Σάββατο, 20 Φεβρουαρίου 2016

Ουμπέρτο Έκο: άνθρωπος των γραμμάτων, πολιτικόν ζώον, ακατάβλητος ουτοπιστής και ρεαλιστής

του Χανς Γιούργκεν Σλαμπ
  
    
Η Ιταλία έχασε τον Umberto Eco, το πιο σημαντικό σύμβολο του ηθικού και μαχητικού διαλογικού πολιτισμού. Ήταν άνθρωπος των γραμμάτων, όμως ποτέ δεν απέφυγε την εμπλοκή στην πολιτική μάχη: αντιτάχθηκε στον Μπερλουσκόνι, στην εκκλησία, στις Ερυθρές Ταξιαρχίες, στη Μέσα μαζικής ενημέρωσης.
   
«Χάσαμε», είχε δηλώσει ο Ουμπέρτο Έκο στον Spiegel το καλοκαίρι του 2001. Είχε αναγορεύσει τις τότε βουλευτικές εκλογές σε «ηθικό δημοψήφισμα» εναντίον του Σίλβιο Μπερλουσκόνι. Αλλά ο μεγιστάνας των Μέσων ενημέρωσης και πολυεκατομμυριούχος κέρδισε και επέτρεψε για δεύτερη φορά, για να αναλάβει την εξουσία στη Ρώμη. 
Αλλά ο Έκο δεν εγκατέλειψε τη μάχη. Συνέχισε να γράφει, όπως και πριν, επί δεκαετίες, κριτικά δοκίμια για την πολιτική, «που ευνοεί μόνο τους πλούσιους». Στα βιβλία του είχε κρυμμένα ειρωνικά πολιτικά μηνύματα. Ένα είδος agitprop, ξανά και ξανά εναντίον του Μπερλουσκόνι ή εναντίον άλλων που μοιάζουν με τον Μπερλουσκόνι, όπως πολλοί άλλοι σε πολλές άλλες χώρες. 
Ο Έκο ήταν σ' όλη του τη ζωή ένα «πολιτικόν ζώον». Όν που εξέπεμπε γύρω του πολιτική. Ένας ουτοπιστής, όπως πολλοί από τους φανταστικούς χαρακτήρες στα μυθιστορήματά του. Χωρίς ουτοπίες, λέει ο Έκο, η ανθρωπότητα δεν θα μπορέσει να τα βγάλει πέρα. Ο ίδιος όμως ήταν βέβαιος ότι οι ουτοπίες είναι ελκυστικές μόνον για όσο διάστημα μένουν απραγματοποίητες. «Όταν ο Λένιν θέλησε να κάνει πραγματικότητα τη μαρξική ουτοπία, η ουτοπία μετατράπηκε σε κάτι το τρομακτικό». Η ουτοπία λέει ο Έκο, «δεν είναι ένας σταθερός στόχος, αλλά ένας ορίζοντας που βρίσκεται σε διαρκή κίνηση».
«Το γεγονός ότι θεραπεύτηκα από τη θρησκευτική πίστη, το χρωστώ σε θαύμα»
Διάβαζε και έγραφε σαν δαιμονισμένος, οχυρώνονταν και κρυβόταν - όμως πάντα έπεφτε και πάλι με ζήλο στην αναταραχή της
πολιτικής σύγκρουσης. Ο Έκο ήταν ο πιο σοβαρός και συνακόλουθα ο πιο σημαντικός επικριτής των πολιτικών πραγμάτων στην Ιταλία και πολύ πέρα απο αυτήν. Ήταν ένα σύμβολο του ηθικού αλλά και του μαχητικού διαλογικού πολιτισμού.
Ξεκίνησε από την εκκλησία. Όπως είπε ο ίδιος, έπαυσε να πιστεύει στο Θεό όταν εκπονούσε τη διατριβή του με θέμα τον Άγιο Θωμά τον Ακινάτη. Παραιτήθηκε από την Καθολική Εκκλησία και έλεγε ειρωνικά: «Κατά κάποιο τρόπο, ο Θωμάς ο Ακινάτης έκανε θαύμα και με θεράπευσε από την θρησκευτική πίστη». Μετά την εκκλησία, πήραν σειρά για να γευτούν την σκληρή κριτική του, λίγο πολύ, όλες οι πολιτικές δυνάμεις. Οι Ερυθρές Ταξιαρχίες, οι οποίες ήθελαν να κάνουν την Ιταλία καλύτερη με βόμβες και με δολοφονίες. Αλλά και το δικαστικό σώμα, που ήθελε να ξεπαστρέψει το «κόκκινο φάντασμα».
  
Ενάντια στην «ιδεολογία του θεάματος» 
Επετέθηκε επίσης στην «ιδεολογία του θεάματος», η οποία ξεκίνησε από τις ΗΠΑ και στη συνέχεια παραγκώνισε και έστειλε στο περιθώριο κάθε σοβαρή πολιτική αντιπαράθεση σε όλο τον κόσμο. Αυτό είχε αρχίσει ήδη από το 1960, με την εκλογή του John F. Kennedy ως Προέδρου των ΗΠΑ: «ο πιο εμφανίσιμος, ο πιο φωτογενής και τηλεγενής υποψήφιος» είναι αυτός που κερδίζει τις εκλογές. Από τότε, εκεί ανταγωνίζονται μόνιμα για τις ψήφους «δύο κόμματα, που και τα δύο ελέγχονται από τους οικονομικά ισχυρούς».
Όσο για τους ψηφοφόρους, αυτοί επιλέγουν συνήθως με κριτήριο την «εικόνα» των υποψηφίων στα Μέσα ενημέρωσης. Και στην Ευρώπη, στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, η αντιπροσωπευτική δημοκρατία απειλείται με διάβρωση με τον ίδιο τρόπο: «πιθανώς ο Μπερλουσκόνι είναι μόνον ένα είδος εμπροσθοφυλακής». 
Ούτε στους αντιπάλους του Μπερλουσκόνι χαρίστηκε. Όσο για την εξάπλωση των διαδικτυακών «κοινωνικών» Μέσων επικοινωνίας, αυτήν ο Ουμπέρτο Έκο την σχολίασε ως εξής: 
«Θα δώσουν λόγο και βήμα σε λεγεώνες ανεγκέφαλων». 
Υπό την απειλή της έξαρσης νέων θρησκευτικών πολέμων σε έναν κόσμο που δεν ανέχεται τον άλλο, ο Έκο προειδοποίησε ήδη από το 2001 με τη σοφή, αλλά χωρίς εξουσία προνοητικότητα του: Η «παθιασμένη προσήλωση σε απλοϊκές και σχηματοποιημένες αντιθέσεις, όπως Εμείς και οι Άλλοι, οι Καλοί και οι Κακοί, το Λευκό και το Μαύρο», αυτές ήταν και είναι πάντα οι ρίζες τέτοιων συγκρούσεων. Φυσικά, μετά και από τις επιθέσεις του Σεπτεμβρίου 2001, το «να απελευθερώσουμε τους εαυτούς μας» από τις καταστροφικές απλουστεύσεις, όπως αυτός ήλπιζε, δεν έγινε πραγματικότητα. Το βλέπουμε σε πολλά μέρη του κόσμου. Σήμερα, οι εκκλήσεις του εκείνης της εποχής ακούγονται τρομακτικά μακρυνές, σαν να έρχονται από έναν άλλο κόσμο. Όμως γι' αυτό σίγουρα δεν ευθύνεται ο Έκο, αλλά η αλλαγή της εποχής: 
«Θεωρούμε τις κοινότητές μας πλουραλιστικές, επειδή εμείς επιτρέπουμε να χτίζονται εδώ τζαμιά των μουσουλμάνων. Και δεν μπορούμε να το απαγορεύσουμε, μόνο και μόνο επειδή αυτοί, στην Καμπούλ, ρίχνουν στη φυλακή τους κήρυκες του χριστιανισμού. Αν θα το κάναμε, θα γινόμασταν και εμείς Ταλιμπάν».
Τώρα, μετά το θάνατο του Έκο, ποιος θα μιλάει με τέτοια λόγια;
Ο Hans-Jürgen Schlamp είναι ανταποκριτής του Spiegel στη Ρώμη
 
Άρθρα του Hans-Jürgen Schlamp


  
Ουμπέρτο Έκο: Ο πρωτο-φασισμός και τα σημάδια του

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Printfriendly

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:
Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:<br>Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι
Πως η αγάπη επουλώνει τη φθορά του κόσμου

Enrico Berlinguer (1981):

Enrico Berlinguer (1981):
Η ηθική διάσταση στην κρίση της πολιτικής

Danilo Kiš:

Danilo Kiš:
Συμβουλές σε νεαρούς συγγραφείς, και όχι μόνον

Wolfgang Münchau

Wolfgang Münchau
Ο συντάκτης οικονομικών θεμάτων Βόλφγκανγκ Μύνχάου (Financial Times - Der Spiegel)

Predrag Matvejević:

Predrag Matvejević:
Ο Ρωσο-Κροάτης ανιχνευτής και λάτρης του Μεσογειακού κόσμου

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο Φρανκφουρτιανός από τη Νεμπράσκα: Δικαιοσύνη & ελπίδα απέναντι στην ιδιοτέλεια των ελίτ

Azra Nuhefendić

Azra Nuhefendić
Η δημοσιογράφος με τις πολλές διεθνείς διακρίσεις, γράφει για την οριακή, γειτονική Ευρώπη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη
Όριο της Ευρώπης, οριακή Ευρώπη

Μάης του '36, Τάσος Τούσης

Μάης του '36, Τάσος Τούσης
Ο σκληρός Μεσοπόλεμος: η εποχή δοσμένη μέσα από τη ζωή ενός ανθρώπου - συμβόλου

Στον καιρό των τσιγγάνων και της μικρής Μαρίας

Ετικέτες

«Γενιά του '30» «Μακεδονικό» 1968 αειφορία αντιπροσωπευτική δημοκρατία Αριστοτέλης Αρχιτεκτονική Αυστρομαρξισμός Βαλκανική βιοποικιλότητα Βρετανία Γαλλία Γερμανία Γκράμσι Έθνος και ΕΕ Εκπαίδευση Ελεφάντης Ενέργεια Επισφάλεια Ευρωκομμουνισμός ηγεμονία ΗΠΑ Ήπειρος Θ. Αγγελόπουλος Θεοδωράκης Θεσσαλονίκη Ιβάν Κράστεφ ιστορία Ιταλία Καζαντζάκης Καταναλωτισμός Κεντρική Ευρώπη Κέϋνς Κίνα Κινηματογράφος Κλιματική αλλαγή Κοινοτισμός κοινωνική ανισότητα Κορνήλιος Καστοριάδης Κοσμάς Ψυχοπαίδης Κράτος Πρόνοιας Κώστας Καραμανλής Λιάκος Α. Λογοτεχνία Μάνεσης Μάξ Βέμπερ Μάρξ Μαρωνίτης Μέλισσες Μέσα «κοινωνικής» δικτύωσης Μέσα Ενημέρωσης Μεσόγειος Μεταπολίτευση Μιχ. Παπαγιαννάκης Μουσική Μπερλινγκουέρ Νεοφιλελευθερισμός Νίκος Πουλαντζάς Νίτσε Ο τόπος Οικολογία Π. Κονδύλης Παγκοσμιοποίηση Παιδεία Πολωνία Πράσινοι Ρήγας Ρίτσος Ρωσία Σεφέρης Σημίτης Σολωμός Σοσιαλδημοκρατία Σχολή Φραγκφούρτης Ταρκόφσκι Τουρκία Τραμπ Τροβαδούροι Τσακαλώτος Τσίπρας Φιλελευθερισμός Φιλοσοφία Χαλκιδική Χέγκελ Χριστιανισμός Acemoglu/Robinson Adorno Albrecht von Lucke André Gorz Azra Nuhefendić Balibar Brexit Carl Schmitt Chomsky Christopher Lasch Claus Offe Colin Crouch Elmar Altvater Ernst Bloch Ernst-W. Böckenförde Franklin Roosevelt Habermas Hannah Arendt Heidegger Jan-Werner Müller Jeremy Corbyn Laclau Le Corbusier Louis Althusser Marc Mazower Matvejević Michel Foucault Miroslav Krleža Mudde Otto Bauer PRAXIS International Ruskin Sandel Michael Strauss Leo Streeck T. S. Eliot Timothy Snyder Tolkien Ulrich Beck Ulrike Guérot Wallerstein Walter Benjamin Wolfgang Münchau Zygmunt Bauman

Song for the Unification (Zbigniew Preisner -
Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube

Song for the Unification (Zbigniew Preisner - <br>Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube
Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων,
ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον...
Ἡ ἀγάπη ...πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει...
Νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα·
μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη (προς Κορινθ. Α΄ 13)

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης
Νταβίντ Γκρόσμαν: Το πένθος του πατέρα και της Ιστορίας

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη
Μια ιστορία προσφυγιάς, στη Λέσβο και στη Νορβηγία

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής
Erik Stokstad («Science»): New rice variety could feed the planet without warming it

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα
Τα μικροκλίματα της Ελλάδας, εξασφαλίζουν μεγάλη βιοποικιλότητα μανιταριών (Βασιλική Χρυσοστομίδου, «Καθημερινή», αναδημοσίευση «Δασαρχείο»)

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»
«Είμαι βραχυπρόθεσμα απαισιόδοξος αλλά μακροπρόθεσμα αισιόδοξος»

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο
Η λογοτεχνική δημοσιογραφία στα καλύτερά της - Azra Nuhefendić

Jürgen Habermas

Jürgen Habermas
¨Ολα τα κείμενα από το περιοδικό "Blätter für deutsche und internationale Politik"
(pdf, Γερμανικά)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)
Ο ήπιος επαναστάτης χωρίς δόγμα με τον φιλελεύθερο υποστηρικτή της κοινωνικής δικαιοσύνης και του Κέϋνς - Υπερβάσεις «φραγμάτων» σε μια εποχή που η Πολιτική γραφόταν με κεφαλαίο «Π»

The Roosevelt Institute

The Roosevelt Institute
Ελεωνόρα και Φραγκλίνος Ρούσβελτ - Πολιτική για καιρούς οικονομικής κρίσης

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο
(πέθανε τον Μάïο του 2014)

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο <br>(πέθανε τον Μάïο του 2014)
Ο σκύλος - σύμβολο μιας σκληρής εποχής, η προσωπικότητα του 2011 (Time)

Φιλιά εις τα παιδιά

Φιλιά εις τα παιδιά
Ένα κομμάτι Θεσσαλονίκης του χθές και του σήμερα

Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας & Ανάπτυξης:
Γιατί μεγαλώνει διαρκώς η κοινωνική ανισότητα

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο καταναλωτισμός υπονομεύει τις αξίες της σταθερότητας και της αφοσίωσης, προπαγανδίζει
την καταστροφή της οικογενειακής ζωής

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)
Βλέπει τον εαυτό του ως κοινωνιολόγο κυρίως, όμως είναι και ο «τελευταίος φιλόσοφος» ή μάλλον κάνει φιλοσοφική κοινωνιολογία και κοινωνιολογική φιλοσοφία- τι ζητά η φιλοσοφία σ' αυτούς τους δύσκολους καιρούς;

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ
Hθικολόγος, συντηρητικός, εργατιστής, προπαγανδιστής της λιτότητας;¨Η επικριτής του καταναλωτισμού και της σπατάλης, για μια άλλη πολιτική ηθική, υπέρ του «μικρού» πολίτη;

Ψηλά στην Πίνδο, στο Περτούλι

Ψηλά στην Πίνδο, στο Περτούλι