Τρίτη, 26 Ιανουαρίου 2016

Μακροοικονομικές ανισορροπίες και χρηματοπιστωτική ενοποίηση στη ζώνη του ευρώ

της Σίλβια Μερλερ
    
 
Η χρηματοπιστωτική πλευρά μιας μακροοικονομικής ιστορίας
 
Σε μια πρόσφατη ανάλυση μελέτησα την εξέλιξη των χρηματοοικονομικών κύκλων στη ζώνη του ευρώ και τη σχέση τους με τις ροές κεφαλαίων. Εδώ, εστιάζω στο πώς αυτά τα ευρήματα μας βοηθούν να κατανοήσουμε τις μακροοικονομικές ανισορροπίες στη ζώνη του ευρώ και να αναθεωρήσουμε την ανάλυση για τη σχέση των αποταμιεύσεων με τις επενδύσεις σε εθνικό επίπεδο. 
    
Ήδη το 1980, οι Feldstein και Horioka (1980) κατέδειξαν ότι στη χρηματοπιστωτική ολοκλήρωση υπάρχει και λειτουργεί ένα οικονομικό «παζλ» Ερευνώντας την υποχώρηση των εγχώριων επιτοκίων καταθέσεων σε σύγκριση με τα επιτόκια επενδύσεων στις διάφορες χώρες, βρήκαν έναν μεγάλο θετικό συντελεστή που υποδηλώνει ισχυρή θετική συσχέτιση μεταξύ των εθνικών αποταμιεύσεων και των επενδύσεων, αποτέλεσμα της οποίας είναι λίγο ή πολύ ισορροπημένο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Το ερμήνευσαν ως σημάδι μεγάλων χρηματοοικονομικών τριβών στις διεθνείς αγορές κεφαλαίων, οι οποίες παρεμποδίζουν τις ροές κεφαλαίων και έμμεσα μειώνουν τον επιμερισμό του κινδύνου μεταξύ των χωρών.
Ισπανία, εγκαταλελειμμένα ημιτελή έργα: Ξενοδοχείο Marina d'Or,  αεροδρόμιο Ciudad Real
Αντίθετα, το 2002 οι Blanchard και Giavazzi (2002) διαπίστωσαν επίμονες αποκλίσεις των ισοζυγίων τρεχουσών συναλλαγών και μια σημαντική πτώση στη θετική συσχέτιση των εθνικών επενδύσεων με τις εθνικές αποταμιεύσεις στις χώρες της ζώνης του ευρώ. Το εύρημα ήταν σύμφωνο με αυτό που θεωρητικά προβλέπεται για χώρες που βρίσκονται σε έντονη διαδικασία χρηματοπιστωτικής ολοκλήρωσης και χαιρετίστηκε ως ένα σημάδι ότι, τελικά, το κεφάλαιο ρέει «κατηφορικά» [δηλ. από τις ισχυρές προς τις πιο αδύναμες οικονομίες]. Αλλά η ανάλυση αυτή αγνόησε τις αρνητικές τελικές επιπτώσεις που μπορεί να έχει δυνητικά αυτή η ροή, δηλαδή να επιτρέπει στις φούσκες να φουσκώνουν. 
Ο παρακάτω Πίνακας 1 επικαιροποιεί και επεκτείνει την ανάλυση των Blanchard και Giavazzi (2002) και δίνει ενδιαφέροντα αποτελέσματα. Η πρώτη στήλη δείχνει τους συντελεστές της υποχώρησης των εθνικών επενδύσεων σε σχέση με τις εθνικές αποταμιεύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ, όπως υπολογίζεται σε μια ομάδα [των 11 παλαιότερων] χωρών της ζώνης του ευρώ (ΕΑ), για υπο-περιόδους μεταξύ 1975 και 2012. Για λόγους σύγκρισης, η ίδια ανάλυση γίνεται και για την ομάδα που περιλαμβάνει όλα τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ (εξεταζόμενο το καθένα χωριστά) και για την ΕΕ στο σύνολό της.
 
Πίνακας 1: Συσχέτιση μεταξύ εθνικής αποταμίευσης και επενδύσεων
SM_18_1_16_4
Πηγή: δικοί μου υπολογισμοί με δεδομένα από AMECO ESA 2010.
Χρησιμοποιώντας ως εναλλακτικό όριο χρόνου την έναρξη ισχύος της Συνθήκης του Μάαστριχτ (τέλη του 1993) αντί για την εισαγωγή του ευρώ (1999), έγιναν αντίστοιχοι υπολογισμοί για τη ζώνη του ευρώ και για την ΕΕ ως σύνολα, καθώς και για για τις χώρες της ΕΕ εξεταζόμενες χωριστά. Για την ομάδα των 11 χωρών ΕΑ, το αποτέλεσμα είναι ένας αρνητικός συντελεστής κατά την περίοδο 1994-2007, όμως ο συντελεστής δεν είναι σημαντικά μεγάλος. Αυτό υποδηλώνει ότι η υπογραφή της Συνθήκης του Μάαστριχτ, η οποία καθιέρωσε την ολοκλήρωση της ΟΝΕ ως επίσημο στόχο, προκάλεσε ένα σημαντικό φαινόμενο προεξόφλησης, συσχετισμένο με την χρηματοοικονομική ολοκλήρωση και με το ενιαίο νόμισμα. Η συσχέτιση μεταξύ αποταμιεύσεων και επενδύσεων άρχισε να μειώνεται, αλλά έγινε αρνητική μόνον μετά το 1999. Όμως για τη ζώνη του ευρώ ως σύνολο, άν τη θεωρήσουμε ως μία ενιαία χώρα, η εικόνα είναι πολύ διαφορετική: στο συσσωρευτικό επίπεδο της ευρωζώνης ως όλου, δεν παρατηρείται καμμιά αποσύνδεση των αποταμιεύσεων και των επενδύσεων στην περίοδο 2000-2008. Πάντως η θραύση του δεσμού μεταξύ αποταμιεύσεων και επενδύσεων στην περίοδο 1999 -2007 χαρακτηρίζει πιό πολύ τις χώρες της ζώνης του ευρώ, παρά την όλη EΕ. 
Η όλη εικόνα δείχνει μέχρι το 1998 για τις χώρες-μέλη της ζώνης του ευρώ μια θετική συσχέτιση από χώρα σε χώρα μεταξύ αποταμιεύσεων και επενδύσεων. Η συσχέτιση έγινε αρνητική και σημαντική μεταξύ του 1999 και του 2007 και έγινε πάλι θετική και σημαντική κατά τη διάρκεια της κρίσης.
 
Σχήμα 1: Συσχέτιση αποταμιεύσεων-επενδύσεων 
για τις 11 χώρες EA και για τις 27 χώρες της EΕ, 1980-2014
(εκτιμώμενοι συντελεστές συσχέτισης)

SM_18_1_16_1
Πηγή: Υπολογισμός της συγγραφέως βασισμένος σε δεδομένα από AMECO
Η αρνητική συσχέτιση μεταξύ αποταμίευσης και επενδύσεων μεταξύ του 1998 και της κρίσης, ήταν χαρακτηριστικό των χωρών της ζώνης του ευρώ, όπως φαίνεται στο σχήμα 1. Αυτό ακολούθησε, ως κορύφωση, μετά από μια πορεία σταδιακής εξασθένισης της θετικής συσχέτισης, η οποία ξεκίνησε από τις αρχές της δεκαετίας του 1990.
Η συσχέτιση άρχισε και πάλι να αυξάνεται μετά το 2008, τόσο σε χώρες της ευρωζώνης όσο και σε χώρες εκτός της ζώνης του ευρώ, και επανήλθε σε θετικό έδαφος το 2009. Μέχρι το 2012 είχε επιστρέψει στα επίπεδα του 1993. Αυτό συνάδει με τη διακοπή της χρηματοοικονομικής ολοκλήρωσης στη ζώνη του ευρώ μετά το 2008 και με την επακόλουθη ταχεία προσαρμογή στα ισοζύγια των τρεχουσών (και των χρηματοοικονομικών) συναλλαγών στις χώρες του Νότου, τα οποία επέστρεψαν από τα μεγάλα εξωτερικά ελλείμματα πίσω σε θετικό έδαφος.
Η πεποίθηση ότι οι ανισορροπίες στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών στο εσωτερικό μιας νομισματικής ένωσης θα είναι αβλαβείς, αποδείχθηκε λανθασμένη μέσα στην κρίση. Ο λόγος για αυτό είναι διπλός. Πρώτον, τα μοντέλα που τεκμηριώνουν το βέλτιστο μιας χρονικής ακολουθίας ελλειμμάτων του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, υποθέτουν σιωπηρά ότι οι περιορισμοί τους για τους προϋπολογισμούς ικανοποιούνται μέσα σε μια κλίμακα χρόνου. Συνακόλουθα, υποθέτουν ότι η τρέχουσα συσσώρευση εξωτερικών υποχρεώσεων θα συνδυασθεί με μελλοντικά εσωτερικά πλεονάσματα για να μπορεί να αποπληρωθεί στο μέλλον.
Οι Giavazzi και Spaventa (2010) δείχνουν ότι η εκπλήρωση της προϋπόθεσης αυτής λειτουργεί ως περιορισμός για την εισροή ξένων κεφαλαίων στις χώρες-προορισμούς, ακόμη και μέσα σε μια νομισματική ένωση. Όμως στις 11 χώρες ΕΑ, το μεγαλύτερο μέρος αυτών των πιστώσεων κατέληγε σε μη εμπορεύσιμα αγαθά, κυρίως σε κατασκευές κατοικιών και σε ακίνητα real estate, πράγμα που διέσπειρε αμφιβολίες για την εκπλήρωση του ανωτέρω περιορισμού που εγγυάται τη φερεγγυότητα στην κλίμακα του χρόνου (εικόνα 3).
Δεύτερον, το γεγονός ότι η ανάπτυξη των μακροοικονομικών ανισορροπιών χρηματοδοτήθηκε κυρίως με ροές κεφαλαίων στο εσωτερικό της νομισματικής ένωσης, οι οποίες δεν μπορούν να περιοριστούν με ρητούς ελέγχους κίνησης κεφαλαίων, έκανε τις εκροές ιδιαίτερα εύκολες και γρήγορες. Αυτό έγινε εμφανές στην περίοδο 2010-2012, όταν οι χώρες στο Νότο της ζώνης του ευρώ υπέστησαν μια πραγματική κρίση ισοζυγίου πληρωμών λόγω φυγής κεφαλαίων, η οποία πρέπει να χαρακτηριστεί ως ολοκληρωτικό «sudden stop». Ήταν μια ξαφνική και ρηγματική διακοπή των εισροών ξένων κεφαλαίου (όπως περιγράφεται εδώ). 
  
Σχήμα 2, Νότος: Τραπεζικές πιστώσεις προς τον ιδιωτικό τομέα,
κατά κλάδο και σκοπό (ευρώ δισ)
SM_18_1_16_2
Πηγή: υπολογισμοί της συγγραφέως βασισμένοι 
σε δεδομένα από τις εθνικές κεντρικές τράπεζες
Σημείωση: Νότος = ES+GR+IE+PT. Τελευταία διαθέσιμα δεδομένα 2015 Q1
Οι ανισορροπίες στα ισοζύγια τρεχουσών συναλλαγών - οι οποίες εμπεριέχουν και αποκαλύπτουν την αποσύνδεση των αποταμιεύσεων και των επενδύσεων σε εθνικό επίπεδο - έχουν συζητηθεί ευρέως μετά το ξέσπασμα της κρίσης. Η αναγνώριση της σημασίας τους οδήγησε την ΕΕ στο να συστήσει (καθυστερημένα) μιαν εξειδικευμένη διαδικασία για την αποκατάσταση της μακροοικονομικής ανισορροπίας. Ένα μέρος της σχετικής βιβλιογραφίας αποδίδει το πρόβλημα στην απώλεια ανταγωνιστικότητας χωρών του Νότου. ¨Ομως σε μια πρόσφατη εργασία, υποστηρίζω ότι για να κατανοήσουμε την πραγματική φύση αυτών των ανισορροπιών, απαραίτητο «κλειδί» ερμηνείας είναι να συμπεριλαμβάνεται στην όλη εικόνα η [διασυνοριακή] χρηματοπιστωτική ενοποίηση. 
Η ενοποίηση των επιμέρους νομισματικών πολιτικών που έλαβε χώρα το 1999, ώθησε τα επιτόκια να συγκλίνουν σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Αυτό μεταφράσθηκε σε απόκλιση των πιστωτικών κύκλων μεταξύ των χωρών, με την ζήτηση πιστώσεων να ανθεί ιδιαίτερα στο Νότο. Η εξάλειψη των συναλλαγματικών κινδύνων έδωσε ώθηση σε τεράστιες ροές κεφαλαίων εντός της ζώνης του ευρώ, πράγμα που έδωσε τη δυνατότητα στην πιστοδοτική ικανότητα στις χώρες του Νότου να επεκταθεί πολύ πέρα ​​από τις εγχώριες καταθετικές βάσεις και να ανταποκριθεί στην αυξημένη ζήτηση πιστώσεων.
Στις χώρες αυτές, η εισροή ξένων κεφαλαίων επέτρεψε στις επενδύσεις να αποσυνδεθούν από τις εθνικές αποταμιεύσεις και να επεκταθούν σημαντικά πέρα ​​από αυτές. Ως αποτέλεσμα, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών (το οποίο αντιπροσωπεύει τη διαφορά μεταξύ της εθνικής αποταμίευσης και των επενδύσεων) προχώρησε επίμονα σε πιό βαθύ αρνητικό έδαφος και οι ανισορροπίες αυξήθηκαν. Άν συγκρίνουμε τις χώρες-μέλη της ζώνης του ευρώ, υπάρχει πράγματι μια ισχυρή συσχέτιση μεταξύ της μεγάλης διασποράς από χώρα σε χώρα της πιστωτικής επέκτασης πριν από την κρίση και της αντίστοιχης (πριν από την κρίση) διασποράς των εθνικών ισοζυγίων τρεχουσών συναλλαγών, όπως δείχνει το σχήμα 4.
  
Σχήμα 4 - Διασπορά της πιστωτικής επέκτασης σε σύγκριση
με τη διασπορά στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών
SM_18_1_16_3
Αν δεχτούμε αυτό το σενάριο, το σοκ που σχετίζονταν με τα ενιαία [και ομοιόμορφα χαμηλά] επιτόκια του ευρώ προκάλεσε αποκλίσεις μεταξύ των χρηματοοικονομικών κύκλων από χώρα σε χώρα της ευρωζώνης. Στη συνέχεια, η χρηματοπιστωτική ολοκλήρωση (με την κινητικότητα του κεφαλαίου που τη συνόδευε), τελικά επέτρεψε να αποσυνδεθούν οι αποταμιεύσεις και οι επενδύσεις των μεμονωμένων χωρών-μελών.
Η απόκλιση των ισοζυγίων τρεχουσών συναλλαγών είναι το μακροοικονομικό αντίστοιχο της υποκείμενης χρηματοοικονομικής ανισορροπίας. Η απώλεια της ανταγωνιστικότητας ήταν το αποτέλεσμα του γεγονότος, ότι οι εισροές κεφαλαίων χρηματοδότησαν εν τέλει μια αύξηση των πιστώσεων σε μη εμπορεύσιμους τομείς της οικονομίας κατά κύριο λόγο.
Ενώ στον προ της κρίσης χρηματοοικονομικό κύκλο, η αιτία της απόκλισης μπορεί, σε μεγάλο βαθμό, να αναχθεί στο σοκ των [χαμηλών βασικών] επιτοκίων που ακολούθησε τη νομισματική ενοποίηση (πράγμα που μάλλον δεν μπορεί να επαναληφθεί στο μέλλον), πιθανώς η ζώνη του ευρώ θα παραμείνει ετερογενής. Συνακόλουθα, οι χρηματοπιστωτικοί κύκλοι και οι κύκλοι της [πραγματικής] οικονομίας μπορεί να εξακολουθήσουν να αποκλίνουν σε διάφορα κράτη-μέλη. 
Η νομισματική πολιτική δεν μπορεί να είναι εξειδικευμένη για κάθε ξεχωριστή χώρα· και η ενιαία νομισματική πολιτική θα μπορούσε να ενισχύσει ακόμη και μια συσσώρευση ανισορροπιών σε ορισμένα τμήματα της Νομισματικής Ένωσης, ενώ ταυτόχρονα θα επιδρά πολύ περιοριστικά σε άλλα (δείτε εδώ). Η ανάγκη για αποτελεσματική προληπτική μακροοικονομική πολιτική είναι λοιπόν πολύ μεγάλη. 
Συμπεριλαμβάνοντας αυτή την πλευρά της χρηματοπιστωτικής ενοποίησης στην εξέλιξη της μακροοικονομικής ανισορροπίας, προκύπτει ένα ισχυρό επιχείρημα για να υποστηριχθεί το πόσο σημαντική είναι η προληπτική μακροοικονομική πολιτική στη ζώνη του ευρώ. Όμως αυτό τονίζει και τη σημασία της Διαδικασίας για τις Μακροοικονομικές Ανισορροπίες (MIP - Macroeconomic Imbalance Procedure).
Για να είναι αποτελεσματική αυτή η διαδικασία για τη διόρθωση των μακροοικονομικών ανισορροπιών, μπορεί να γίνεται σε συνέργεια με μια έγκαιρη μακροπροληπτική πολιτική. Άλλωστε, αυτό είναι προϋπόθεση για να καταπολεμηθούν οι υποκείμενες μακροοικονομικές ρίζες των χρηματοοικονομικών ανισορροπιών.
Η Silvia Merler (Μιλάνο, Ιταλία) είναι συνεργάτιδα του Ινστιτούτου Bruegel στις Βρυξέλλες από το 2013. Στα ερευνητικά της αντικείμενα περιλαμβάνονται τα διεθνή μακροοικονομικά και χρηματοοικονομικά, τα οικονομικά των κεντρικών τραπεζών και των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και ο σχεδιασμός των σχετικών πολιτικών. Πριν τη συνεργασία με το Bruegel εργάστηκε ως αναλύτρια στην Γεν. Διεύθυνση Οικονομικών και χρηματοοικονομικών Υποθέσεων της Ευρωπαικής Επιτροπής (Directorate General for Economic and Financial Affairs of the European Commission - DG ECFIN), με αντικείμενο τη μακρο-οικονομική σταθερότητα και τους σχετικούς μηχανισμούς (π.χ. ESM), παρέχοντας αναλύσεις για υποστήριξη της χάραξης πολιτικών.
Διαρθρωτικές ανισορροπίες ΕΕ, ισοζύγια τρεχουσών και χρηματοοικονομικών συναλλαγών :
 
Χ. Λάσκος, Γ. Μηλιός, Ε. Τσακαλώτος: Έξοδος από την ευρωζώνη - «Να βγεί κανείς ή να μη βγεί;»
  
Στα υποκεφάλαια [Μαγική εικόνα 1995-2008: Άνοδος ΑΕΠ των χωρών του Νότου, χρηματοικονομικά πλεονάσματα] και [Έλλειμμα ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, πλεονάσματα ισοζυγίου κεφαλαίων, ανταγωνιστικότητα, υπερθέρμανση «περιφερειακών» οικονομιών, «φούσκες» εσωτερικής ζήτησης] παρουσιάζεται από τη σκοπιά των μαρξιστικών οικονομικών ανάγλυφη η «ελληνική περίπτωση» απόκλισης που επισημαίνει η Silvia Merler. Πριν από την κρίση συνυπήρχαν μεγάλα πλεονάσματα του ισοζύγιου χρηματοοικονομικών συναλλαγών (εισροή ξένων κεφαλαίων που τα προσέλκυε η υψηλή ζήτηση δανείων και τα υψηλότερα ελληνικά επιτόκια δανεισμού), με ταυτόχρονα μεγάλα ελλείμματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, κυρίως του εμπορικού. Όμως η προσοχή στράφηκε στην απόκλιση αυτή μόνον όταν διακόπηκαν απότομα, με την έλευση της κρίσης, οι χρηματοοικονομικές εισροές (2008-2009).    

Φ. Λυσάνδρου: Μύθοι που υποστηρίζουν την έξοδο από τη ζώνη του ευρώ. Η αποδόμησή τους
    
Wolfgang Münchau: Γερμανικά πλεονάσματα και διαλυτική ανισορροπία. Τρία σενάρια για το μέλλον της νομισματικής ένωσης

 
Γ. Βαρουφάκης: Οι διαφορετικές μορφές της κρίσης - Ισπανία, Ελλάδα, Ιρλανδία
Ροή επενδυτικών κεφαλαίων σε πιστώσεις τομέων μη εμπορεύσιμων αγαθών: 
     
Φιλοκυκλικές και αντικυκλικές πολιτικές:

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Printfriendly

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:
Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:<br>Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι
Πως η αγάπη επουλώνει τη φθορά του κόσμου

Enrico Berlinguer (1981):

Enrico Berlinguer (1981):
Η ηθική διάσταση στην κρίση της πολιτικής

Danilo Kiš:

Danilo Kiš:
Συμβουλές σε νεαρούς συγγραφείς, και όχι μόνον

Wolfgang Münchau

Wolfgang Münchau
Ο συντάκτης οικονομικών θεμάτων Βόλφγκανγκ Μύνχάου (Der Spiegel - Financial Times)

Predrag Matvejević:

Predrag Matvejević:
Ο Ρωσο-Κροάτης ανιχνευτής και λάτρης του Μεσογειακού κόσμου

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο Φρανκφουρτιανός από τη Νεμπράσκα: Δικαιοσύνη & ελπίδα απέναντι στην ιδιοτέλεια των ελίτ

Azra Nuhefendić

Azra Nuhefendić
Η δημοσιογράφος με τις πολλές διεθνείς διακρίσεις, γράφει για την οριακή, γειτονική Ευρώπη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη
Όριο της Ευρώπης, οριακή Ευρώπη

Μάης του '36, Τάσος Τούσης

Μάης του '36, Τάσος Τούσης
Ο σκληρός Μεσοπόλεμος: η εποχή δοσμένη μέσα από τη ζωή ενός ανθρώπου - συμβόλου

Στον καιρό των τσιγγάνων και της μικρής Μαρίας

Ετικέτες

1968 αειφορία Αρχιτεκτονική Αυστρομαρξισμός Βαλκανική Βαρουφάκης βιοποικιλότητα Βρετανία Γαλλία Γερμανία Γκράμσι Εκπαίδευση ΕΚΤ Ελεφάντης Ενέργεια Επισφάλεια Ευρωκομμουνισμός ΗΠΑ Ήπειρος Θεοδωράκης Θεσσαλονίκη Ιβάν Κράστεφ Ινστιτούτο Bruegel Ισπανία ιστορία Ιταλία Κέϋνς Κίνα Κινηματογράφος Κλιματική αλλαγή Κοινοτισμός κοινωνική ανισότητα Κορνήλιος Καστοριάδης Κοσμάς Ψυχοπαίδης Κύπρος Λιάκος Α. Λογοτεχνία Μάνεσης Μάξ Βέμπερ Μάρξ Μαρωνίτης Μέσα Ενημέρωσης Μεσόγειος Μιχ. Παπαγιαννάκης Μουσική Μπερλινγκουέρ Νεοναζισμός Νεοφιλελευθερισμός Νίκος Πουλαντζάς Ο τόπος Οικολογία Π. Κονδύλης Παιδεία Πολωνία Πράσινοι Προσφυγιά Ρήγας Ρίτσος Ρωσία Σεφέρης Σολωμός Σοσιαλδημοκρατία συνδικαλισμός Σχολή Φραγκφούρτης Ταρκόφσκι Τουρκία Τράπεζες Τρομοκρατία Τσίπρας Φιλελευθερισμός Φιλοσοφία Φούσκα ακινήτων Χαλκιδική Χρήστος Γιανναράς Χριστιανισμός André Gorz Azra Nuhefendić Christopher Lasch Claus Offe Colin Crouch Ernst Bloch Ernst-W. Böckenförde Fischer Franklin Roosevelt Grexit Habermas J. Augstein Krugman Laclau Le Corbusier Louis Althusser Marc Mazower Matvejević Mudde Niels Kadritzke Ralf Dahrendorf Stiglitz Streeck T. S. Eliot Ulrich Beck Ulrike Guérot Umberto Eco Wallerstein Walter Benjamin Wolfgang Münchau Žižek Zygmunt Bauman

Song for the Unification (Zbigniew Preisner -
Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube

Song for the Unification (Zbigniew Preisner - <br>Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube
Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων,
ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον...
Ἡ ἀγάπη ...πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει...
Νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα·
μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη (προς Κορινθ. Α΄ 13)

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης
Νταβίντ Γκρόσμαν: Το πένθος του πατέρα και της Ιστορίας

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη
Μια ιστορία προσφυγιάς, στη Λέσβο και στη Νορβηγία

Luka Lisjak Gabrijelčič: Χάννα Άρεντ, τα πρώτα χρόνια

Luka Lisjak Gabrijelčič: Χάννα Άρεντ, τα πρώτα χρόνια
Hannah Arendt, zgodnja leta (στο Razpotja - Σλοβενικά)

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής
Erik Stokstad («Science»): New rice variety could feed the planet without warming it

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα
Τα μικροκλίματα της Ελλάδας, εξασφαλίζουν μεγάλη βιοποικιλότητα μανιταριών (Βασιλική Χρυσοστομίδου, «Καθημερινή», αναδημοσίευση «Δασαρχείο»)

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»
«Είμαι βραχυπρόθεσμα απαισιόδοξος αλλά μακροπρόθεσμα αισιόδοξος»

Zygmunt Bauman, Krzysztof Pomian, Marcel Gauchet, Michael Kazin

Zygmunt Bauman, Krzysztof Pomian, Marcel Gauchet, Michael Kazin
Ο 21ος αιώνας: Ένας κόσμος χωρίς την αριστερά (“Kultura Liberalna” - Πολωνία, αγγλικά)

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο
Η λογοτεχνική δημοσιογραφία στα καλύτερά της - Azra Nuhefendić

K.S. Karol (1924 - 10 Απριλίου 2014), ο δημοσιογράφος - του Μικαέλ Λεβύ

K.S. Karol (1924 - 10 Απριλίου 2014), ο δημοσιογράφος   - του Μικαέλ Λεβύ
- «Με ποιανού το μέρος είστε κύριε Κάρολ»; - «Είμαι με τον εαυτό μου»

Jürgen Habermas

Jürgen Habermas
¨Ολα τα κείμενα από το περιοδικό "Blätter für deutsche und internationale Politik"
(pdf, Γερμανικά)

Η Ρεïχανέχ Τζαμπαρί και οι νάρκισσοι

Η Ρεïχανέχ Τζαμπαρί και οι νάρκισσοι
Φιλελεύθεροι και «μαρξιστές» νάρκισσοι της «γενιάς του '68» στη Δύση, ποτέ δεν θα καταλάβουν γιατί προτίμησε το μνήμα για να μη παραιτηθεί από την αξιοπρέπειά της. Η αδιαφορία τους είναι φυσικό επακόλουθο της ιδεολογίας και της νοοτροπίας τους

«Σταθμοί του Σταυρού», μια ταινία του Ντίτριχ Μπρίγκμαν

«Σταθμοί του Σταυρού», μια ταινία του Ντίτριχ Μπρίγκμαν
Η Μαρία ανήκει και στους δύο κόσμους, αλλά και σε κανέναν από αυτούς. Οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πόλιν. Αντεπεξέρχεται όσο καλύτερα μπορεί στις απαιτήσεις των μεν και των δε, χωρίς να διστάζει να στηλώσει το κορμάκι της όταν διακυβεύονται οι αρχές της. Δε θέλει να τη φωτογραφίζουν, να την αναγκάζουν να ακούει ποπ μουσική, να λέει ψέματα, να αφίσταται των αξιών της. Δεν είναι ψόφιο ψάρι· πάει ενάντια στο ρεύμα. Θα θυσιάσει τη ζωή της για να μιλήσει επιτέλους ο τετράχρονος αδερφός της, που αρχίζει να θεωρείται αυτιστικός από ιατρούς και οικογένεια : μόλις ξεψυχήσει, ο αδερφός της αρχίζει να μιλάει - του Ν. Ράπτη

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)
Ο ήπιος επαναστάτης χωρίς δόγμα με τον φιλελεύθερο υποστηρικτή της κοινωνικής δικαιοσύνης και του Κέϋνς - Υπερβάσεις «φραγμάτων» σε μια εποχή που η Πολιτική γραφόταν με κεφαλαίο «Π»

The Roosevelt Institute

The Roosevelt Institute
Ελεωνόρα και Φραγκλίνος Ρούσβελτ - Πολιτική για καιρούς οικονομικής κρίσης

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»

Jean Monnet's Brandy and Europe's Fate

Jean Monnet's Brandy and Europe's Fate
Οι οραματισμοί του Ζαν Μονέ για την ενωμένη Ευρώπη και η αντιμετώπιση της κρίσης
- του Strobe Talbott (The Brookings Essay)

Georg Trakl (1887-1914) - Ένας οδοιπόρος στον μαύρο άνεμο

Georg Trakl (1887-1914) - Ένας οδοιπόρος στον μαύρο άνεμο
Η ποίηση στα σκοτεινότερά της και στα καλύτερά της
Εισαγωγή, σημειώσεις, σχόλια, μετάφραση: Ιωάννα Αβραμίδου

Παναγιώτης Ιωακειμίδης: Πολιτική εξουσία και ζώα

Παναγιώτης Ιωακειμίδης: Πολιτική εξουσία και ζώα
Ένας ρόλος για τα κατοικίδια στους χώρους της εξουσίας

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο
(πέθανε τον Μάïο του 2014)

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο <br>(πέθανε τον Μάïο του 2014)
Ο σκύλος - σύμβολο μιας σκληρής εποχής, η προσωπικότητα του 2011 (Time)

Φιλιά εις τα παιδιά

Φιλιά εις τα παιδιά
Ένα κομμάτι Θεσσαλονίκης του χθές και του σήμερα

Street Art Utopia

Street Art Utopia
We declare the world as our canvas

Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας & Ανάπτυξης:
Γιατί μεγαλώνει διαρκώς η κοινωνική ανισότητα

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο καταναλωτισμός υπονομεύει τις αξίες της σταθερότητας και της αφοσίωσης, προπαγανδίζει
την καταστροφή της οικογενειακής ζωής (φωτ. από τον ιστότοπο Eagainst.com)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)
Ο τελευταίος φιλόσοφος - τι ζητά η φιλοσοφία σ' αυτούς τους δύσκολους καιρούς;

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ
Hθικολόγος, συντηρητικός, εργατιστής, προπαγανδιστής της λιτότητας;¨Η επικριτής του καταναλωτισμού και της σπατάλης, για μια άλλη πολιτική ηθική, για τον "μικρό" πολίτη;

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»