Ο τεχνολαϊκισμός αφήνει πίσω του συντρίμμια Μετά τις ψηφιακές ουτοπίες, το Airbnb και το Uber

του Eβγκένι Μοροζόφ
 

© Süddeutsche Zeitung - Evgeny Morozov: Vom Technopopulismus bleibt vor allem Zerstörung, 1.12.2018
   

Ο Λευκορώσος ερευνητής του Διαδικτύου εξετάζει νέες πτυχές της ψηφιακής επανάστασης που επιδρούν βαθειά στις κοινωνίες και παρατηρεί «τον μύθο του τεχνο-λαϊκισμού» ως όλον. Μας θυμίζει το όραμα της δεκαετίας του 2000: Ενός νέου ψηφιακού κόσμου, που υπόσχονταν «να μετατρέψει κάθε χρήστη σε καλλιτέχνη, σε επιχειρηματία και σε αντάρτη ταυτόχρονα». Σήμερα, εκείνος ο ουτοπικός μύθος για τον παντοδύναμο καταναλωτή - επιχειρηματία είναι νεκρός, λέει ο Μοροζόφ. Ωστόσο ο τεχνο-λαϊκισμός ζει, μεταξύ άλλων σε οικονομικά εγχειρήματα όπως το Airbnb και το Uber. Θα επιβιώσει και στο μέλλον· και θα διασπείρει νέους απατηλούς μύθους και υποσχέσεις. 

«Xωρίς μια ισχυρή πολιτική ατζέντα που δεν θα υποκύπτει σε ψευδαισθήσεις για δήθεν ικανότητα του παγκόσμιου κεφαλαίου να προωθήσει την κοινωνική χειραφέτηση», τούτες οι υποσχέσεις του τεχνο-λαϊκισμού θα μείνουν ανεκπλήρωτες, λέει ο Μοροζόφ. «Στο τέλος θα έχουν ως αποτέλεσμα το ακριβώς αντίθετο από αυτό που υπόσχονται. Είναι αδύνατο να αγοράσουμε με χρήματα μια πιο δημοκρατική κοινωνία».

 

Από όλες τις ιδεολογίες που παρήγαγε η Silicon Valley, ο τεχνολαϊκισμός είναι η πιο παράδοξη. Είναι υποσχέσεις κενές περιεχομένου, οι οποίες βασίζονται στον τεράστιο σεισμό της ψηφιακής επανάστασης· προσφέρουν τη δυνατότητα σε πολιτικές δυνάμεις που δεν θα μπορούσαν να έχουν κανέναν άλλο κοινό παρονομαστή, να έλκονται από αυτές τις υποσχέσεις. Λόγου χάρη υποστηρικτές και  αντίπαλοι της παγκοσμιοποίησης,  εθνικιστές και προοδευτικοί. Οι ιδέες αυτές, καθώς υπόσχονται έναν κόσμο άμεσης και ανώδυνης αυτοενδυνάμωσης του ατόμου, είναι αρκετά εύπλαστες για να μπορούν να ενώνουν μεγάλες εταιρίες τεχνολογίας, νεοσύστατες επιχειρήσεις, λάτρεις των κρυπτονομισμάτων [τύπου Bitcoin], ακόμη και πολιτικά κόμματα.

Παλινδρόμηση του μόλις ενηλικιωμένου ατόμου στη νηπιακή ηλικία - επιστροφή στο «στάδιο του καθρέφτη» (S. Freud - J. Lacan); Ή αυτο-εκπραγμάτωση και στιγμιαία ευτυχία - «ασημαντότητες που φαντάζονται κιόλας πως έχουν φτάσει σε ένα επίπεδο πολιτισμού πρωτοφανές στην ιστορία του ανθρώπου» (Max Weber);

Βιομιμητική (biomimicry): Tεχνολογίες αιχμής με πρότυπα πέντε έντομα

του Τιμ Γουώλας

 

© Cosmos Μagazine - Tim Wallace : Visionary biomimicry - Five insects inspiring cutting-edge technology, 11.7.2017

Ο κλάδος της βιομιμητικής αντλεί διδάγματα από τη φύση για τη βελτίωση της τεχνολογίας. Ιδού πέντε καινοτομίες βασισμένες στα μάτια των εντόμων και τις περίπλοκες λειτουργίες τους.

 

Η βιομιμητική ερευνά για έξυπνους τρόπους προκειμένου να λύσει δύσκολα προβλήματα. Τι νόημα έχει να προσπαθεί κανείς να ανακαλύψει ή εφεύρει εκ του μηδενός εντελώς νέες λύσεις για προβλήματα μέχρι τώρα άλυτα με τα μέσα του ανθρώπου, ενώ μπορεί να παρατηρήσει πώς κάποια ζωντανά πλάσματα τα έχουν ήδη λύσει, χρησιμοποιώντας όργανα και διαδικασίες που δημιουργήθηκαν και εκλεπτύνθηκαν μέσα σε εκατομμύρια χρόνια φυσικής εξέλιξης; 

Ένας τομέας στον οποίο η βιομιμητική αποδίδει συναρπαστικά αποτελέσματα είναι το πεδίο της οπτικής τεχνολογίας και της μηχανικής όρασης. Μέχρι τώρα, για τις συνήθεις κάμερες και την τεχνολογία τους, αλλά και γενικά για τον τρόπο που μελετούμε την λειτουργία της όρασης, έχουμε αντλήσει γνώσεις κυρίως από το οπτικό σύστημα του ανθρώπου· ωστόσο, η νεότατη έρευνα στις τεχνολογίες αιχμής στρέφεται προς τα έντομα για να ανακαλύψει νέα έξυπνα συστήματα για ποικίλα ζητήματα, από την αντίληψη του βάθους οπτικού πεδίου μέχρι την ανάλυση των χρωμάτων υψηλής ακρίβειας. 

Ιδού πέντε από τις πιο συναρπαστικές περιπτώσεις που ανοίγουν νέες προοπτικές.

 

1. Μέλισσες: Αντίληψη των χρωμάτων υψηλής ακρίβειας και τεχνολογία μηχανών σταθερής και κινούμενης εικόνας

To πρόσωπο θηλυκής μέλισσας του είδους Colletes inaequalis

© USGS Native Bee Inventory and Monitoring Laboratory

Λαϊκίστικη εξέγερση, εξάντληση της νομισματικής πολιτικής. Μπορεί να επιβιώσει ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός;

του Αλεξάντερ Φρίντμαν
  
© Project Syndicate - Alexander Friedman : Can Global Capitalism Be Saved? 11.11.2016

Μια ρεαλιστική ματιά στις προοπτικές του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού υπό τον «πλανητάρχη» Ντόναλντ Τραμπ, από έναν διαχειριστή κεφαλαίων που πιστεύει στις «αγορές», ωστόσο βλέπει το αδιέξοδο του δρόμου που μας έφερε εδώ και διακρίνει τους πολιτικούς κινδύνους. Διακρίνει, στις καινοτομίες και στις άλλες βαθειές δυνάμεις που κινούν «δημιουργικές καταστροφές» (J. Schumpeter) και - μακροπρόθεσμα - αναζωογονήσεις της κεφαλαιοκρατικής οικονομίας, έναν μη ευνοϊκό (και όχι ούριο) άνεμο. Θεωρεί δεδομένη την επιστροφή σε Κεϋνσιανές πολιτικές της ζήτησης.
Όταν ακόμη και μάνατζερς μεγάλων εταιριών του χρηματοοικονομικού τομέα κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου (επικαλούμενοι μάλιστα κλασικά - Σουμπετεριανά και Κεϋνσιανά - επιχειρήματα), αυτό σημαίνει ότι οι κοινωνικές και πολιτικές βάσεις του συστήματος αρχίζουν να γίνονται εύθραυστες. Ή τουλάχιστον, αυτό βλέπουν εκείνοι.

Γ. Ρ.  

 

Η πολιτική του οικονομικού άγχους και του φόβου έχει οδηγήσει τώρα τους ψηφοφόρους του Ηνωμένου Βασιλείου και των Ηνωμένων Πολιτειών στα χέρια των λαϊκιστών. Άν μπορέσουν οι οικονομίες να επιστρέψουν προς τα πίσω, σε πιο «κανονικούς» ρυθμούς αύξησης του ΑΕΠ και της παραγωγικότητας, η ζωή θα γίνει πιο καλή για πιό πολλούς ανθρώπους, το συναισθήματα εναντίον του κατεστημένου θα ατονήσουν και τότε η πολιτική θα επιστρέψει και αυτή στη «κανονικότητα». Αυτό λέει ο τρόπος σκέψης που κληρονομήσαμε από την προηγούμενη φάση. Και έτσι, ο καπιταλισμός, η παγκοσμιοποίηση και η δημοκρατία θα μπορέσουν να συνεχίσουν την πορεία τους προς τα εμπρός. 
Όμως αυτός ο τρόπος σκέψης αντικατοπτρίζει μια πρόβλεψη που προεκτείνει στο απρόβλεπτο μέλλον τα δεδομένα μιας περιόδου σε μεγάλο βαθμό παρεκκλίνουσας από τον κανόνα της ιστορίας. Η περίοδος εκείνη [των υψηλών ρυθμών ανόδου] τέλειωσε και οι δυνάμεις που την κινούσαν είναι απίθανο να συγκλίνουν και να υποστηρίξουν πάλι σύντομα τέτοιες καταστάσεις. Το πεδίο της τεχνολογικής καινοτομίας και τα δημογραφικά στοιχεία δημιουργούν τώρα για την οικονομική άνοδο έναν αντίθετο άνεμο, όχι έναν ούριο άνεμο, και οι χρηματοοικονομικές «τεχνικές» δεν μπορούν να ανατρέψουν το σκόρ ενός χαμένου ματς.

Βίνφρηντ Κρέτσμαν, ο Πράσινος πρωθυπουργός: Κοινωνική συνοχή, απομόνωση ακροδεξιών, καινοτομία, ψηφιακή επανάσταση στη βιομηχανία

© Frankfurter Allgemeine Zeitung - Winfried Kretschmann: „Wer ,Ausländer raus‘ ruft, ist auch nicht integriert“, 12.05.2016 - η συνέντευξη δόθηκε στους Rüdiger Soldt και Julian Staib 

  

Η Βάδη-Βυρτεμβέργη, ομόσπονδη χώρα («κρατίδιο») της Γερμανίας 13 εκατομμυρίων, τρίτη σε μέγεθος μετά τη Βόρεια Ρηνανία - Βεστφαλία και τη Βαυαρία, κυβερνήθηκε επί δεκαετίες από τους κεντροδεξιούς Χριστιανοδημοκράτες (CDU). Στις εκλογές του 2011 οι συσχετισμοί ανατράπηκαν και σχηματίστηκε κυβέρνηση του κόμματος των Πρασίνων υπό τον πρωθυπουργό Βίνφρηντ Κρέτσμαν σε συμμαχία με το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SPD). Στις εκλογές του Μαρτίου 2016, το πρώτο σε δύναμη Πράσινο κόμμα ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο, μειώθηκε όμως η δύναμη των Σοσιαλδημοκρατών. Αυτή η αλλαγή, μαζί με την ορμητική είσοδο στη Βουλή του αντιμεταναστευτικού και αντιευρωπαϊκού λαϊκιστικού κόμματος AfD, κατέστησε αριθμητικά αδύνατη τη συνέχιση του συνασπισμού Πρασίνων - SPD. Η νέα κυβερνητική «σύμπραξη του ακτινίδιου» (πράσινη σάρκα με μαύρους σπόρους!) συγκροτήθηκε από τους Πράσινους αυτή τη φορά με το δεύτερο, επίσης πολύ εξασθενημένο κόμμα CDU. Που βαδίζει λοιπόν η ομόσπονδη γερμανική χώρα με την πιό σύγχρονη, τεχνολογικά προηγμένη βιομηχανία της Γερμανίας, με τις πιο δυναμικές και διατηρήσιμες τάσεις στην οικονομία; Με μια κυβέρνηση από αταίριαστους πολιτικούς εταίρους;

Στη συνέντευξη του Κρέτσμαν ηχεί πολιτικός λόγος με άλλο λεξιλόγιο, χωρίς τις συνήθεις τοπολογικές αναγωγιστικές αναφορές για το πολιτικό φάσμα - δεξιά, αριστερά ή κεντροδεξιά, κεντροαριστερά, κέντρο και άκρα. Και χωρίς τις οικείες, συγκλίνουσες κοινοτοπίες του φιλελευθερισμού των αγορών αφενός και του «τρίτου δρόμου» της μετά το 1990 Σοσιαλδημοκρατίας αφετέρου. Είναι λόγος ιδιαίτερα ανοίκειος για τους εθισμένους στον δικό μας, διαταραγμένο διπολικό πολιτικό λόγο, που ζουν ακόμη τους μύθους τους στην Ελλάδα ως σύγχρονους: οι μεν τον «νέο» φιλελευθερισμό της Θάτσερ και του Ρέηγκαν και το «όχι στο κράτος-επιχειρηματία», οι δε το «αντιστασιακό πνεύμα» των Μακρυγιάννηδων και Βελουχιώτηδων, ή σε νεότερη μεταπολιτευτική έκδοση, «την Ελλάδα στους ΄Ελληνες».
Με ακόμη πιό ανοίκειο τρόπο για μάς, επίκεντρο της προσοχής του Κρέτσμαν γίνονται οι προγραμματικοί και όχι «ιδεολογίζοντες» όροι: όροι περί την κοινωνία, τις κοινωνικές δυνάμεις, την κοινωνική συνοχή, την ένταξη του ατόμου ως πολίτη στο βασικό συνταγματικό πλαίσιο. Συν πολιτική πίεση στον επιχειρηματικό κόσμο για καινοτομία. Όμως, πίσω από αυτά, διακρίνεται απειλητικό και εδώ το φάσμα του ανερχόμενου στον ευρωπαϊκό Βορρά δεξιού λαϊκισμού. Υπό τα σημερινά δεδομένα προκαλεί ανησυχία σε όλους η συρρίκνωση σε όλη την Ευρώπη των δύο μεγάλων παραδοσιακών κομμάτων (μετριοπαθής Συντηρητισμός και Σοσιαλδημοκρατία), η αδυναμία τους να αντιμετωπίσουν αυτά την καταστροφή της κοινωνικής συνοχής και να προωθήσουν ή προστατεύσουν την «ολοένα στενότερη Ευρωπαϊκή Ένωση», όπως επιτάσσουν οι Συνθήκες.

Γ. Ρ. 

  

Κύριε Πρωθυπουργέ, τις τελευταίες ημέρες επανειλημμένα μας υπενθυμίσατε το ποσοστό 5,3 %, με το οποίο το κόμμα σας, οι Πράσινοι, μπήκαν για πρώτη φορά το 1980 στο κοινοβούλιο της Βάδης-Βυρτεμβέργης. Τώρα είστε η ηγέτιδα δύναμη μιας κυβερνητικής συνεργασίας με ελάσσονα εταίρο το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα (CDU). Είναι αυτή η μεγαλύτερη πρόκληση για την τόσο προσηλωμένη σε στόχους πολιτική σας σταδιοδρομία; 

Θα δείξει. Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν το 2011: τότε, μετά από 30 χρόνια στην αντιπολίτευση, σχηματίσαμε την πρώτη κυβέρνηση με ηγέτιδα δύναμη το κόμμα των Πρασίνων. Τώρα, με τους Χριστιανοδημοκράτες ως νέο ελάσσονα κυβερνητικό εταίρο, πράγμα που φυσικά σημαίνει για τη Βάδη-Βυρτεμβέργη έναν παράγοντα διαφορετικό από τους Σοσιαλδημοκράτες που είχαμε εταίρους ως τώρα, η πρόκληση είναι και πάλι μεγάλη. Ασφαλώς όμως δεν είναι η μεγαλύτερη.

Ο Βίνφρηντ Κρέτσμαν και τα εκλογικά αποτελέσματα (Μάρτιος 2016)

Μητρόπολη της φύσης: Αρχιτεκτονική για το μέλλον, πόλεις και κτίρια που ζούν και αναπνέουν σαν οικοσυστήματα

της Αλίσσα Μπατιστόνι

© Jacobin, τ. 15-16: Paint the Town Red - Alyssa Battistoni: Nature’s Metropolis

 

Πολλές καινοτομίες στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό, στη βιοτεχνολογική βιομηχανία, στην παραγωγή κάθε είδους νέων προϊόντων, υπόσχονται οικολογική συμβατότητα, ένταξη στους κύκλους της φύσης, αειφορία, πιο καλή ζωή για όλους. Αυτά είναι εφικτά μόνον εάν οι ριζοσπαστικοί πειραματισμοί στον καινοτομικό σχεδιασμό συνταιριαστούν με πολιτικές που χειραφετούν.
Επίσης, οι οραματισμοί για την πόλη πρέπει να διευρυνθούν: να συμπεριλάβουν πλουσιότερες, καλύτερες σχέσεις και αλληλεπιδράσεις με τη μη ανθρώπινη φύση. Χρειαζόμαστε πόλη χτισμένη για το κοινό καλό των κάθε λογής ζώντων όντων, ανθρώπινων και μη ανθρώπινων, όλων όσων την έχουν ως «οίκο τους».

   

Το καλοκαίρι του 2015, μια ασυνήθιστη κατασκευή υψώθηκε έξω από το MoMA PS1 στο Queens της Νέας Υόρκης. Το κτίριο ονομάζεται Hy-Fi. Σχεδιασμένο από το αρχιτεκτονικό γραφείο The Living, αποτελείται από τρεις κυκλικούς πύργους που σηκώνονται σε ύψος λίγων ορόφων. Μοιάζει με μια ομάδα κάπως χοντρών βιομηχανικών καπνοδόχων ή με μια γιγαντιαία αορτή· είναι μάλλον παράξενο, αν όχι ιδιαίτερα εντυπωσιακό. Το Hy-Fi επελέγη για να στηθεί σ΄ αυτό το σημείο, δηλαδή στον περίβλεπτο και περιζήτητο χώρο του MoMA, όχι τόσο για χάρη της εμφάνισής του, αλλά κυρίως για χάρη του υλικού κατασκευής του: είναι φτιαγμένο από μανιτάρια.