» δικτύωσης Μέσα Ενημέρωσης Μεσόγειος Μεταπολίτευση Μιχ. Παπαγιαννάκης Μουσική Μπερλινγκουέρ Νεοφιλελευθερισμός Νίκος Πουλαντζάς Νίτσε Ο τόπος Οικολογία Π. Κονδύλης Παγκοσμιοποίηση Παιδεία Πολωνία Πράσινοι Ρήγας Ρίτσος Ρωσία Σεφέρης Σημίτης Σολωμός Σοσιαλδημοκρατία Σχολή Φραγκφούρτης Ταρκόφσκι Τουρκία Τραμπ Τροβαδούροι Τσακαλώτος Τσίπρας Φιλελευθερισμός Φιλοσοφία Χαλκιδική Χέγκελ Χριστιανισμός Acemoglu/Robinson Adorno Albrecht von Lucke André Gorz Azra Nuhefendić Balibar Brexit Carl Schmitt Chomsky Christopher Lasch Claus Offe Colin Crouch Elmar Altvater Ernst Bloch Ernst-W. Böckenförde Franklin Roosevelt Habermas Hannah Arendt Heidegger Jan-Werner Müller Jeremy Corbyn Laclau Le Corbusier Louis Althusser Marc Mazower Matvejević Michel Foucault Miroslav Krleža Mudde Otto Bauer PRAXIS International Ruskin Sandel Michael Strauss Leo Streeck T. S. Eliot Timothy Snyder Tolkien Ulrich Beck Ulrike Guérot Wallerstein Walter Benjamin Wolfgang Münchau Zygmunt Bauman

Song for the Unification (Zbigniew Preisner -
Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube

Song for the Unification (Zbigniew Preisner - <br>Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube
Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων,
ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον...
Ἡ ἀγάπη ...πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει...
Νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα·
μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη (προς Κορινθ. Α΄ 13)

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης
Νταβίντ Γκρόσμαν: Το πένθος του πατέρα και της Ιστορίας

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη
Μια ιστορία προσφυγιάς, στη Λέσβο και στη Νορβηγία

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής
Erik Stokstad («Science»): New rice variety could feed the planet without warming it

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα
Τα μικροκλίματα της Ελλάδας, εξασφαλίζουν μεγάλη βιοποικιλότητα μανιταριών (Βασιλική Χρυσοστομίδου, «Καθημερινή», αναδημοσίευση «Δασαρχείο»)

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»
«Είμαι βραχυπρόθεσμα απαισιόδοξος αλλά μακροπρόθεσμα αισιόδοξος»

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο
Η λογοτεχνική δημοσιογραφία στα καλύτερά της - Azra Nuhefendić

Jürgen Habermas

Jürgen Habermas
¨Ολα τα κείμενα από το περιοδικό "Blätter für deutsche und internationale Politik"
(pdf, Γερμανικά)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)
Ο ήπιος επαναστάτης χωρίς δόγμα με τον φιλελεύθερο υποστηρικτή της κοινωνικής δικαιοσύνης και του Κέϋνς - Υπερβάσεις «φραγμάτων» σε μια εποχή που η Πολιτική γραφόταν με κεφαλαίο «Π»

The Roosevelt Institute

The Roosevelt Institute
Ελεωνόρα και Φραγκλίνος Ρούσβελτ - Πολιτική για καιρούς οικονομικής κρίσης

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο
(πέθανε τον Μάïο του 2014)

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο <br>(πέθανε τον Μάïο του 2014)
Ο σκύλος - σύμβολο μιας σκληρής εποχής, η προσωπικότητα του 2011 (Time)

Φιλιά εις τα παιδιά

Φιλιά εις τα παιδιά
Ένα κομμάτι Θεσσαλονίκης του χθές και του σήμερα

Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας & Ανάπτυξης:
Γιατί μεγαλώνει διαρκώς η κοινωνική ανισότητα

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο καταναλωτισμός υπονομεύει τις αξίες της σταθερότητας και της αφοσίωσης, προπαγανδίζει
την καταστροφή της οικογενειακής ζωής

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)
Βλέπει τον εαυτό του ως κοινωνιολόγο κυρίως, όμως είναι και ο «τελευταίος φιλόσοφος» ή μάλλον κάνει φιλοσοφική κοινωνιολογία και κοινωνιολογική φιλοσοφία- τι ζητά η φιλοσοφία σ' αυτούς τους δύσκολους καιρούς;

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ
Hθικολόγος, συντηρητικός, εργατιστής, προπαγανδιστής της λιτότητας;¨Η επικριτής του καταναλωτισμού και της σπατάλης, για μια άλλη πολιτική ηθική, υπέρ του «μικρού» πολίτη;

Ψηλά στην Πίνδο, στο Περτούλι

Ψηλά στην Πίνδο, στο Περτούλι