Σάββατο, 26 Ιανουαρίου 2019

Βόλφγκανγκ Μυνχάου: Την κρίση του σύγχρονου φιλελευθερισμού την προκαλούν οι δυνάμεις της αγοράς


Οι φιλελεύθεροι συχνά παραπλανώνται εξαιτίας της συνήθειάς τους να δίνουν δυσανάλογα μεγάλη σημασία στις πολύ γενικές μακροοικονομικές μεταβλητές όπως είναι το ΑΕΠ, λέει ο Μυνχάου. Αλλά δεν προσέχουν τις «λεπτομέρειες». Ως γνωστόν, εκεί «κρύβεται ο διάβολος». Μετά εκφράζονται αποδοκιμαστικά για τους ψηφοφόρους και τους χειρίζονται με υποτιμητικό τρόπο ή με πατρωνεία, προσθέτοντας στα τραύματά τους και την προσβολή. Ένα παράδειγμα: Στο ΗΒ, η μεγάλη αύξηση του κόστους στέγασης για τα νοικοκυριά με μεσαία και χαμηλά εισοδήματα την τελευταία δεκαετία, έπαιξε σημαντικο ρόλο για την ψήφο υπέρ της Brexit. «Κάθε σύστημα που εγκαταλείπει το 60 % των νοικοκυριών στο έλεος της τύχης τους, είναι καταδικασμένο στο τέλος να καταρρεύσει».
 
Όταν σκέφτομαι την κρίση του φιλελεύθερου συστήματος μας, μου έρχεται στο νου μια συνάντηση στο Βερολίνο, πριν από 20 σχεδόν χρόνια, με τον Wolfgang Kartte, πρώην πρόεδρο της γερμανικής υπηρεσίας ελέγχου και καταπολέμησης των καρτέλ. Τον ρώτησα γιατί αυτός και οι διάδοχοί του βλέπουν συχνά από πολύ συντηρητική οπτική γωνία τις υποθέσεις ανταγωνισμού και προπαντός γιατί είναι τόσο απορριπτικοί απέναντι στα καθαρά οικονομικά επιχειρήματα.
Όπως και η πλειοψηφία των αρμόδιων για τη χάραξη οικονομικής πολιτικής στη Γερμανία, ο Kartte, ο οποίος πέθανε το 2003, ήταν νομικός. Μου είπε ότι βλέπει τη δουλειά του ως παροχή βοήθειας στο «μικρό ψάρι» για να μπορεί να υπερασπίζεται τον εαυτό του από το «μεγάλο ψάρι». Φυσικά, αυτό είναι δουλειά δικηγόρου, όχι οικονομολόγου. Επίσης, χρησιμοποίησε μια μεταφορική έκφραση: Μίλησε για «το γήπεδο όπου παίζεται το οικονομικό παιχνίδι». Και μου είπε ότι δεν τον ενδιαφέρει να είναι «ο αγωνιστικός χώρος ισοπεδωμένος και απολύτως οριζόντιος», αλλά θέλει «να γέρνει», να έχει «κλίση» ευνοϊκή για «τους παίχτες της μικρής ομάδας»
Η κρίση του σύγχρονου φιλελευθερισμού έχει πτυχές που σχετίζονται με αυτό το ζήτημα. Σήμερα έχουμε μπροστά μας μιαν άλλη μορφή του ίδιου προβλήματος, έχουμε και πάλι «τους παίχτες της μικρής ομάδας» απέναντι «στους παίχτες της μεγάλης ομάδας», ωστόσο με μια διαφορά: Δεν υπάρχει κανείς που να φροντίζει ώστε ο «αγωνιστικός χώρος» να «γείρει» αντίστροφα, ώστε να εξουδετερωθεί η «κλίση» που έχει πάρει προς την άλλη κατεύθυνση, δηλαδή είναι ευνοϊκή για τη «μεγάλη ομάδα».
Αναλογικά με τα κέρδη και τους τζίρους, οι μικρότερες εταιρείες πληρώνουν περισσότερους φόρους από τις μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες. Οι οικονομικές πολιτικές που ακολούθησαν την οικονομική κρίση, οδήγησαν τελικά σε ακόμη μεγαλύτερη διεύρυνση της ανισότητας εισοδημάτων και περιουσιακών στοιχείων. Τα μεγάλα μεταναστευτικά ρεύματα προκάλεσαν ανασφάλεια, αλλά το ίδιο προκαλεί και η εφαρμογή νέων τεχνολογιών. Και όποιος εκφράζεται αποδοκιμαστικά για τους ψηφοφόρους ή τους χειρίζεται με υποτιμητικό τρόπο και με πατρωνεία, όπως συνέβη στο Ηνωμένο Βασίλειο μετά το δημοψήφισμα, προσθέτει στα τραύματά τους και την προσβολή. 
Ο Kartte ήταν ένας παλιομοδίτης Γερμανός ορντο-φιλελεύθερος. Ανήκε σε μια σχολή σκέψης που δημιουργήθηκε μετά την καταστροφή της γερμανικής δημοκρατίας στις αρχές της δεκαετίας του 1930. Τα μακροοικονομικά του γερμανικού ορντο-φιλελευθερισμού είναι κάπως αδέξια και αναξιόπιστα. Αλλά σε ένα συγκεκριμένο πράγμα η σχολή αυτή έκανε εξαιρετική δουλειά. Οι διανοητικές κεφαλές του εξήγησαν καλύτερα από οποιονδήποτε άλλον, πώς κατέρρευσε στη Γερμανία η φιλελεύθερη τάξη πραγμάτων της δεκαετίας του 1920 και πώς αυτή η τάξη πραγμάτων έστρεψε την πλειοψηφία του πληθυσμού της χώρας εναντίον της. Μια γρήγορη, επιδερμική απάντηση είναι ότι η Δημοκρατία της Βαϊμάρης φέρθηκε ευνοϊκά προς τα «μεγάλα ψάρια». Είναι γνωστό και κατανοητό τί ρόλο έπαιξαν τα μακροοικονομικά σοκ εκείνης της περιόδου - ο υπερπληθωρισμός και η βαθειά ύφεση. Συνέβαλαν σε μεγάλο βαθμό στην πολιτική αποξένωση των μεσαίων κοινωνικών τάξεων. 
Αλλά αυτά δεν ήταν οι μόνες αιτίες. Στην περίοδο εκείνη σημειώθηκε επίσης αύξηση των καρτέλ στον βιομηχανικό τομέα, πράγμα που ήταν απειλή για τη βιωσιμότητα των μικρεμπορικών δραστηριοτήτων και των μικρών επιχειρήσεων
Όταν τελικά οι ορντο-φιλελεύθεροι βρέθηκαν σε θέσεις εξουσίας, δηλαδή στη μεταπολεμική Γερμανία, άρχισαν «να γέρνουν τον αγωνιστικό χώρο» [δηλαδή το πεδίο του οικονομικού ανταγωνισμού] προς την αντίθετη κατεύθυνση, διορθωτικά, μέσω δημιουργίας μιας υποδομής στους τομείς του εταιρικού δικαίου και της χρηματοοικονομίας, για την υποστήριξη των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων. Ο τομέας των μικρομεσαίων επιχειρήσεων της Γερμανίας είναι ταυτόχρονα μια από τις αιτίες της εύρωστης σταθερότητας της γερμανικής οικονομίας, αλλά και της αργής ανοδικής τάσης της ή και στασιμότητας.
Ένα από τα κύρια διδάγματα της σύγχρονης οικονομικής ιστορίας είναι ότι δεν επιτρέπεται να παραβλέπουμε την κατανομή των εισοδημάτων και του πλούτου. Δεν το λέω ως επιχείρημα υπέρ της αναδιανομής. Αυτό που συζητάμε εδώ είναι η ενεργός διαχείριση του «αγωνιστικού χώρου» στον οποίο παίζεται το «παιχνίδι» του καπιταλισμού, με τέτοιο τρόπο ώστε να μη τίθεται «εκτός παιδιάς» η πλειοψηφία του πληθυσμού, αλλά να εξασφαλίζεται η παραμονή της μέσα στο «παιχνίδι»
Ας θυμηθούμε τον τύπο επιχειρηματικού καπιταλισμού της Mάργκαρετ Θάτσερ στο Ηνωμένο Βασίλειο της δεκαετίας του 1980, τύπο επιτυχημένο άν τον αξιολογήσουμε με κριτήριο τις δικές της στοχεύσεις. Μέσω των ιδιωτικοποιήσεων, έστρεψε τους συνήθεις αποταμιευτές ώστε να γίνουν μέτοχοι επιχειρήσεων στο Χρηματιστήριο. Μέσω της πώλησης σε ιδιώτες των ενοικιαζόμενων δημοτικών κατοικιών, μετέτρεψε ενοικιαστές τους σε ιδιοκτήτες ακινήτων. Τώρα δεν μπορούμε να επαναλάβουμε αυτό το παράδειγμα: Δεν υπάρχουν πια δημοτικές κατοικίες για να πωληθούν ούτε εταιρείες για να ιδιωτικοποιηθούν. 
Ωστόσο, άν θέλει να διασωθεί ο μοντέρνος καπιταλισμός, θα πρέπει να βρει τρόπους για να κρατήσει τους ψηφοφόρους των διάμεσων (median) στρωμάτων στην κοινωνική κλίμακα δεσμευμένους και πιστούς στο σύστημα, όπως κατάφερε η Θάτσερ στη δεκαετία του 1980. Θα έλεγα ότι οι ψηφοφόροι αυτοί, σε χώρες όπως η Γερμανία, στις χώρες της Μπενελούξ και στην Ιρλανδία, εξακολουθούν να είναι σχετικά ικανοποιημένοι με το σύστημα. Δεν είμαι τόσο σίγουρος για το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία ή την Ιταλία. 
Αυτός που συχνά καθοδηγεί τους υποστηρικτές και υπερασπιστές της σύγχρονης φιλελεύθερης δημοκρατίας στις αναλύσεις τους, είναι ο εθισμός τους να δίνουν υπερβολική σημασία στις γενικές μακροοικονομικές μεταβλητές, όπως είναι το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ) ή το επίσημα καταγεγραμμένο ποσοστό ανεργίας. Η δεκαετία πριν από το δημοψήφισμα της Brexit ήταν μια δεκαετία με λογικό ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ. Δεν υπήρχε τίποτε στα δεδομένα, που να υποδεικνύει ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θα ψήφιζε υπέρ του να εγκαταλείψει την ΕΕ. Όμως άν λάβουμε υπόψη τις λεπτομερέστερες πληροφορίες και δεδομένα, βλέπουμε μια διαφορετική εικόνα. Στοιχεία που βασίζονται στην επίσημη έρευνα των οικονομικών πόρων των νοικοκυριών και σε μελέτες της δεξαμενής σκέψης Resolution Foundation, δείχνουν ότι για το 60 % των νοικοκυριών (από τα μεσαία επίπεδα μέχρι το πιο χαμηλό επίπεδο στην κλίμακα κατανομής των εισοδημάτων), το εισόδημα τους, αφαιρουμένου του κόστος στέγασης, έμεινε στάσιμο μεταξύ 2002 και 2015.
Το πρόσφατο κύμα δυσαρέσκειας στη Γαλλία φαίνεται επίσης να αντιφάσκει με τη σχετικά σταθερή αύξηση του ΑΕΠ στη Γαλλία μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008. Όμως μια μελέτη του McKinsey Global Institute έδειξε ότι η άνοδος των εισοδημάτων διακόπηκε απότομα για όλα σχεδόν τα νοικοκυριά στις προηγμένες οικονομίες του κόσμου. 
Η κυριότερη κοινωνική ομάδα ψηφοφόρων που υποστήριξε την επανάσταση της Θάτσερ στη δεκαετία του 1980 ήταν η C2 - η δημογραφική ομάδα που αποτελείται  από ανθρώπους της εξειδικευμένης εργατικής τάξης. Η Θάτσερ φρόντιζε για το νοικοκυριό του διάμεσου (median) επιπέδου στην κοινωνική κλίμακα. Οι διάδοχοί της, αφού πρώτα έχασαν τις μεσαίες κοινωνικές τάξεις, έρχονται μετά και ισχυρίζονται υποκριτικά ότι είναι συγκλονισμένοι από γεγονότα όπως η Brexit. Όμως κάθε σύστημα που εγκαταλείπει το 60 % των νοικοκυριών στο έλεος της τύχης τους, είναι καταδικασμένο στο τέλος να καταρρεύσει.
Αυτή είναι η απόλυτη ειρωνεία: Η αποτυχία του φιλελευθερισμού οφείλεται στις δυνάμεις της αγοράς.
  
O Wolfgang Münchau είναι βασικός συντάκτης των Financial Times με έδρα τη Μ. Βρετανία.
  
Wolfgang Münchau - Financial Times, αρθρογραφία
 
 
Wolfgang Münchau στον ιστοχώρο Μετά την Κρίση:

«Το κέντρο δεν αντέχει» - στη Γερμανία και στην ΕΕ

  
  

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Printfriendly

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:
Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:<br>Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι
Πως η αγάπη επουλώνει τη φθορά του κόσμου

Enrico Berlinguer (1981):

Enrico Berlinguer (1981):
Η ηθική διάσταση στην κρίση της πολιτικής

Danilo Kiš:

Danilo Kiš:
Συμβουλές σε νεαρούς συγγραφείς, και όχι μόνον

Wolfgang Münchau

Wolfgang Münchau
Ο συντάκτης οικονομικών θεμάτων Βόλφγκανγκ Μύνχάου (Financial Times - Der Spiegel)

Predrag Matvejević:

Predrag Matvejević:
Ο Ρωσο-Κροάτης ανιχνευτής και λάτρης του Μεσογειακού κόσμου

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο Φρανκφουρτιανός από τη Νεμπράσκα: Δικαιοσύνη & ελπίδα απέναντι στην ιδιοτέλεια των ελίτ

Azra Nuhefendić

Azra Nuhefendić
Η δημοσιογράφος με τις πολλές διεθνείς διακρίσεις, γράφει για την οριακή, γειτονική Ευρώπη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη
Όριο της Ευρώπης, οριακή Ευρώπη

Μάης του '36, Τάσος Τούσης

Μάης του '36, Τάσος Τούσης
Ο σκληρός Μεσοπόλεμος: η εποχή δοσμένη μέσα από τη ζωή ενός ανθρώπου - συμβόλου

Στον καιρό των τσιγγάνων και της μικρής Μαρίας

Ετικέτες

«Γενιά του '30» «Μακεδονικό» 1968 αειφορία αντιπροσωπευτική δημοκρατία Αριστοτέλης Αρχιτεκτονική Αυστρομαρξισμός Βαλκανική βιοποικιλότητα Βρετανία Γαλλία Γερμανία Γκράμσι Έθνος και ΕΕ Εκπαίδευση Ελεφάντης Ενέργεια Επισφάλεια Ευρωκομμουνισμός ηγεμονία ΗΠΑ Ήπειρος Θ. Αγγελόπουλος Θεοδωράκης Θεσσαλονίκη Ιβάν Κράστεφ ιστορία Ιταλία Καζαντζάκης Καταναλωτισμός Κεντρική Ευρώπη Κέϋνς Κίνα Κινηματογράφος Κλιματική αλλαγή Κοινοτισμός κοινωνική ανισότητα Κορνήλιος Καστοριάδης Κοσμάς Ψυχοπαίδης Κράτος Πρόνοιας Κώστας Καραμανλής Λιάκος Α. Λογοτεχνία Μάνεσης Μάξ Βέμπερ Μάρξ Μαρωνίτης Μέλισσες Μέσα «κοινωνικής» δικτύωσης Μέσα Ενημέρωσης Μεσόγειος Μεταπολίτευση Μιχ. Παπαγιαννάκης Μουσική Μπερλινγκουέρ Νεοφιλελευθερισμός Νίκος Πουλαντζάς Νίτσε Ο τόπος Οικολογία Π. Κονδύλης Παγκοσμιοποίηση Παιδεία Πολωνία Πράσινοι Ρήγας Ρίτσος Ρωσία Σεφέρης Σημίτης Σολωμός Σοσιαλδημοκρατία Σχολή Φραγκφούρτης Ταρκόφσκι Τουρκία Τραμπ Τροβαδούροι Τσακαλώτος Τσίπρας Φιλελευθερισμός Φιλοσοφία Χαλκιδική Χέγκελ Χριστιανισμός Acemoglu/Robinson Adorno Albrecht von Lucke André Gorz Azra Nuhefendić Balibar Brexit Carl Schmitt Chomsky Christopher Lasch Claus Offe Colin Crouch Elmar Altvater Ernst Bloch Ernst-W. Böckenförde Franklin Roosevelt Habermas Hannah Arendt Heidegger Jan-Werner Müller Jeremy Corbyn Laclau Le Corbusier Louis Althusser Marc Mazower Matvejević Michel Foucault Miroslav Krleža Mudde Otto Bauer PRAXIS International Ruskin Sandel Michael Strauss Leo Streeck T. S. Eliot Timothy Snyder Tolkien Ulrich Beck Ulrike Guérot Wallerstein Walter Benjamin Wolfgang Münchau Zygmunt Bauman

Song for the Unification (Zbigniew Preisner -
Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube

Song for the Unification (Zbigniew Preisner - <br>Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube
Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων,
ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον...
Ἡ ἀγάπη ...πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει...
Νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα·
μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη (προς Κορινθ. Α΄ 13)

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης
Νταβίντ Γκρόσμαν: Το πένθος του πατέρα και της Ιστορίας

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη
Μια ιστορία προσφυγιάς, στη Λέσβο και στη Νορβηγία

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής
Erik Stokstad («Science»): New rice variety could feed the planet without warming it

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα
Τα μικροκλίματα της Ελλάδας, εξασφαλίζουν μεγάλη βιοποικιλότητα μανιταριών (Βασιλική Χρυσοστομίδου, «Καθημερινή», αναδημοσίευση «Δασαρχείο»)

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»
«Είμαι βραχυπρόθεσμα απαισιόδοξος αλλά μακροπρόθεσμα αισιόδοξος»

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο
Η λογοτεχνική δημοσιογραφία στα καλύτερά της - Azra Nuhefendić

Jürgen Habermas

Jürgen Habermas
¨Ολα τα κείμενα από το περιοδικό "Blätter für deutsche und internationale Politik"
(pdf, Γερμανικά)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)
Ο ήπιος επαναστάτης χωρίς δόγμα με τον φιλελεύθερο υποστηρικτή της κοινωνικής δικαιοσύνης και του Κέϋνς - Υπερβάσεις «φραγμάτων» σε μια εποχή που η Πολιτική γραφόταν με κεφαλαίο «Π»

The Roosevelt Institute

The Roosevelt Institute
Ελεωνόρα και Φραγκλίνος Ρούσβελτ - Πολιτική για καιρούς οικονομικής κρίσης

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο
(πέθανε τον Μάïο του 2014)

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο <br>(πέθανε τον Μάïο του 2014)
Ο σκύλος - σύμβολο μιας σκληρής εποχής, η προσωπικότητα του 2011 (Time)

Φιλιά εις τα παιδιά

Φιλιά εις τα παιδιά
Ένα κομμάτι Θεσσαλονίκης του χθές και του σήμερα

Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας & Ανάπτυξης:
Γιατί μεγαλώνει διαρκώς η κοινωνική ανισότητα

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο καταναλωτισμός υπονομεύει τις αξίες της σταθερότητας και της αφοσίωσης, προπαγανδίζει
την καταστροφή της οικογενειακής ζωής

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)
Βλέπει τον εαυτό του ως κοινωνιολόγο κυρίως, όμως είναι και ο «τελευταίος φιλόσοφος» ή μάλλον κάνει φιλοσοφική κοινωνιολογία και κοινωνιολογική φιλοσοφία- τι ζητά η φιλοσοφία σ' αυτούς τους δύσκολους καιρούς;

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ
Hθικολόγος, συντηρητικός, εργατιστής, προπαγανδιστής της λιτότητας;¨Η επικριτής του καταναλωτισμού και της σπατάλης, για μια άλλη πολιτική ηθική, υπέρ του «μικρού» πολίτη;

Ψηλά στην Πίνδο, στο Περτούλι

Ψηλά στην Πίνδο, στο Περτούλι