Σάββατο, 18 Ιανουαρίου 2020

Η Δημοκρατία της Βαϊμάρης και η εποχή μας - Η συρρίκνωση του κοινωνικού κράτους οδηγεί σε συρρίκνωση της Δημοκρατίας

συνέντευξη του Δημήτρη Χαραλάμπη
 

Στα χρόνια του Τραμπ και της Brexit, με κόμματα και ηγετικές πολιτικές φυσιογνωμίες μιας νέας, ακραίας ή «εναλλακτικής» Δεξιάς (alt right) να εμφανίζονται παντού στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, βιώνουμε και πάλι μια εποχή σαν της μεσοπολεμικής Βαϊμάρης, μια εποχή Δημοκρατίας χωρίς Δημοκράτες; 
Ο Δημήτρης Χαραλάμπης, ομότιμος Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, έλαβε μέρος σε περισυνή εκδήλωση στην Αθήνα με θέμα «100 Χρόνια από το Σύνταγμα της Βαϊμάρης - Ποιοι είναι οι εχθροί της Δημοκρατίας σήμερα;», που οργάνωσε το προσκείμενο στο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Γερμανίας (SPD) Ίδυμα Φρίντριχ Έμπερτ. Σε συνέντευξή του στον Αντώνη Πολυχρονάκη για το ΑΠΕ-ΜΠΕ, η απάντηση του Δ. Χαραλάμπη είναι η εξής: «Χωρίς ουσιαστικό-υλικό περιεχόμενο, η Δημοκρατία δεν έχει την αναγκαία κοινωνική βάση για να αμυνθεί. Η συρρίκνωση του κοινωνικού κράτους, η απορρύθμιση και η παγκοσμιοποίηση των αγορών οδηγεί στην συρρίκνωση της ουσιαστικής Δημοκρατίας. Αυτό διδάσκει η κατάρρευση της Βαϊμάρης». Και συνεχίζει: «Όταν υποχωρεί ο ορθολογισμός της αναγνώρισης του άλλου, ως φορέα δικαιωμάτων και ελευθεριών και συνακόλουθα κοινωνικών δικαιωμάτων, τότε η αναζήτηση αναγνώρισης και ταυτότητας οδηγεί στην εμφάνιση-ανάδειξη του ανορθολογισμού με τη μορφή του εθνικισμού, του ρατσισμού, του μίσους και του φόβου». Ο Δ. Χαραλάμπης δεν πιστεύει ότι έχουμε σήμερα συνθήκες Βαϊμάρης. Ωστόσο, τον φοβίζει το γεγονός, ότι «σε διεθνοπολιτικό επίπεδο έχουμε συνθήκες όμοιες με εκείνες που επικρατούσαν πριν το 1914. H επικράτηση σε πλανητικό επίπεδο του καπιταλισμού δεν διαμορφώνει κάποια εγγύηση ειρήνης. Και πριν το 1914 ο καπιταλισμός ήταν το μόνο οικονομικό σύστημα, αλλά οδηγηθήκαμε σε πόλεμο».
Γ. Ρ.
 
ΕΡ: Κύριε καθηγητά, τι ήταν τελικά η Βαϊμάρη; 
ΑΠ: Η κλασσική άποψη των Γερμανών ιστορικών είναι ότι η Δημοκρατία της Βαϊμάρης ήταν μια Δημοκρατία χωρίς δημοκράτες. Ορισμένοι νεώτεροι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι αυτό δεν ισχύει, γιατί η Δημοκρατία μεταξύ του 1919 και του 1923 άντεξε φοβερές δοκιμασίες και περιπέτειες: Επαναστάσεις, απόπειρες πραξικοπήματος, την προσπάθεια να μεταβληθεί η Γερμανία κατά το σοβιετικό πρότυπο σε σοβιετικό-λενινιστικό καθεστώς, αλλά δεν κατέρρευσε. Αντίθετα μεταξύ 1924 και 1928 γνώρισε μια περίοδο σταθερότητας και οικονομικής ανάπτυξης, στο πλαίσιο του αμερικανικού σχεδίου Young και της πολιτικής του υπουργού εξωτερικών Στρέζεμαν [Gustav Stresemann]. Όμως η ουσία του επιχειρήματος παραμένει. Οι εχθροί της Δημοκρατίας ήταν πολλοί και όχι μόνο το ναζιστικό και το κομμουνιστικό κόμμα, αλλά και τα εθνικιστικά κόμματα και τα κόμματα του Κέντρου.
  
ΕΡ: Δεν υπήρχε δηλαδή κανένα κόμμα φιλικό προς αυτήν;
ΑΠ: Στην πραγματικότητα το μόνο δημοκρατικό κόμμα ήταν το Σοσιαλδημοκρατικό. Ο μόνος δηλαδή φορέας των αξιών της αστικής φιλελεύθερης Δημοκρατίας ήταν η Σοσιαλδημοκρατία. Τα αστικά κόμματα του Κέντρου ήθελαν ένα ισχυρό αυταρχικό κράτος, γιατί όχι και την επιστροφή του βασιλιά Γουλιέλμου και την παλινόρθωση της αυτοκρατορίας, για να επιβάλλει την κοινωνική πειθαρχία ώστε να υπάρξει απρόσκοπτη λειτουργία της οικονομίας, ήτοι απρόσκοπτη αύξηση του κέρδους. Όμως, τελικά, το 1919 υπήρξε πραγματική επανάσταση, η οποία επέβαλε την κατάργηση της μοναρχίας και το δημοκρατικό Σύνταγμα.
27.3.1933, η Γερμανική Βουλή (Reichstag) καίγεται, 
4 εβδομάδες πρίν ορκιστεί ο Χίτλερ καγκελάριος της Γερμανίας

Κυριακή, 12 Ιανουαρίου 2020

Αρχή 2020, δυσοίωνα κοάσματα

1. Όταν παλεύουν στο βάλτο τα βουβάλια, την πληρώνουν τα βατράχια
Η κατάρριψη του ουκρανικού πολιτικού αεροπλάνου από αντιαεροπορικό πύραυλο στην Τεχεράνη και ο φόνος 179 ανθρώπων ξεσήκωσε κρυφά κύματα ενθουσιασμού στις εταιρείες και στις χώρες που εμπορεύονται πολεμικό υλικό υψηλής τεχνολογίας, αλλά και γενικά στους πωλητές υλικού ή άυλου μιλιταρισμού όλου του κόσμου.
Και τί άλλο να κάνουν; Πελάτες και συνάδελφοί τους έκαναν το εγκληματικό, αλλά σύνηθες λάθος, αναμενόμενο από όσους έχουν μια σταλιά μυαλό· και θα το πληρώσουν, πολιτικά και κυρίως οικονομικά. Όμως άλλοι πελάτες και συνάδελφοί τους κερδίζουν ή θα κερδίσουν πολύ περισσότερα από το γεγονός αυτό.
Ένα ακόμη παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος μέσα στο
κύκλωμα της εμπορίας οπλικών συστημάτων και μέσα στη Μιλιταριστική Διεθνή. Οι πληρωμές και τα κέρδη των συναλλασσομένων έχουν αλγεβρικό άθροισμα μηδέν.
Πριν μερικά χρόνια ίδιο περιστατικό συνέβη στον Περσικό Κόλπο με αντίστροφους δράστες: Αμερικανικός (όχι ρωσικός όπως τώρα) ανταεροπορικός πύραυλος εκτοξεύτηκε από αμερικανικό πολεμικό πλοίο (και όχι από οπλικά συστήματα των διαβόητων
«Φρουρών της Επανάστασης του Ιράν»), χτύπησε ιρανικό πολιτικό αεροπλάνο και σκότωσε 290 άτομα.
Τεχεράνη 12.1.2019 Ιρανοί πολίτες διαδηλώνουν μετά την παραδοχή της κατάρριψης και τιμούν τα θύματα του ουκρανικού Boeing 737: «Ανώτατε ηγέτη Αλί Χαμενεΐ παραιτήσου» [© Atta Kenare/AFP - Al Jazeera]

Πέμπτη, 9 Ιανουαρίου 2020

Χρηματοπιστωτικός καπιταλισμός: Τί τον τροφοδοτεί; Είναι εδώ για να μείνει; Και με τί μορφή;

του Ρόμπερτ Σουήνυ
 
© Social Europe-Robert Sweeney: Financial capitalism is here to stay, but in what form? 23.12.2019
  
Δεν υπερβάλλουν όσοι ισχυρίζονται ότι η ενίσχυση του χρηματοοικονομικού τομέα και η άνοδός του σε κυριαρχική θέση ήταν μία από τις καθοριστικές αλλαγές στη δομή των καπιταλιστικών οικονομιών τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες. Και δεν είναι υπερβολική η διαπίστωση ότι αυτό πυροδότησε μια μεγάλη συζήτηση εντός της Αριστεράς.
Οι συζητήσεις που αφορούν το ποιός είναι ή ποιός θα έπρεπε να είναι ο ρόλος του χρηματοπιστωτικού τομέα στον σημερινό κόσμο, ποιό το κατάλληλο μέγεθός του, πώς θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την αντιμετώπιση της υπαρξιακής απειλής της κλιματικής αλλαγής, και ούτω καθεξής, είναι έντονες. Όσο εύλογες και να είναι πολλές από αυτές τις συζητήσεις, η άνοδος του χρηματοοικονομικού τομέα έχει σε μεγάλο βαθμό παρερμηνευτεί: Οικονομολόγοι που τον αντιμετωπίζουν κριτικά, αναλυτές και υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής, κατανοούν με θεμελιωδώς εσφαλμένο τρόπο πολλά από τα ουσιώδη χαρακτηριστικά του φαινομένου αυτού
.

Κυριακή, 22 Δεκεμβρίου 2019

Γιατί χάνονται το χιόνι, η αστερόσκονη και τα Χριστούγεννα;

Λένε συχνά, ότι για τους ορθόδοξους χριστιανούς - τουλάχιστον για τους ορθόδοξους του Οικουμενικού Πατριαρχείου ή για τους Έλληνες χριστιανούς της Εκκλησίας της Ελλάδας  - η κατεξοχήν θρησκευτική εορτή  είναι το ανοιξιάτικο Πάσχα. Εικάζουν ότι η μεγάλη τριπλή γιορτή του χειμώνα, τα Χριστούγεννα μαζί με την Πρωτοχρονιά και τα Φώτα, όχι μόνον δεν βιώνεται - και ποτέ δεν βιωνόταν - ως ισότιμη με τη γιορτή του Πάσχα, αλλά δεν ήταν ούτε καν πηγή βιωμάτων μιας «πλήρως θρησκευτικής εορτής» ιδιαίτερης σημασίας. 
Οι πιο παλιοί, τουλάχιστον όσοι περάσαμε τα παιδικά μας χρόνια στις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες έξω από τα κέντρα των δύο μεγάλων πόλεων, άλλα θυμόμαστε από την πραγματική παράδοση των τόπων μας, από τους γονείς μας, από τους παλιότερους μας. Και δεν χρειάζεται να σκεφτούμε μόνον τις «εξωτικές» λαϊκές τελετουργίες του χιονιού και της φωτιάς των βαθιά βαλκανικών Χριστουγέννων στη Δυτική Μακεδονία, όπως τις τεράστιες φωτιές στη Φλώρινα τη νύχτα της 23ης Δεκεμβρίου - με ξύλα που πρέπει να είναι από κέδρους - , τις «κλαδαριές» στη Σιάτιστα, το «Χριστουγεννιάτικο Ξύλο» (Μπότνικ) που υποδέχεται στο τζάκι τον Μικρό Χριστό σε χωριά της Έδεσσας και άλλους «εμπρησμούς» αλλού. Ούτε τα «καρναβάλια» της Γέννησης, της Πρωτοχρονιάς και των Φώτων (αλλού λέγονται ραγκουτσάρια - μάλλον από το ρήμα ράγκαμ = γεννώ, αλλού μπουμπουσιάρια), στην Καστοριά, στα Γρεβενά, στην Κοζάνη και στα χωριά του Βοΐου και του Σινιάτσικου, ή άλλες αντίστοιχες τελετουργίες στη λοιπή Ελλάδα. Ακόμη και σε λιγότερο «εξωτικά» μέρη, πολύ κοντά στη «συμπρωτεύουσα» Θεσσαλονίκη, ο πατέρας μου έφερνε πάντα στο σπίτι, λίγες μέρες πρίν τα Χριστούγεννα, ένα κλαδί άγριου θάμνου, που μένει καταπράσινος όλο το χειμώνα, με μικρούς κόκκινους σκληρούς καρπούς που ωριμάζουν τον Δεκέμβριο, για να το στολίσουμε και να το κάνουμε χριστουγεννιάτικο δέντρο.
Ο παράξενος θάμνος λέγεται Ruscus aculeatus - Λαγομηλιά ή Οξυμυρσίνη. Συνηθισμένο φυτό σε όλη τη νότια και κεντρική Ευρασία, φυτρώνει στα δάση, κάτω από τα δέντρα. Δεν του κρεμούσαμε τότε ηλεκτρικά φωτάκια. Μόνον γυάλινα χρωματιστά στολίδια και πολύχρωμες χάρτινες φιγούρες, «σκαλιστά», με Φάτνες, Μάγους, Αγιοβασίληδες και αγγέλους, όλα πασπαλισμένα με χρυσόσκονη και ασημόσκονη.  Ήταν Αστερόσκονη, magical stardust, σαν την αστερόσκονη στο τραγούδι της Τζόνι Μίτσελ και στα μυθιστορήματα του Φίλιπ Πούλμαν για μικρά και μεγάλα παιδιά. Έριχνε τα σπιθίσματα της λάμψης της πάνω στους κόκκινους μικρούς γυαλιστερούς καρπούς και στα στιλπνά, σκληρά, αγκαθωτά φυλλοκλάδια, τόσο αιχμηρά όσο του Ακάνθινου Στεφάνου (κατά την παράδοση φτιαγμένου από κλαδιά Paliurus spina-Christi - Παλιούρι ή Αγκάθι του Χριστού). Κι εκείνα τα αντανακλούσαν, πολλαπλασίαζαν τις σπίθες της αστερόσκονης.

Πέμπτη, 19 Δεκεμβρίου 2019

Αγγλικός αντιευρωπαϊσμός, μετανάστευση, φτώχεια. Μυστικά και ψέματα και μισές αλήθειες

Οι Ασιάτες και Αφρικανοί μετανάστες που έρχονται για να εργαστούν στην Αγγλία γενικά δεν είναι ανεπιθύμητοι και γίνονται αποδεκτοί σχετικά εύκολα. Ο λόγος είναι απλός: Εργάζονται συνήθως σε πενιχρά αμοιβόμενες και επισφαλείς θέσεις εργασίας του τριτογενούς τομέα, καθώς και «υπηρεσιών μέριμνας» (π.χ. νοσηλευτές, οικιακοί βοηθοί κτλ). Η είσοδος αυτής της ομάδας νέου εργατικού δυναμικού στην αγορά εργασίας, συντελεί ώστε να συμπιέζονται κυρίως οι μισθοί των νεαρών Άγγλων εργαζομένων ή και μεγαλύτερων αλλά ανειδίκευτων συναδέλφων τους. Δηλαδή ζημιώνει αυτούς για τους οποίους δεν δίνουν δεκάρα τα σημερινά συνδικάτα και το τμήμα της κοινής γνώμης που έχει ισχυρή φωνή - ακριβώς όπως συμβαίνει και στην Ελλάδα. Έτσι, στην Αγγλία, οι «έγχρωμοι» μετανάστες είναι κοινωνικά αποδεκτοί. Ή και καλοδεχούμενοι, επειδή συμπιέζουν το εργασιακό κόστος των μικροεπιχειρήσεων, των υπηρεσιών και διογκώνουν συνολικά τον επισφαλή τομέα της αγοράς εργασίας.
Αντίθετα, όσοι Ευρωπαίοι (όχι μόνον Ανατολικοευρωπαίοι - διότι στην Αγγλία εισρέουν επίσης Ισπανοί, Πορτογάλοι, Ιταλοί) μεταναστεύουν
στην Αγγλία για να εργαστούν σε χειρωνακτικές ή ημι-χειρωνακτικές εργασίες, κατευθύνονται είτε σε καλύτερα αμειβόμενες, ακόμη σχετικά «προστατευόμενες» από τα συνδικάτα θέσεις μισθωτής εργασίας, είτε σε «αυτοαπασχόληση» (υδραυλικοί, ηλεκτρολόγοι και άλλοι ειδικευμένοι τεχνίτες οικοδομικών), αλλά και σ΄εκείνες τις  λίγες θέσεις ειδικευμένης εργοστασιακής απασχόλησης που έχουν απομείνει ακόμη στην Αγγλία. Συνεπώς, συντελούν στο να συμπιέζονται οι μισθοί ή άλλες απολαβές πρώην - ή και νύν - σχετικά «προστατευόμενων» κοινωνικών ομάδων. Γι' αυτό το λόγο, οι μετανάστες από την ηπειρωτική Ευρώπη, αντίθετα από τους Ασιάτες και Αφρικανούς, δεν είναι αποδεκτοί από τις πιο παραδοσιακές μερίδες των Άγγλων εργαζομένων και των μεσοστρωμάτων, οι οποίες ζουν σε άλλοτε ευημερούσες μικρομεσαίες επαρχιακές towns, όπως εκείνες που πρίν από 2-3 δεκαετίες ήταν ανθηρά κέντρα χαλυβουργίας, ανθρακωρυχείων και πολλών μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
Η «νέα αγγλική εργατική τάξη» του τριτογενούς τομέα και των υπηρεσιών, νεαρής ηλικίας, κακοπληρωμένη και συνδικαλιστικά απροστάτευτη, συνωστίζεται κυρίως στα μεγάλα μητροπολιτικά κέντρα, στις cities του Λονδίνου, του Λίβερπουλ, του Μάντσεστερ, του Μπέρμινχαμ, του Λιντς κτλ. Εκεί βλέπουμε μεγάλες πλειοψηφίες εναντίον της Brexit αλλά και ποσοστά του Εργατικού Κόμματος 70 ή και 80 % - παρά τις απώλειες.  
© CityMetric/Alasdair Rae - Data: House of Commons Libary, MHCLG (εκλογές 2017)
Π.χ. από τις εκλογικές περιφέρειες του ευρύτερου Μάντσεστερ με πολυάριθμες πληθυσμιακές ομάδες στερημένες οικονομικά και με υψηλή ανεργία, το Εργατικό Κόμμα έλαβε στο Manchester Gorton 77,6 % και στις περιφέρειες Oldham West, Wythenshawe, Ashton-under-Lyne, Worsley και Stalybridge ποσοστά της τάξης του 50 %. Στατιστικές λένε ότι η πόλη της Αγγλίας με πιο μεγάλη αναλογία φτωχών πληθυσμιακών ομάδων σήμερα είναι το Middlesbrough στο Βόρειο Γιορκσάιρ. Εκεί οι Εργατικοί έλαβαν 50,5 %, παρά την μεγάλη μείωση ποσοστών τους και την πτώση της  συμμετοχής στις εκλογές. Στις περιφέρειες Liverpool Walton και Birmingham Hodge Hill με τεράστια ποσοστά  φτώχειας και ανεργίας, το Εργατικό Κόμμα έλαβε, αντίστοιχα, 84,7 % με σχεδόν μηδενικές απώλειες  και 78,7 % με πολύ μικρές απώλειες.
Η στατιστική και οι αριθμοί αποκαλύπτουν και κάτι άλλο πολύ ενδιαφέρον: Στο σύνολο της Αγγλίας, το Εργατικό Κόμμα είχε μικρότερο ποσοστό απωλειών προς τους αντιευρωπαίους Συντηρητικούς (4,70 %), παρά προς τους ναυαγισμένους Φιλελεύθερους (6,06 %). Στη Σκωτία, οι απώλειες  προς το εκεί Εθνικό Κόμμα (SNP), απομάκρυναν από τους Εργατικούς και τους λίγους Σκωτσέζους ψηφοφόρους που τους είχαν απομείνει.
Γ. Ρ.
Paul Mason: Γιατί χάσαμε στη Βρετανία (Aυγή, 23.12.2019)
 

Τετάρτη, 18 Δεκεμβρίου 2019

Βρετανία, Βrexit: Tοξικός Συντηρητισμός· και μια ακόμη αποτυχημένη απόπειρα αναζωογόνησης της Σοσιαλδημοκρατίας

Ο λόγος που θριάμβευσαν οι Συντηρητικοί του Μπόρις Τζόνσον και ηττήθηκαν κατά κράτος οι Εργατικοί του Τζέρεμι Κόρμπιν είναι ένας κυρίως: Στις κοινοβουλευτικές εκλογές της 12ης Δεκεμβρίου 2019, το θέμα που κυριάρχησε ήταν η Brexit, όχι η κοινωνική και οικονομική κατάσταση της χώρας. Αυτό υποστηρίζεται εντός του Εργατικού Κόμματος, τουλάχιστον από τους υποστηρικτές του Κόρμπιν. Φυσικά, προσπαθούν να ελαχιστοποιήσουν τις ευθύνες της ηγεσίας· ωστόσο, επί της ουσίας έχουν απολύτως δίκιο: Οι τωρινές κοινοβουλευτικές εκλογές πιθανότατα είχαν κριθεί ήδη το 2016, στο δημοψήφισμα για την Brexit. Από τότε το Εργατικό κόμμα είναι ανεπανόρθωτα ηττημένο. Τότε, ο Τζέρεμι Κόρμπιν, όπως και πολλοί άλλοι Βρετανοί αριστεροί, δεν μπόρεσαν να καταλάβουν ότι «η Brexit ήταν το καταστροφικό, φονικό όπλο της τυχοδιωκτικής Ακροδεξιάς».
Οι Εργατικοί αφέθηκαν στο έλεος των άτυπα συνασπισμένων σκληρών δεξιών του Συντηρητικού Κόμματος και του Φάρατζ. Δεν αναζήτησαν δραστικά πολιτικά εργαλεία για να αντιδράσουν στις μεταλλαγμένες πολιτικές και ιδεολογικές συμπεριφορές της πρώην εργατικής τάξης και των ποικίλων μεσαίων κοινωνικών στρωμάτων της «επαρχιακής Αγγλίας» (δηλαδή έξω από την τετράδα Λονδίνο-Λίβερπουλ-Μάντσεστερ-Λιντς, 3-4 άλλες μεγάλες αγγλικές πόλεις και τις 2 παραδοσιακές πανεπιστημιουπόλεις). Τις μεταλλάξεις αυτές τις προκάλεσαν οι οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές τριών δεκαετιών. Η παλιά εργατική τάξη όπως την ξέραμε, είναι τώρα πρώην εργατική τάξη. Και η «νέα», εάν υποθέσουμε ότι υπάρχει, υπάρχει μόνον στις cities. Όχι στις towns. Eίναι οι συνωστισμένοι χαμηλόμισθοι του τριτογενούς τομέα.

Σάββατο, 14 Δεκεμβρίου 2019

Αφύσικες φαντασιώσεις, αδιαπραγμάτευτοι τρόποι ζωής - «Mε τα δεινά των πολλών πληρώνεται η χλιδή των λίγων»

Στον κόσμο όπως είναι σήμερα - στον οποίο, υποτίθεται, κυριαρχεί η ψυχρή λογική, η τεχνολογία και η επιστήμη -, πράγματα μεθυστικά και υπνωτικά είναι οι συνθετικές αδρεναλίνες και τεστοστερόνες που κινούν τους τρόπους ζωής των περισσότερων ανθρώπων. Ιδίως αρρένων μεσήλικων ή κάπως νεότερων άν και όχι πια στην πρώτη νεότητα, αλλά όχι μόνον αυτών. Λόγου χάρη: Η ερεθιστική θέα του αμύθητου πλούτου ελάχιστων και η απατηλή προσδοκία - από πολλούς - ενός τέτοιου πλούτου· η βουλιμία για την «κατάκτηση του άλλου φύλου»· η αρπακτική πλεονεξία για συσσώρευση χρήματος ή άλλων περιουσιακών στοιχείων· η κατανάλωση άχρηστων και συχνότατα βλαβερών για τον καταναλωτή πραγμάτων· τα τεράστια τζιπ ή άλλα αυτοκίνητα βάρους δύο τόννων για να μετακινείται ένα άτομο μόνο του μέσα σε πόλεις· το διοξείδιο του άνθρακος που αποπνέει όλο το κέλυφος αυτής της μοντέρνας, ελεύθερης και πλούσιας ζωής που τόσο γουστάρουμε - και που το πανηγυρίζουμε ως δείκτη ανάπτυξης και προόδου. 
Όσο επικρατεί ο Αφύσικος κανόνας ότι οι διαφορετικοί τρόποι ζωής είναι εξίσου θεμιτοί και δεν επιδέχονται αξιολόγηση και κριτική με λογικά επιχειρήματα, η υπνωτική δράση αυτών των συνθετικών αναβολικών και διεγερτικών θα παραμένει ακατανίκητη.
Ένα παράδειγμα: Οι πλούσιες ελίτ των ΗΠΑ αμφότερων των πολιτικών αποχρώσεων (φιλελεύθερες και λαïκίστικες) θεωρούν αδιαπραγμάτευτο κεκτημένο τον λεγόμενο αμερικανικό τρόπο ζωής, δηλαδή την επιδίωξη ή τη φαντασίωση μιας ζωής με όλες τις παραπάνω συνθετικές ουσίες σε μέγιστη συγκέντρωση, αυτές που ρίχνει
μέσα στα μυαλά των ανθρώπων το ισχύον οικονομικό σύστημα. Ας θυμηθούμε ότι ακόμη και επί προεδρίας Ομπάμα, στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το κλίμα στη Νότια Αφρική (2011), ο τότε αρχιδιαπραγμεταυτής των ΗΠΑ Todd Stern, μιλώντας στην ολομέλεια της Διάσκεψης, είπε το εξής διαβόητο: “If equity is in, we are out”. «Γιατί άν σταματήσει η παροχή διεγερτικών, το οικονομικό και κοινωνικό σύστημά μας θα απονεκρωθεί». Έτσι θα αιτιολογούσε το veto του, εάν ήθελε να γίνει ευθύς και ειλικρινής.

Παραδείγματα ανάλογα, ίσως όχι τόσο ακραία, μπορούμε να δούμε άφθονα και εδώ, στην καθημερινή μας ζωή, γύρω μας.
© Paul Kuttner/ The World At 1°C - Nathan Thanki

Ο παμπόνηρος τυχοδιώκτης και ο αργόστροφος, πολιτικά ανεπαρκής έντιμος. Η Βρετανία βουλιάζει στην παρακμή και στην κοινωνική βαρβαρότητα

της Πόλλυ Τόινμπυ
 

Τρίτη, 26 Νοεμβρίου 2019

1989-2019, Ανατολική Ευρώπη. Οι κομμουνιστικές και οι φιλελεύθερες ελίτ τσαλαπάτησαν την ισότητα και τη δικαιοσύνη, οι λαϊκιστές επωφελούνται και συνεχίζουν

Δημητρίνα Πέτροβα

© Dissent Magazine - Dimitrina Petrova: The 1989 Revolutions and the Roots of Illiberal Populism, 24.10.2019
   
Η βαθιά κοινωνική αδικία στη μεταβατική φάση μετά την πτώση των κομμουνιστικών καθεστώτων της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, τροφοδότησε με ψήφους αντίδρασης και οργής την έκρηξη της λαϊκιστικής πολιτικής, της εχθρικής προς τις ελευθερίες του πολίτη, που παρατηρούμε σήμερα σε όλη την περιοχή.
Όμως το μεν άδικο μοντέλο «μετάβασης» στην οικονομία της αγοράς ήταν εισαγωγή από τη Δυτική Ευρώπη (όπου το 1989 είχαν ήδη εμπεδωθεί τα νεοφιλελεύθερα δόγματα και αποξηλώνονταν το κράτος πρόνοιας), οι δε νέες κοινωνικές ελίτ δομήθηκαν με βάση την παλιά νομενκλατούρα της κομμουνιστικής εποχής και τους απογόνους της, για τους οποίους η παλιά ελίτ φρόντιζε «να σπουδάζουν στα καλύτερα πανεπιστήμια της Δύσης». Όταν επικρίνουμε την ανελεύθερη, δεξιά λαϊκίστικη πολιτική στροφή στις κοινωνίες της Κεντρικής & Ανατολικής Ευρώπης μετά το 2010, πρέπει να είμαστε δίκαιοι με αυτούς τους ευρωπαϊκούς λαούς. Δηλαδή αυστηροί και σκληροί με τις τότε (και τώρα) επικρατούσες ιδέες στη Δυτική Ευρώπη, που έγιναν οδηγοί της Ανατολικής το 1989. Αυστηροί και σκληροί με τις παλιές ελίτ της κομμουνιστικής εποχής, όσο και με τις νέες φιλελεύθερες ελίτ (τις ευνοούμενες των Δυτικοευρωπαίων ειδημόνων της κοινωνικής μηχανικής), οι οποίες γρήγορα και αμοιβαία επωφελώς έγιναν ένα σώμα - μια ψυχή με τις παλιές.
Γ. Ρ.
  
Η ιδεολογική νίκη της φιλελεύθερης δημοκρατίας επί του κομμουνισμού διαμόρφωσε τον τρόπο με τον οποίο οι ιστορικοί, οι πολιτικοί και οι κοινωνικοί επιστήμονες κατανόησαν τα γεγονότα του 1989. Όμως, σήμερα, υπάρχουν ισχυρά επιχειρήματα για να δούμε με άλλο, αναθεωρημένο τρόπο τις επαναστάσεις του 1989· να ασκήσουμε κριτική στον τρόπο με τον οποίο οι επικρατούσες αφηγήσεις και θεωρίες έχουν παρουσιάσει αυτές τις επαναστάσεις, ουσιαστικά ως μετάβαση από την τυραννία του κόμματος-κράτους σε μια ελεύθερη και δημοκρατική κοινωνία. Μια πιο σύνθετη και πιο επακριβής εικόνα εκείνης της χρονιάς-ιστορικού σταθμού, δεν μας αποκαλύπτει μόνον τις διαφορετικές δυνατότητες που υπήρχαν εκείνη την ιστορική στιγμή, όμως παραγκωνίστηκαν και επισκιάστηκαν, αλλά και πώς οι ματαιωμένες προσδοκίες διαμόρφωσαν στις επόμενες δεκαετίες τις μετακομμουνιστικές κοινωνίες και πώς συνέβαλλαν στην άνοδο του ανελεύθερου λαϊκισμού στην περιοχή αυτή της Ευρώπης κατά την τελευταία δεκαετία.
Η σημερινή κυρίαρχη αφήγηση για τo 1989 κατανοεί και περγράφει σωστά ένα σημαντικό πράγμα: Η ελευθερία ήταν ο Πολικός Αστέρας που καθοδηγούσε τη δράση πολλών από τους επαναστάτες της εποχής εκείνης, ιδίως όσους ανήκαν στις πνευματικές ελίτ. Όμως η πλειοψηφία των ανθρώπων ήταν περισσότερο ενοχλημένη και οργισμένη από την προδοσία εκ μέρους των κομμουνιστικών καθεστώτων της υπόσχεσης για ισότητα, παρά από την έλλειψη πολιτικών ελευθεριών. Εκατοντάδες χιλιάδες διαδηλωτών βγήκαν στους δρόμους και τις πλατείες των πόλεων της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης επειδή οι ελίτ των καθεστώτων εκείνων, οι οποίες είχαν υποσχεθεί ισότητα, αντί να εκπληρώσουν την υπόχεσή τους έχτισαν έναν νέο κόσμο προνομίων για τους εαυτούς τους. Το παράδοξο του 1989 είναι το εξής: Ο κομμουνισμός δέχτηκε επίθεση και κατεδαφίστηκε από τα αριστερά, από ανθρώπους με ανεκπλήρωτους πόθους για ισότητα, αλλά αυτός ο επαναστατικός δρόμος οδήγησε σε μια νέα κοινωνία, την οποία στη συνέχεια οι ίδιοι άνθρωποι βίωσαν ως ακόμη πιο άδικη από της προηγηθείσας κομμουνιστικής εποχής.
1989, Πολωνία, διαπραγματεύσεις στρογγυλής τραπέζης

Τρίτη, 19 Νοεμβρίου 2019

Για το ψωμί, την παιδεία και την ελευθερία

Στην ιστορική περίοδο που δίκαια ή άδικα μερικοί τη βλέπουν ως συνεχόμενη και την αποκαλούν ακόμη μεταπολιτευτική, η οποία ήδη κρατά μισό αιώνα παρά τέσσερα χρόνια, πόσο εκπληρώθηκε το πιο διάσημο αίτημα που ακούστηκε στο Πολυτεχνείο - των Αθηνών και της Θεσσαλονίκης, αλλά και στο Πανεπιστήμιο των Ιωαννίνων και αλλού - τον Νοέμβριο του 1973, και έκτοτε έμεινε εμβληματικό; 
1. Το ονομαστικό κατά κεφαλήν ΑΕΠ, μετρούμενο με βάση τον μέσο όρο, είναι βέβαια ένας πρώτος δείκτης για το «ψωμί». Σε πείσμα της μετά το 2008 κρίσης, αυτό που δείχνει είναι μια ανοδική κίνηση. Άλλοι αριθμοί, το διάμεσο (median) εισόδημα, η στατιστική κατανομή των εισοδημάτων στα ανώτερα, μεσαία και χαμηλότερα δεκατημόρια του πληθυσμού, και ιδίως ο σύνθετος δείκτης κοινωνικής ανισότητας Gini, δείχνουν εικόνα αρκετά πιο σκοτεινή και δυσάρεστη. Το διάμεσο (median) καθαρό εισόδημα είναι 7.863 € σε ετήσια βάση για το 2018, ήτοι 655 το μήνα (βλ. Eurostat 30.8.2019). Στοιχειώδεις γνώσεις Στατιστικής αρκούν για να φανεί καθαρά πόσο απατηλή εικόνα δημιουργεί το αντίστοιχο κατά κεφαλήν ονομαστικό ΑΕΠ των 20.000 δολλαρίων (20.324,37 €). Και δεν είναι τυχαίο ότι κυρίως τέτοιοι δείκτες χρησιμοποιούνται ως έγκυροι στις αναλύσεις και στην επιχειρηματολογία σε «κανονικές» χώρες. Όχι ακόμη στην Ελλάδα. Το κοινώς λεγόμενο ότι «είμαστε 20 χρόνια πίσω», είναι άραγε άσχετο με  το θέμα ή μήπως απλοϊκή υπερβολή, τη στιγμή που βλέπουμε τέτοια ίχνη καθυστέρησης στη χρήση των «αριθμών» και των εργαλείων διάγνωσης της πραγματικότητας ακόμη και στη συζήτηση για το βιοτικό επίπεδο;
Και για να πάμε πέρα από τους αριθμούς: Πόσο καλό ψωμί μπορεί να κάνεις με την εμμονική εμπιστοσύνη, κρίση-ξε-κρίση-πριν-και-μετά-την-κρίση, στις ευεργετικές ιδιότητες του παμπάλαιου, χωρίς προζύμι, τρίπτυχου εθνικού βιοπορισμού με «τις δικές μας βιομηχανίες», δηλαδή τουρισμό-οικοδομή-ναυτιλία;

Printfriendly

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:
Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:<br>Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι
Πως η αγάπη επουλώνει τη φθορά του κόσμου

Enrico Berlinguer (1981):

Enrico Berlinguer (1981):
Η ηθική διάσταση στην κρίση της πολιτικής

Danilo Kiš:

Danilo Kiš:
Συμβουλές σε νεαρούς συγγραφείς, και όχι μόνον

Wolfgang Münchau

Wolfgang Münchau
Ο συντάκτης οικονομικών θεμάτων Βόλφγκανγκ Μύνχάου (Financial Times - Der Spiegel)

Predrag Matvejević:

Predrag Matvejević:
Ο Ρωσο-Κροάτης ανιχνευτής και λάτρης του Μεσογειακού κόσμου

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο Φρανκφουρτιανός από τη Νεμπράσκα: Δικαιοσύνη & ελπίδα απέναντι στην ιδιοτέλεια των ελίτ

Azra Nuhefendić

Azra Nuhefendić
Η δημοσιογράφος με τις πολλές διεθνείς διακρίσεις, γράφει για την οριακή, γειτονική Ευρώπη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη
Όριο της Ευρώπης, οριακή Ευρώπη

Μάης του '36, Τάσος Τούσης

Μάης του '36, Τάσος Τούσης
Ο σκληρός Μεσοπόλεμος: η εποχή δοσμένη μέσα από τη ζωή ενός ανθρώπου - συμβόλου

Στον καιρό των τσιγγάνων και της μικρής Μαρίας

Ετικέτες

«Γενιά του '30» «Μακεδονικό» 1968 αειφορία αντιπροσωπευτική δημοκρατία Αριστοτέλης Αρχιτεκτονική Αυστρομαρξισμός Βαλκανική βιοποικιλότητα Βρετανία Γαλλία Γερμανία Γκράμσι Έθνος και ΕΕ Εκπαίδευση Ελεφάντης Ενέργεια Επισφάλεια Ευρωκομμουνισμός ηγεμονία ΗΠΑ Ήπειρος Θ. Αγγελόπουλος Θεοδωράκης Θεσσαλονίκη Ιβάν Κράστεφ ιστορία Ιταλία Καζαντζάκης Καταναλωτισμός Κεντρική Ευρώπη Κέϋνς Κίνα Κινηματογράφος Κλιματική αλλαγή Κοινοτισμός κοινωνική ανισότητα Κορνήλιος Καστοριάδης Κοσμάς Ψυχοπαίδης Κράτος Πρόνοιας Κώστας Καραμανλής Λιάκος Α. Λογοτεχνία Μάνεσης Μάξ Βέμπερ Μάρξ Μαρωνίτης Μέλισσες Μέσα «κοινωνικής» δικτύωσης Μέσα Ενημέρωσης Μεσόγειος Μεταπολίτευση Μιχ. Παπαγιαννάκης Μουσική Μπερλινγκουέρ Νεοφιλελευθερισμός Νίκος Πουλαντζάς Νίτσε Ο τόπος Οικολογία Π. Κονδύλης Παγκοσμιοποίηση Παιδεία Πολωνία Πράσινοι Ρήγας Ρίτσος Ρωσία Σεφέρης Σημίτης Σολωμός Σοσιαλδημοκρατία Σχολή Φραγκφούρτης Ταρκόφσκι Τουρκία Τροβαδούροι Τσακαλώτος Τσίπρας Φιλελευθερισμός Φιλοσοφία Χαλκιδική Χέγκελ Χριστιανισμός Acemoglu/Robinson Adorno Albrecht von Lucke André Gorz Azra Nuhefendić Balibar Brexit Carl Schmitt Chomsky Christopher Lasch Claus Offe Colin Crouch Elmar Altvater Ernst Bloch Ernst-W. Böckenförde Franklin Roosevelt Habermas Hannah Arendt Heidegger Jan-Werner Müller Jeremy Corbyn Laclau Le Corbusier Louis Althusser Marc Mazower Matvejević Michel Foucault Miroslav Krleža Mudde Otto Bauer PRAXIS International Ruskin Sandel Michael Strauss Leo Streeck T. S. Eliot Timothy Snyder Tolkien Ulrich Beck Ulrike Guérot Wallerstein Walter Benjamin Wolfgang Münchau Zygmunt Bauman

Song for the Unification (Zbigniew Preisner -
Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube

Song for the Unification (Zbigniew Preisner - <br>Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube
Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων,
ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον...
Ἡ ἀγάπη ...πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει...
Νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα·
μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη (προς Κορινθ. Α΄ 13)

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης
Νταβίντ Γκρόσμαν: Το πένθος του πατέρα και της Ιστορίας

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη
Μια ιστορία προσφυγιάς, στη Λέσβο και στη Νορβηγία

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής
Erik Stokstad («Science»): New rice variety could feed the planet without warming it

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα
Τα μικροκλίματα της Ελλάδας, εξασφαλίζουν μεγάλη βιοποικιλότητα μανιταριών (Βασιλική Χρυσοστομίδου, «Καθημερινή», αναδημοσίευση «Δασαρχείο»)

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»
«Είμαι βραχυπρόθεσμα απαισιόδοξος αλλά μακροπρόθεσμα αισιόδοξος»

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο
Η λογοτεχνική δημοσιογραφία στα καλύτερά της - Azra Nuhefendić

Jürgen Habermas

Jürgen Habermas
¨Ολα τα κείμενα από το περιοδικό "Blätter für deutsche und internationale Politik"
(pdf, Γερμανικά)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)
Ο ήπιος επαναστάτης χωρίς δόγμα με τον φιλελεύθερο υποστηρικτή της κοινωνικής δικαιοσύνης και του Κέϋνς - Υπερβάσεις «φραγμάτων» σε μια εποχή που η Πολιτική γραφόταν με κεφαλαίο «Π»

The Roosevelt Institute

The Roosevelt Institute
Ελεωνόρα και Φραγκλίνος Ρούσβελτ - Πολιτική για καιρούς οικονομικής κρίσης

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο
(πέθανε τον Μάïο του 2014)

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο <br>(πέθανε τον Μάïο του 2014)
Ο σκύλος - σύμβολο μιας σκληρής εποχής, η προσωπικότητα του 2011 (Time)

Φιλιά εις τα παιδιά

Φιλιά εις τα παιδιά
Ένα κομμάτι Θεσσαλονίκης του χθές και του σήμερα

Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας & Ανάπτυξης:
Γιατί μεγαλώνει διαρκώς η κοινωνική ανισότητα

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο καταναλωτισμός υπονομεύει τις αξίες της σταθερότητας και της αφοσίωσης, προπαγανδίζει
την καταστροφή της οικογενειακής ζωής

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)
Βλέπει τον εαυτό του ως κοινωνιολόγο κυρίως, όμως είναι και ο «τελευταίος φιλόσοφος» - τι ζητά η φιλοσοφία σ' αυτούς τους δύσκολους καιρούς;

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ
Hθικολόγος, συντηρητικός, εργατιστής, προπαγανδιστής της λιτότητας;¨Η επικριτής του καταναλωτισμού και της σπατάλης, για μια άλλη πολιτική ηθική, υπέρ του «μικρού» πολίτη;

Ψηλά στην Πίνδο, στο Περτούλι

Ψηλά στην Πίνδο, στο Περτούλι