Σάββατο, 20 Φεβρουαρίου 2016

Ουμπέρτο Έκο: άνθρωπος των γραμμάτων, πολιτικόν ζώον, ακατάβλητος ουτοπιστής και ρεαλιστής

του Χανς Γιούργκεν Σλαμπ
  
    
Η Ιταλία έχασε τον Umberto Eco, το πιο σημαντικό σύμβολο του ηθικού και μαχητικού διαλογικού πολιτισμού. Ήταν άνθρωπος των γραμμάτων, όμως ποτέ δεν απέφυγε την εμπλοκή στην πολιτική μάχη: αντιτάχθηκε στον Μπερλουσκόνι, στην εκκλησία, στις Ερυθρές Ταξιαρχίες, στη Μέσα μαζικής ενημέρωσης.
   
«Χάσαμε», είχε δηλώσει ο Ουμπέρτο Έκο στον Spiegel το καλοκαίρι του 2001. Είχε αναγορεύσει τις τότε βουλευτικές εκλογές σε «ηθικό δημοψήφισμα» εναντίον του Σίλβιο Μπερλουσκόνι. Αλλά ο μεγιστάνας των Μέσων ενημέρωσης και πολυεκατομμυριούχος κέρδισε και επέτρεψε για δεύτερη φορά, για να αναλάβει την εξουσία στη Ρώμη. 
Αλλά ο Έκο δεν εγκατέλειψε τη μάχη. Συνέχισε να γράφει, όπως και πριν, επί δεκαετίες, κριτικά δοκίμια για την πολιτική, «που ευνοεί μόνο τους πλούσιους». Στα βιβλία του είχε κρυμμένα ειρωνικά πολιτικά μηνύματα. Ένα είδος agitprop, ξανά και ξανά εναντίον του Μπερλουσκόνι ή εναντίον άλλων που μοιάζουν με τον Μπερλουσκόνι, όπως πολλοί άλλοι σε πολλές άλλες χώρες. 
Ο Έκο ήταν σ' όλη του τη ζωή ένα «πολιτικόν ζώον». Όν που εξέπεμπε γύρω του πολιτική. Ένας ουτοπιστής, όπως πολλοί από τους φανταστικούς χαρακτήρες στα μυθιστορήματά του. Χωρίς ουτοπίες, λέει ο Έκο, η ανθρωπότητα δεν θα μπορέσει να τα βγάλει πέρα. Ο ίδιος όμως ήταν βέβαιος ότι οι ουτοπίες είναι ελκυστικές μόνον για όσο διάστημα μένουν απραγματοποίητες. «Όταν ο Λένιν θέλησε να κάνει πραγματικότητα τη μαρξική ουτοπία, η ουτοπία μετατράπηκε σε κάτι το τρομακτικό». Η ουτοπία λέει ο Έκο, «δεν είναι ένας σταθερός στόχος, αλλά ένας ορίζοντας που βρίσκεται σε διαρκή κίνηση».
«Το γεγονός ότι θεραπεύτηκα από τη θρησκευτική πίστη, το χρωστώ σε θαύμα»
Διάβαζε και έγραφε σαν δαιμονισμένος, οχυρώνονταν και κρυβόταν - όμως πάντα έπεφτε και πάλι με ζήλο στην αναταραχή της
πολιτικής σύγκρουσης. Ο Έκο ήταν ο πιο σοβαρός και συνακόλουθα ο πιο σημαντικός επικριτής των πολιτικών πραγμάτων στην Ιταλία και πολύ πέρα απο αυτήν. Ήταν ένα σύμβολο του ηθικού αλλά και του μαχητικού διαλογικού πολιτισμού.
Ξεκίνησε από την εκκλησία. Όπως είπε ο ίδιος, έπαυσε να πιστεύει στο Θεό όταν εκπονούσε τη διατριβή του με θέμα τον Άγιο Θωμά τον Ακινάτη. Παραιτήθηκε από την Καθολική Εκκλησία και έλεγε ειρωνικά: «Κατά κάποιο τρόπο, ο Θωμάς ο Ακινάτης έκανε θαύμα και με θεράπευσε από την θρησκευτική πίστη». Μετά την εκκλησία, πήραν σειρά για να γευτούν την σκληρή κριτική του, λίγο πολύ, όλες οι πολιτικές δυνάμεις. Οι Ερυθρές Ταξιαρχίες, οι οποίες ήθελαν να κάνουν την Ιταλία καλύτερη με βόμβες και με δολοφονίες. Αλλά και το δικαστικό σώμα, που ήθελε να ξεπαστρέψει το «κόκκινο φάντασμα».
  
Ενάντια στην «ιδεολογία του θεάματος» 
Επετέθηκε επίσης στην «ιδεολογία του θεάματος», η οποία ξεκίνησε από τις ΗΠΑ και στη συνέχεια παραγκώνισε και έστειλε στο περιθώριο κάθε σοβαρή πολιτική αντιπαράθεση σε όλο τον κόσμο. Αυτό είχε αρχίσει ήδη από το 1960, με την εκλογή του John F. Kennedy ως Προέδρου των ΗΠΑ: «ο πιο εμφανίσιμος, ο πιο φωτογενής και τηλεγενής υποψήφιος» είναι αυτός που κερδίζει τις εκλογές. Από τότε, εκεί ανταγωνίζονται μόνιμα για τις ψήφους «δύο κόμματα, που και τα δύο ελέγχονται από τους οικονομικά ισχυρούς».
Όσο για τους ψηφοφόρους, αυτοί επιλέγουν συνήθως με κριτήριο την «εικόνα» των υποψηφίων στα Μέσα ενημέρωσης. Και στην Ευρώπη, στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, η αντιπροσωπευτική δημοκρατία απειλείται με διάβρωση με τον ίδιο τρόπο: «πιθανώς ο Μπερλουσκόνι είναι μόνον ένα είδος εμπροσθοφυλακής». 
Ούτε στους αντιπάλους του Μπερλουσκόνι χαρίστηκε. Όσο για την εξάπλωση των διαδικτυακών «κοινωνικών» Μέσων επικοινωνίας, αυτήν ο Ουμπέρτο Έκο την σχολίασε ως εξής: 
«Θα δώσουν λόγο και βήμα σε λεγεώνες ανεγκέφαλων». 
Υπό την απειλή της έξαρσης νέων θρησκευτικών πολέμων σε έναν κόσμο που δεν ανέχεται τον άλλο, ο Έκο προειδοποίησε ήδη από το 2001 με τη σοφή, αλλά χωρίς εξουσία προνοητικότητα του: Η «παθιασμένη προσήλωση σε απλοϊκές και σχηματοποιημένες αντιθέσεις, όπως Εμείς και οι Άλλοι, οι Καλοί και οι Κακοί, το Λευκό και το Μαύρο», αυτές ήταν και είναι πάντα οι ρίζες τέτοιων συγκρούσεων. Φυσικά, μετά και από τις επιθέσεις του Σεπτεμβρίου 2001, το «να απελευθερώσουμε τους εαυτούς μας» από τις καταστροφικές απλουστεύσεις, όπως αυτός ήλπιζε, δεν έγινε πραγματικότητα. Το βλέπουμε σε πολλά μέρη του κόσμου. Σήμερα, οι εκκλήσεις του εκείνης της εποχής ακούγονται τρομακτικά μακρυνές, σαν να έρχονται από έναν άλλο κόσμο. Όμως γι' αυτό σίγουρα δεν ευθύνεται ο Έκο, αλλά η αλλαγή της εποχής: 
«Θεωρούμε τις κοινότητές μας πλουραλιστικές, επειδή εμείς επιτρέπουμε να χτίζονται εδώ τζαμιά των μουσουλμάνων. Και δεν μπορούμε να το απαγορεύσουμε, μόνο και μόνο επειδή αυτοί, στην Καμπούλ, ρίχνουν στη φυλακή τους κήρυκες του χριστιανισμού. Αν θα το κάναμε, θα γινόμασταν και εμείς Ταλιμπάν».
Τώρα, μετά το θάνατο του Έκο, ποιος θα μιλάει με τέτοια λόγια;
Ο Hans-Jürgen Schlamp είναι ανταποκριτής του Spiegel στη Ρώμη
 
Άρθρα του Hans-Jürgen Schlamp


  
Ουμπέρτο Έκο: Ο πρωτο-φασισμός και τα σημάδια του

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Printfriendly

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:
Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:<br>Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι
Πως η αγάπη επουλώνει τη φθορά του κόσμου

Enrico Berlinguer (1981):

Enrico Berlinguer (1981):
Η ηθική διάσταση στην κρίση της πολιτικής

Danilo Kiš:

Danilo Kiš:
Συμβουλές σε νεαρούς συγγραφείς, και όχι μόνον

Wolfgang Münchau

Wolfgang Münchau
Ο συντάκτης οικονομικών θεμάτων Βόλφγκανγκ Μύνχάου (Der Spiegel - Financial Times)

Predrag Matvejević:

Predrag Matvejević:
Ο Ρωσο-Κροάτης ανιχνευτής και λάτρης του Μεσογειακού κόσμου

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο Φρανκφουρτιανός από τη Νεμπράσκα: Δικαιοσύνη & ελπίδα απέναντι στην ιδιοτέλεια των ελίτ

Azra Nuhefendić

Azra Nuhefendić
Η δημοσιογράφος με τις πολλές διεθνείς διακρίσεις, γράφει για την οριακή, γειτονική Ευρώπη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη
Όριο της Ευρώπης, οριακή Ευρώπη

Μάης του '36, Τάσος Τούσης

Μάης του '36, Τάσος Τούσης
Ο σκληρός Μεσοπόλεμος: η εποχή δοσμένη μέσα από τη ζωή ενός ανθρώπου - συμβόλου

Στον καιρό των τσιγγάνων και της μικρής Μαρίας

Ετικέτες

1968 αειφορία Αρχιτεκτονική Αυστρομαρξισμός Βαλκανική βιοποικιλότητα Βρετανία Γαλλία Γερμανία Γκράμσι Εκπαίδευση ΕΚΤ Ελεφάντης Ενέργεια Επισφάλεια Ευρωκομμουνισμός ΗΠΑ Ήπειρος Θεοδωράκης Θεσσαλονίκη Ιβάν Κράστεφ Ινστιτούτο Bruegel Ισπανία ιστορία Ιταλία Κέϋνς Κίνα Κινηματογράφος Κλιματική αλλαγή Κοινοτισμός κοινωνική ανισότητα Κορνήλιος Καστοριάδης Κοσμάς Ψυχοπαίδης Κύπρος Λιάκος Α. Λογοτεχνία Μάνεσης Μάξ Βέμπερ Μάρξ Μαρωνίτης Μέσα Ενημέρωσης Μεσόγειος Μεταπολίτευση Μιχ. Παπαγιαννάκης Μουσική Μπερλινγκουέρ Νεοναζισμός Νεοφιλελευθερισμός Νίκος Πουλαντζάς Νίτσε Ο τόπος Οικολογία Π. Κονδύλης Παιδεία Πολωνία Πράσινοι Προσφυγιά Ρήγας Ρίτσος Ρωσία Σεφέρης Σολωμός Σοσιαλδημοκρατία Σχολή Φραγκφούρτης Ταρκόφσκι Τουρκία Τρομοκρατία Τσίπρας Φιλελευθερισμός Φιλοσοφία Χαλκιδική Χρήστος Γιανναράς Χριστιανισμός André Gorz Azra Nuhefendić Balibar Carl Schmitt Christopher Lasch Claus Offe Colin Crouch Ernst Bloch Fischer Franklin Roosevelt Grexit Habermas J. Augstein Jan-Werner Müller Krugman Laclau Le Corbusier Louis Althusser Marc Mazower Matvejević Miroslav Krleža Mudde Niels Kadritzke Stiglitz Streeck T. S. Eliot Ulrich Beck Ulrike Guérot Umberto Eco Wallerstein Walter Benjamin Wolfgang Münchau Žižek Zygmunt Bauman

Song for the Unification (Zbigniew Preisner -
Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube

Song for the Unification (Zbigniew Preisner - <br>Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube
Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων,
ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον...
Ἡ ἀγάπη ...πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει...
Νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα·
μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη (προς Κορινθ. Α΄ 13)

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης
Νταβίντ Γκρόσμαν: Το πένθος του πατέρα και της Ιστορίας

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη
Μια ιστορία προσφυγιάς, στη Λέσβο και στη Νορβηγία

Luka Lisjak Gabrijelčič: Χάννα Άρεντ, τα πρώτα χρόνια

Luka Lisjak Gabrijelčič: Χάννα Άρεντ, τα πρώτα χρόνια
Hannah Arendt, zgodnja leta (στο Razpotja - Σλοβενικά)

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής
Erik Stokstad («Science»): New rice variety could feed the planet without warming it

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα
Τα μικροκλίματα της Ελλάδας, εξασφαλίζουν μεγάλη βιοποικιλότητα μανιταριών (Βασιλική Χρυσοστομίδου, «Καθημερινή», αναδημοσίευση «Δασαρχείο»)

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»
«Είμαι βραχυπρόθεσμα απαισιόδοξος αλλά μακροπρόθεσμα αισιόδοξος»

Zygmunt Bauman, Krzysztof Pomian, Marcel Gauchet, Michael Kazin

Zygmunt Bauman, Krzysztof Pomian, Marcel Gauchet, Michael Kazin
Ο 21ος αιώνας: Ένας κόσμος χωρίς την αριστερά (“Kultura Liberalna” - Πολωνία, αγγλικά)

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο
Η λογοτεχνική δημοσιογραφία στα καλύτερά της - Azra Nuhefendić

K.S. Karol (1924 - 10 Απριλίου 2014), ο δημοσιογράφος - του Μικαέλ Λεβύ

K.S. Karol (1924 - 10 Απριλίου 2014), ο δημοσιογράφος   - του Μικαέλ Λεβύ
- «Με ποιανού το μέρος είστε κύριε Κάρολ»; - «Είμαι με τον εαυτό μου»

Jürgen Habermas

Jürgen Habermas
¨Ολα τα κείμενα από το περιοδικό "Blätter für deutsche und internationale Politik"
(pdf, Γερμανικά)

Η Ρεïχανέχ Τζαμπαρί και οι νάρκισσοι

Η Ρεïχανέχ Τζαμπαρί και οι νάρκισσοι
Φιλελεύθεροι και «μαρξιστές» νάρκισσοι της «γενιάς του '68» στη Δύση, ποτέ δεν θα καταλάβουν γιατί προτίμησε το μνήμα για να μη παραιτηθεί από την αξιοπρέπειά της. Η αδιαφορία τους είναι φυσικό επακόλουθο της ιδεολογίας και της νοοτροπίας τους

«Σταθμοί του Σταυρού», μια ταινία του Ντίτριχ Μπρίγκμαν

«Σταθμοί του Σταυρού», μια ταινία του Ντίτριχ Μπρίγκμαν
Η Μαρία ανήκει και στους δύο κόσμους, αλλά και σε κανέναν από αυτούς. Οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πόλιν. Αντεπεξέρχεται όσο καλύτερα μπορεί στις απαιτήσεις των μεν και των δε, χωρίς να διστάζει να στηλώσει το κορμάκι της όταν διακυβεύονται οι αρχές της. Δε θέλει να τη φωτογραφίζουν, να την αναγκάζουν να ακούει ποπ μουσική, να λέει ψέματα, να αφίσταται των αξιών της. Δεν είναι ψόφιο ψάρι· πάει ενάντια στο ρεύμα. Θα θυσιάσει τη ζωή της για να μιλήσει επιτέλους ο τετράχρονος αδερφός της, που αρχίζει να θεωρείται αυτιστικός από ιατρούς και οικογένεια : μόλις ξεψυχήσει, ο αδερφός της αρχίζει να μιλάει - του Ν. Ράπτη

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)
Ο ήπιος επαναστάτης χωρίς δόγμα με τον φιλελεύθερο υποστηρικτή της κοινωνικής δικαιοσύνης και του Κέϋνς - Υπερβάσεις «φραγμάτων» σε μια εποχή που η Πολιτική γραφόταν με κεφαλαίο «Π»

The Roosevelt Institute

The Roosevelt Institute
Ελεωνόρα και Φραγκλίνος Ρούσβελτ - Πολιτική για καιρούς οικονομικής κρίσης

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»

Jean Monnet's Brandy and Europe's Fate

Jean Monnet's Brandy and Europe's Fate
Οι οραματισμοί του Ζαν Μονέ για την ενωμένη Ευρώπη και η αντιμετώπιση της κρίσης
- του Strobe Talbott (The Brookings Essay)

Georg Trakl (1887-1914) - Ένας οδοιπόρος στον μαύρο άνεμο

Georg Trakl (1887-1914) - Ένας οδοιπόρος στον μαύρο άνεμο
Η ποίηση στα σκοτεινότερά της και στα καλύτερά της
Εισαγωγή, σημειώσεις, σχόλια, μετάφραση: Ιωάννα Αβραμίδου

Παναγιώτης Ιωακειμίδης: Πολιτική εξουσία και ζώα

Παναγιώτης Ιωακειμίδης: Πολιτική εξουσία και ζώα
Ένας ρόλος για τα κατοικίδια στους χώρους της εξουσίας

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο
(πέθανε τον Μάïο του 2014)

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο <br>(πέθανε τον Μάïο του 2014)
Ο σκύλος - σύμβολο μιας σκληρής εποχής, η προσωπικότητα του 2011 (Time)

Φιλιά εις τα παιδιά

Φιλιά εις τα παιδιά
Ένα κομμάτι Θεσσαλονίκης του χθές και του σήμερα

Street Art Utopia

Street Art Utopia
We declare the world as our canvas

Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας & Ανάπτυξης:
Γιατί μεγαλώνει διαρκώς η κοινωνική ανισότητα

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο καταναλωτισμός υπονομεύει τις αξίες της σταθερότητας και της αφοσίωσης, προπαγανδίζει
την καταστροφή της οικογενειακής ζωής (φωτ. από τον ιστότοπο Eagainst.com)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)
Ο τελευταίος φιλόσοφος - τι ζητά η φιλοσοφία σ' αυτούς τους δύσκολους καιρούς;

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ
Hθικολόγος, συντηρητικός, εργατιστής, προπαγανδιστής της λιτότητας;¨Η επικριτής του καταναλωτισμού και της σπατάλης, για μια άλλη πολιτική ηθική, για τον "μικρό" πολίτη;

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»