Ο Λουί Αλτουσέρ, ο Ροζέ Γκαρωντύ, ο Νίκος Πουλαντζάς και οι άλλοι. Πως έβλεπε ο Τζωρτζ Λίχτχάιμ τις «περιπέτειες της διαλεκτικής» στο Παρίσι του 1969

© NY Review of Books - George Lichtheim: A new twist in the dialectic, January 30, 1969 

  

Κάποτε στη Γαλλία, στις μακρυνές δεκαετίες του 1960 και του 1970... Με το μοναδικό ζωηρό και ειρωνικό ύφος του, ο σχεδόν εντελώς λησμονημένος George Lichtheim ανέλυσε ως αυτόπτης τις θεωρητικές διαμάχες της εποχής εκείνης, τις όχι χωρίς συνέπειες στην έμπρακτη πολιτική. Από τότε κύλισε πολύ νερό στον Σηκουάνα. Επιστροφή στο 1969, για να θυμούνται οι παλιοί και για να μαθαίνουν οι νέοι.
  
Τον Δεκέμβριο του 1966, ένας παρατηρητής της παρισινής πνευματικής σκηνής με ευνοϊκή διάθεση, γράφοντας στο Literary Supplement των Times του Λονδίνου, επέστησε την προσοχή στην πρόσφατη εμφάνιση στο προσκήνιο μιας ομάδας θεωρητικών που σχετίζονται με τον Λουί Αλτουσέρ, φιλόσοφο που κατέχει την σχετική καθηγητική έδρα στη πολύ έγκυρη Ecole Normale Supérieure της rue d' Ulm, αλλά και σημαντική μεν, αμφιλεγόμενη δε προσωπικότητα στο Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα. Λίγο αργότερα, έφτασαν στο ευρύ κοινό νέες ειδήσεις προερχόμενες από διαφορετικές κατευθύνσεις. 

Τα δύο αιρετικά «ιερά τέρατα» του γαλλικού κομμουνισμού στη δεκαετία του '60, είχαν

δύσκολο ξεκίνημα στη ζωή τους. Ο «μαυροπόδαρος» (Γάλλος από την Αλγερία) Αλτουσέρ 

ως στρατιώτης αιχμαλωτίστηκε το 1940 από τους Ναζί. Στάλθηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης.

Ο Γκαρωντύ συνελήφθη από τις φιλοναζιστικές αρχές του Βισύ και φυλακίστηκε στην Αλγερία

Λουί Αλτουσέρ, «Διαβάζοντας το Κεφάλαιο», 50 χρόνια από την δημοσίευσή του. Πώς το είχαν δει στην εποχή του;

του Ρος Γουώλφι 

   

© The Charnel-House - Ross Wolfe: Althusser’s reading of Marx in the eyes of three contemporaries: George Lichtheim, Alain Badiou, and Henri Lefebvre

     

Τον Νοέμβριο του 1965 ο Λουί Αλτουσέρ, σε συνεργασία με τους μαθητές του Ετιέν Μπαλιμπάρ (Étienne Balibar), Πιέρ Μασρέ (Pierre Macherey), Ροζέ Εσταμπλέ (Roger Establet), Ζακ Ρανσιέρ (Jacques Rancière), δημοσίευσαν το επιδραστικό βιβλίο Lire le Capital («Διαβάζοντας το Κεφάλαιο»).
Η επιρροή που άσκησε τότε - και αργότερα - η «σχολή» του Γάλλου φιλοσόφου, ήταν ανομοιόμορφη, ανάλογα με τον τόπο: Κυριάρχησε στον ακαδημαϊκό μαρξισμό της Γαλλίας, επέδρασε σε μερικά αγγλοσαξωνικά πανεπιστήμια (ιδίως της Βρετανίας), λίγο στη Λατινική Αμερική, όμως στη Γερμανία και Ιταλία, όπου ήταν ισχυρές οι τοπικές παραδόσεις του εγελιανού και του γκραμσιανού - ιστορικιστικού μαρξισμού αντιστοίχως, η επιρροή ήταν σχεδόν μηδενική. Στον στενό πνευματικό ορίζοντα της Ελλάδας, η επίδρασή της δεν ήταν αμελητέα. Ο απόηχός της διατηρείται μέχρι σήμερα. 
Πενήντα χρόνια μετά, το ρεύμα αυτό, μαζί και ο λεγόμενος στρουκτουραλιστικός τρόπος θέασης των πραγμάτων, τείνει να μετατραπεί σε αντικείμενο της ιστορίας των ιδεών. Άν εξαιρέσει κανείς τις αρχικές πηγές του στα πεδία της γλωσσολογίας, της εθνολογίας και της ψυχολογίας, μόνον παραβλαστήματα και υβρίδιά του δίνουν νέους καρπούς έξω από αυτά: από τις δομικο-γκραμσιανές πολιτικές θεωρήσεις του Ερνέστο Λακλάου και της Σαντάλ Μουφ, μέχρι τις αναλύσεις στο πεδίο της τέχνης από τον Ρανσιέρ και τον Τέρυ Ήγκλετον.
Εν τω μεταξύ, εν μέσω κρίσης, το ενδιαφέρον για τις αντιμαχόμενες ερμηνείες του πολύπτυχου μαρξικού έργου επιστρέφει με νέες μορφές. Υπ' αυτό το πρίσμα, έχει ενδιαφέρον μια αναδρομή σ' εκείνο το κεφάλαιο των πολιτικών ιδεών, τής υπό τον Ψυχρό Πόλεμο Ευρώπης. Ο Αμερικανός δοκιμιογράφος και κριτικός Ross Wolfe γράφει για κάποιες επετειακές δημοσιεύσεις και κυρίως για το πως υποδέχτηκαν τον αλτουσερισμό στην εποχή της γένεσής του. Προσεχώς θα παρουσιάσουμε και τα κριτικά κείμενα της εποχής των Ανρί Λεφέβρ και Αλαίν Μπαντιού, στα οποία επικεντρώνεται ο Γουώλφι. Το άλλο, πολύ ενδιαφέρον, κείμενο της εποχής εκείνης, του εμβριθούς, εμπνευσμένου από τους φρανκφουρτιανούς, αλλά ξεχασμένου Τζωρτζ Λίχτχάιμ, το οποίο παρουσιάζει και εξαίρει ιδιαίτερα ο Γουώλφι, υπάρχει ήδη μεταφρασμένο στον ιστότοπο Μετά την Κρίση - εδώ ←).
   

Γ. Ρ.

  
Με την ευκαιρία των 50 χρόνων από την έκδοση του βιβλίου, ο βρετανικός εκδοτικός οίκος Verso ανακοίνωσε την πρόθεσή του να δημοσιεύει, για πρώτη φορά, μια πλήρη αγγλική μετάφραση του γαλλικού πρωτοτύπου Lire le Capital. Η συντομευμένη αγγλική μετάφραση του Ben Brewster, περιέχει μόνον τα τμήματα που γράφτηκαν από τους Αλτουσέρ και Μπαλιμπάρ. Η νέα αγγλική έκδοση θα περιέχει όλα τα μέρη του πρωτοτύπου. 

Ο αριστερός ριζοσπαστισμός, ο ΣΥΡΙΖΑ και η Ευρώπη

του Γεράσιμου Μοσχονά
 
© Το Βήμα - Μοσχονάς Γεράσιμος: Ο αριστερός ριζοσπαστισμός, ο ΣΥΡΙΖΑ και η Ευρώπη, 15.11.2015 

[Ο αρχικός διχασμός: Ψυχροπολεμικός ιστορικός κομμουνισμός του '50, ευρωκομμουνισμός του ΄70]

«Αρνητική συναίνεση»: αυτή η διατύπωση του David Hanley περιγράφει με απόλυτη ακρίβεια τη στάση των κομμουνιστών απέναντι στα πρώτα βήματα της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Η επιθετική απόρριψη των πρωτοβουλιών οικοδόμησης – σε συνθήκες Ψυχρού Πολέμου και με τη στήριξη των ΗΠΑ – της ενιαίας Ευρώπης ενοποιεί την κομμουνιστική οικογένεια της δεκαετίας του 1950. Η αρχική αρνητική συναίνεση σταδιακά υφίσταται ρωγμές (δεκαετία του 1960 και πρώτο ήμισυ της δεκαετίας του 1970) για να μετασχηματιστεί, προς το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 1970, με την άνθηση του ευρωκομμουνισμού σε μεγάλο εσωτερικό διχασμό. Η περίοδος του ευρωκομμουνισμού για πρώτη φορά διαμορφώνει, με κεντρικές δυνάμεις το Ιταλικό και το Ισπανικό ΚΚ (αλλά και το δικό μας ΚΚΕ εσωτερικού), έναν δυναμικό φιλοευρωπαϊκό πόλο στο εσωτερικό  της κομμουνιστικής Αριστεράς.

Αμούρ ο τίγρης και Τιμούρ ο τράγος. Φιλία και παρεξήγηση

Χ. Λάσκος, Γ. Μηλιός, Ε. Τσακαλώτος: Έξοδος από τη ζώνη του ευρώ - «Να βγεί κανείς ή να μη βγεί;»

Κρίση της Ελλάδας και της ευρωζώνης, διλήμματα των κομμουνιστών (2012)

    
Workers' Liberty : «Displacing class struggle»? Syriza's argument against the «euro-exit» strategy - Communist Dilemmas on the Greek Euro-Crisis: To Exit or Not to Exit? 30.7. 2012 - Σε μορφή pdf
  
των Χρήστου Λάσκου, Γιάννη Μηλιού και Ευκλείδη Τσακαλώτου

      

Το άρθρο αυτό (αγγλική και γερμανική δημοσίευση Ιούνιος 2012) πιθανώς δεν υπάρχει στα ελληνικά. Ίσως οι συγγραφείς απέφευγαν τότε να οξύνουν τις εντάσεις εντός του ΣΥΡΙΖΑ - αυτοπεριορισμός που αποδείχτηκε εντέλει επιζήμιος, συμβάλλοντας και αυτός στην πολιτική σύγχυση του κόμματος. Οι συγγραφείς από την ιδιαίτερη μαρξιστική σκοπιά τους ασκούν κριτική σε παράγοντες των «φιλο-δραχμικών» τάσεων του σημερινού κυβερνητικού κόμματος που επικαλούνται τις άνισες σχέσεις της Ελλάδας με τις οικονομίες των βόρειων χωρών (π.χ. Κ. Λαπαβίτσας, στελέχη της «Αριστερής Πλατφόρμας»). Μεταξύ άλλων, τους καταλογίζουν αναβίωση του σχήματος «κέντρου-περιφέρειας» που υποστήριζε το ΠΑΣΟΚ του 1980. Πέρασαν 3 χρόνια και καθένας από τους τρεις συγγραφείς συνεχίζει την ιδιαίτερη πολιτική διαδρομή του εντός ή εκτός του ΣΥΡΙΖΑ, ωστόσο τώρα το θέμα «καίει». Γι΄ αυτό - και για «ιστορικούς» λόγους - η εκ των υστέρων δημοσίευση στα ελληνικά έχει την αξία της.*

Γ. Ρ. 

   

1. Η κρίση στην ευρωζώνη συναντά το φάντασμα της θεωρίας της εξάρτησης: Ένα ψευδοδίλημμα;

Επηρεασμένες από τους αντι-αποικιακούς αγώνες, πολλές νεο-μαρξιστικές προσεγγίσεις για τον ιμπεριαλισμό στη μεταπολεμική περίοδο, στηρίζονταν στην ιδέα ότι οι πρώην αποικίες και οι αναπτυσσόμενες οικονομίες ήταν υποταγμένες στις ιμπεριαλιστικές χώρες μέσω σχέσεων εξάρτησης. Αυτή η έννοια της εξάρτησης, μαζί με σχετικές αντιλήψεις για τον παγκόσμιο καπιταλισμό, διαμόρφωσε τις θεωρίες κέντρου-περιφέρειας, οι οποίες αντιλαμβάνονται τις παγκόσμιες οικονομικές σχέσεις ως σχέσεις εκμετάλλευσης και πόλωσης μεταξύ χωρών, με ένα ανεπτυγμένο ιμπεριαλιστικό «κέντρο» και μια εξαρτημένη «περιφέρεια» καθώς και μια «ημι-περιφέρεια» μεταξύ αυτών των δύο μεγάλων πόλων. Η αντίληψη αυτή είχε μεγαλύτερη επιρροή στη δεκαετία του 1970 και έπαιζε σημαντικό ρόλο στον τρόπο σκέψης που επικρατούσε στο ΠΑΣΟΚ της αρχικής ριζοσπαστικής φάσης του, πριν από την άνοδό του στην εξουσία το 1981 [3].

Από το φιλμ Στάλκερ του Αντρέι Ταρκόφσκι

Ο Ενρίκο Μπερλινγκουέρ (1922 - 11 Ιουνίου 1984) εναντίον του καταναλωτισμού

 Τριάντα χρόνια μετά τον θάνατό του

  
του Αλεσσάντρο Λεογκράντε
  
Alessandro Leogrande -  Berlinguer contro il consumismo © Lo Straniero (Νοέμβριος 2010)

Μερική μετάφραση - σχολιασμός απο τον Θανάση Γιαλκέτση ("Εφημερίδα των Συντακτών") 

   

Τον Ιανουάριο του 1977 ο Enrico Berlinguer εισήγαγε στην πολιτική συζήτηση της Ιταλίας μια πρόταση λιτότητας. Το έκανε σε δύο διάσημες ομιλίες, στη Ρώμη και το Μιλάνο. Στη Ρώμη, στο Teatro Eliseo, σε συνέδριο για το Κομμουνιστικό Κόμμα Ιταλίας και τους διανοούμενους. Στο Μιλάνο, στο Teatro Lirico, σε μια συνάντηση με τους κομμουνιστές εργάτες. Οι Edizioni del' Asino επανέκδοσαν to 2010 τις δύο αυτές παρεμβάσεις σε έναν μικρό τόμο (La via dell’austerità - Ο δρόμος της λιτότητας -  Προς ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης, με πρόλογο του Salvatore Mannuzzu - περιέχεται στη νέα ελληνική έκδοση). Προηγουμένως το είχαν εκδόσει οι Editori Riuniti, αλλά η έκδοση εκείνη είναι εξαντλημένη. 
Αυτές οι δύο μεγάλης σημασίας ομιλίες, δέχθηκαν τότε πολλές επικρίσεις και επαίνους, σήμερα όμως είναι σχεδόν ξεχασμένες. Αξίζει όμως να ξαναδιαβαστούν και να αναλυθούν εκ νέου, γιατί πολλές απο τις ιδέες του ευρωκομμουνισμού, όπως η ρήξη με το Σοβιετικό σύστημα (που ήλθε πολύ καθυστερημένα), η κριτική εναντίον της διαφθοράς του κομματικού συστήματος ή αυτή η πρόταση της λιτότητας, υποδεικνύουν δρόμους διεξόδου από μια κρίση, που όπως φαίνεται, θα έχει «λαμπρό» μέλλον. Κρίση συστημική, κρίση του συνόλου της ιταλικής κοινωνίας και όχι μόνον του κομματικού συστήματος. 

Με την κόρη του Μπιάνκα

Αριστερή διακυβέρνηση, σοσιαλισμός, φόροι

δύο γραπτά του Χρήστου Λάσκου 

Ι.  Σοσιαλισμός ή γιατί έχει δίκιο ο Τσακαλώτος

από το © RED NoteΒook, 11 Μαρτίου 2014, αναδημοσίευση alterthess 
 

Το τι σημαίνει αριστερή κυβέρνηση, το τι κάνει μια αριστερή κυβέρνηση και το τι κάνει μια κυβέρνηση να είναι αριστερή, είναι ανοιχτά ερωτήματα προς απάντηση. 

Δεδομένου πως είναι γενικά παραδεκτό πλέον πως η πιθανότητα να έχουμε σύντομα κυβέρνηση της Αριστεράς στη χώρα μας είναι πολύ αυξημένη, θα είχε αξία να θυμηθούμε με ποιές μορφές εμφανίσθηκε στο παρελθόν η ίδια προοπτική. 

Σχηματοποιώντας, νομίζω πως η θεματική της κυβέρνησης της Αριστεράς αντιμετωπίστηκε ιστορικά σε δύο παραλλαγές, εξαιρετικά αποκλίνουσες μεταξύ τους:

Νίκος Πουλαντζάς

Ινγκράο, Μπερλινγκουέρ, 1972

Φερνάντο Κλαουντίν

Ιστορικός συμβιβασμός σε καιρούς κρίσης

 του Νίκου Ξυδάκη

Από την εφημερίδα "Καθημερινή", Ιστορικός συμβιβασμός σε καιρούς κρίσης (29 Σεπτεμβρίου 2013)

και την ιστοσελίδα βλέμμα

Πριν από λίγες ημέρες, η διεθνής κοινή γνώμη θυμήθηκε πάλι πώς ο δημοκρατικός πρόεδρος Σαλβαντόρ Αλιέντε έπεφτε νεκρός, την 11η Σεπτεμβρίου 1973, από τις σφαίρες των πραξικοπηματιών του δικτάτορα Πινοσέτ. Το μεγαλύτερο δημοκρατικό πείραμα της Λατινικής Αμερικής και του κόσμου έπαιρνε τέλος, μόλις έξι μήνες μετά την εκλογική νίκη της Λαϊκής Ενότητας του Αλιέντε. Ο Χιλιανός ηγέτης είχε κερδίσει την κυβέρνηση ειρηνικά, κοινοβουλευτικά, αλλά δεν μπόρεσε να πάρει ποτέ την εξουσία.

Η ιστορική ήττα του δημοκρατικού σοσιαλισμού στη Χιλή διέψευσε τις προσδοκίες των κομμουνιστικών κομμάτων στη Δυτική Ευρώπη για μια ειρηνική ανάληψη της εξουσίας. Ελάχιστες μέρες μετά το πραξικόπημα στη Χιλή, ο διακεκριμένος ηγέτης του μεγαλύτερου κομμουνιστικού κόμματος της Δύσης, ο μαρκήσιος Ενρίκο Μπερλινγκουέρ, δημοσίευσε τρία άρθρα στην επιθεώρηση Rinascita (Ελληνική μετάφραση: "Ιστορικός συμβιβασμός", εκδ. Θεμέλιο), με τα οποία άλλαξε την ιστορική πορεία του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος και των αντίστοιχων κομμάτων στην Ευρώπη. Η στρατηγική απόληξη των άρθρων του Μπερλινγκουέρ ήταν ο περίφημος «ιστορικός συμβιβασμός» (compromesso storico): Το ΙΚΚ θα ακολουθούσε μια πολιτική ευρύτατων συμμαχιών, με τους σοσιαλιστές και τους καθολικούς, για να απεμπλακεί οριστικά από τη «στρατηγική της έντασης» που προωθούσαν οι νεοφασίστες και για να τερματίσει τον αποκλεισμό του από την εξουσία, έτσι ώστε να συμμετάσχει σε μια κυβέρνηση για ενίσχυση και μεταρρύθμιση του δημοκρατικού κράτους. Με τα λόγια του: 

«Η αντιπαράθεση και η μετωπική σύγκρουση ανάμεσα στα κόμματα που έχουν βάση μέσα στον λαό, και από τα οποία σημαντικές μάζες του λαού αισθάνονται ότι εκπροσωπούνται, οδηγούν στη ρήξη, στον κυριολεκτικό διχασμό της χώρας, που θα ήταν μοιραίος για τη δημοκρατία και θα παρέσυρε τα ίδια τα θεμέλια του δημοκρατικού κράτους.

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ (1922 - 11 Ιουνίου 1984): Η ηθική διάσταση στην κρίση της πολιτικής

Οι κλασικές επισημάνσεις για την πολιτική κρίση του Ενρίκο Μπερλινγκουέρ, σε μιά ιστορική συνέντευξη που δόθηκε στον Εουτζένιο Σκάλφαρι της εφημερίδας Ρεπούμπλικα (28 Ιουλίου 1981). Aλήθεια, δεν μοιάζει σαν να δόθηκε χθές;
Μεταφρασμένη στα Ελληνικά απο τον Στάθη Λουκά, δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Αυγή (02/04/2010) και αναδημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα Ecoleft. Μόλις συμπληρώθηκαν 29 χρόνια από τον πρόωρο θάνατο του ηγέτη του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος, ενός από τους πιό ξεχωριστούς και πιό σημαντικούς πολιτικούς της Ευρώπης στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα. Η επέτειος είναι μια ευκαιρία να γίνουν και πάλι αντικείμενο προβληματισμού, λησμονημένες ιδέες που περιέχονται σ' εκείνη τη συνέντευξη. 

Γ. Ρ. 

Η καπηλεία του κράτους από τα κόμματα

[…] Τα σημερινά κόμματα είναι πάνω απ’ όλα μηχανές εξουσίας και πελατειακών σχέσεων: Τα χαρακτηρίζει ελλιπής και αλλοιωμένη γνώση της ζωής και των προβλημάτων της κοινωνίας και του κόσμου, διαθέτουν λιγοστές ιδέες, λειψά ή ασαφή ιδανικά και προγράμματα και στερούνται παντελώς αισθημάτων και κοινωνικο-πολιτικού πάθους. Διαχειρίζονται συμφέροντα, ποικίλα, αντιφατικά, αμφίβολα κάποτε, πάντως χωρίς την παραμικρή σχέση με τις απαιτήσεις και τις αναδυόμενες ανάγκες των ανθρώπων, ή, πάλι, τις διαστρεβλώνουν χωρίς να επιδιώκεται το κοινό καλό. Η ίδια η οργανωτική δομή τους προσαρμόστηκε σ’ αυτό το μοντέλο, και δεν είναι πια οργανωτές του λαού, σχηματισμοί που προωθούν την πολιτικο-κοινωνική ωριμότητα και πρωτοβουλία: είναι μάλλον ομοσπονδίες ρευμάτων, που αποπνέουν καμαρίλα, καθένα με αρχηγό, υπαρχηγό κ.λπ.

Με τον Ρομπέρτο Μπενίνι, 1983

Απολογισμός και νεκρολογία: Ένας χρόνος τρικομματικού κυβερνητικού συνασπισμού και το τέλος του

 του Γιώργου Β. Ριτζούλη
      

Η αποχώρηση του κόμματος της "Δημοκρατικής Αριστεράς" από τον κυβερνητικό συνασπισμό με αφορμή τα γεγονότα της ΕΡΤ και η μετάβαση από τρικομματικό σε δικομματικό σχήμα κυβέρνησης, ξάφνιασε πολλούς. Άλλους, όπως ο γράφων, όχι. 
Ωστόσο, ένα σημαντικό πολιτικό στοίχημα της περιόδου που διανύουμε και ζητούμενο διαρκούς επίπονης διερεύνησης, δεν άλλαξε. Απέκτησε μόνον πιό ευνοικές αφετηρίες για θετική απάντηση:
Μπορεί, και πώς; - στα πλαίσια της αναντικατάστατης αρχής ότι η "δημοκρατία δεν έχει αδιέξοδα" - να συγκροτηθεί ένα πολυκομματικό άθροισμα, προγραμματικά και αριθμητικά ικανό να αποτελέσει εναλλακτική λύση στον αποκλειστικό πλέον κυβερνητικό συνασπισμό των δύο κομμάτων που φέρουν την ευθύνη για τον "ιστορικό εκτροχιασμό της χώρας";* Προφανώς, με ισχυρότερη δύναμη το κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ, που να έχει όμως αποκτήσει στοιχειώδη προγραμματική συνοχή και πολιτική αντοχή για πλεύση σε "θάλασσες με πολλά μποφώρ".